İlaÇ etkİsİ ve İlaÇ etkİ mekanİzmalari -...

82
İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI

Upload: lamhuong

Post on 05-Jun-2019

259 views

Category:

Documents


6 download

TRANSCRIPT

Page 1: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI

Page 2: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• İLAÇ ETKİSİ;• Bir ilacın, endikasyon alanıyla ilgili olan

yapıların (hücre, doku organ, sistem)işlevlerinde oluşturduğu artış (stimülasyon), yada azalma (depresyon) şeklinde ortayaçıkardığı değişiklikler olarak tanımlanır.

• Diğer bir deyişle ilaç etkisi, alt birimleriyle(molekül, organel, hücre, doku, organ) bütünorgarizmanın ilaca verdiği yanıttır(farmakolojik cevap).

Page 3: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• İlaç etkisinin özellikleri• İlaç etkisinde;• seçicilik (selektivite),• dönüşümlülük ve• doza bağımlılık esastır:• İlaç etkisi seçici (selektif) olmalıdır; ilaç

endikasyon alanıyla (kullanılış amacı) ilgilihücre ya da yapılarda sorunla ilgili biyolojikolayları istenen yönde değiştirebilmeli, buyapılarların diğer fonksiyonlarınıdeğiştirmemeli ve vücudun diğer yapılarınıetkilemeli.

Page 4: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Etki dönüşümlü (reverzibl) olmalı; ilaç kesildikten kısabir süre sonra etki ortadan kalkmalı.

• Etki doza bağımlı olmalı; doz bir defada verilen ilaçmiktarıdır. Terapötik dozun üzerindeki miktarlar amaçdışı zararlı etki oluşturur.

-farmakodinamik etkiyi oluşturabilen miktar minimaletkin dozdur.

-Doz arttırıldığında etki de artar ve maksimuma ulaşır.-Doz daha da arttırılırsa farmakodinamik etkinin yerini

dönüşümsüz toksik etki alır.-Bazen artan dozlarda farmakodinamik etkide nitel

(kalitatif) değişiklik te gözlemlenebilir; terapötik dozdasentral sinir sistemini stimüle eden kafur, yüksek dozda busistemin depresyonuna neden olur.

Page 5: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• ilaç etkinliği (efikasite); Bir ilacın oluşturduğu maksimum terapötik etki (Emax)

• etki gücü (potency) o bir ilacın aynı grup diğer bir ilaca göre etkinliği dir

Page 6: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

İLAÇLARIN ETKİ MEKANİZMALARI• 1) Farmakolojik Etki, ilacın fiziksel ya da kimyasal

nonspesifik bir özelliğine bağlı olabilir:

• Örneğin, mağnezyum sülfat sürgüt etki gösterir.Bunun nedeni Mg-- ve SO4 -- iyonlarının barsaktanhemen hemen hiç emilmemesidir. Sonuçta, barsakiçerisinde kalan bu tuz, izo-osmatik ekivalanı kadar sututarak, feçesin sulu kalmasına ve dolayısıyla ishaleneden olmaktadır.

• Buna benzer bir başka etki örneği de, mide asiditesininötralize etmek için kullanılan antiasid ilaçlardır(Aliminyum hidrosit ve sodyum bikarbonat ).

• Akut kan kaybında kullanılan makromoleküler kanplazma benzeri maddelerde aynı şekilde etki yaparlar.

Page 7: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• HALOTAN vb lipofilik gaz/uçucu sıvı niteliğindeki genel anestezikler nöronları,

– Lipid nöron membranında aşırı toplanarak membran akışkanlığını bozmalarıyla,

– Lateral basınçla Na+ kanallarının açılmasını engellemesiyle

deprese ederler.

Page 8: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 2) Farmakolojik Etki, İlacın bir enzimi inhibeetmesine ya da aktive etmesine bağlıolabilir:

• İlaçlar organizmada sinaps ve kavşaklardakienzimleri inhibe ederek enzimin normal durumdainaktive ettiği nöromediyatörün birikmesineneden olabilir. Nöromedyatör yoğunluğununartması farmakolojik etkinin ortaya çıkmasınasebep olmaktadır. Buna örnek olarakantikolinesteraz enzimleri inhibe edilir. Böylecesinir uçlarında normal olarak açığa çıkmakta olanasetilkolin, kavşaklarda birikir. Biriken asetilkolinSSS’inde ve periferik sinir sistemiyle bununefektör hücrelerle yaptığı kavşaklarda, kendineözel etkileri oluşturur.

Page 9: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

– Örn; Aspirin COX enzimlerini inhibeeder,inflamasyonun inhibisyonu, mide lezyonu, ülseri,

– Örn; Neostigmin, Fizostigmin Asetil Kolin Esteraz inhibitörleri; kavşakta Ach birikir, aşırım kuvvetlenir,

– Antikolinesterazlar, – MAO inhibitörleri,

Page 10: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 3) İlaç Antimetabolit Olması Nedeniyle Etki Oluşabilir:• Enzimlerin aktif kısımlarını koenzimler ve enzim

subatraları oluşturur ve metabolit adını alır. Bumetabolitler, hücrelerin normal işlevleri içinyeterli düzeyde bulunması gereken maddelerdir.Bazı ilaçlar, kimyasal yapı yönünden benzerliklerinedeniyle esas metabolitin yerine geçerekenzimatik olayları bloke ederler. Örneğin:warfarin ve diğer kumarin türevleri K vitaminininanti metabolitidirler. K avitaminozuna sebepolurlar.

• Paraaminebenzoik asit (PABA) bazı bakterilerinçoğalmaları için zorunlu bir temel metabolittir.Ortamda PABA olmayınca bu bakteriler üremeleriiçin zorunlu olan folik asit sentezinigerçekleştiremezler. Sülfanamitler antimetabolitioldukları PABA yerine geçerek, sentez olayınıdurdururlar. Böylece bakterilerin çoğalmasıönlenmiş olur.

Page 11: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 4) Etki, hücrelerde nöromediyatörlerin ve diğerendojen maddelerin tesir ettiği reseptörlerin ilaçtarafından etkilenmesi sonucu oluşabilir.(Nöromediyatörü taklid ya da bloke eden ilaçlar):

• Bazı ilaçlar asetilkolin, noradrenalin, dopamin,histamin, seratonin gibi nöromediyatörleri taklitederler. Genellikle nöromediyatörlere yapıyönünden benzerlik gösteren bu tür ilaçların birkısmı da reseptörleri bloke ederek bunlarınnöromediyatörler tarafından etkilenmesiniönlerler.

