huizinga homo ldens

Download Huizinga Homo Ldens

Post on 08-Aug-2015

48 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

HOMO LUDENSPROEVE EENER BEPALING VAN HET SPEL-ELEMENT DER CULTUURDOOR

J. HUIZINGADERDE DRUK

1951

H. D. TJEENK WILLINK & ZOON N.V. , HAARLEM

Uxori carissimae

VOORREDE - INLEIDING Toen wij menschen niet zoo verstandig bleken als een blijder eeuw in haar vereering van de Rede ons gewaand had, heeft men als benaming van onze soort naast homo sapiens die van homo faber, de menschmaker, gesteld. De term was minder treffend dan de eerste, want faber is ook menig dier. Wat van maken geldt, geldt ook van spelen: tal van dieren spelen. Toch schijnt mij homo ludens, de spelende mensch, een even essentieele functie aan te duiden als het maken, en naast homo faber een plaats te verdienen. Het is al een oude gedachte die getuigt, dat bij doordenken tot den bodem van ons kennen alle menschelijk handelen slechts een spelen schijnt. Wie aan deze metaphysische conclusie genoeg heeft, moet dit boek niet lezen. Mij schijnt zij geen reden, om de onderscheiding van het spel als een eigen factor in al wat in de wereld is, te laten varen. Sinds langen tijd ben ik steeds stelliger tot de overtuiging gekomen,: dat menschelijke beschaving opkomt en zich ontplooit in spel, als spel. Van 1903 af zijn er sporen van dit inzicht in mijn geschriften aan te treffen. In 1933 wijdde ik aan dit onderwerp mijn oratie als Rector, der Leidsche Universiteit, onder den titel: Over de grenzen van spel en ernst in de cultuur 1. Toen ik vervolgens deze rede twee maal nieuw bewerkte, eerst voor een voordracht te Zrich en te Weenen (1934), daarna voor een in Londen (1937), gaf ik er den titel aan: Das Spielelement der Kultur, The Play Element of Culture. Beide malen corrigeerden

mijn gastheeren : - in der Kultur, in Culture, en telkens weer schrapte ik de praepositie en herstelde den genitief. Immers het was voor mij niet de vraag, welke plaats het spel temidden van de overige cultuurverschijnselen inneemt, maar in hoeverre de cultuur zelf spelkarakter draagt. Het was er mij om te doen, en het is het ook in deze uitgewerkte studie, het begrip spel, als ik het zoo mag uitdrukken, te integreeren in dat der cultuur. Spel wordt hier opgevat als een cultuurverschijnsel, niet of niet in de eerste plaats als een biologische functie, en behandeld met de middelen van een cultuurwetenschappelijk denken. Men zal bemerken, dat ik mij van de psychologische interpretatie van het spel, hoe belangrijk zij ook is, zooveel mogelijk onthoud, en dat ik van de begrippen en verklaringen der volkenkunde, ook waar ik ethnologische feiten te vermelden heb, slechts een zeer beperkt gebruik maak. Den

term magisch, bij voorbeeld, zal men maar een enkelen keer aantreffen, dien van mana en dergelijke in het geheel niet. Indien ik mijn betoog in stellingen samenvatte, zou een er van luiden, dat de ethnologie en de haar verwante wetenschappen aan het begrip spel te weinig plaats inruimen. Mij was althans de algemeen gebruikelijke terminologie ten opzichte van het spel niet voldoende. Ik had voortdurend behoefte aan een adjectief bij spel, dat eenvoudig uitdrukt 'wat tot spel of spelen behoort'. Speelsch kon daartoe niet dienen, het heeft een te speciale nuance van beteekenis. Men veroorlove mij daarom het woord ludiek in te voeren. Al is de veronderstelde grondvorm in het Latijn onbekend, in het Fransch komt het woord als ludique in psychologische geschriften voor. Terwijl ik mijn werk aan de openbaarheid prijsgeef, bekruipt mij de vrees, dat velen, ondanks al den arbeid, die erin steekt, het een onvolledig gedocumenteerde improvisatie zullen achten. Het is nu eenmaal het lot van hem, die cultuurproblemen behandelen wil, zich telkens te moeten wagen op velerlei gebied, dat hij niet genoegzaam beheerscht. Alle tekorten aan kennis eerst nog aanvullen was voor mij buitengesloten, en met het verantwoorden van elk dtail door een verwijzing heb ik het mij gemakkelijk gemaakt. Het werd voor mij nu schrijven of niet schrijven. Van iets wat mij zeer ter harte ging. Dus heb ik geschreven. Leiden, 15 Juni 1938

INHOUDVoorrede Inleiding I Aard en beteekenis van het spel als cultuurverschijnsel .Spel een primair begrip en een zinrijke functie De biologische gronden van het spel De verklaringen niet afdoende De 'aardigheid' van het spel Spelen een geestelijk feit Spel als cultuurlijke grootheid Cultuur 'sub specie ludi' Spel een zeer zelfstandige categorie Spel staat buiten alle overige categorien Spel en schoonheid Het spel een vrije handeling 'Maar' spelen Een belangelooze handeling Het spel tijdelijk en plaatselijk begrensd De speelruimte Het spel schept orde Spanning De spelregels volstrekt bindend Groepvormende kracht van het spel Opheffing van het gewone leven Kamp en vertooning Heilig spel verwezenlijkt het vertoonde Het onderhoudt de wereldorde door haar te verbeelden Frobenius' opvatting van het cultusspel De weg van bewogenheid tot heilig spel Het gebrek in Frobenius' verklaring Spel en heiligheid Plato noemt het heilige een spel Gewijde plek en speelruimte Het feest De gewijde handeling formeel een spel Spelstemming en wijding De graad van ernst van sacrale handelingen Labiel evenwicht tusschen wijding en spel Gelooven en spelen Kindergeloof en wildengeloof Gespeelde metamorphose De sfeer van het primitieve geloof Spel en mysterie.

