gradjansko obrazovanje gimnazija

of 84/84
  Crna Gora Zavod za školstvo Predmetni program GRA  ĐANSKO OBRAZOVANJE, izborni predmet I, II, III i IV razred gimnazije Podgorica 2009.

Post on 17-Jan-2016

39 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

civil societi

TRANSCRIPT

  • Crna Gora Zavod za kolstvo

    Predmetni program

    GRAANSKO OBRAZOVANJE, izborni predmet

    I, II, III i IV razred gimnazije

    Podgorica

    2009.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    2

    Predmetni program

    GRAANSKO OBRAZOVANJE, izborni predmet I, II, III i IV razred gimnazije

    Izdava: Zavod za kolstvo

    Urednik: dr Dragan Bogojevi

    Lektura: Danijela ilas

    Tehnika priprema

    i dizajn: Nevena abrilo

    tampa: "OBOD" Cetinje

    Tira: 100

    Podgorica, 2009. Na osnovu javno-vaeeg opteg dijela obrazovnog programa za optu gimnaziju koji je utvren Rjeenjem Ministarstva prosvjete i nauke od 24. marta 2004. godine (br. 01-1584/2), i Rjeenjem Ministarstva prosvjete i nauke od 21. marta 2006. godine (br. 01-1797/2) Savjet za opte obrazovanje je na 51. sjednici, odranoj 31. marta 2009. godine utvrdio predmetni program GRAANSKO OBRAZOVANJE, izborni predmet za I, II, III i IV razred gimnazije.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    3

    S A D R A J 1. Naziv nastavnog predmeta i predmetnog programa .........................................................................................5 2. Odreenje predmetnog programa.....................................................................................................................5 3. Opti ciljevi predmetnog programa ...................................................................................................................6 4. Sadraji i operativni ciljevi predmetnog programa.............................................................................................9 5. Didaktike preporuke ......................................................................................................................................18 6. Korelacije meu predmetima ..........................................................................................................................71 7. Standardi znanja .............................................................................................................................................72 8. Naini provjeravanja znanja i strune osposobljenosti ....................................................................................79 9. Resursi za realizaciju nastave.........................................................................................................................80 10. Profil i struna sprema nastavnika/ca i strunih saradnika/ca.........................................................................83

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    4

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    5

    1. NAZIV NASTAVNOG PREDMETA

    OBAVEZNI IZBORNI PREDMET NAZIV PREDMETNOG PROGRAMA

    GRAANSKO OBRAZOVANJE

    2. ODREENJE PREDMETNOG PROGRAMA a) Poloaj, priroda i namjena predmetnog programa

    Predmet graansko obrazovanje ima vanu ulogu u osposobljavanju mladih za aktivno i odgovorno uee u demokratskom drutvu. Polazei od toga, program graanskog obrazovanja obuhvata raznovrsne aktivnosti u nastavi, i van nje, kojima je cilj pomo mladima u usvajanju znanja, razvijanju vjetina i prihvatanju vrijednosti potrebnih za aktivnu ulogu u demokratskom drutvu - da se u svojoj zajednici ponaaju autonomno, odgovorno i kritiki.

    Za razliku od tzv. ueg odreenja pojma graanin i predmeta graanskog obrazovanja koji prvenstveno naglaava politiku pismenost, a pojam graanin definie kroz zakonski status u okviru datog politikog sistema, savremena evropska iskustva u kreiranju ovih programa polaze od tzv. ireg odreenja pojma graanin kao osobe koja ima znanje, sposobnosti i spremnost da aktivno autonomno, odgovorno i kritiki participira u drutvenom ivotu svoje zajednice. Ovakvo odreenje pojma graanin, i predmeta graansko obrazovanje, mnogo je blie potrebama drave Crne Gore u nastojanju da, nakon decenijske krize u gotovo svim segmentima drutvenog ivota, obrazovanje da svoj doprinos broj demokratizaciji drutva i ukljuivanju drave Crne Gore u savremene tokove meunarodnog povezivanja. Predmet graansko obrazovanje, iji su ciljevi razvijeni u skladu sa pomenutim konceptima, moe biti osnov i podstrek za tekui proces demokratizacije i modernizacije samog obrazovanja, ali i demokratizacije drutva u cjelini i razvoja kulture pravednosti, prava, odgovornosti, pluralizma i drugih graanskih vrijednosti. Na taj nain predmet graansko obrazovanje je snano povezan sa optim ciljevima reforme obrazovanja i nastojanjima crnogorskog drutva uopte.

    Kao predmet, graansko obrazovanje ima specifine ciljeve, karakteristine sadraje i aktivnosti uenja, i ui se tokom I, II, III i IV razreda gimnazije kao izborni predmet. b) Broj asova po godinama obrazovanja

    Godinji fond asova za realizaciju programa graansko obrazovanje u gimnaziji obuhvata:

    Razred Nedjeljni broj asova Godini broj asova I 1 35 II 1 35 III 2 70 IV 2 70

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    6

    3. OPTI CILJEVI PREDMETNOG PROGRAMA U cjelini gledano graanskim obrazovanjem se oznaava skup obrazovnih i vaspitnih mjera, akcija i aktivnosti koje kao konaan ishod imaju kompetentne i odgovorne mlade ljude za aktivnu ulogu u drutvenom ivotu svoje zajednice. U skladu sa tim utvrena su tri opta cilja uenja graanskog obrazovanja:

    obezbijediti usvajanje znanja i informacija o drutvu koje e mladima omoguiti da razviju autonomne odgovore na drutvena i etika pitanja, i obezbijediti im samostalnu participaciju u drutvenom ivotu zajednice;

    kroz dijalog, raspravu, rjeavanje problema, istraivanje i sl. omoguiti mladima razvijanje vjetina, sposobnosti i kompetencija koje su osnov samostalnog i odgovornog praktikovanja demokratije i participacije u razliitim podrujima drutvenog ivota;

    izgraditi svijest o pravima i odgovornostima, vrijednosnim normama, pravilima ponaanja te etikim i moralnim pitanjima drutvene zajednice kako bi mladi kritiki sagledavali i usmjeravali svoju aktivnost u zajednici.

    Kao polazite za utvrivanje kljunih kompetencija kojima treba da se bavi nastava graanskog obrazovanja, u Evropi, iroko je prihvaen model prema kome predmet graansko obrazovanje treba da ima uticaj na tri osnovne dimenzije linosti:

    kognitivnu (saznajnu), afektivnu (vrijednosnu) i socijalnu (akcionu) komponentu linosti uenika/ce.