Page 12: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 5) Yerine koyma (ikame) esasına dayanan ilaç etki mekanizması:

• Organizmada hormonların, vitaminlerinve sindirim enzimlerinin eksikliği sonucubelirli hastalıklar ortaya çıkar. Bu gibidurumlarda, yetersiz düzeyde oluşmasınedeniyle hastalık nedeni olan maddeninyerini tutacak veya miktarını arttıracakilaçlar verilerek sağıtım yapılır.

Page 13: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 6) Farmakolojik etki, ilacın organizmada normal olarak inaktif durumda bulunan bir maddeyi açığa çıkarmasına ve aktif hale getirmesine ya da bunun engellenmesine bağlı olabilir:

• Bazı ilaçların, organizmada normal olarak inaktifdurumda bulunan bir maddeyi aktif hale getirerekfarmakolojik etkinlik kazanmasına örnek olarakEfedrin ve Amfetamin gösterebilirler. Efedrin veAmfetamin gibi bazı ilaçlar (sempatomimetikaminler) postgangliyoner sempatik (adrenerjik)sinir uçlarında bulunan ve bağlı durumda bulunannoradrenalini salarak etki oluştururlar. Nitekimaçığa çıkan noradrenalin nöroefektör kavşağadökülür ve efektör hücrelerdeki adrenerjikreseptörleri etkiler. Böylece sempatomimetikaminler, noradrenalin aracılığı ile etki meydanagetirmiş olurlar.

Page 14: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Aynı şekilde organizmada histaminin büyük bir kısmı mast hücrelerinde heparin ile bağlı olarak inaktif halde bulunur. Bazı ilaçlar (atropin, kürar, morfin) ya da zehirler (yılan ve arı zehiri), organizmanın mast hücrelerini etkileyip histamin salıvermelerine neden olarak kan basıncında düşme, ürtiker tarzında deri döküntüleri, bronkospazm gibi histaminebağlı etkilerin ortaya çıkmasına yol açarlar.

Page 15: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 7. Farmakolojik etki, ilacın şelasyon yapmasına bağlıolabilir:

• Şelasyon, metal iyonlarının organik molekülertarafından halka oluşturmak suretiyle bağlanması olayıdır.Organik madde molekülünde metalle halka yapan gruba“ligan” adı verilir.

• Şelasyon yapıcı organik maddeler• kalsiyum disodyum EDTA,• penisilamin,• dimerkaprol (BAL) ve• desferrioksamin gibi maddelerdir.• Şelasyon yapıcı maddeler, özellikle ağır metal

zehirlenmelerinde sağıtım amacıyla kullanılırlar. Örneğin:Kalsiyum EDTA kurşun zehirlenmesinde kan ve dokulardabulunan kurşunla şelasyon yaparak etkisiz kompleksoluşturur. Bu kompleks böbrekler yoluyla kolaylıklaelİmine edilir.

• BAL arsenik ve civa zehirlenmelerinde, penisilaminbakır ve kurşun zehirlenmelerinde, desferrioksamin iseakut demir zehirlenmelerinde etkin birer antidtturlar.

Page 16: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• 8) İlaç etkisi, endüksiyon olayı sonucu oluşabilir:

• Hücrelerde protein (bu arada enzim) senteziçekirdekte DNA tarafından hazırlanıpribozomlara yöneltilen m-RNA tarafındanyapılmaktadır. Hücrelerde DNA molekülüüzerinde gerçekte aktif olan bir bölge, özel birprotein ile kapatılmak suretiyle inaktive edilmişve kendine özel m-RNA’yı yapmaktanalıkonulmuş olabilir. (REPRESYON OLAYI)

• Bazı hormonlar veya hormonal etkili ilaçlar,represyon yapan proteini inaktive ederekDNA’nın bu bölgesinin karakteristik mesajınıtaşıyan m-RNA’ nın taşıdığı mesajlaribozomlarda yeni enzimler ve diğer proteinleryapılır. (indüksiyon olayı). İndüksiyon sonucuhücrede oluşan enzimler ve diğer proteinlerhormonal maddelerin hücre içindeki fizyolojiketkilerinin temelini oluşturabilirler.

Page 17: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Mediyatörler

Page 18: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Mediyatörler (nöromediyatör,nörotransmitter)

• sinir hücreleri veya sinir hücreleriyle farklıefektör (kas, bez gibi) hücreler arasında(sinaps ve kavşaklar) mesaj iletimindensorumlu olan maddelerdir.

• İlaçlarla bu intermediyer ürünler arasındakiilişkide iki olasılık vardır; yametabolizmalarını (sentez, liberasyon,depolanma ve degradasyon) değiştirir ya daonlara ait reseptörleri stimüle (agonist etki)veya bloke (antagonist etki) ederler.

Page 19: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Mediyatörlerin başlıcaları

– asetilkolin, – kateşolaminler (dopamin, noradrenalin,

adrenalin), – Serotonin– kimi amino asitlerdir ( γ -amino bütirik

asit veya GABA, glisin).

Page 20: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı
Page 21: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Sentral ve periferik sinir sisteminin mediyatörleri

Page 22: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Asetilkolin

• nöromüsküler kavşak, • sempatik ve parasempatik sistemin postgangliyoner

hücreleri ve pregangliyoner lifler arasındaki sinapslar, • parasempatik postgangliyoner sinir uçları ve

postganliyoner sinir sonları tarafından innerve edilen yapılarda iletimi sağlar

• ensefalik sinapslarda da işlev görür.

Page 23: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kolinerjik Sinaps

Asetilkolin iki aşamada sentezlenir :

Asetat + koenzim A → Asetilkoenzim A(tepkime AcCoA sentetaz tarafından katalize edilir)

Kolin + Asetilkoenzim A → asetilkolin (kolinasetilaz)

Page 24: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Asetilkolinin sinaptik aralığa diffüzyon ve ekzositozlaboşalır.

• Ekzositoz kendiliğinden veya zorlamalı olabilir.Spontan ekzositoz intraselüler kalsiyumkonsantrasyonuna bağlı sıklıkla ve küçük miktarlardaasetilkolin liberasyonu şeklinde olur. İkinci durumda,ki bu membranın depolarizasyonuna neden olansinirsel uyarıdır, kalsiyum kanalları açılır veintraselüler ortama Ca2+ iyonlarının girişi sağlanır.İntraselüler kalsiyum konsantrasyonunun artışıveziküllerden sinaptik aralığa bol miktardaasetilkolin boşalmasına neden olur.