II. Conceptie en uitdrukking van het begrip spel in de taal . 29De notie spel niet in elke taal gelijkwaardig Een algemeen begrip spel eerst laat bewust Begrip spel soms over tal van woorden verdeeld De woorden voor het spel in het Grieksch Ook de wedstrijd is spel De woorden voor spel in het Sanskrit De woorden voor spel in het Chineesch De woorden voor spel in het Blackfoot Verschillen in de begrenzing van het spelbegrip De uitdrukking van het spel in het Japansch Japansche opvatting van leven in spelvorm De Semitische talen Het Latijn en de Romaansche talen De Germaansche talen Uitbreiding en oplossing van het spelbegrip Plegen en to play Plegen, plechtig, plicht en pledge Spelen en strijden Doodelijk spel Spel en offerdans Spel in muzikale beteekenis Spelen in erotische beteekenis Het woord en het begrip ernst Ernst een complementair begrip Spel is het primaire en positieve begrip.

III

Spel e n wedijver als cultuurscheppende functie

.

.

.

.

47

Cultuur als spel, niet cultuur uit spel Alleen samenspel vruchtbaar voor cultuur Antithetisch spel Cultuurwaarde van het spel Ook ernstige wedkamp blijft spel Hoofdzaak is het winnen zelf Niet directe machtsbegeerte is het motief Prijs, inzet, winst Wagen, kans, wedden Winnen door bedrog Weddenschap, termijnhandel en verzekering Antithetische bouw der archasche gemeenschap Cultus en wedstrijd Oude Chineesche seizoenfeesten Agonale structuur van China's beschaving Gewonnen spel bepaalt den loop der natuur Sacrale beteekenis van het dobbelspel De Potlatch Wedstrijd in vernieling van eigen goed De Potlatch een kamp om eer Sociologische grondslagen van den Potlatch De Potlatch een spel Spel om roem en eer De Kula Eer en deugd Archasch deugdbegrip Deugd en adeldom Schimptournooien Prestige door vertoon van rijkdom Oud-arabische eere-

kampen _ Mofakhara Monafara Grieksche en Oud-germaansche schimpkamp De 'Vergelijking der mannen' Gelp en Gab Gaber als gezelschapsspel Het agonale tijdperk naar Burckhardt's opvatting Ehrenberg's opvatting De Grieksche agon in ethnologisch verband Romeinsche ludi Beteekenis van den agon Van wedijverend spel tot cultuur Verzwakking der agonale functie In de spel-qualiteit ligt de verklaring.

Personificatie als algemeene habitus Menschen en goden in diergedaante De elementen der pozie spelfuncties De lyrische overdrijving Het exorbitante Het drama als spel Agonale oorsprong van het drama De dionysische stemming.

I X Spelvormen der wijsbegeerte . 78

.

.

.

.

.

1

5

0

IV Spel en rechtspraakRechtsgeding als wedkamp Vierschaar en speelruimte Rechtspraak en sport Rechtspraak, orakel, kansspel Lotsorakel De weegschaal des rechts Dike Lot en kans Godsoordeel Wedkamp om recht Wedkamp om de bruid Rechtsgeding en weddenschap Rechtsgeding als woordkamp De Eskimo'sche trommelkamp Rechtspraak in spelvorm Smaadwedstrijd en pleitrede Oude vormen van de pleitrede Haar spelkarakter vergeefs bestreden.

De Sophist Sophist en wonderman Beteekenis voor de Helleensche cultuur Het sophisme een spel Sophisme en raadsel Oorsprong van den wijsgeerigen dialoog Philosophen en Sophisten Philosophie een spel der jeugd Sophisten en rhetoren De thema's der rhetoriek De disputatie Middeleeuwsche disputen De hofacademie van Karel den Groote De scholen der twaalfde eeuw Abaelard als rede kunstenaar Spelvorm van het schoolbedrijf De eeuw der pennestrijden.

X Spelvormen der kunst . 90

.

.

.

.

.

.

.

1

6

2

V

Spel en krijgDe geordende strijd is een spel Inhoeverre is de krijg een agonale functie? De archasche oorlog overwegend wedstrijd Tweegevecht voor of in den slag Tweegevecht van koningen Het gerechtelijk tweegevecht Het private duel Ook het duel een agonale rechtsbeslissing De archasche oorlog sacraal en agonal Veredeling van den krijg De oorlog als wedkamp Punten van eer Beleefdheden jegens den vijand Afspraak tot den veldslag Point d'honneur en strategisch belang Ceremonie en tactiek De beperkingen verbroken Spel-element in het volkenrecht Verbeeldingen van helden leven Ridderwezen Ruskin op het oorlogspad Cultuurwaarde van het ridderideaal Het spel van ridderschap.

Muziek en spel Spelkarakter der muziek Opvatting der muziek bij Plato en Aristoteles De waardeering van het muzikale schiet te kort Muziek als geest

Recommended

View more >