İş kazalarının İşgörenlere göre nedenlerinin Şantiye Ölçeğinde belirlenmesi

Click here to load reader

Post on 13-Apr-2017

34 views

Category:

Engineering

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1

    Kazalarnn grenlere Gre Nedenlerinin antiye leinde

    Belirlenmesi

    Mustafa YILMAZ, Serkan YILDIZ Kara Harp Okulu 06654 Ankara/Trkiye, Kara Harp Okulu 06654 Ankara/Trkiye

    Tel: (532) 648 39 47, (505) 289 33 21

    E-Posta: [email protected], [email protected]

    Recep KANIT Gazi niversitesi Ankara/Trkiye

    Tel: (312) 202 88 64

    E-Posta: [email protected]

    z

    Tm dnyada olduu gibi Trkiyede de alma hayatnn en nemli sorunlarndan birisi i

    kazalardr. naat sektr i kazalarnn yaand sektrlerin banda gelmektedir. Her yl birok

    inaat alan yapt ie bal kazalar nedeniyle i gremez duruma gelmekte, hatta yaamn

    kaybetmektedir. Pek ok yasal dzenleme yaplm ve nlem alnm olmasna ramen bugne

    kadar i kazalarnn azaltlmasnda baar salanmamtr. Bu durum, kazalarn gerek nedenleri

    konusunda alanlarn gvenlik algsnn aratrlarak, i kazalarnn nlenmesine ynelik

    alnacak tedbirlerin belirlenmesinde onlarn grlerinin daha n plana karlmas gerektiini

    ortaya koymaktadr.

    Yapt iin kendisi asndan oluturduu tehlikeleri bilerek tedbir neren ve bu tedbirleri

    benimseyerek uygulayan igrenlerin gsterecekleri gvenlik performans daha yksek olacaktr.

    naat sektrnde, fiilen sahada alan iilerin, yaptklar iin tehlikelerine ilikin yaayarak

    edindikleri tecrbeleri inceleyen ve bunlardan hareketle gvenli davran ve alma ortam

    gelitirmeyi amalayan aratrmalar olduka azdr. Bu nedenle igrenlerin alma ortamlarnda

    potansiyel tehlike olarak grdkleri ve kendilerini gvensiz hissettikleri durumlarn bizzat

    kendileri tarafndan tespiti, i kazalarnn nlenmesi asndan hayati nem tamaktadr. Bu

    aratrmada, antiyede yaanan i kazalar ve ramak kala olaylarda, sektrel yap, antiye artlar,

    firma ynetimi, yasal mevzuat ve denetim eksiklii, iinin kendi zel durumu ve kader anlay

    ana balklar altnda toplanan faktrlerin etkileri, igren asndan bulank mantk yntemi ile

    tespit edilmeye allmtr. almada; Sal ve Gvenlii konusunun btncl bir

    yaklamla zme kavuturulabilecek ok boyutlu bir problem olduu, lkemizde bu konuda

    halen kalc davranlar kazanlamad ve gvenlik kltr oluturulamad dolaysyla

    antiyelerde gvenlik ikliminin tesisi ve korunmasnda yasal yaptrmlarn ve denetimlerin ok

    nemli olduu sonularna ulalmtr.

    Anahtar szckler: naat Sektr, Gvenlii ve Sal, Kazalar.

    mailto:[email protected]

  • 2

    Giri

    nsanlk tarihinin ilk dnemlerinden itibaren yaanagelen i kazalar, Endstri Devrimi ile birlikte

    artm ve ciddi bir problem olarak alglanmaya balanmtr. Hzl sanayileme ve teknolojik

    geliimlerin hayatmza girdii o gnlerden bu gnlere, temelinde sosyal, ekonomik, psikolojik

    ve evresel pek ok faktrn yatt i kazalar rktc boyutlara ulamtr. Gnmzde de

    modern sanayinin ekillendirdii alma hayatnda, emek youn retimden makinelemeye

    geilmesi ve makine teknolojisinin srekli bir geliim gstermesi, igrenleri her geen gn yeni

    tehlikelerle kar karya getirmektedir. Bu youn makinelemeden neden olduu eitli

    tehlikeler, kaza riskinin yannda bu risklerin derecelerini de arttrmaktadr.

    kazalar, tm dnyada olduu gibi lkemizde de alma hayatnn nemli problemlerinin

    banda gelmektedir. kazalarnn nedenleri genelde ortak olmakla birlikte, lkelerin

    sanayileme biimi, yasal mevzuat durumu, denetim etkinlii, alanlarn nitelikleri ve i

    gvenlii bilincinin seviyesi gibi lkelere zg zelliklere bal olarak farkllklar

    gsterebilmektedir. Trkiye ekonomisinin tarmsal nitelikli olmas ve sanayileme srecini tam

    olarak gerekletirememi olmas, i kazalarnn olumasna zemin hazrlamaktadr. Btn dnya

    lkelerinde olduu gibi, lkemizde de tarmsal nitelikteki i gcnn sanayiye kaymasyla

    herhangi bir mesleki eitimi olmayan ve gvenlik eitiminden geirilmeyen igrenlerin bu

    alanda istihdam i kazalarna adeta davetiye karmaktadr.