Page 25: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Sinaptik aralıkta hızla yayılan asetilkolin hedef hücreüzerindeki postsinaptik ya da presinaptikreseptörlere bağlanarak işlevini tamamlar.Asetilkolinin reseptörlere bağlanması, hücre içindebir biyolojik yanıta yol açar.

• Postsinaptik hücredeki uyarı hızla sonlanır. Bununnedeni asetilkolinin sinaptik aralıktaasetilkolinesteraz enzimi tarafından kolin ve asetata(hidroliz) parçalanmasıdır. Asetilkolinin hidrolizürünlerinden kolin, sodyuma bağımlı yüksek affinitelibir sistem tarafından tekrar nörona alınır veasetilkolin sentezi için kaynak olarak kullanılır.Normal koşullarda dolaşımda asetilkolin bulunmaz.

Page 26: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Kimi moleküller bu farklı aşamaları etkilerler;• - Botilismus toksini veziküllerden AK

salınımını bloke eder.• Karadul örümceğinin zehiri ise veziküllerde

depolanan tüm asetilkolinin sinaptik aralığaboşalmasına neden olur.

• Kalsiyum antagonistleri veziküllerden atılımıbloke eder

• Presinaptik muskarinik (otoreseptörler)reseptörlerin stimülasyonuyla AK salınımıinhibe

• - aminopiridinler zorlamalı liberasyonuartırırlar,

• - kolinesteraz inhibitörleri

Page 27: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kateşolaminler

• Noradrenalin, adrenalin ve dopamin bazısinapslara (sentral sinir sistemi, sempatikpostgangliyoner sonlar) libere olanmediyatörlerdir ve kateşolaminler olarakadlandırılırlar.

Page 28: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Biyosentez

• Fenilalaninden hidroksilasyonla tirozin sentezlenir.• Tirozinden ikinci bir hidroksilasyonla

dihidroksifenil-alanin (DOPA) oluşur.• Bu tepkimeyi gerçekleştiren tirozin hidroksilaz

kateşolamin sentezini sınırlandıran bir faktörkonumundadır.

• DOPA, dopadekarboksilaz tarafından dopaminedekarboksile edilir.

• Bu son ürün, dopamin β-oksidaz sayesindenoradrenaline (NA),

• noradrenalin de N-metiltransferaz enzimitarafından katalize edilen tepkimeyle metil grubualarak adrenaline dönüşür.

Page 29: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Noradrenalin (Norepinefrin)

Page 30: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• FENİLALANİN↓ p- Hidroksilasyon

• TİROZİN↓ m- Hidroksilasyontirozin hidroksilaz• DİHİDROKSİ FENİLALANİN (DOPA)↓ Dekarboksilasyondopa dekarboksilaz• DOPAMİN↓ β- Oksidasyondopamin β hidroksilaz• NORADRENALİN↓ Metilasyonn-metil transferaz• ADRENALİN

Page 31: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Noradrenalin sentezi sentral ve sempatik nöronlarda,adrenalin sentezi ise, başlıca sürrenal medüllanın kromafinhücrelerinde gerçekleşir.

• Kateşolamin sentezini bloke eden• β-metil p-tirozin tirozin hidroksilazı inhibe eder.• Metildopa dopa-dekarboksilazı inhibe eder.• Disulfiram dopamin β-oksidaz inhibitörü olduğundan

dokularda dopamin konsantrasyonunun artışına neden olur.• Bazı aminoasitler enzimleri substrat olarak kullanarak

fizyolojik olmayan aminleri oluşturlar ve kateşolaminbiyosentezini bozarlar. Bunlar da sinirsel uyarı sonucukateşolaminler gibi libere edilirler. Sinaptik reseptörlerüzerine etkileri çok az olan bu maddeler yalancı mediyatörolarak adlandırılır.

• Metildopa metildopamine,• D-amfetamin de hidroksinoradrenaline dönüşür. Nöronlarda

6-hidroksi dopadan 6-hidroksi dopamin sentezlenir. Bumadde dopaminerjik sonları bozar.

Page 32: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Depolanma• Dopamin, nöronlarda presinaptik granül veya

veziküllere aktif transportla taşınır ve buyapılar içinde depolanır. Veziküllerdeakümüle olan dopamin kısmennoradrenaline dönüşür. Rezerpin dopamininveziküllere girişini bloke ederek NAoluşumunu engeller ve bu etki ancakhaftalar sonra ortadan kalkar. Ancak bu etkiseçici değildir; bundan serotonin ve histaminde etkilenir.

Page 33: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Noradrenerjik kavşak

Page 34: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Liberasyon• Presinaptik vezikül içerikleri (D, A ve NA) sinaptik boşluğa, asetilkolinde

olduğu gibi, Ca2+ iyonlarına bağlı olan bir mekanizmayla (ekzositoz)boşalır. Dolaylı etkiyen kimi adrenerjik ilaçlar (tiramin, efedrin) buliberasyonu artırır; bretilyum ve guanetidin gibi maddeler de blokeederler.

• Liberasyon sonrası• Sinaps aralığına libere olan kateşolaminlerin:• bir bölümü postsinaptik reseptörlere bir bölümü de presinaptik

reseptörlere fikse olur,• bir bölümü ekstraselüler ortama diffüze olur,• bir bölümü de nöron tarafında geri yakalanır ve orada intraselüler

monoaminoksidaz (MAO) tarafından kısmen degrade edilir,• Kalan bölümü de monoaminoksidaz ve katekol -o- metiltransferaz

(COMT) enzimleri tarafından degrade edilir.• Kimi ilaçlar COMT (antihistaminikler) ve MAO enzimlerini inhibe ederler.

Bu enzimlerin inhibisyonu noradrenerjik stimülasyonun veya eksojenkateşolaminlerin etkilerini potansiyalize etmez.

• Presinaptik sonlar tarafından kateşolaminlerin geri yakalanması da (re-uptake) inaktivasyonlarında önemli rol oynamaktadır.

• Geri yakalanma imipraminik antidepresörler, kokain ve amfetaminlertarafından bloke edilmesine karşın lityum tarafından artırılır.

Page 35: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kateşolaminlerin metabolizması

Page 36: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Serotonin• Serotonin veya 5-hidroksi triptamin (5-HT) serebral düzeyde

önemli olan triptaminerjik bir maddedir. Migrende ve akut bir yangı odağından libere olan faktörlerden biri olarak rol oynar.

