has 5016 İş sağlığı uygulamaları ve risk etmenleri

51
HAS 5016 İş Sağlığı Uygulamaları ve Risk Etmenleri Alp Ergör [email protected]

Upload: nedra

Post on 21-Jan-2016

99 views

Category:

Documents


6 download

DESCRIPTION

HAS 5016 İş Sağlığı Uygulamaları ve Risk Etmenleri. Alp Ergör [email protected]. 1. Hafta27 Mart İş sağlığı kavramı, tanımlar, halk sağlığı ile ilişkisi, çalışma alanları 2. Hafta3 Nisan İş sağlığı uygulamaları + Kimyasal, fiziksel, biyolojik, ergonomik, psikososyal tehlikeler - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

Page 1: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

HAS 5016 İş Sağlığı Uygulamaları

ve Risk Etmenleri

Alp Ergör

[email protected]

Page 2: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

1. Hafta 27 Mart İş sağlığı kavramı, tanımlar, halk sağlığı ile ilişkisi, çalışma alanları  2. Hafta 3 Nisan İş sağlığı uygulamaları + Kimyasal, fiziksel, biyolojik, ergonomik, psikososyal tehlikeler 3. Hafta 10 Nisan İş sağlığı ile ilgili yasal düzenlemeler (Uluslararası ve ulusal)  4. Hafta 17 Nisan Göstergeler, (ülke değerlendirmesi, İşyeri değerlendirmesi, hızlar, risk, Türkiye’de durum 15 Mayıs teslim tarihi!

5. Hafta 24 Nisan Öğlenden sonra: Durum saptama ve önleme politikaları5 . Hafta 26 Nisan PERŞEMBE! SABAH 09:00-12:00 İşyeri gezisi (sağlık işkolu)

6. Hafta 8 Mayıs Öğlenden sonra: Örgütlenme, Taraflar (İşçi-İşveren-Kamu), Uluslar arası düzeyde örgütlenme, UÇÖ, DSÖ, …, Ulusal düzeyde örgütlenme, işyeri düzeyinde örgütlenme (işyeri hekimliği, işyeri sağlık birimi, …)

7. Hafta 15 Mayıs SABAH 09:00-12:00 İşyeri gezisi (daha sonra açıklanacak – 8 Mayıs yerine!)22 Mayıs teslim tarihi!

7. Hafta 15 Mayıs İşyeri gezisi raporlarının tartışılması, iş kazaları ve meslek hastalıkları, geri bildirim, genel değerlendirme ve tartışma (22 Mayıs) 8. Hafta 22 Mayıs Yarı Yıl Sınavı

!

!

Page 3: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Anımsayalım:Çalışma yaşamında sağlığın bileşenleri nelerdir?

Page 4: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Çalışma Yaşamı ve Sağlık İlişkisi

Çalışma Ortamı

fiziksel

kimyasal

biyolojik

ergonomik

psikososyal

Çalışma Koşulları

Süre

Ücret

Vardiya

Gece

Bireysel Özellikler Yaşanan Çevre

SAĞLIK SAĞLIK

Çalışma İlişkileri

Örgütlenme

İş güvencesi

İstihdam biçimi

Page 5: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Anımsayalım:İş sağlığı uygulamalarının temel amacı nedir?

Page 6: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Çalışma yaşamının temel bileşenlerini sürekli olarak izleyerek

• Bütünsel, çok disiplinli, sürekli ve kapsayıcı bir hizmet sağlayarak

• Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek

Page 7: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Anımsayalım:İş sağlığının temel özellikleri nelerdir?