    3.1. Kognitivna dimenzija ciljeva graanskog obrazovanja

    Kognitivna dimenzija graanskog obrazovanja ukljuuje: znanje o (osnovnim oblicima drutvenog organizovanja i osnovnim institucijama graanskog drutva i demokratije); znanje kako (se npr. u zajednici dogovara, odluuje i sl); kao i sposobnosti i vjetine potrebne za kompetentno djelovanje u zajednici.

    Uenik/ca treba da zna o: osnovnim drutvenim grupama i o njihovoj ulozi; pravilima zajednikog ivota; porijeklu i svrsi tih pravila; razliitim ulogama i nivoima moi u drutvu; svojim pravima i odgovornostima; osnovnim naelima demokratije, graanskog i civilnog drutva; nainima funkcionisanja javnih institucija (ustanova) i sl.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    7

    Uenik/ca treba da zna kako se: postaje lan neke drutvene grupe; u grupi demokratski odluuje i utvruje zajedniki cilj; u grupi tolerantno raspravlja i dogovaraju pravila i norme ponaanja; u grupi ravnopravno dijele zaduenja i preuzima odgovornost; u grupi odgovorno postupa; u grupi zalae za ravnopravnost i bori protiv diskriminacije i sl.

    Kroz uenje graanskog obrazovanja uenik/ca treba da razvija sposobnosti i vjetine potrebne za graansko djelovanje u demokratski organizovanom drutvu:

    a) osnovne vjetine (sposobnosti): argumentovanog i kritikog miljenja, rjeavanja drutvenih i interpersonalnih problema, ocjenjivanja i vrednovanja, moralnog rasuivanja;

    b) drutveno vane vjetine:

    saradnje, komunikacije, rada u grupi i timu, debatovanja, pregovaranja i nalaenja kompromisa, interkulturalne vjetine, spreavanja i rjeavanja sukoba, posredovanja, demokratskog voenja, lobiranja i sl.

    3.2. Vrijednosna dimenzija ciljeva graanskog obrazovanja

    Vrijednosna dimenzija predmeta graansko obrazovanje podrazumijeva razvijenu svijest o pravima i odgovornostima, normama ponaanja i vrijednostima graanskog drutva, kao i o etikim i moralnim pitanjima zajednice. Oekivanje je da opte demokratske i graanske vrijednosti kao to su: sloboda, jednakost, solidarnost meu ljudima, dostojanstvo linosti, potovanje razliitosti i sl. postanu dio vrijednosnog sistema uenika/ce i osnova njegovog/njenog budueg djelovanja u zajednici. Stavovi, vrijednosti i osobine linosti znaajne za nastavu graanskog obrazovanja:

    sloboda za sve ljude, vladavina pravde i pravinosti,

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    8

    jednakost i uvaavanje razliitosti, ravnopravnost, samopouzdanje, povjerenje u druge, odgovornost, solidarnost, humanost, inicijativnost, tolerantnost i sl.

    3.3. Socijalno-akciona dimenzija ciljeva graanskog obrazovanja Socijalno-akciona dimenzija opisuje spremnost pojedinca da djeluje i da se zalae za graansko drutvo i demokratiju. Radi se dakle o ponaanju pojedinca, i ova dimenzija predstavlja, u pravom smislu rijei, ishod uenja predmeta graansko obrazovanje. Kao kapacitete za djelovanje u svom okruenju - u svojoj porodici, koli, lokalnoj zajednici, dravi Crnoj Gori i ire, kod uenika/ce treba razvijati sposobnost i spremnost:

    da se integrie u svoju zajednicu; da se informie, ui i stalno usavrava; da kritiki prosuuje, autonomno odluuje i samostalno postupa; da zajedniki radi i sarauje sa drugima u zajednici; da odgovori da bude odgovoran/na prema sebi, prema drugima i prema svojoj zajednici; da bude human/a i spreman/na da pomogne drugima; da potuje i uvaava sebe i svoju pripadnost; da potuje i uvaava drugog i drugaije; da doprinosi aktivnoj toleranciji i suivotu razliitosti; da se bori protiv nepravde, diskriminacije, stereotipa i neovlatenog postupanja; da se zalae za demokratske i graanske vrijednosti; da se zalae za slobodu, jednakost, pravednost i ljudska prava za sve; da preuzima inicijativu; da se angauje u razliitim inicijativama i akcijama; da uestvuje u javnim raspravama; da konflikte rjeava nenasilno; da radi za dobrobit pojedinca i cijele zajednice; da se zalae i da doprinosi unapreivanju svoje zajednice.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    9

    4. SADRAJI I OPERATIVNI CILJEVI PREDMETNOG PROGRAMA 4.1. Sadraji predmetnog programa u I razredu gimnazije Obavezne teme:

    Uvod u predmet Moj ivot u zajednici - Ja, drugi, zajednica! Moja uloga u demokratskom drutvu - Ja graanin! Porodica rodne, generacijske i kulturne razlike Autoriteti i uzori u ivotu mladih

    4.1.1. Plan realizacije programa u I razredu gimnazije Za realizaciju programa graanskog obrazovanja u I razredu gimnazije predvieno je 35 asova. Obavezne teme se realizuju kroz 24 asa. Uz svaku obaveznu temu realizuje se i jedna ili vie izbornih tema. Izborne teme u lokalnoj zajednici mogue je planirati na vie naina. Mogue je predvidjeti jednu temu koja se realizuje kroz fond od 5 asova, ili vie tema u okviru fonda od 5 asova. (Vidi: Planiranje programa GRAANSKO OBRAZOVANJE poglavlje 5.1.)

    Obavezne teme Obavezne teme (broj asova) Izborne teme u koli

    (broj asova) Izborne teme u lokalnoj zajednici

    (broj asova) Uvod u predmet 1 Moj ivot u zajednici - ja, drugi, zajednica! 6 2 Moja uloga u demokratskom drutvu - ja graanin! 6 1 Porodica, rodne, generacijske i kulturne razlike 5 2 Autoriteti i uzori u ivotu mladih 6 1

    ukupno asova: 35 24 6 5

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    10

    4.1.2. Sadraji i operativni ciljevi programa u I razredu gimnazije Tema: Uvod u predmet (1)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna znaaj, ciljeve i sadraj

    predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE i razumije njegovu vanost za sebe, druge ljude i zajednicu,

    razumije svoju ulogu u ostvarivanju ciljeva predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE.