TRİPTOFAN↓ hidroksilaz

5- HİDROKSİ TRİPTOFAN (5 - HTP)↓ dekarboksilaz

5- HİDROKSİ TRİPTAMİN (SEROTONİN, 5 - HT)

↓ MAO

5- HİDROKSİ İNDOL ASETİK ASİT (5- HIAA)

Page 37: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Biyosentezi iki aşamada gerçekleşir; triptofan hidroksilazetkisiyle hidroksile olur ve 5-hidroksi triptofan (5-HTP)oluşur ardından dekarboksilaz tarafından dekarboksileedilerek 5-HT oluşur.

• İnaktivasyonundan monoamin oksidaz enzimi sorumludur.• Beyin, barsakların miyenterik pleksusu ve retinada

nörotransmitter işlevi görür.• Serotonin pineal bezde melatonine dönüştürülür.• Para-klorofenilalanin (p -CPA) triptofanın 5- HTP’a

hidroksilasyonunu inhibe eder.• Kateşolaminlerde olduğu gibi, yalancı mediyatör (5,6-

dihidroksi triptamin) serotoninerjik nöronları bozabilir.• Serotoninin depolanma ve liberasyonu kateşolaminlerde

olduğu gibidir.• Sinaptik aralığa libere olan serotonin; postsinaptik

reseptörlere bağlanır,• nöronlar tarafından geri yakalanır (bu, kateşolaminlerde

olduğu gibi imipraminik maddeler, kokain ve amfetaminlertarafından bloke edilir)

• ekstraselüler ortama diffüze olur

Page 38: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• MAO enzimi tarafından 5- hidroksiindolasetik aside (5- HIAA) parçalanır. Bu sontepkime MAO inhibitörleri tarafından inhibeedilir, sonuçta serebral serotonin düzeyiartar. 5-HIAA’din beyinden kanaeliminasyonu diğer organik asitlerde olduğugibi aktif transportla gerçekleşir; probenesidtarafından bloke edilir. Bu blokaj serebral 5-HIAA düzeyinin artmasına neden olur.

• Amino asitler• Sinaptik iletimde inhibisyon rolü oynayan

kimi amino asitler bugün mediyatör olarakdeğerlendirilirler.

Page 39: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• γ - aminobütirik asit (GABA)• Krebs siklusunda α-ketoglutarik aside bir molekül NH3

bağlanmasıyla oluşan glutamik asit, beyinde bulunmayan ve kofaktörü piridoksal fosfat olan glutamin dekarboksilazetkisiyle GABA’ya dönüşür.

→ GLUTAMİK ASİT

↓ dekarboksilasyon

γ - AMİNOBÜTİRİK ASİT (GABA)↓ transaminasyon

↑SEMİ-SÜKSİNİK ALDEHİD

↓ oksidasyon

↑ SÜKSİNİK ASİT + NH3 ↓

↑← α-KETO GLUTARİK ASİT

Page 40: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• GABA α-ketoglutarik asitle GABA α-ketoglutarattransaminaz etkisi altında Krebs siklusuna reentegreolabilen süksinik aside dönüştürülerek metabolize edilir.

• Beyin, retina gibi yapılar ve inhibitör sinapslarda bulunan veinhibitör nörotransmitter olan GABA aksonal veziküllerdedepolanmaz. Postsinaptik hücrelerde klor geçirgenliğiniartırarak hücrenin hiperpolarize olmasına neden olur.Sonuçta impulsun postsinaptik hücreye geçmesini engeller.

• İki tip GABA reseptörünün varlığı bilinmektedir.Organizmada GABA reseptörlerine bağlanarak GABA etkisiniazaltan ya da maskeleyen bir protein bulunmuş ve buproteine GABA-modülin adı verilmesi önerilmiştir.

• Benzodiyazepinler (libriyum) GABA etkisini artıraraksedatif etki oluştururlar.

• Piridoksin türevi olan piridoksal fosfat, GABA’nınkofaktörüdür. Bu nedenle, piridoksin yetmezliğindeşekillenen sinirsel semptomlar (konvülsiyon) beyinde GABAdüzeyinin azalmasından kaynaklanır.

Page 41: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Glisin• Basit yapılı bir amino asit olan glisin spinal

motor nöronların inhibitör mediyatörüdür.Postsinaptik nöronda klor geçirgenliğiniartırarak etkir. Etkileri striknin ve tetanoztoksini tarafından farklı şekillerde blokeedilir. İşte bu nedenle, striknin zehirlenmesive tetanoz hastalığında inhibitör mekanizmaönlendiği için tüm vücut kaslarında kasılmameydana gelir.

Page 42: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Otakoitler• Histamin• Memelimerde deri, karaciğer, akciğer, sirdirim

kanalı, kan (bazofil lökositler) ve sentral sinirsisteminde (hipotalamus) bulunan histamin gastriksekresyon ve allerjik reaksiyonlarda etkin rol oynar.

• Biyosentez• Histidinin histamine dönüşümü, bazı bakterilerde

bol miktarde bulunan spesifik L-histidindekarbokbilaz tarafından katalize edilir. Yerelirritasyonlar bu enzimi aktive eder. Kortikoitler isebu aktivasyonu azaltırlar. Böylelikle yerel histaminformasyonunu deprese ederek anti-imflamatuvaretki oluştururlar.

Page 43: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Depolanma• Histaminin başlıca depolanma yeri mastosidlerdir.

Histamin bu hücrelerde heparine bağlı bir biçimde granüller içinde bulunur. Nöronlarda ise diğer biyojen aminlerle (kateşolaminler, serotonin) aynı veziküllerde yer alır.

• Liberasyon • Antijenler dışında bazı ilaçlar da mastosidlerden

histamin libere edebilirler. Bu tür ilaçlara (dekstranlar, polimiksinler, morfin, antihistaminikler, d-tübokürarin, kontrast maddeler, klorpromazin) histamin liberatörleri adı verilir. Bu liberasyon bronşlarda spesifik olarak cromogylate, non spesifik olarak da β- adrenerjik stimülanlar(izoprenalin) tarafından inhibe edilir.

Page 44: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Degradasyon• Histamin vücutta önemi hayvan türüne göre

değişebilen iki farklı yolla ve hızla parçalanır.• Histamin, histaminaz (diamin oksidaz)

etkisiyle imidazol asetik aside dönüştürülür. İmidazol asetik asit, eliminasyon formu olan riboside dönüşmek için ribozla konjuge olur.