Page 8: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Tüm çalışanlara yöneliktir

Yaşanan ve çalışılan çevre (tüm yaşam alanları) birlikte değerlendirilir

Temel araçlardan biri sürekli izlemdir

Koruyucu hizmet ağırlıklı bütünsel bir yaklaşımdır

Çalışanlar

Üretim sistemleri

Çalışma ortamı

Çalışma koşulları

Çalışma alanları

Ham madde, ara ürün, ürün ve atıklar

Çevreleyen sistemler

arasındaki ilişki ve etkileşimleri

irdeler, değerlendirir, girişim

yapar

Page 9: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Çalışma yaşamı bir sistemdir

Çevreleyen pek çok sistemle ilişki

içindedir

Sağlık bu sistemlerin etkileşimi ile

biçimlenir

Page 10: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

İŞÇİ

İŞVERENDEVLET

SİYASAL SİSTEM

EKONOMİK SİSTEM

ÇALIŞMA YAŞAMI

TOPLUMSAL SİSTEM

KÜLTÜREL SİS

TEM

HUKUK SİSTEMİ

SAĞLIK SİSTEMİ

EK

OL

OJİ

K S

İST

EM

ÇALIŞMA

YAŞAMINDA SAĞLIK

A.Ergör - Y.Demiral

Page 11: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

“Çalışma yaşamında sağlık irdelenirken 3 bileşen göz önünde tutulmalıdır” Paul A. Landsbergis, JOEM 2003 – Çevreleyen yapılar– Örgütsel yapılar– İşin yapısal özelliği

Page 12: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Bireyin sağlık durumu

İşyeri

Mesleksel karşılaşmalar

Sağlık çıktıları

Yaşanan çevre

Uyarlama: Aw, Gardiner & Harrington 2007

Page 13: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

YAPISAL ÖĞELERSosyal – ekonomik – demografik durum

KARŞILAŞMAÇ.ortamı

Toplumsal alanEv

SAĞLIK SONUÇLARIİyilik durumu

MortaliteMorbidite

EYLEMKoruyucu eylemler İyileştirici

sonuç

ilişki

Page 14: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

İşyerindeki risk etmenleri

 biyolojik, psiko-sosyal, kimyasal, fiziksel, ergonomik etmenler

Page 15: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik Tehlikeler

Page 16: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Etmenler: – Bakteriler

– Mantarlar

– Virüsler

– Paraziter hastalıklar

– Organik tozlar, proteinler, enzimler• nişasta, lateks, vd...

Page 17: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:1. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler

2. Gıda, su vb süreçlerle ilişkili etmenler

3. Havalandırma vb donanım ya da sistemlerle ilişkili etmenler

4. Toplumsal yaşam ile ilişkili etmenler

Page 18: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Organizmaya giriş: – Solunum– Deri– Sindirim

Page 19: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Karşılaşma yolları: • Su ve hava yolu ile bulaş

– Kolera, tifo, ..

• Kan ve vücut sıvıları– HBV, HIV-AIDS,

• Damlacık ya da yakın temas– Tbc, menenjit,

• Vektörler– Sıtma, …

• Zoonozlar– Lejyonella, antraks, SARS, …

Page 20: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik Risk Etmenleri ile karşılaşma ve sonuçları

• Sonuçlar: Mesleksel dermatozlar, mesleksel astım

• Önlemler: Yalıtım-kapalı çalışma, havalandırma, genel temizlik önlemleri, kişisel koruma, İZLEM

Page 21: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik RE

Toprak ya da binalarda yerleşen organizmalar (C tetani, küf mantarları vb)

Yaralanmalar sonucu tetanoz, akut ya da kronik akciğer hastalıkları

Yıkım-söküm işleri, temel hazırlık işleri vb

Toplu yaşam alanlarında (işçi yatakhaneleri, barakalar vd) hızla yayılabilecek insan kaynaklı organizmalar

Akut ya da kronik solunum sistemi hastalıkları (tüberküloz vb enfeksiyonlar)

Özellikle uzun erimli süreçlerde işçi barakaları vb alanlarda yaşayan işçiler

Risk Etmenleri (RE)Olası Sağlık Sonuçları –

Meslek Hastalıklarıİşkolunda İlişkili (özgün)

Meslek Grupları ya da İşlerAna Gruplar

Örnekler

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar

Page 22: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik RE

Toprak ya da binalarda yerleşen organizmalar (C tetani, küf mantarları vb)