    Uenici/e: analiziraju ciljeve i sadraje i

    znaaj predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE,

    dogovaraju pravila demokratskog rada i uenja u grupi (u odjeljenju).

    Graansko obrazovanje.

    Komunikologija: tehnike aktivnog sluanja, postavljanja pitanja, nenasilnog govora, osobine bitne za timski rad.

    Tema: Moj ivot u zajednici Ja, drugi, zajednica! (6+2)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna pojam linosti ovjeka i

    strukturu njegovog bia - ovjek kao individualno bie ja, i ovjek kao drutveno bie mi,

    razumije razliitost drutvenih identiteta i pravo na izbor sopstvenog identiteta.

    Uenici/e: identifikuju sebe kao individualno

    bie i sebe kao pripadnika razliitih drutvenih grupa (vrnjaka grupa, porodica, kola...).

    Individua; lini identitet ja-samoindentitet; grupni identitet mi-drutveni identitet.

    Uenik/ca treba da: upozna raznolikost (i razliitost)

    drutvenih grupa u svom okruenju (vrnjaka grupa, porodica, kola, lokalna zajednica, narod, drava, meunarodna zajednica),

    razumije ulogu razliitih drutvenih grupa i razlikuje neformalne drutvene grupe od formalnih grupa,

    razumije svoj poloaj, prava i dunosti u razliitim drutvenim grupama.

    Uenici/e: navode osnovne drutvene grupe

    kojima istovremeno pripadaju (porodica, kola...),

    utvruju razloge pripadanosti ovim grupama (ta dobijaju, a ta daju ovim grupama); analiziraju svoj poloaj npr. u koli i u grupi vrnjaka.

    Drutvena grupa; porodica; kola; lokalna zajednica; meunaroda zajednica; neformalne grupe; formalne grupe.

    Istorija: drutvene grupe u antikoj i srednjovjekovnoj istoriji.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    11

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa nainom ivota u zajednici

    i odnosom pojedinac zajednica: dogovor; pravila ponaanja; prava i obaveze (dunosti); odgovornost; tolerantnost, solidarnost...,

    razumije vanost drutvenog dogovora za svakog pojedinca i za drutvenu zajednicu.

    Uenici/e: predviaju posljedice ivota u

    zajednici u kojoj nema dogovora ni pravila ponaanja, u kojoj se ne potuju prava ni obaveze; gdje nema odgovornosti ni solidarnosti,

    razgovaraju o tome bez ega je zajedniki ivot nemogu.

    Dogovor; pravila; prava i obaveze; odgovornost; tolerantnost; solidarnost.

    Komunikologija: osnovna pravila lijepog ponaanja u koli, kod kue, na javnim mjestima. Komunikologija: naela unkcionalne komunikacije, osobine bitne za timski rad, oblici neposredne komunikacije.

    Uenik/ca treba da: upozna osnovne karakteristike

    drutvenih organizacija: ciljevi i djelatnosti organizacije; sistem normi i pravila ponaanja; sistem uloga i raspodjela moi u organizaciji; nain rukovoenja i upravljanja organizacijom; odgovornosti itd.,

    razumije svoj poloaj prava i obaveze u organizaciji.

    Uenici/e: na primjeru jedne drutvene

    organizacije (npr. svoje kole), analiziraju djelatnost i ciljeve; raspodjelu moi i razliite uloge; sistem normi i pravila ponaanja; korienje prava i odgovornost...

    Organizacije; uloge i struktura moi; norme i pravila ponaanja; propisi i zakoni; prava i obaveze; odgovornost; rukovoenje.

    Uenik/ca treba da: upozna razliite uloge i znaaj

    drutvenih organizacija tipove, funkcije i vezu sa institucionalnim oblikom organizacije drutvenog ivota,

    upozna znaaj institucionalnog naina djelovanja za sebe i za drutvenu zajednicu u cjelini.

    Uenici/e: identifikuju razliite tipove

    organizacija i analiziraju njihovu ulogu u organizaciji drutva,

    analiziraju svoju ulogu i odgovornost prema drutvenoj organizaciji (odgovornost prema obavezama; odgovorno ostvarivanje prava; solidarnost...).

    Institucije funkcija; organizacije funkcija.

    Uenik/ca treba da: upozna meusobne odnose i

    povezanost pojedinih drutvenih grupa odnose: porodica; kola; lokalna zajednica; drava; meunarodna zajednica itd.,

    se upozna sa osnovnim kolektivnim pravima.

    Uenici/e: analiziraju meusobne odnose

    razliitih drutvenih grupa npr. odnos pojedinac porodica drava,

    identifikuju marginalne i manjinske grupe.

    Meusobna povezanost i zavisnost; solidarnost; kolektivna prava.

    Izborne teme/altivnosti: IZRADA PRAVILNIKA O PONAANJU UENIKA/CA U KOLI; ANALIZA ZAKONA PRAVA I DUNOSTI UENIKA/CA U KOLI; NORMATIVI KOLE MOJA PRAVA I ODGOVORNOSTI.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    12

    Tema: Moja uloga u demokratskom drutvu - Ja graanin! (6+1) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: upozna osnovne karakteristike

    demokratije kao drutvenog odnosa, oblika vladavine i politikog djelovanja,

    razumije svoju ulogu u razvoju demokratskih odnosa u svom okruenju (u koli npr.).

    Uenici/e: analiziraju situacije u svojoj sredini

    kroz naine odluivanja - participacijski oblici djelovanja i predlau rjeenja za njihovo unapreivanje.

    Demokratija; vladavina.

    Istorija: uzroci nastanka demokratije; pravo i drava (Rim); novi oblici vladavine republika.

    Uenik/ca treba da: razlikuje demokratske od

    nedemokratskih odnosa, oblika vladavine i politikog djelovanja,

    razumije svoju ulogu u ouvanju demokratije.

    Uenici/e: na primjerima iz svakodnevnog

    ivota razlikuju demokratske od nedemokratskih odnosa u zajednici.

    Demokratski odnosi; nedemokratski odnosi.

    Uenik/ca treba da: usvoji pojmove politika i graanin i

    razumije vanost jednakog prava uea ljudi u drutvenom ivotu zajednice i donoenju odluka vanih za zajednicu,

    upozna sadraj pojmova: pravo, vladavina prava i pravednost kao osnova donoenja demokratskih odluka.

    Uenici/e: analiziraju situacije (u porodici,

    koli) kada nijesu imali/e pravo uea u donoenju odluka vanih za zajednicu i za njih lino,

    na osnovu steenog znanja i iskustva razvijaju svoju projekciju prava graanina.