    Her lke ekonomisinde olduu gibi Trkiyede de inaat sektr ekonominin lokomotifi

    konumundadr. eitli mal ve hizmet retimine olan etkisi, youn i gc kullanm ve sosyo-

    ekonomik refah dzeyine olan katks ile bu sektr lke ekonomisinde nemli bir yere sahiptir.

    Sanayileme ile birlikte kyden kente gn hzla artmasndan doan konut ve altyap ihtiyalar

    ile baraj, yol, kpr gibi ulam ve enerji yaplarna duyulan ihtiya, yap sektrne nemli bir

    boyut kazandrmtr. Ancak, i sal ve gvenlii konusunda, sektrdeki bu byme ve

    gelimeyle orantl bir ilerleme salanamamtr. Tm dnyada, yap sektr alanlar dier

    sektrdeki alanlara oranla iki kat daha fazla yaralanma ve kat daha fazla lm tehlikesiyle

    kar karya kalmaktadrlar (zer, 2008).

    naat Sektrnde Kazalar

    Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) 2012 yl kaytlarna geen i kazalarnn faaliyet gruplarna

    gre sralamasnda, Bina naat 4.511 kaza ile drdnc srada yer almaktadr. Bina D

    Yaplarn naat, zel naat Faaliyetleri ve Bina ve evre Dzenleme Faaliyetleri de

    hesaba katldnda ise bir btn halinde inaat sektrnn 9.846 kaza ile aslnda tablonun ilk

    srasnda yer ald grlecektir. naat sektrnde meydana gelen i kazalar tm i kazalarnn

    % 13,15ini oluturmaktadr (SGK, 2012).

    kazas sonucu en fazla lm, 127 kii ile Bina naat faaliyet grubunda meydana gelmitir.

    Bina D Yaplarn naat, zel naat Faaliyetleri ve Bina ve evre Dzenleme

    Faaliyetleri de dhil edildiinde lm says 262yi bulmaktadr. Tm lml i kazalarnn %

    35,22si inaat sektrnde meydana gelmitir ki bu oran rktc boyutlardadr (SGK, 2012).

  • 3

    2012 ylna ait SGK kaytlarna gre, inaat sektrnde her i gn yaklak 27, her i saati 3,38,

    her 18 dakikada bir i kazas meydana gelmektedir. Trkiyedeki tm i kazalarnn % 1i lmle

    sonulanrken inaat sektrmzdeki i kazalarnn % 2,66s lmle sonulanmaktadr.

    Resmi rakamlara gre her yl 500e yakn antiye alann i kazalarnda yaamn yitirdii kayt

    altna alnm olsa da, gerekte bu rakamn ok daha yksek olduu tahmin edilmektedir

    (Grcanl ve Mngen, 2011). Trkiye statistik Kurumu (TK) verilerine bakldnda 2013 yl

    i kazas says 706 bin olduu halde, ayn dneme ait SGK kaytlarnda 191 bin i kazas rapor

    edilmektedir (SGK 2013, TK 2013). Bu iki veri arasndaki fark, lkemizde kayt d i

    kazalar orannn ne kadar yksek olduunu ve aslnda her drt kazadan sadece birinin kayt

    altna alnabildiini ortaya koymaktadr.

    naatlarda en ok grlen kaza tipleri; insan dmesi, malzeme dmesi, malzeme sramas,

    toprak kaymas, yap gmesi, elektrik arpmas, yap makinelerindeki kazalar, makine ve

    tezgha uzuv kaptrma, antiye ii trafik kazas eklinde sralanmaktadr. (elik vd., 2011;

    Grcanl, 2011; Mngen, 2011; Tademir, 2010; MO, 2009).

    kazalarnn nedenlerini tespit etmek iin lkemizde de farkl tarihlerde eitli aratrmalar

    yaplmtr. Bir almada, i kazalarnn sadece % 2sinin insan kontrol dndaki nedenlerden

    (Kepir, 1981) ve bir dierinde %80' inin insan etmenine bal nedenlerden (elikkol, 1977)

    kaynakland tespit edilmitir. Aratrma sonularndan da aka grlmektedir ki, kazalarn

    oluumundaki sebeplerin oranlar konusunda farkl grler belirtilmesine ramen, insan faktr

    birinci sray almaktadr. Bu genelleme, aslnda % 2 gibi kk bir oran dndaki tm i

    kazalarnda nleyici tedbir alnabileceini ortaya koymaktadr (Camkurt, 2007).

    nsanlara bal kaza nedenleri; igrenlerin kiisel zellikleri, fizyolojik yaplar ve psikolojik

    durumlaryla irtibatlandrlmaktadr. kazalarnn nedenlerini belirlemeye ynelik yaplan

    aratrmalar, kazalarn ou zerinde ya, cinsiyeti, eitim ve aile durumu ile mevkii gibi kii

    zelliklerinin etkili olduunu ortaya koymutur (Camkurt, 2013).