Yaralanmalar sonucu tetanoz, akut ya da kronik akciğer hastalıkları

Yıkım-söküm işleri, temel hazırlık işleri vb

Toplu yaşam alanlarında (işçi yatakhaneleri, barakalar vd) hızla yayılabilecek insan kaynaklı organizmalar

Akut ya da kronik solunum sistemi hastalıkları (tüberküloz vb enfeksiyonlar)

Özellikle uzun erimli süreçlerde işçi barakaları vb alanlarda yaşayan işçiler

Risk Etmenleri (RE)Olası Sağlık Sonuçları –

Meslek Hastalıklarıİşkolunda İlişkili (özgün)

Meslek Grupları ya da İşlerAna Gruplar

Örnekler

İnşaat İşkolu ve Biyolojik Etmenlere Bağlı Hastalıklar

Page 23: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Biyolojik Risk Etmenlerine Yönelik Koruma

• Ortam ve çalışan izlemi• Bakım – onarım• Toplumsal boyut

Page 24: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Psikososyal Tehlikeler

Page 25: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Etmenler: – Stres

– Yalıtılmış çalışma

– Vardiya ya da gece çalışması

– Uzun süreli çalışma

– Zaman dilimi değişimi vb

– Şiddet türleri

– …

Page 26: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Psiko-sosyal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:1. Üretim süreçleri

2. İşin örgütlenmesi

3. Çalışma yaşamındaki ilişkiler

4. Toplumsal yaşam

5. Olaylara – yaşanmışlıklara bağlı etmenler

Page 27: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

UykuMetabolizma ve endokrin bozukluklarKazaOdaklanma – AlgıGenel morbidite – sağlık nedeniyle işten kalmaÜreme sağlığıMortaliteNöromotor işlevlerKanser (kolon ve meme) ???Toplumsal işlev bozuklukları

ÖRNEKLERVardiyalı Çalışma ve Tanımlanan (Çalışılan) Etkileri

Page 28: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

İş yükü – iş kontrolü dengesiİçerikKültürel yapıÖrgütlenmeİlişkilerRol – görev – konumYapısal özelliklerÇevresel özelliklerEv – iş etkileşimi

İş stresi

Page 29: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

HuzursuzlukDavranış bozuklukları

SaldırganlıkDuyarsızlık

Uyku bozukluklarıDikkat azalmasıBiyolojik bulgular…

İş stresi ve olası sağlık sonuçları

Page 30: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Nakata et al. 2006

İş stresi etmenleri

iş yükü

İşyerinde şiddet

Bilişsel beceri gereksinimi

İş kontrolü

Yetilerin kullanılamayışı

Kişiler arası çatışmalar

İş güvencesizliği

Bireysel etmenlerYaş

CinsiyetMedeni durumEğitim durumu

AlışkanlıklarBKİ

Yandaş hastalıkUyku bozukluklarıİş türü ve Sektör

Deneyim …

Dengeleyici EtmenlerSosyal destek

YöneticilerÇalışma arkadaşları

Aile

Psikososyal Stres Tepkileriİş doyumu

Depresyon bulguları…

Olası İş Sağlığı Çıktılarıİş kazası

NIOSH iş stresi modeli (Hurrel & McLanney 1988) üzerinde geliştirilen iş stresi – iş kazası kuramsal ilişki kuramı

Page 31: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Genel Sağlık Anketi (GHQ)SF36

Modeller:Karasek Modeliİş yükü – kontrol - gerilimÇaba – ödül dengesizliği modeli

İş stresi ve ölçüm yöntemleri

Page 32: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

VARDİYALI ÇALIŞMAZorlayıcı Etmenler

Etkileşecek özellikler

Kronik hastalıklar

Yaş

Cinsiyet

Kültürel – toplumsal özellikler

Demografik ve sosyal

alanda yapısal değişim

Olası sağlık sorunları

KDH

Metabolik hst

Gastrointestinal S hst

Psikopatolojiler

Kazalar Yapısal Sorunlar

Hizmete erişim

Gıdaya erişim

Toplumsallaşma sorunu

Risk etmenleri ile karşılaşma

Sirkadiyen ritm

Ulaşım

Page 33: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Fiziksel risk etmenleri