    Politika; graanin; demos; pravo; pravednost.

    Istorija: (Atina, Zlatno doba Atine, graanska revolucija, graanska drava apsolutna monarhija, nacija). Opta lingvistika: (pojam kovencije).

    Uenik/ca treba da: upozna osnovna politika prava

    (prava uea u donoenju odluka) kao i metode i sredstva politikog djelovanja,

    razumije vanost politikih (i drugih prava) i zna kako treba da ih koristi.

    Uenici/e: predlau razliite naine aktivnog

    djelovanja u svojoj zajednici (iniciranje, dogovaranje, biranje predstavnika, rjeavanje problema, solidarne akcije i sl.).

    Odluivanje; participacija; neposredna demokratija; birako pravo - sadraj, imaoci prava; politika prava.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    13

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna razliite mogunosti

    drutvenog aktivizma i razliite uloge graanina u zajednici (od birakog prava do graanskog aktivizma u civilnom drutvu),

    razumije vanost korienja svojih prava i linog angaovanja u drutvenom ivotu zajednice.

    Uenici/e: predlau razliite forme

    demokratskog aktivizma u kolskoj i lokalnoj sredini omladinski parlament, savjet mladih, tribine, debatni klubovi, sportsko drutvo i sl.,

    analiziraju vlastitu ulogu i odgovornost za zajednice u kojima ive.

    Graanski aktivizam; civilno drutvo; NVO.

    Istorija: istorija politikih grupa i pokreta, birako pravo - istorijat. Komunikologija: osobine uspjene komunikacije.

    Uenik/ca treba da: upozna vrijednosti, vjetine i znanja

    potrebna graaninu za aktivnu ulogu (uee) u demokratski organizovanom drutvu,

    razumije vanost uenja i stalnog osposobljavanja za aktivnu ulogu graanina.

    Uenici/e: analiziraju vrijednosti, znanja,

    vjetine potrebne za aktivnu ulogu u drutvenoj zajednici i povezuju ih sa ciljevima predmeta graansko obrazovanje.

    Znanje o; znanje kako; vjetine; sposobnosti; vrijednosti.

    Komunikologija: osnovna osjeanja i potrebe. Opta lingvistika: jezik i politika.

    Izborne teme/altivnosti: DEMOKRATIJA ISTORIJSKI OBLIK POJAVNOSTI; DEMOKRATIJA - VRIJEDNOSTI, PROCESI, NAIN FORMIRANJA STAVOVA, ODLUIVANJE; IZRAAVANJE MILJENJA PARTICIPACIJA; KAKO ODLUIVATI I RJEAVATI DRUTVENE PROBLEME. Tema: Porodica rodne, generacijske i kulturne razlike (5+2)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna porodicu kao primarnu

    zajednicu pojam porodice, njena uloga (funkcija) i razliite oblike (strukturu) porodice,

    razumije poloaj porodice u odnosu na druge drutvene grupe i prava koja pripadaju porodici u drutvu (drutvena zatita porodice),

    razumije nain na koji porodica ostvaruje svoja prava u drutvu.

    Uenici/e: upoznaju osnovne institucije

    porodice brak i srodstvo, njihove oblike, vrijednosti porodice,

    razumiju znaaj bioloko-reproduktivne, proizvodno-potroake i drutveno-socijalizirajue funkcije porodice,

    analiziraju ulogu porodice i potreba koje ovjek zadovoljava u porodici; analiziraju odnos porodice i ostalih drutvenih grupa i razumiju potrebu i pravo drutvene zatite porodice.

    Porodica - pojam, istorijski oblici; institucije porodice brak i srodstvo; funkcije porodice; socijalizacija; drutvena zatita porodice.

    Istorija: nain ivota, porodini ivot (Grka, Rim...). Strani jezik: komparacija sa porodicama u drugim kulturama, nain ivota.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    14

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna promjene porodice kroz

    vrijeme - tradicionalna i savremena porodica, promjena porodinih odnosa, tradicionalne i savremene vrijednosti u porodici,

    razumije kulturne specifinosti porodice i uticaj tradicije na savremeni porodini ivot,

    razumije vanost prava porodice na posebnost i identitet.

    Uenici/e: analiziraju razliite oblike

    porodinog ivota kroz vrijeme (tradicionalna savremena porodica),

    upoznaju razliite oblike porodice danas (potpuna nepotpuna porodica),

    upoznaju kroz analizu umjetnikog i istorijskog karakterologiju odnosa u porodici geneza razvoja crnogorske porodice i njenih vrijednosti.

    Patrijarhalna porodica; savremena porodica; demokratska porodica; nepotpuna porodica; alternativa braku; obiaji u porodici; porodini praznici; vrijednosti u porodici.

    Maternji jezik i knjievnost: analiza porodice nekad i sad, porodine vrijednosti, poloaj ene i djece u porodici, srodstvo, duhovno srodstvo, kumstvo, pobratimstvo, obiaji). Maternji jezik i knjievnost: porodica nekad i sad u knjievnom djelu. Istorija: kulturni ivot, patrijarhalni rod, matrijahalni rod, zajednice na crnogorskom prostoru.

    Uenik/ca treba da: upozna poloaj i uloge pojedinih lanova porodice (roditelji djeca; muko ensko; stariji mlai),

    upozna promjenljivost potreba lanova porodice i same porodice u razliitim periodima ivota njenih lanova,

    razumije meusobnu povezanost lanova porodice i vanost saradnje i meusobnog pomaganja,

    upozna svoja, i prava drugih lanova porodice.

    Uenici/e: analiziraju poloaj, uloge i

    promjene u meusobnim odnosima lanova porodice kroz vrijeme (odnosi izmeu polova; odnosi roditelji djeca; odnosi stariji mlai...),

    analiziraju potrebe i mogunosti ovjeka u razliitim periodima ivota (djetinjstvo, mladost, zrelo doba, starost) i vanost meusobnog pomaganja i saradnje.

    Uloga roditelja; uloga djece; vaspitanje; djetinjstvo; mladost; zrelo doba; starost; prirodna podjela rada; rodni i generacijski stereotipi; autoritet.

    Maternji jezik i knjievnost: analiza porodinih odnosa kroz primjer iz knjievnog djela, odnos meu polovima, djeca u porodici, poloaj lanova porodice u razliitim periodima.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    15

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna drutvene faktore koji utiu

    na karakter odnosa u porodici i uzroke moguih nesporazuma izmeu: roditelja, roditelja i djece, djece,

    razumije vanost meusobnog razumijevanja, dogovaranja, saradnje i tolerantnih odnosa u porodici,

    upozna ljudska prava vezana za porodino pravo.