    Kader anlay igrenlerin antiyede alnan gvenlik tedbirlerine katlmn azaltmaktadr.

    Sahada meydana gelen kaza ve olaylarn kanlmaz olduunu ve ne yaplrsa yaplsn nlenemez

    olduunu dnen igrenler gvenlie ynelik tedbirlere daha az uyma eilimi gstermektedir.

    Ayn gr paylaan firma yneticileri de sahada ciddi nlem almada ve igrenlerin kurallara

    uyumunu takipte gerekli hassasiyeti gstermekte isteksiz davranmaktadrlar (Havold, ve Nesset,

    2009).

    Kaza, yaralanma ve lm oranlarnn yksek olmasnda sektr zelliklerinin pay byktr.

    naat sektrnde, vasfsz ii saysnn fazla olmas, bu iilerin alma saatlerinin dzensiz ve

    deiken olmas, alma alanlarnn d etkilere ak olmas ve bu alanlarda ayn anda ok eitli

    malzeme ve ekipman kullanlmas riskleri artran balca sebeplerdir. Ayrca yap ilerinin srekli

    olmamas, proje bazl ilerde alma koullarnn i yerine gre deimesi ve ii sirklasyonun

    ok fazla olmas gibi etkenler antiyede ilave risklerin olumasna yol amaktadr (elik vd.,

    2011; Grcanl, 2011; Mngen, 2011; Tademir, 2010; MO, 2009).

    naat sektrndeki iletmelerin ounluunu kk ve kurumsallamam firma veya ahs

    irketlerinin oluturmas, antiyelerde ii sirklsyonunun ok fazla olmas, birden fazla iveren

  • 4

    ve/veya alt iverenin birlikte almas, gnlk alma srelerinin uzunluu ve/veya alma

    saatleri dzensizlii gibi hususlar Trk inaat sektrn i kazalarna daha ak hale

    getirmektedir ( Tefti Kurulu, 2007; Mngen, 2011; Tademir, 2010; Kurt, 2013; Ercan,

    2010).

    kazalarnn meydana gelmesinde alanlara bal nedenler kadar, antiyenin fiziki ve mekanik

    evre koullarna bal faktrlerde i kazalarna neden olmaktadr. antiye yerleimi ve

    organizasyonu, i makinalarnn bakm ve onarm, antiye ii trafik dzenlemesi ile iyerinde

    i gvenliinin uygulanma durumu gibi faktrler i kazalarnn oluumunda ok etkin rol

    oynamaktadr. antiye dzeni ile i kazalarnn meydana gelmesi arasnda ciddi bir iliki

    bulunmaktadr (Camkurt, 2013).

    kazalarnn nlenmesine ynelik tedbir alnmas kapsamnda, bu gne kadar pek ok hukuki ve

    idari dzenlemeler yaplmtr. Ancak i kazas istatistiklerinden, alnan bu tedbirlerin yeterli

    olmad grlmektedir. Bu durum, sorunun yalnzca teknik bir mesele olarak ele alnmasnn

    yeterli olmadn, kazalarn gerek nedenleri konusunda alanlarn gvenlik algsnn

    aratrlarak, i kazalarnn nlenmesine ynelik alnacak tedbirlerin belirlenmesinde onlarn

    grlerinin daha n plana karlmas gerektiini ortaya koymaktadr.

    Bu durumu i ortamnda gvenlii arttrmaya ynelik almalarn tarihsel geliimini izleyerek de

    grmek mmkndr. 1800lerden 1900l yllarn ortalarna kadar ki dnemde, gvenlik sadece

    teknik bir sorun olarak grlm ve bu dnemde daha gvenli makine ve ekipmanlarn

    gelitirilmesine allmtr. Bu dnemde i kazalarnn nlenmesi iin mhendislik bak

    asyla, teknik ynlerin ve fiziksel tehlikelerin kontrol edilmesi hedeflenmitir. Teknik

    dzeydeki nlemlerin kazalar nlemede yetersiz kaldnn anlalmas zerine yaplan detayl

    aratrmalar neticesinde, i kazalarnn yaklak %90nn alanlarn gvensiz davranlarndan

    kaynakland gereiyle kar karya kalnm ve insan faktrne nem verilmeye

    balanmtr. alanlarn yeteneklerini ve motivasyonlarn arttrma zerine odaklanlarak

    stratejik ie alma politikalaryla i gvenlii arttrlmaya allmtr. 1980lerden balayarak

    gnmze kadar uzanan dnemde, i gvenlii, kaza ve olaylarn ana sebebini insan hata ve

    baarszlklar olarak kabul eden bir ynetim felsefesine dnmtr. Bu felsefe etkisinde

    rgtsel koullara ve rgt ii gvenlik kltrne odaklanlmtr (Tomas, Melia ve Oliver, 1999,

    Antonsen, 2009).