Page 45: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• İnsanda egemen olan ikinci durumda histamin n-metil transferaz etkisiyle 3- metil histamin, bundan da MAO etkisiyle aldehid ve 3- metil imidazol asetik asit şekillenir. Antimalaryal ilaçlar (amodiakin) yüksek dozda histamin n-metil transferazı, MAO inhibitörleri de MAO’ı inhibe ederler. Aspirin ise imidazol asetik asidin riboza bağlanmasını engeller.

L- HİSTİDİN↓ dekarboksilaz

HİSTAMİNDAO ↓ ↓ HMT

İMİDAZOL ASETİK ASİT 3- METİL HİSTAMİN↓ MAO ↓

RİBOSİD 3- METİL İMİDAZOL ASETİK ASİT

DAO = diamino - oxydase (Histaminase) HMT = histamine n-methyl transferase

Page 46: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Prostaglandinler• prostaglandinler (PG prostanoik asidin türevleridir. E1, E2,

F2α, G2, H2 ve I2 gibi farklı tipleri vardır.• Membraner fosfolipidlerden fosfolipaz A2 enzimiyle katalize

edilen tepkime sonucu şekillenen araşidonik asittensentezlenirler. Araşidonik asidin iki metabolik yolağı vardır:

• Lipooksijenaz etkisiyle oluşan hidroksiasitler ve bunlarıntürevi olan löykotrienler lökositlerin migrasyonunudenetlerler ve bronkospazm oluştururlar,

• siklooksijenaz tarafından katalize edilen tepkimeyle önceendoperoksitler, daha sonra da prostaglandinler,tromboksanlar ve prostasikline dönüştürülür.Prostaglandinler fizyolojik olarak sentral noradrenerjikfonksiyonlarda, trombositlerin agregasyonunda ve vaskülertonusta (prostasiklin veya PG I2 vazodilatatör etkilidir);patolojik olarak da yangı, ateş ve ağrıda modülatör rolüoynarlar.

• Glukokortikoidler fosfolipaz A2’yi inhibe ederek biyosenteziilk aşamada, nonsteroid anti-inflamatuvarlar da (salisilatlar,indometasin) siklooksijenazı inhibe ederek endoperoksikoluşumunu bloke ederler.

Page 47: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

FOSFOLİPİDLER↓ fosfolipaz A2

ARAŞİDONİK ASİT

Lipoksijenaz ↓ ↓ siklo-oksijenazHİDROKSİASİTLER ENDOPEROKSİTLER LÖYKOTRİENLER ↓

PGG2 ve PG H2 ↓ ↓ ↓PG E2 TROMBOKSAN PROSTASİKLİN

PG F2α A2 PG I2PG D2

Page 48: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Peptid yapılı hormonlar • Peptid bağları ile bağlı amino asitten oluşan

hormonlardır . Peptid hormonların molekül ağırlıkları, bunları oluşturan amino asitlerin tür ve sayılarına bağımlıdır: substans P 11, kortikotrofin (ACTH) 39, oksitosin ve vazopressin 9, enkefalinler 5 ve anjiyotensin II de 8 amino asitten oluşur.

Page 49: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Anjiyotensin• Renin, böbrek orijinli bir maddedir ve bir plazma

proteini olan anjiyotensinojeni anjiyotensin I’e dönüştürür. Bu da, dönüştürücü bir enzimin etkisiyle güçlü hipertansif (vazokonstriktör) ve aldosteron sekresyonunu stimüle eden oktapeptid yapılı anjiyotensin II’ye çevrilir. Renin - Anjiyotensin -Aldosteron sistemi olarak adlandırılan bu mekanizma arteriyel kan basıncının regülasyonunda etkin işlev görür.

• Kaptopril dönüştürücü enzimi inhibe ederek bu sistemin etkinliğini giderir ve antihipertansif etki oluşturur.

Page 50: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Angiotensinogene ↓ renin

Angiotensine I↓ dönüştürücü enzim

Angiotensine II↓ ↓

Vazokonstriksiyon Adrenler↓ ↓

Hipertansiyon ← Aldosterone ( Na+ reabsorb.↑)

Page 51: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Nöropeptidler• Nöropeptidlerin başlıcaları oksitosin, vazopressin, kortikotrofin

(ACTH), hipotalamik releasing-factors (Luteinising Hormone releasing hormone, (LH - RH)) ve thyroid releasing hormone(TRH)’dur.

• asetilkolin, kateşolaminler, serotonin etkisiyle peptidler libere edilir • Nöyropeptidlerin en son bulunanları ise beyinde ya da nöronlarda

sentezlenen enkefalinler ile hipofizde sentezlenen endorfinleri içeren morfinomimetik nöyropeptidlerdir. Bu nöyropeptidler özgün reseptörler aracılığıyla antaljik işlev görürler.

• Enkefalinler ilk kez beyinden, daha sonra da başta adrenler olmak üzere pek çok dokudan izole edilen pentapeptidlerdir.

• Enkefalinlerin biyodegradasyonunda peptidazlar etkinlik gösterir, bu enzimlerin spesifik inhibitörleri ise halen araştırma aşamasındadır.

Page 52: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

RESEPTÖR• Reseptör • İlaç ya da endojen maddeleri seçici ve

dönüşümlü olarak bağlayabilen ve böyleliklefarmakodinamik etkiyi tetikleyen hücreselmoleküller olarak isimlendirilir.

• Reseptörün iki temel özelliği vardır:– Bir ilacı (ya da mediyatörü) spesifik olarak tanır,– İlaca yanıt olarak bir farakodinamik etki oluşturur.

• Ligant-reseptör bağlanması sonucu hücrefonksiyonları artar (stimülsyon) ya da azalır(depresyon); hücre fonksiyonlarında nitel birdeğişiklik olasılığı yoktur.

Page 53: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Farklı iki reseptör tipine etkiyen bir maddeninetkisi bifazik olabilir: Adrenalin alfareseptörlere etkiyerek vazokonstriktör, beta-2reseptörlere etkiyerek de vazodilatatör etkioluşturur.

• Bir ilacın reseptöre bağlanma düzeyi isereseptör bölgesindeki ilaç konsantrasyonuyla,ilacın bağlanma kapasitesine bağımlıdır; bukapasite afinite olarak isimlendirilir.

Page 54: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• LİGANTReseptörlere bağlanabilen endojen (mediyatör) ve eksojen(ilaç) moleküllere ligant denir. Ligant (hormon,nörotransmiter, hücrelerarası mesajcı ya da eksojen ilaç)reseptörle birleşerek hücre fonksiyonlarını değiştirir.