    Uenici/e: analiziraju i upoznaju razliite

    odnose u porodici (odnosi izmeu roditelja; izmeu djece i roditelja), uzroke moguih konflikata i naine njihovog prevazilaenja,

    prave listu prava i obaveza pojedinih lanova porodice,

    uoavaju na primjerima razliku izmeu demokratskog i

    nedemokratskog odluivanja u porodici,

    indentifikuju neravnopravnosti u porodici i analiziraju ih,

    uoavaju koje komunikacije (ne)podravaju dobre porodine odnose.

    Sukobi u porodici; neravnopravnost u porodici; tolerancija; saradnja; prava i obaveze djece; prava i obaveze roditelja; privatnost.

    Komunikologija: uzroci nesporazuma. Maternji jezik i knjievnost: iz knjievnih djela navode primjere porodinih odnosa, konflikta, generacijske pozicije, obaveze. Komunikologija: komunikacija, lijepo ponaanje, nesporazumi, konflikti...

    Uenik/ca treba da: analizira uticaje neprihvatljivog

    ponaanja pojedinih lanova porodice (npr. alkoholizam, nasilje, kanjavanje, ovisnost, otuenost i sl.) na ostale lanove porodice i ukupnu klimu u porodici,

    upoznaje naine drutvene pomoi porodici.

    Uenici/e: prikupljaju podatke u lokalnoj

    zajednici o zastupljenosti pojava neprihvatljivog ponaanja,

    analiziraju odnose u porodici narkomana, alkoholiara i sl.,

    upoznaju naine drutvene pomoi ovakvim porodicama,

    analiziraju prikupljenu grau NVO sektora o devijantnostima u porodici.

    Alkoholizam; narkomanija; nasilje u porodici; forme drutvene prevencije; institucije za drutvenu prevenciju; NVO sektor.

    Maternji jezik i knjievnost: emocionalni odnosi u porodici, vrste i uzroci porodinih problema. Istorija: poloaj i uloga lanova porodice, porodini odnosi, nesporazumi, konflikti, nain rjeavanja u razliitim kulturama tokom vremena).

    Izborne teme/aktivnosti: PORODICA KROZ VRIJEME ISTRAIVANJE PORODINIH VRIJEDNOSTI, PRAZNIKA I OBIAJA, KARAKTERISZTIKE PORODICE U MOJOJ SREDINI; PORODICA ODNOSI U OKVIRU PORODICE I MEU PRIJATELJIMA, NASILJE I ZLOSTAVLJANJE U PORODICI; PROBLEMI SAVREMENE PORODICE ISTRAIVANJE; PORODICA RAZNOLIKOST BRAK, SRODSTVO.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    16

    Tema: Autoriteti i uzori u ivotu mladih (6+1) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: upoznaje razliite izvore moi i

    autoriteta (silom nametnuta mo, legitimna, struna znanja, ekonomska, funkcionalna, statusna, mo informacija i sl.),

    ui da razlikuje istinske (stvarne) autoritete od lanih autoriteta i autoritativnih ljudi.

    Uenici/e: na primjerima iz okruenja prepoznaju i

    analiziraju izvore moi autoriteta, prepoznaju karakteristike istinskih

    autoriteta, za razliku od nametnutih autoriteta i autoritativnih ljudi,

    analiziraju situacije kada autoritet zloupotrebljava svoju mo ili prekorauje ovlaenja.

    Autoritet; drutvena mo; legitimna mo; ovlaenja; ugled; autaritarnost.

    Istorija: autoritet i drutvena mo u razliitim periodima (Grka, Rim...).

    Uenik/ca treba da: razlikuje tradicionalne i savremene

    oblike drutvene moi (rod, generacija, obiaj, mit naspram prava, zakona, institucionalne moi, funkcije...),

    razumije znaaj ravnopravnosti ljudi bez obzira na pol, uzrast i druge karakteristike.

    Uenici/e: uoavaju razliku izmeu manipulacije i

    demokratski formiranog autoriteta, prisile i argumenta,

    razvijaju kritiki stav prema podanikom odnosu,

    razvijaju odnos uvaavanja linosti bez obzira na poloaj.

    Tradicija, mit, obiaji; demokratski autoritet; argument, pravilo, norma.

    Istorija: autoritet i drutvena mo.

    Uenik/ca treba da: razumije ulogu autoriteta u vlastitom

    ivotu (uloga: roditelja, nastavnika/ce, zakona i sl.),

    razumije vanost izbora uzora za pravilan razvoj svakog pojedinca (pozitivni i negativni uticaj).

    Uenici/e: raspravljaju o ulozi uzora i autoriteta u

    njihovom ivotu, istrauju ko su danas uzori mladih i

    zato, izgrauju kritiki odnos prema

    autoritetima, uzorima i sopstvenoj linosti.

    Autoritet roditelja; autoritet nastavnika/ce; uzori u kolskom programu; uzori van kole.

    Uenik/ca treba da: uoava razliite uticaje na izbor uzora

    (uticaji: roditelja, kole, vrnjaka, masmedija...),

    uvia da masovna kultura na poveava nuno i slobodu u izboru uzora i razumije vanost kritikog odnosa prema masovnoj kulturi.

    Uenici/e: analiziraju razliita sredstva i efekte

    uticaja na izbor uzora, raspravljaju zato mladi danas ee

    biraju uzore iz svijeta zabave, sporta, ou biznisa, nego one koje nude kola, nastavnici/e i roditelji,

    razgovaraju o ulozi medija (televizija, film, novine) na izbor uzora mladih,

    analiziraju sadraj TV programa, novina i sl.,

    predlau kako bolje afirmisati uzore koje nudi kola.

    Sloboda izbora; uticaj; mas-mediji; oubiznis; popularna kultura; potroako drutvo; tipovi morala; sredstva masovne komunikacije.

    Maternji jezik i knjievnost: argo, argon, sleng, trivijalna knjievnost, neknjievni tekst).

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    17

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: na primjerima analizira javnu i

    stvarnu sliku ivota (koju nude uzori i idoli mladih) i ui da razlikuju pozitivne, od negativnih uzora u svom okruenju,

    uvia vanost vrijednosti u ivotu i razvoju svakog ovjeka.

    Uenici/e: analiziraju uticaj medija i shvataju

    razliku izmeu javne slike I stvarnog ivota pojedinca,

    istrauju ta mlade privlai kada biraju svoje uzore (idole),

    analiziraju javni i privatni ivot poznatih estradnih zvijezda,

    rade dizajniranje lika pozitivnog i negativnog uzora mladih danas.