    Yntem

    naat sektrnde, fiilen sahada alan iilerin, yaptklar iin tehlikelerine ilikin yaayarak

    edindikleri tecrbeleri inceleyen ve bunlardan hareketle gvenli davran ve alma ortam

    salayan bir gvenlik kltr gelitirmeyi amalayan aratrmalar olduka azdr. Bu nedenle

    igrenlerin alma ortamlarnda potansiyel tehlike olarak grdkleri ve kendilerini gvensiz

    hissettikleri durumlarn bizzat kendileri tarafndan tespiti, i kazalarnn nlenmesi asndan

    hayati nem tamaktadr. Bu aratrmada, bulank mantk ile antiyede yaanan i kazalar ve

    ramak kala olaylarda sektrel yapnn, antiye artlarnn, firma ynetiminin, yasal mevzuat ve

    denetim eksikliinin, iilerin kendi zel durumlarnn ve kader anlaylarnn etkileri igren

    asndan tespit edilmeye allmtr.

  • 5

    Bulank Mantk

    nsanlar iyi tanmlanmam ve kesin olmayan verilerle karar vermeye zorlanrlar. Bulank (fuzzy)

    kavramn 1965 ylnda dnya literatrne kazandran Zadeh, belirsiz durumlarn zmne en

    uygun yaklamn kme elemanlarna farkl yelik derecelerinin verilmesi olduunu ifade

    etmektedir (Zadeh, 1965). Bu teoride bulank saylar kesin olarak ifade edilemeyen nicelikleri

    temsil etmektedirler. (Facchinetti, 2002). Bulank say, bir l ya da lme deil, bir deikene

    bir ya da daha fazla insan tarafndan verilen sbjektif bir deeri ifade etmektedir (Kaufmann ve

    Gupta, 1991).

    Dil, insanlarn iletiiminde ve bilgi aknda nemli bir aratr ancak tm dillerin yapsnda doal

    bir belirsizlik bulunduundan en basit kavramlarn bile anadilde ikili mantkla ifade edilebilecek

    bir karln bulmak ok zordur (Zadeh, 1987). rnein hava scak denildiinde greceli bir

    durum ortaya kmaktadr. Kutuplarda 150C scak olarak alglanrken ekvatorda souk olarak

    alglanabilmektedir. Dolaysyla scak kavram bnyesinde doal bir belirsizlik

    barndrmaktadr (en, 2001). Bulank kme teorisi, insan dncesinin anahtar elemanlarnn

    saylar deil dilsel deikenler olduu (Chen, 2001) fikrine dayanan ve dilsel belirsizliin

    modellenebilmesi iin gelitirilmi bir yaklamdr (Ecer, 2007). Bulank kme teorisi, karar

    vermek iin dilsel belirsizlii ve nitel bilgiyi kullanan insan mantna benzemektedir. Bulank

    kme teorisinde, dilsel belirsizlikler matematiksel olarak ifade edilebilmekte ve bylece karar

    verme ilevi kolaylatrlmaktadr (Kahraman ve di. 2003).

    Dilsel deikenlerin dilsel olgusunu aklayan teknik say deerine yelik derecesi denilmekte

    (Hamitoullar, 1999) ve bu derece sbjektif olarak belirlenmektedir (Zadeh, 1987). yelik

    derecesi, elemann bulank kmeyle temsil edilen kavrama ne derece uygun olduu veya bu

    kmenin temsil ettii zellikleri ne dereceye kadar tadn gstermektedir (Kahya, 2003).

    gen bulank saylar, ilem kolayl salad ve sezgisel yollarla oluturulabildii iine en ok

    kullanlan bulank say trdr (Sanchez ve Gomez, 2003). gen yelik fonksiyonunun grafii

    ve matematiksel ifadesi ekil 1de grlmektedir. A = (a1, a2, a3) olarak gsterilen bir gen

    yelik fonksiyonunda a2 yeliin normal deeri, a1 ve a3 de srasyla minimum ve maksimum

    deerleri olarak tanmlanmaktadr.

    3

    32

    23

    3

    21

    12

    1

    1

    ,0

    ,

    ,

    ,0

    )(

    ax

    axaaa

    xa

    axaaa

    ax

    ax

    xA

    ekil 1: gen yelik Fonksiyonu

  • 6

    Anketlerde yer alan (1) Hi Katlmyorum, (3) Katlmyorum,(5) Ksmen Katlyorum, (7)

    Katlyorum ve (9) Tamamen Katlyorum eklindeki dilsel deikenler Whang ve Chang

    tarafndan tanmlanan (Wang ve Chang, 1995) ve Chen tarafndan kullanlan (Chen, 2000) Tablo

    1deki gen bulank saylarla ifade edilmektedir.

    Farkl karar vericilerin dilsel ifadelerinin dntrlmesiyle elde edilen gen bulank saylarn

    (1) numaral ifadeyle aritmetik ortalamas alnarak, Bulank Arlklar Matrisi

    oluturulmaktadr.

    =1

    [

    1 + 2 ++

    ] (1)

    Bulank Arlklar Matrisi de Arlk Merkezi (The Center of Area - COA) metodu (Zhao ve

    Govind, 1991) olarak bilinen (2) numaral ifadeyle durulatrlarak En Duru Performans (Best

    Nonfuzzy Performance - BNP) deerleri elde edilmektedir.