Page 34: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Sıcaklık

– Yüksek

– Düşük

• Gürültü

• Radyasyon

– İonizan

– Nonionizan

• Basınç

– Yüksek basınç

– Düşük basınç

• Titreşim

• …

Page 35: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Fiziksel etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:1. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler

• Hammadde, ara ürün, atıklar

• Alet, makine, sistemler

• Çalışan – üretim aracı etkileşimi

2. Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler

• Dış ortam (uv, sıcak, soğuk), yüksekte çalışma, yüksek/alçak basınçta çalışma

3. Çevre ile ilişkili etmenler

Page 36: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Organizmaya giriş: – Solunum– Deri– Sindirim

Page 37: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Korunma

• Mühendislik önlemleri

– Alet, makine, sistemlerin tasarımı

• Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme

• Destek hizmetleri

• Yerine koyma, yalıtım

• Koşulların (süre) düzenlenmesi

• Kişisel koruyucular

• Ortam ve çalışan izlemi

Page 38: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Kimyasallar

Page 39: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Metaller• Solventler• Gazlar• Pestisidler

Page 40: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Kimyasal etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:1. Üretim süreçleri ile ilişkili etmenler

• Hammadde, ara ürün, atıklar

• Makine, sistemler

2. Çalışma ortamından kaynaklanan öğeler

3. Çevre ile ilişkili etmenler

Page 41: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Organizmaya giriş: – Solunum– Deri– Sindirim

Page 42: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Korunma

• Mühendislik önlemleri

– Makine, sistemlerin tasarımı

• Yerel ve genel havalandırma, iklimlendirme

• Yerine koyma, yalıtım

• Koşulların (süre) düzenlenmesi

• Kişisel koruyucular

• Bakım-onarım (destek hizmetleri)

• Ortam ve çalışan izlemi

Page 43: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Ergonomik etmenler

Page 44: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Ağır kaldırma• Yineleyici hareketler• Uzanma, çekme, dönme vb hareketler• Uzun süre ya da yoğun odaklanma,

hızlı algılama gerektiren durumlar• Çalışma sürecinde duruş/konum• …

Page 45: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Ergonomik etmenlerle çalışma yaşamında karşılaşma:1. Alet, makine, sistemler

2. Çalışma ortamının özellikleri

• İzlem, gözlem, üretim sürecinin tasarımı

• Makine, sistemlerin konumlandırılması

3. Görev tanımı

4. İş yükü

5. Çalışma süresi

6. …

Page 46: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Korunma

• Mühendislik önlemleri

– Tasarım, yapılandırma, …

• Koşulların (süre, görev tanımları vb) düzenlenmesi

• Bakım-onarım (destek hizmetleri)

• Ortam ve çalışan izlemi

Page 47: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Tehlikeler (risk etmenleri) ile ilgili korunma-savaşım süreçlerinde göz önüne alınması

gereken İSAGÜ uygulamaları

• Ortam izlemi

• Çalışanın izlemi

• Değerlendirme

• Girişim

• Eğitim

• Düzenleme

• …

Page 48: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

Ev ödevi:

İzleyen 2 slaytta görünen işyerlerinde, verilen bilgilerden de yararlanarak sağlığı etkileyeceğini düşündüğünüz etmenleri belirleyin ve gruplayın.

Page 49: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Künk üretimi• Özel sektör• İşyeri hekimi çalışıyor ve işyeri sağlık birimi var• Sendika yok • Fotoğraf ve veriler ışığında size sunulan kesiti “çalışma yaşamının temel bileşenleri”

açısından değerlendirin.

Page 50: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

• Küçük sanayi sitesinde bir mobilya boya-cila atölyesi, sipariş üzerine çalışıyorlar• Çırak da içinde olmak üzere 4 çalışan var• Atölye 4. katta, 120 metre karelik bir alan, penceresi yok, tuvalet vb olanaklar yok• Genellikle korsan boya ve çözücüler kullanıyorlar

Page 51: HAS 5016  İş Sağlığı Uygulamaları  ve  Risk Etmenleri

TEŞEKKÜRLER