    Pozitivni uzori; negativni uzori.

    Uenik/ca treba da: analizira svoj odnos prema uzorima i

    autoritetima (odnos prema: legitimnim autoritetima; autoritativnim ljudima; pozitivnim uzorima; negativnim uzorima) i razumije vanost prava na izbor vlastitog stila ivota,

    razumije vanost autonomije u ivotu i razvoju svakog ovjeka.

    Uenici/e: razgovaraju o svom odnosu prema

    legitimnim autoritetima, i o tome kako se mogu oduprijeti autoritetu koji prekorai ovlaenja, ili zloupotrebljava mo,

    razgovaraju o vanosti vlastitog stava u izboru uzora,

    raspravljaju o vanosti ouvanja vlastitog stila i vlastitog identiteta.

    Vlastiti stil; poistovjeenje sa uzorom; lini identitet; konformizam.

    Izborne teme/aktivnosti: ODNOSI PREMA AUTORITETIMA NEKADA I SADA ISTRAIVANJE; KO SU UZORI MLADIH DANAS ISTRAIVANJE; PROMJENJIVOST KULTURNIH VRIJEDNOSTI I NORMI.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    18

    4.2. Sadraji predmetnog programa u II razredu gimnazije

    Obavezne teme: Uvod u predmet Lokalna zajednica kola Ljudska prava odgovornost prava djeteta Autoritet drutvena mo Ekologija umjee ivljenja sa prirodom

    4.2.1. Plan realizacije programa u II razredu gimnazije

    Za realizaciju programa u II razredu gimnazije predviena su 35 asa. Obavezne teme se realizuju kroz 23 asa. Uz svaku obaveznu temu realizuje se jedna ili vie izbornih tema.Izborne teme vezane za lokalnu zajednicu se mogu planirati ili kao jedna tema, ili, kao vie njih kroz fond od 5 asova. (Vidi:Planiranje programa GO- poglavlje 5.1.).

    Obavezne teme Obavezne teme (broj asova) Izborne teme u koli

    (broj asova) Izborne teme u lokalnoj zajednici

    (broj asova) Uvod u predmet 1 Lokalna zajednica 5 2 kola 5 2 Ljudska prava odgovornost prava djeteta 4 1 Autoritet drutvena mo 4 1 Ekologija umjee ivljenja sa prirodom 4 1

    Ukupno: 35 23 7 5

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    19

    4.2.2. Sadraji i operativni ciljevi programa u II razredu gimnazije Tema: Uvod u predmet (1)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna znaaj, ciljeve i sadraj

    predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE i razumije njegovu vanost za sebe, druge ljude i zajednicu,

    razumije svoju ulogu u ostvarivanju ciljeva predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE.

    Uenici/e: analiziraju ciljeve i sadraje i znaaj

    predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE, dogovaraju pravila demokratskog

    rada i uenja u grupi (u odjeljenju).

    Graansko obrazovanje.

    Komunikologija: tehnike aktivnog sluanja, postavljanja pitanja, nenasilnog govora, osobine bitne za timski rad.

    Tema: Lokalna zajednica (5+2)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: razumijr i analizira istoriski razvoj i

    znaenje pojmova: naselje, selo, grad, optina,

    se upozna sa pojmom lokalna zajednica.

    Uenici/e: uporeuju stanje u lokalnoj zajednici

    nekad i sad, identifikuju sutinu i znaaj zajednice.

    Zajednica; lokalna zajednica; naselje; optina.

    Istorija: nastanak srednjevjekovnih gradova. Psihologija: pojam sredine.

    Uenik/ca treba da: indentifikuje osnovne karakteristike

    lokalne zajednice njen istorijski, kulturni, ekonomski i politiki razvoj,

    razumije posebnost svake lokalne zajednice.

    Uenici/e: analiziraju uzroke i identifikuju

    specifinosti svoje lokalne zajednice.

    Razvoj zajednice.

    Istorija: gradovi na primorju. Geografija: vrste, funkcije i tipovi naselja.

    Uenik/ca treba da: analizira drutvene potrebe koje

    pojedinac zadovoljava u zajednici i uzajamnu povezanost pojedinac lokalna zajednica,

    analizira odgovornost pojedinca prema zajednici i zajednice prema pojedincu,

    razumije vanost lokalne samouprave i drutvenog dogovora u zajednici.

    Uenici/e: analiziraju potrebe koje pojedinac

    zadovoljava u zajednici, identifikuju pravila ponaanja i vanost

    dogovaranja u zajednici.

    Potreba; odgovornost; drutveni poloaj; pravila.

    Geografija: drutveno-ekonomske odlike.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    20

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna osnovne organe lokalne

    samouprave: nain predstavljanja i oblike posrednog i neposrednog odluivanja,

    upozna forme graanskog djelovanja u lokalnoj zajednici i vanost institucionalnog djelovanja.

    Uenici/e: analiziraju motivaciju i razloge

    drutvenog aktivizma i naine odluivanja u zajednici,

    razgovaraju o perspektiviama ivota u zajednici i predlau svoja rjeenja.

    Organi zajednice; participacija; neposredno odluivanje; drutvena institucija; lokalna samouprava; pravni propisi.

    Psihologija: integracija u drutvenoj zajednici pojedinac kao dio drutva, vezanost za grupu, volja i odluivanje.

    Uenik/ca treba da: upozna meusobnu povezanost

    pojedinih drutvenih grupa u zajednici: porodica-kola.... i veze lokalne zajednice i drave,

    se upozna sa pravima i odgovornostima graanina u lokalnoj zajednici,

    analizira mogue oblike krenja ljudskih prava i prava graana u lokalnoj zajednici.

    Uenici/e: identifikuju karakter i prirodu veza

    izmeu drutvenih grupa i zajednice, zajednice i drave, meunarodne zajednice,

    analiziraju poloaje pojedinaca i grupa, stepene participacije, uzroke odsustva i marginalizacije u drutvenom ivotu, stereotipe i predrasude sredine.

    Drutvena mo; hijerarhija; konflikti margimalne grupe; manjinske grupe; kolektivna prava; stereotipi.

    Psihologija: grupni procesi; ljudi u masi: razvijaju smisao da uoe problem i da ga analiziraju.