    BNP w1= [(Uw1-Lw1) + (Mw1-Lw1)] /3 +Lw1 (2)

    Tablo 1. Dilsel fadelerin gen Bulank Say Karlklar (Wang ve Chang, 1995; Chen, 2000)

    Anket almas

    Anketin Hazrlanmas

    antiyede yaanan i kazalar ve ramak kala olaylarda igrenlerin bak asyla kaza nedenlerini

    tespit etmek ve nem derecelerini belirlemek amacyla literatrdeki anket formlar incelenerek,

    amaca uygun bir anket formu hazrlanmtr. Bu anketin hazrlamasnda gvenlik kltr ve

    gvenlik performans anketlerinden faydalanlmtr (Havold ve Nesset, 2009; Lin ve di., 2008;

    Cox ve Cheyne, 2000; Muniz, Peon ve Ordas, 2007). Anketin birinci ksmn oluturan kiisel

    bilgi formunda, alanlarn ya, cinsiyeti, eitim durumu, medeni hali, mevkii, i tecrbesi ve

    firmada alma sresi gibi sorulara yer verilmi ve literatrde tespit edilmi kaza tiplerini, i

    hayatlarnda balarna gelmesinden endie duyduklar ekilde nem srasna gre sralamalar

    istenmitir. Anketin ikinci ksmnda, i kazalarnn nedenleri; sektrn genel yaps (iin doas),

    antiye ortam (yerel artlar), yklenici firma zellikleri, yasal mevzuat ve denetim eksiklii,

    alanlarn durumu ve kader anlay balklar altnda toplanarak, katlmclardan bu etkenlerin

    antiyede yaanan kazalarn en nemli nedeni olduu fikrine ne lde katldklar sorulmutur.

    Dilsel Deiken Karlk Gelen gen Bulank Say

    Hi Katlmyorum (1) (0,0.1,0.3)

    Katlmyorum (3) (0.1,0.3,0.5)

    Ksmen Katlyorum (5) (0.3,0.5,0.7)

    Katlyorum (7) (0.5,0.7,0.9)

    Tamamen Katlyorum (9) (0.7,0.9,1.0)

  • 7

    Anketin Uygulanmas

    alma iin hazrlanan anket n test iin ncelikle 10 kiilik bir gruba uygulanmtr. Buradan

    elde edilen veriler dorultusunda, katlmclar tarafndan anlalamayan sorular dzeltilmitir. Bu

    kapsamda, yklenici firma ynetiminin alanlarn gvenlii ile balln deerlendiren

    lekteki bir soru ile kadercilik leindeki bir soru anketten karlarak ankete son ekli

    verilmitir. Nihai haliyle anket her biri alt sorudan oluan alt blmden oluturulmutur.

    Anket biri Eskiehirde ve dieri Ankarada bulunan iki antiyede rnekleme yntemi ile seilen

    56 alana uygulanmtr. Anketin Ankaradaki antiye uygulanmasnda firma i gvenlii

    temsilcisiyle ortak hareket edilerek, alanlara uygulanan anketin nem ve amac ve doldururken

    dikkat etmeleri gerekli noktalar uygulamac tarafndan ksaca aklanmtr. Eskiehirdeki

    antiye uygulamasnda ise bu imkn bulunamam ve anket formu elektronik posta yoluyla yap

    denetim elamanna gnderilerek antiye alanlarna uygulanmtr.

    Ankete Katlanlarn Analizi

    Ankete katlanlarn meslek dalmlar Tablo 2de, i tecrbeleri Tablo 3de verilmitir.

    Hlihazrda istihdam edildikleri firmada alma sreleri gz nne alndnda; sadece 3

    alann 5 yldan fazla sreyle ayn firmada almas, 14 kiinin 1-5 yldr ayn firmada

    almas, ancak 39 kiinin firmada almaya balamasnn zerinden henz bir yl gememi

    olmas, alanlar asndan iin sreksizlii ve i yeri artlarnn devaml deiik gstermesi

    konusunda sektrn genel yaps hakknda fikir vermektedir.

    Tablo 2. Ankete Katlanlarn Meslekleri

    Meslei alan Says

    Kalp 8

    Dz i 6

    Elektiriki 6

    Mermer Ustas 5

    Aluminiyum Dorama Ustas 5

    Demirci 4

    Operatr 3

    Seramik ve Fayans Ustas 2

    Alpan Ustas 2

    Asma Tavan Ustas 2

    Boyac 2

    Kaynak 2

    Tesisat 2

    Ta Ustas 2

    Tekniker 2

    Saha Sorumlusu 1

    antiye efi 1

    Stajyer renci 1

    Toplam 56

  • 8

    Yalar 18 ila 58 arasnda deien alanlarn 6s alma hayatlarnda daha nce i kazas

    geirdiklerini, 7si u an almakta olduklar antiyede ramak kala olaya maruz kaldklarn ve

    2si meslek hastalna yakalandklarn beyan etmiler, ancak hastalklarn belirtmemilerdir.