• AKSEPTÖRLigantları dönüşümlü olarak bağlayabilen, fakat bağlanma

sonucu, reseptörden farklı olarak, etki oluşumuna nedenolmayan makromoleküllerdir

• Emilen ilaçların, plazma proteinlerine bağlanarak etkibölgelerine taşındığını biliyoruz. Ligantların plazmaproteinleriyle bağlanması ilacın organizmada taşınmasınaolarak sağlar; ilaç – plazma proteini bağlanmasının ilacınfarmakokinetiğini etkilemesi dışında farmakodinamik etkioluşturması söz konusu değildir.

Page 55: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

AGONİST• Reseptörlerin tamamını ya da bir bölümünü

aktive ederek biyolojik ya da farmakodinamikyanıt oluşturabilen endojen ve eksojenligantlar agonist olarak isimlendirilir.Parsiyel agonist

• Parsiyel agonist (düşük aktiviteli agonist)agonist ve antagonist özellikte olup,maksimalyanıt oluşturacak sayıda reseptörü işgaledemez, fakat antagonist varlığında agonistgibi etkir.

Page 56: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• ANTAGONİST• Yapı yönünden agonistlere benzeyen,

reseptöre bağlanabilen ve reseptörü aktiveedemeyen, ancak agonistin reseptörüetkilemesini önleyen (agonistin oluşturduğuyanıtı bloke eden) ilaçlardır. Antagonist,agonistin etkisini azaltır ya da tersineçevirebilir.

• Antagonistler dönüşümlü ve dönüşümsüzantagonistler olarak sıınıflandırılabilir.Dönüşümlü antagonistler reseptörlerdenkolaylıkla ayrılabilir; dönüşümsüz antagonistlerise reseptöre stabil bir kimyasal bağ(oluşturarak bağlanırlar.

Page 57: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Kompetitif antagonist

Aynı reseptöre karşı agonistle aralarında yarışma(kompetisyon) olan ilaç kompetitif antagonisttir.Kompetitif antagonizmada agonist ve antagonistinbağı karşılıklı olarak kopabilir, çünkü muhtemelen herikisi de reseptörün aynı bölgesine bağlanmıştır.Agonist ve Antagonistin reseptörle birleşmesireversibl’dır.

• Bu antagonizma agonistin konsantrasyonu artırılarakgiderilebilir. Örneğin morfine benzer yapıda olannaloksonun morfinik aktivitesi çok az ya da hiçyoktur, fakat önceden uygulanan morfinin etkilerinigiderir. Buna göre naloksonun kompetitifantagonizması daha çok morfin kullanılarakarttırılabilir.

Page 58: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Kürar ve süksinilkolin gibi kimi kas gevşetici(kürarizan) ilaçlar nöromüsküler kavşakta bulunannikotinik reseptörlere karşı mediyatör işlevi görenasetilkolinle yarışma halindedir; yöredekikonsantrasyona bağlı bir biçimde, nikotinikreseptörleri bloke ederek asetilkolininreseptörleri uyarmasını engellerler; sonuçtanöromüsküler blok, diğer bir deyişle kürarizanetki şekillenir. Nöromüsküler kavşakta asetilkolinkonsantrasyonu arttığında (kolinesterazinhibitörleri) ise kürarizan etki azalır ya da iletimnormale döner.

Örnek;– Asetilkolin x Atropin Histamin x Antihistaminikler– Morfin x Nalokson Testosteron x Siproteron– Estrojen x Tamoksifen

Page 59: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Non-kompetitif antagonizma

Antagonist molekülleri reseptörle kovalent bağlarlairreversibl olarak bağlanırlar.

Reseptörlerin çoğu antagonist ile kapatıldığından,agonistin etkileyeceği reseptör sayısı, dolayısı ilemaksimum cevap azalır.

Page 60: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Reseptör blokörleri• Reseptörle birleşerek (kapatarak) agonistin

reseptörü aktive etmesini önleyen ilaçlardır.İkinci ulak (son haberci)

• Sitoplazmik membranda lokalize olanreseptörlerin ligantla oluşan sinyalin etkibölgesi olan hücre içine iletilmesini sağlayancAMP, cGMP, inozitol trifosfat, diasilgliserol veCa++ iyonu gibi kimyasal aracılardır.

• İkinci ulak oluşumundan adenil siklaz, guanilatsiklaz ve fosfolipaz C gibi efektör moleküller vedoğal olarak G proteinleri (düzenleyici protein)sorumludur.

Page 61: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• cAMP (siklik adenozin mono fosfat)• Adenil siklaz enzimi tarafından katalize edilen

tepkimeyle ATP’den sentezlenir; AMP’nin aktifşeklidir. Çoğu mediyatör ve ilacın hücre üzerindeetkilerinin oluşumuna aracılık eder.cGMP (siklik guanozin mono fosfat)

• GTP’den (guanozin trifosfat) guanilat siklazetkisiyle oluşur.İnozitol trifosfat, Diasil gliserol

• İnozitol trifosfat hücre içi (inaktif) Ca++ depolarınıboşaltarak,

• diasil gliserol ise protein kinaz C aracılığıylaproteinlerin fosforilasyonuna neden olarakhücresel yanıt oluşturur.

Page 62: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Reseptör Çeşitleri

• Kolinerjik ReseptörlerKolinerjik kavşaklarda (otonom gangliyonlar,parasempatik postgangliyoner sonlarla efektörarası, SSS) asetilkolinin etkidiği reseptörlerdir.Kolinerjik reseptörler iki alt gruba ayrılmıştır;muskarinik ve nikotinik reseptörler

Page 63: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Muskarinik Reseptörler• Postgangliyoner parasempatik nöron uçlarından

nöroefektör kavşağa salıverilen asetilkolinarafından aktive edilen reseptörlerdir;

• adenilat siklazı inhibe ederek intraselüler cAMPkonsantrasyonunu azaltır ve

• fosfolipaz C’yi aktive ederek intraselülerdiasilgliserol ve inositol trifosfat (IP3)konsantrasyonunu artırırlar. Bu iki ikinci ulak iyonkanallarını aktive eden ve membran potansiyelinietkileyen çoğu metabolik yolağı aktive ya dainhibe eder.

• Agonist muskarindir. Muskarinik reseptörlerpotasyum kanallarını da açar.