    Izborne teme/aktivnosti: POLOAJ MLADI U LOKALNOJ ZAJEDNICI ISTRAIVANJE; MARGINALNE GRUPE IDENTIFIKACIJA,DRUTVENA ZATITA; VOLONTERSKI RAD MOGUNOSTI DJELOVANJA U ZAJEDNICI; MOJA ZAJEDNICA KULTURNE; ISTORIJSKE; EKONOMSKE; POLITIKE POSEBNOSTI ESEJI. Tema: kola (5+2)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: razumije ulogu obrazovanja i

    znaaj kole u vlastitom razvoju i razvoju zajednice,

    upozna razliite oblike obrazovanja (institucionalno, vaninstitucionalno, permanentno, inkluzivno...),

    razumije znaaj znanja (obrazovanja) u savremenom svijetu (znanje kao mo).

    Uenici/e: analiziraju ulogu i znaaj kole za

    pojedinca i zajednicu, razgovaraju o znaaju kole za

    kulturnu reprodukciju i drutveni razvoj i perspektivu zajednice,

    identifikuju razliite vidove obrazovanja i mogunosti koje pruaju.

    Obrazovanje; oblici obrazovanja; mo; kulturna reprodukcija; permanentno obrazovanje.

    Psihologija: predmet i metod psihologije; radoznalost za nauni pogled na svijet; uenje.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    21

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna kolu kao drutvenu

    organizaciju i nain njenog organizovanja,

    razumije nain upravljanja i rukovoenja kolskom organizacijom,

    razumije ulogu razliitih drutvenih grupa (nastavnici/e, uenici/e, roditelji) u organizaciji kole,

    upozna formalne i neformalne oblike organizovanja uenika/ca u koli.

    Uenici/e: analiziraju organizaciju kole

    (poloaj i uloge razliitih grupa), predlau efikasne naine djelovanja

    odjeljenske zajednice, zajednice uenika/ca...

    kola; organizacija; struktura; funkcije.

    Istorija: nastanak prvih univerziteta i razvoj kulture i umjetnosti. Psihologija: socijalne teorije linosti.

    Uenik/ca treba da: upozna osnovna pravila kole i

    nain njihovog donoenja, tazumije znaaj pravila kole za

    ostvarivanje ciljeva kole i meusobne odnose u koli,

    upozna svoja prava i odgovornosti u koli, njihovu povezanost, i mogunost participacije u dogovaranju i usvajanju pravila (kuni red, dres-ko,...).

    Uenici/e: analiziraju,vrednuju i rangiraju

    pravila po vanosti, istrauju ponaanje i djelovanje

    uenika/ca u odnosu na usvojena pravila,

    identifikuju svoja prava i odgovornosti i predlau svoja pravila.

    Pravila kole; prava; odgovornosti; participacija; dogovaranje.

    Psihologija: uticaj sredine i njen znaaj za razvoj pojedinca.

    Uenik/ca treba da: upozna sadraj prava na

    obrazovanje i mogue oblike uskraivanja (krenja) ovog prava,

    upozna mogue oblike izolacije, zanemarivanja i diskriminacije pojedinaca i grupa u koli,

    upozna mogue oblike nasilja u koli (vrnjako nasilje, nasilje odraslih,verbalno nasilje...), emocionalne i druge oblike izolacije, utanje o nasilju.

    Uenici/e: istrauju sluajeve krenja ljudskih i

    djeijih prava u koli, izrada plana akcije za rjeavanje

    problema.

    Djeja prava; diskriminacija; nasilje; mehanizmi zatite.

    Psihologija: promjene i poremeaji drutvenog ivota i ponaanja.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    22

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna kolu kao demokratsku

    zajednicu i osnovne oblike demokratskog djelovanja u koli,

    razumije vlastitu odgovornost za demokratske odnose u koli,

    razumije znaaj javnosti u funkcionisanju kole, za ostvarenje djejih prava i sloboda,

    razumije znaaj drutvenih akcija, NVO...(kola bez nasilja, Ne drogi, Nacionalni plan akcije za mlade, Kancelarija za prevenciju narkomanije, Djeja nedjelja, Dani ombudsmana...).

    Uenici/e: istrauju mogunosti demokratizacije

    unutranje strukture kole, predlau mogunosti uea

    uenika/ca u odluivanju u koli, volonterski rad, mogunost zajednikih akcija sa roditeljima, nastavnicima/ama, NVO, lokalnim organizacijama.

    Javnost; drutvena akcija; demokratsko odluivanje; Nacionalni plan akcije za mlade.

    Psihologija: pojedinac u drutvenom okruenju.

    Izborne teme/aktivnosti: OTVORENA KOLA ESEJ; RODNA RAVNOPRAVNOST U KOLI ISTRAIVANJE; KOLA I OBLICI NASILJA I DISKRIMINACIJE ISTRAIVANJE. Tema: Ljudska prava odgovornost prava djeteta (4+1)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa pojmom, prirodom i

    nainom uspostavljanja normi drutvene komunikacije (vrste i funkcije normi),

    razumije pojam prava i znaaj pravde i pravednosti za ivot zajednice,

    se upozna sa idejama ,,ljudskih prava i sloboda i njihovim utemeljenjima (nacionalni i meunarodni dokumenti).

    Uenici/e: identifikuju osnovna pravila i norme

    ponaanja u zajednici, diskutuju o nainu procjene

    pravila,ta je a ta nije pravedno, ta je i kako doi do pravedne odluke kao odgovor na prekraj ili povredu pravednosti.

    Norme drutvene komunikacije; funkcija normi; pravda; pravednost.

    Istorija: feudalni odnosi; staleke monarhije, poloaj drutvenih grupa u razvijenom i poznom srednjem vijeku.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    23

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: razumije pojam i funkciju prava,

    vrste pravnih normi, pojam prirodnog prava, zakona,

    se upozna sa vrstama prava, prava pojedinca, grupe, manjina, sa uzajamnou prava i odgovornosti (prema drugom, zajednici, prirodi, sebi...), mehanizmima zatite prava i prava djeteta,

    se upozna sa utemeljenjem sloboda i prava graana u Crnoj Gori,

    se upozna sa osnovnim konvencijama i deklaracijama o pravima i slobodama ovjeka i graanina.

    Uenici/e: analiziraju znaaj prava, ta

    omoguuje, a ta zabranjuje pravo, istrauju odnos prava i slobode ovjeka, njegova prirodna prava,

    identifikuju mogunosti i postupke za zatitu prava,

    analiziraju meunarodna dokumenta o pravima i vre klasifikaciju prava,

    iznose stav o sopstvenoj odgovornosti u okviru drutvenog ambijenta.