    Bir stajer haricinde tm erkeklerden oluan katlmclarn 27si evli, 28i bekar ve 1i

    boanmtr. ounluu ilkokul mezunu olan (22 ilkokul, 14 orta okul, 14 Lise, 6 niversite)

    alanlarn yarya yakn meslei ile ilgili kurs/renim belgesine sahip olduklarn beyan

    etmilerdir.

    Tablo 3. Ankete Katlanlarn Sektrel, Mesleki ve Firma Tecrbeleri

    alma Sreleri (Yl) 0-1 1-5 5-10 10-15 15-20 20-25 25

    Sektrde 10 19 10 8 4 3 2

    Meslekte 11 20 9 6 5 3 2

    Firmada 39 14 - 2 - - 1

    Fiilen sahada alan igrenlerden alma ortamlarnda potansiyel tehlike olarak grdkleri ve

    kendilerini gvensiz hissettikleri kaza tiplerini, alma hayatlar boyunca balarna gelmesinden

    endie duyduklar ekilde nem srasna gre sralamalar istenmitir. alanlarca yaplan

    sralamann literatrde tespit edilen sralamayla paralellik gsterdii tespit edilmitir. Literatrde

    ilk sralarda yer alan yksekten dme, malzeme dmesi ve yap makinas kazalar

    alanlarn % 70i tarafndan da ilk sraya yerletirilmitir.

    Anket Sonularnn Deerlendirilmesi

    Anketten elde edilen verilerin ncelikle SPSS 16.0 (Statistical Package for Social Sciences)

    istatistik programnda gvenirlik analizi yaplmtr. Gvenilirlik analizi sonucunda Cronbach

    Alfa deeri 0,944 olarak bulunan anketin gvenilirlik deerinin ok yksek olduu tespit

    edilmitir. Daha sonra i kazalarna neden olan faktrlerin nem dereceleri bulank mantk

    yntemi ile belirlenmitir.

    antiyede yaanan i kazalarnn en nemli nedenlerinin gruplandrld balklarn, bu alma

    kapsamnda igren asndan tespit edilen arlklar Tablo 4de verilmitir. Grup arlklar

    birbirine ok yakn olmakla birlikte, Yasal Mevzuat ve Denetim Eksiklii n plana karken,

    Sektrn Genel Yaps (in Doas) ile Kader Anlay son sralarda yer almtr. antiye

    Ortam, Yklenici Firma ve alanlarn Durumu gibi geri kalan gruplarnn arlklar eit

    dzeyde kmtr.

    Tablo 4. antiyelerde Yaanan Kazalarnn Nedenleri

    Kazalarnn Nedenleri Arl

    Sektrn Genel Yaps (in Doas) 15

    antiye Ortam 17

    Yklenici Firma 17

    Yasal Mevzuat ve Denetim Eksiklii 18

    alanlarn Durumu 17

    Kader Anlay 16

    Toplam 100

  • 9

    Yasal Mevzuat ve Denetim Eksiklii bal altnda; Sal ve Gvenlii Plannn

    yaplmam olmas, Mahkemelerin haklnn deil glnn lehine karar vermesi ve Yeterli

    sklkta denetim yaplmamas ne kan etkenler olarak bulunmutur.

    antiye Ortam bal altnda; skele, asansr, grgr vin ve dier aletlerin bakmszlnn ne

    karlm olduu grlmektedir. lkemizde son yllarda ok sayda iskele ve asansr kazas

    yaand dnldnde, buradan aslnda igrenlerin bu durumun farknda olduu

    anlalmaktadr.

    Yklenici Firma bal altnda; Firma yetkililerinin Sal ve Gvenlii konularna gerekli

    nlemleri almamalar en nemli kriter olarak bulunmutur.

    alanlarn Durumu bal altnda; alanlarn gvenlik tedbirlerini ciddiye almamalar ve

    Kiisel Koruyucu Donanm kullanmamalar ile Aceleci, tedbirsiz ve dikkatsiz olmalar en

    nemli iki etken olarak belirlenmitir.

    Kader Anlay bal altndaki faktrlerin dier balklarn alt faktrlerine gre genel olarak

    daha az arlnn olduu grlmektedir. En yksek arla sahip Alnan tedbirlerin kazalar

    nlemeye yetmeyeceine inanmalar. kriterinin bile genel sralamada ancak 21nci srada yer

    almas, yaygn kannn aksine kadercilik anlaynn kaza nedenleri arasnda ilk sralarda

    bulunmadn gstermektedir.

    ne kan hususlar grup arlklaryla deerlendirildiklerinde (Tablo 5) ilk srada srasyla

    Sal ve Gvenlii Plannn yaplmam olmas, Mahkemelerin haklnn deil glnn

    lehine karar vermesi ve alanlarn gvenlik tedbirlerini ciddiye almamalar ve Kiisel

    Koruyucu Donanm kullanmamalar hususlar yer almtr.