• muskarinik reseptörlerin 5 alt tipi bulunmaktadır:M1, M2, M3, M4 ve M5.

Page 64: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• M1 reseptörler esas olarak nöronal yapılarda (otonom gangliyonlar),

• M2 kalpte, • M3 düz kaslarda (gastro-intestinal, bronşik),

M4 beyin (striatum) ve düz kaslı yapılarda • M5 düz kaslı yapılarda ve? bulunur.

Page 65: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Muskarinik reseptörler

Page 66: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Nikotinik Reseptörler• Otonom gangliyonlar ve çizgili kas hücrelerinde (motor

plak) bulunan kolinerjik reseptörler nikotinikreseptörlerdir.

• Bu reseptörler asetilkolin tarafından uyarılır. Ancak ikigrup reseptör farklı antagonistler tarafından blokeedildiğinden nikotinik reseptörler nöron tipi (Nn) ve kastipi (Nm) olarak iki alt tipe ayrılır.

• Örneğin gangliyonlardaki reseptörlerhekzametonyumla, nöromüsküler kavşaktakiler isetubokürarinle bloke edilebilmektedir.

• Asetilkolin gibi nikotini de tanıyan bu reseptörlerinmuskarine afiniteleri düşüktür.

• Nikotinik reseptörler SSS, adrenal medülla, otonomgangliyonlar (nöronal, Nn) ve nöromüsküler (müsküler,Nm) kavşakta bulunur. Bazı ilaçlar bu yapılardakinikotinik reseptörleri uyararak etki gösterirler.

Page 67: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kolinerjik Agonistler• Asetilkolin reseptörlerinin aktif bölgelerine

bağlanabilen ve onları aktive ederekasetilkolinin fizyolojik etkilerini oluşturanmaddeler kolinomimetikler olarakadlandırılırlar.

• Muskarinik reseptörler stimüle edildiğindemuskarinin (Anamirta muscaria), nikotinikreseptörlerin stimülasyonu da nikotinin(Nicotiana tabacum) etkilerinin şekillenmesineneden olur.

• Muskarin ve nikotinin etkilerini oluşturanmaddeler de muskarinik ve nikotinikler olarakadlandırılır.

Page 68: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kompetitif antagonistler• Asetilkoline bağlanmaz; asetilkolinin sentez, liberasyon

ve hidrolizini etkilemezler.• Fizyolojik etki oluşturmaksızın asetilkolin reseptörlerini

işgal ederler.• Eskiden parasempatikolitikler olarak adlandırılan bu

maddeler antikolinerjik’lerdir.• Antikolinerjikler (kolinolitikler) periferde etkidikleri

yöreye göre farklı gruplara ayrılırlar:• Parasempatik sonlara etkiyenler, asetilkolinin

muskarinik etkilerini inhibe ederler; atropin gibi(parasempatolitik).Bu ilaçlar gastro-enterolojide (antispazmodik,antisekretuvar), anestezyolojide (preanestezik),kolinesteraz inhibitörü insektisit zehirlenmelerinde veoftalmolojide (midriyatik) kullanılırlar.

Page 69: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Sempatik ve parasempatik gangliyonlaraetkiyenler, asetilkolinin nikotinik etkileriniinhibe eden bu grup ilaçlar gangliyoplejiklerolarak adlandırılırlar; heksametonyum gibi.

• Motor (terminal) plak düzeyinde etkiyenler(nöromüsküler kolinolitikler), asetilkolininreseptörleri etkilemesini engelleyerek ya dareseptörleri asetilkolin gibi, fakat uzun sürelietkileyerek (depolarizasyon) nöromüsküleriletimi bloke ederek çizgili kaslarda gevşemeyeneden olurlar.

Page 70: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Kimi reseptörlerin doğal ve yapay agonist ve antagonistleri

Page 71: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Adrenerjik Reseptörler• iki tip adrenerjik reseptör ;α ve β.• Alfa reseptörlerin aktivasyonu damarlar, uterus,

iris dilatatör kası, pilomotor kas ve m. niktitanstakontraksiyon;

• salya sekresyonu, barsakta gevşeme, kan glukoz,laktik asit ile potasyum düzeyinde, reninsekresyonunda ve insülin sekresyonunda artışa (βetki) neden olur. Glisemi artışı hepatikglikojenolizden kaynaklanır.

• Beta reseptörlerin aktivasyonu kalp frekans vekasılma gücünde artış (+ kronotrop ve + inotropetki), vazodilatasyon; uterus, barsak ve bronşkaslarında gevşeme, salya sekreryonu vemetabolik aktivitede, oksijen tüketiminde artış,lipoliz müsküler glikojenoliz ile glukoz, laktik asitdüzeyi ve renin sekresyonunda artış meydanagetirir.

Page 72: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Alfa-adrenerjik agonistlerinin reseptörlerin iki alttipi olduğu belirlenmiştir:

• postsinaptik membranda bulunan α1reseptörlerinin stimülasyonu vazokonstriksiyonaneden olur.

• α2 reseptörleri sempatik sinir ucu membranında(presinaptik membran) lokalize durumdadır;stimüle edildiklerinde, özellikle beynin sempatiksisteminde, nöronlar arası boşluğa (sinaptikaralık) noradrenalin liberasyonunda azalmayaneden olur; ayrıca renin ve melanositozhormonunu inhibe ederler.

Page 73: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Beta reseptör agonistleri• Özellikle kalpte bulunan β1 reseptörler +

inotrop ve kronotrop etkiyle sindirim kanalıdüz kaslarının gevşemesinden sorumludurlar.

• β2 reseptörlerin aktivasyonu damar, bronş veuterus kaslarında gevşemeye neden olur. Buetkiler adenil siklazın stimülasyonu sonucuşekillenir.

• Fenilefrin α,• izoprenalin de β tipi aktivatördür.• Adrenalin α ve β reseptörleri aktive eder;

noradrenalinin α reseptörler üzerine olanetkisi egemendir.

Page 74: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• α (adrenerjik) Reseptörler• Organizmada geniş bir dağılım gösterirler:• Arter ve arteriyol düz kaslarında bulunanlar stimüle

edildiğinde vazokonstriksiyon şekillenir. Bu ekti α blokerlertarafından tersine çevrilir; genel bir ateriyel vazodilatasyonoluşur.

• Organizmanın diğer farklı bölümlerinde özellikle bronşlarda(stimülasyon bronko-konstriksiyona neden olur),plaketlerde (agregasyon), lenfosit ve mastositlerde (allerjikreaksiyon mediyatörlerinin liberasyonu) , miyokartta veserebral tronkda α reseptörler yaygındır.