    Tablo 5. grenlere Gre antiyelerde Yaananan Kazlarnn En nemli Nedenleri

    Kazalarnn Nedenleri Arl

    Sal ve Gvenlii Plannn yaplmam olmasdr. 3.24

    Mahkemelerin haklnn deil glnn lehine karar vermesidir. 3.10

    alanlarn gvenlik tedbirlerini ciddiye almamalar ve Kiisel Koruyucu Donanm

    kullanmamalardr. 3.08

    Sonu ve neriler

    Bu aratrmada, antiyede yaanan i kazalar ve ramak kala olaylarda sektrel yapnn, antiye

    artlarnn, firma ynetiminin, yasal mevzuat ve denetim eksikliinin, iilerin kendi zel

    durumlarnn ve kader anlaylarnn etkileri igren asndan tespit edilmeye allmtr.

    alma sonucunda alt balk altnda toplanan etkilerin arlklar eit saylabilecek derecede

    birbirine yakn kmtr. Buradan Sal ve Gvenlii konusunun bir btn halinde ele

    alnarak zme kavuturulmas gereken, ok boyutlu bir problem olduu sonucuna ulalmtr.

    nem derecelerine gre yaplan sralamada ilk e giren nedenler, lkemizde Sal ve

    Gvenlii konusunda halen kalc davranlar kazanlamad ve bunun bir kltr haline

  • 10

    getirilemedii gereini gn yzne karmtr. alma antiyelerde gvenlik ikliminin tesisi ve

    korunmas iin yasal yaptrmlarn ve denetimlerin ne denli nemli olduunu ortaya koymutur.

    antiyelerde i kazalarnn azaltlmas iin, ykleniciler tarafndan Sal ve Gvenlii

    Plan yaplarak, bu plan kapsamnda gerekli tm emniyet tedbirlerini almas ve igrenler

    tarafndan da bu tedbirlerin ciddiye alnarak, kurallara uyulmas ve kiisel koruyucu donanmlarn

    bilinli bir ekilde kullanlmas gerekmektedir. grenlerin bugne kadar pek ok yasal

    dzenleme yaplmas ve nlem alnmasna ramen antiyelerde yaanan i kazalarnn

    azaltlmasnda baar salanamamasnn temelinde her zaman haklnn yannda yer alamayan

    adalet sistemi yatt gr mutlaka dikkate alnmaldr. Adalet mlkn temelidir anlayndan

    hareketle i kazalarnn nlenmesi iin adalete olan gvenin yeniden tesis edilmesi

    gerekmektedir.

    Kaynaklar

    Antonsen, S. (2009), Safety Culture: Theory, Method and Improvement, Ashgate Publishing

    Limited, England.

    Camkurt, M.Z. (2007), yeri alma Sistemi ve yeri Fiziksel Faktrlerinin Kazalar

    zerindeki Etkisi, THS Hukuku ve ktisat Dergisi, C:20, S:6, C:21, S.1, Ankara,

    2007/Mays-Austos, s.81.

    Camkurt, M.Z. (2013), alanlarn Kiisel zelliklerinin Kazalarnn Meydana Gelmesi

    zerindeki Etkisi, THS Hukuku ve ktisat Dergisi, C:24, S:6, C:25, S.1-2, Ankara,

    2013/Mays-Austos, Kasm, s.70.

    Chen, C. T. (2000). Extensions of The TOPSIS for Group Decision-Making Under Fuzzy

    Environment, Fuzzy Sets and Systems, 114, 19.

    Chen, C. T. (2001), A Fuzzy Approach to Select the Location of the Distribution Center, Fuzzy

    Sets and Systems, Vol. 118, s. 65-73.

    Cox, S.J., Cheyne, A.J.T. (2000), Assessing Safety Culture in Offshore Environments, Safety

    Science, 34:111-119.

    elik, O. vd. (2011), naat Sektrnde Kazalar ve Gvenlik Tedbirleri, 3. i Sal ve

    Gvenlii Sempozyumu Bildiriler Kitab, 21-23 Ekim 2011, anakkale, 113-119.

    elikkol, A. (1977), Kazalarnda Ruhsal Etmenler, Ege niversitesi Tp Fakltesi, Doentlik

    Tezi, zmir, 1977, s.28

    Facchinetti, G. (2002), Ranking Functions Induced by Weighted Average of Fuzzy Numbers,

    Fuzzy Optimization and Decision Making, Vol. 1, No.3, s. 313-317.

  • 11

    Ercan, A. (2010), Trkiyede Yap Sektrnde i Sal ve Gvenliinin Deerlendirilmesi,

    Politeknik Dergisi, 13/1, 49-51.

    Grcanl, E. G. (2011), Yeni ve Zorunlu Bir Kavram Olarak Gvenlii in Tasarm3. i

    Sal ve Gvenlii Sempozyumu Bildiriler Kitab, 21-23 Ekim 2011, anakkale, 133-141.

    Grcanl, E., Mngen, U. (2011), naat antiyelerine zg Bir Gvenlii Risk Analizi

    Yntemi, http://www.isveguvenlik.com/risk-analizi/insaat-santiyelerine-ozgu-biris-guvenligi-

    risk-analizi-yontemi.html, Eriim Tarihi: 05 Haziran 2015

    Hamitoullar, H. C., 1999, Fuzzy ok Amal Optimizasyon Yntemiyle Portfy Seimi,

    Yksek Lisans Tezi, Marmara niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, stanbul, (yaymlanmam)

    Havold, J.I., ve Nesset, E. (2009), From safety culture to safety orientation: Validation and

    simplification of a safety orientation scale using a sample of seafarers working for Norwegian

    ship owners, Safety Science, 47, s:305326.

    Hwang, C. L., ve Yoon, K., (1981), Multiple Attribute Decision Making Methods and

    Applications, A State of The Art Survey. New York: Springer-Verlag.

    naat Mhendisleri Odas (2009), Sal ve Gvenlii Raporu, Trkiye Mhendislik

    Haberleri Dergisi, 455, 2009/3, 50-53.

    Tefti Kurulu Bakanl (2007), Yap yerlerinde Sal ve Gvenlii Tefti Projesi

    Genel Deerlendirme Raporu, Yayn No:16.

    Kahraman, C., Cebeci, U. ve Ulukan, Z., (2003), Multi-Criteria Supplier Selection Using Fuzzy

    AHP, Logistics Information Management, Vol. 16, No. 6, s. 382-394.

    Kahya, E., (2003), nsangc Seiminde Bulank Uzman Sistemler Yardm ile Bavuru

    Formlarnn Deerlendirilmesi, Erciyes niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, Kayseri,

    (yaymlanmam).

    Kaufmann, A. ve Gupta, M. M., (1991), Introduction to Fuzzy Arithmetic Theory and

    Applications, Van Nostrand Reinhold, New York.

    Kepir, H.(1981), Kazalarnda nsan Faktr ve Eitimi, eitli Boyutlar ve zm

    nerileri ile Kazalar Seminer Bildirileri, MPM Yaynlar No: 284, Ankara, 1983, s.96-104

    Kurt, M.. (2013), Yap lerinde Sal ve Gvenlii, http://www.csgb.gov.tr/

    csgbPortal/ShowDoc/WLP+Repository/per/dosyalar/duyurular/20022014_2, Eriim Tarihi: 06

    Mart 2014.

    Lin, S., Tang, W.J., Miao, J.Y., Wang, Z.M. ve Wang, P.X. (2008), Safety Climate

    Measurement at Workplace in China: A Validity and Reliability Assessment, Safety Science,

    46, s:10371046.

    http://www.isveguvenlik.com/risk-analizi/insaat-santiyelerine-ozgu-biris-guvenligi-risk-analizi-yontemi.htmlhttp://www.isveguvenlik.com/risk-analizi/insaat-santiyelerine-ozgu-biris-guvenligi-risk-analizi-yontemi.htmlhttp://www.csgb.gov.tr/%20csgbPortal/ShowDoc/WLP+Repository/per/dosyalar/duyurular/20022014_2http://www.csgb.gov.tr/%20csgbPortal/ShowDoc/WLP+Repository/per/dosyalar/duyurular/20022014_2

  • 12

    Muniz, B. F., Peon, J.M.M. ve Ordas, C.J.V. (2007), Safety Culture: Analysis of The Causal

    Relationships Between ts Key Dimensions, Journal of Safety Research, 38, 627641.

    Mngen, U. (2011), naat Sektrmzdeki Balca Kazas Tipleri, TMH, naat

    Mhendisleri Odas, 469, 2011/5, 33-39.

    zer K., (2008), naat Sektrnde Sal ve Gvenlii Semineri,

    http://212.175.131.61/www.isggm.gov.tr/htdocs/article.php?article_id=195, Eriim Tarihi:02

    Haziran 2015.

    Sanchez, J. D. A. ve Gomez, A. T., 2003, Applications of Fuzzy Regression in Actuarial

    Analysis, The Journal of Risk and Insurance, Vol. 70, No. 4, s. 665-699.

    en, Z., (2001), Bulank Mantk ve Modelleme lkeleri, Bilge Kltr Sanat, stanbul.

    Tademir, Y. (2010), Kaza Riskinin En Fazla Olduu Sektr: naat, te Salk Dergisi,

    2010/1, 23-27.

    Tomas, J.M., Melia, J.L. ve Oliver, A. (1999), A Cross-Validation of A Structural Equation

    Model of Accidents: Organizational And Psychological Variables As Predictors of Work Safety,

    Work & Stress, 13 (1), s:49-58.

    Wang, M. J. J., ve Chang, T. C. (1995), Tool Steel Materials Selection Under Fuzzy

    Environment, Fuzzy Sets and Systems, 72, 263270.

    Zadeh, L. A., (1965), Fuzzy Sets, Information and Control, Vol.8, s. 338-353.

    Zadeh, L. A., (1987), Test Score Semantics as a Basis for a Computational Approach to the

    Representation of Meaning, Fuzzy Sets and Applications: Selected Papers by L.A. Zadeh, Ed.:

    R.R. Yager, S.Ovchinnikov, R.M. Tong, H.T. Nguyen, John Wiley&Sons Publishing, Canada, s.

    655-684.

    Zhao, R., ve Govind, R. (1991), Algebraic Characteristics of Extended Fuzzy Numbers,

    Information Science, 54, 103130.