• α reseptörlerin iki alt grubunun olduğu kanıtlandı:postsinaptik α1 ve presinaptik α2 reseptörleri.

• Postsinaptik α1 reseptörleri effektör organ hücrelerininmembranında bulunurlar. Bunların noradrenalinlestimülasyonu α stimülasyonun fizyolojik etkilerine(vazokonstriksiyon gibi) neden olur. Presinaptik α2reseptörleri ise sempatik sinir sonlarında yer alırlar vepresinaptik veziküllerden noradrenalin liberasyonunudenetlerler. Sinaps aralığında serbest noradrenalinkonsantrasyonu fizyolojik sınırı geçtiğinde, presinaptik α2reseptörlerinin stimülasyonu sonucu noradrenalinliberasyonu bloke edilir. Yani presinaptik α2 reseptörlerinoradrenalin liberasyonunda “feed back” işlevi görürler.

Page 75: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• β (adrenerjik) Reseptörler

Page 76: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Beta1 reseptörlerinin uyarılması kalpstimülasyonu sağlarken β2 reseptörlerinuyarılması sonucu da vazodilatasyon (iskelet kasıdamarlarında) ve bronkodilatasyon gelişir.

• Βeta1 reseptörlerin epinefrin ve norepinefrineafiniteleri eşittir.

• Beta2 reseptörler epinefrine norepinefrindendaha yüksek afinite gösterirler. Nörotransmitterinβ1 ve β2 reseptörlere bağlanması adenil siklazıaktive ederek hücre içi cAMP konsantrasyonunuartırır.

• β2 Reseptörleri akciğer dokusunda yoğun(solunum yolları, damar düz kasları, epitelhücreler, salgı bezleri ve alveol çeperi) olmaklabirlikte diğer dokularda da bulunur.

Page 77: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Dopamin (dopaminerjik) Reseptörleri• dopamine özgü dopamin (D, δ) reseptörleri de identifiye

edilmiştir.• Beyin dışında sindirim kanalı, pankreas (ekzokrin), böbrek,

hipofiz, retina ile serebral, koroner ve mezenterik vaskülersistemde de dopamin reseptörleri bulunur.

• başlıca 3 dopaminerjik yolak olduğu saptanmıştır:• - Motor aktivite ile ilişkili olan dopaminerjik nöronlar,• - Psikomotor ve duygusal kompartımanları denetleyen

sistemdekiler,• - Hipofiz sekresyonlarını denetleyen hipotalamik sisteme

katkıda bulunan dopaminerjik reseptörler.• Noradrenalinin α reseptörleri gibi dopamin reseptörleri de

pre ve postsinaptik olmak üzere ikiye ayrılır. Presinaptikreseptörler dopaminerjik sinir uçlarında lokalizedurumdadırlar ve dopaminle stimüle edilen bu reseptörlerdopamin sentez ve liberasyonunu inhibe ederler.

Page 78: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Postsinaptik reseptörler ise effektör organ hücrelerinin membranlarında yer alırlar. Bu reseptörlerin dopaminle stimülasyonu(endojen veya eksojen) farklı organlarda spesifik fizyolojik etkileri oluşturur. Örneğin renal vazodilatasyon, prolaktin sekresyonununinhibisyonu ve sindirim kanalı motilitesindeazalma gibi.

Page 79: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Serotonin (5-HT, serotoninerjik) Reseptörleri• Serotonin (5-HT) beyinde mediyatör ve

modülatör işlevi gören bir monoamindir.• Bugüne değin SSS ve periferde (sindirim

kanalı, kalp) 7 tip (5-HT1, 5-HT2, 5-HT3, 5-HT4,5-HT5, 5-HT6 ve 5-HT7) serotonin reseptörüolduğu kanıtlanmış; bazılarının (1, 2) alt tipiolduğu belirlenmiştir.

Page 80: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

• Histamin (histaminerjik) Reseptörler• Histidinin dekarboksilasyonuyla (histidin

dekarboksilaz) sentezlenen ve mast hücreleri,nöronlar yanında düz kas, salgı bezi gibiyapılanda lokalize (membraner) olanhistaminin 3 tip reseptörü vardır;

• klasik antihistaminiklerle bloke edilen H1reseptörleri,

• gastrik asit sekresyonundan sorumlu olanparyetal hücrelerde bulunan H2 reseptörleri

• beyinde lokalize olan H3 reseptörleri.

Page 81: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Opiyat reseptörlerialt tipleri olan üç tip (mü-, delta- ve kappa-) opiat reseptörün

varlığı kanıtlanmıştır. • Mü reseptörler morfin ve β-endorfine yüksek afinite

gösterirler. Diğer iki tip opiat reseptörü spinal analjeziye aracılık ederler.

GABA Reseptörleri• GABA (gamma-aminobütirik asit) sentral sinir sisteminin

inhibitör mediyatörüdür; modülatör işlevi de görür.• GABA reseptörlerinin iyon kanalına (klorür) bağlı (GABAA) ve

iyon kanalı niteliğinde olmayan (GABAB) iki tipi, bunların da alt tipleri vardır.

Page 82: İLAÇ ETKİSİ VE İLAÇ ETKİ MEKANİZMALARI - Hatacdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=tb--ilac-etkisi-ve-ilac-etki-mekanizmalari.pdf · • HALOTAN vb lipofilikgaz/uçucu sıvı

Somatostatin (SS) Reseptörleri

• Peptit hormonların hücre membranları üzerinde ya da hücreiçinde bulunan spesifik

• reseptörler aracılığıyla etkidikleri düşünülmektedir.• Somatostatin de hücre yüzeyinde bulunan spesifik reseptörler

aracılığıyla farklı etkiler oluşturan bir peptit hormondur.• Deney hayvanları ve insanın (sağlıklı) farklı dokularında SS

reseptörleri identifiye edilmiştir: sinir sistemi, ön hipofiz,pankreasın endoksin ve ekzokrin bölümü ve sindirim kanalıgibi. Yeni araştırmalarla endokrin bez ve beyin tümörleri gibifarklı bozukluklarda da SS reseptörlerinin bulunduğukanıtlanmıştır. Bu gelişme, SS analoğu non degradabl sentetikbir oktapeptit olan SMS 201-995’in (octeotide, Sandostatine)anılan tümörlerin sağaltımında kullanılması yönünden ilginçtir.