    Pravo; funkcije prava; prirodno pravo; vrste prava; odgovornost; mehanizmi zatite; konvencije; zakon; individualna prava; prava manjina.

    Istorija: poloaj drutvenih grupa u srednjem vijeku; ureenje carstava...

    Uenik/ca treba da: se upozna sa konvencijama o

    pravima djeteta i vanou prava za slobodan ivot i razvoj djeteta,

    razumije veze izmeu socijalne sredine, demokratije i prava djeteta,

    razumije vanost svojih prava i odgovornosti u porodici, meu vrnjacima, prema odraslima, prema institucijama i u drugim socijalnim vezama.

    Uenici/e: analiziraju meunarodne konvencije o

    pravima djeteta i njihovu vanost, istrauju poloaj i prava djeteta nekad i

    sad, poloaj djeteta u svojoj zajednici, razgovaraju u koli, porodici, sa

    predstavnicima NVO, lokalnim predstavnicima vlasti o svom poloaju i pravima.

    Konvencija o pravima djeteta; djeja prava; odgovornost; socijalni dijalog.

    Psihologija: pojedinac u drutvenom okruenju.

    Uenik/ca treba da: upozna naine pomoi drutva

    (porodice, kole, lokalne zajednice, drave, NVO, meunarodne zajednice) u identifikaciji sluajeva, uzroka i subjekata krenja prava i spreavanja nepravdi prema djeci,

    se upozna sa tehnikama za ostvarenje prava djeteta.

    Uenici/e: analiziraju i identifikuju naine,

    mogunosti i postupke za zatitu djejih prava,

    istrauju naine, tehnike pomou kojih bi najefikasnije ostvarili/e svoja prava,

    analiziraju normative kole (zakone o obrazovanju, statut kole, pravilnike) u kontekstu svojih prava.

    Drutvena akcija; normativi kole.

    Psihologija: faktori koji utiu na linost; poremeaji ponaanja; spreavanje i lijeenje psihikih poremeaja.

    Izborne teme/aktivnosti: GENEZA RAZVOJA LJUDSKIH PRAVA; MEUNARODNA DOKUMENTA, KONVENCIJE, DEKLARACIJE, PAKTOVI I LJUDSKA PRAVA; STANJE DJEJIH PRAVA U MOJOJ KOLI, LOKALNOJ SREDINI ISTRAIVANJE; NASILJE MEU VRNJACIMA ISTRAIVANJE; MEDIJI I LJUDSKA PRAVA PRAVA DJETETA.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    24

    Tema: Autoritet drutvena mo (4+1) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: upozna pojam i izvore drutvene

    moi, razlikuje tradicionalne i savremene

    izvore moi, upozna pojam autoriteta i odnos

    autoritet drutvena mo.

    Uenici/e: analiziraju drutveni ambijent i

    uoavaju kako prepoznati (identifikovati) mo,

    na primjerima prepoznaju izvore moi autoriteta.

    Autoritet; drutvena mo; izvori moi; tradicionalni oblici moi; savremeni oblici moi.

    Istorija: autoritet i drutvena mo u srednjem vijeku.

    Uenik/ca treba da: upozna osnovne oblike i sredstva

    drutvene moi, razumije odnos izmeu moi i vlasti, upozna osnovne odlike legalne i

    skrivene moi (autoritet moi i mo autoriteta).

    Uenici/e: identifikuju i razlikuju odlike razliitih

    oblika moi, sredstva i metode njihovog ostvarivanja,

    istrauju karakteristike vlasti i politikog autoriteta,

    analiziraju autoritet vrijednosti, zakona i autoritet pojedinca,

    identifikuju skrivene oblike moi.

    Oblici drutvene moi; vlast; legalna mo; skrivena mo.

    Istorija: autoritet i drutvena mo; crkva.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa osnovnim

    demokratskim izvorima moi, razumije razliku izmeu dogovorenih

    pravila i pravila koja proistiu iz ontolokih vrijednosti zajednice,

    razumije vezu izmeu autoriteta i izbora (slobode).

    Uenici/e: analiziraju drutveni ambijent sa i bez

    autoriteta, da li pravila imaju dejstvo ako iza njih ne stoji autoritet,

    diskutuju o osnovnim vrijednostima zajednice i pravilima koja iz njih proizilaze; uporeuju ih sa dogovorenim i nametnutim pravilima.

    Demokratski izvori moi; pravila; vrijednosti; izbor.

    Psihologija: vrste grupnog organizovanja, znaaj i uloga.

    Uenik/ca treba da: razumije ulogu autoriteta u zajednici

    i vlastitom ivotu, uoava razliite uticaje (posebno uticaj

    medija) na izbor autoriteta i uzora, upozna naine zloupotrebe moi

    (autoritarnost, mito, korupcija, nepotizam, nasilje, diskriminacija, segregacija...).

    Uenici/e: identifikuju autoritete kao zastupnike

    drutvenih ideala i vrijednosti, istrauju u svojoj zajednici sluajeve

    zloupotrebe drutvene moi.

    Uloga; drutveni uticaji; drutvene nepravilnosti.

    Maternji jezik: argo, argon, sleng, mediji, neknievni tekst, trivijalna knjievnost. Psihologija: uticaj sredstava masovne komunikacije.

    Izborne teme/aktivnosti: POJAM I OBLICI SUVERENITETA; IGRA, SPORT POTVRDA LINOG I DRUTVENOG IDENTITETA; TRADICIONALNI I SAVREMENI AUTORITETI U MOJOJ ZAJEDNICI; MOJEIKONE,IKONE MLADIH ISTRAIVANJE; UZORI I NAIN IZBORA ISTRAIVANJE.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    25

    Tema: Ekologija umjee ivljenja sa prirodom (4+1) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: upozna pojmove priroda i prirodna

    sredina, i odnos: ovjek drutvo priroda,

    razumije znaaj ekologije i ekoloke svijesti u uspostavljanju pravilnog odnosa prema prirodi,

    razumije znaaj ouvanja prirodne sredine i promjene izazvane uticajem ovjeka,

    se upozna sa sadrajem sintagmi:,,granice rasta, ,,odrivi razvoj, ,,istroenost resursa.

    Uenici/e: analiziraju odreenje pojma prirode,

    prirodne sredine i razliite uzajamne odnose ovjeka drutva prirode,

    diskutuju o odnosu ovjeka prema okolnoj ivotnoj sredini i prirodi u cjelini,

    donose preporuke o racionalnom korienju prirodnih resursa i znaaju ouvanja prirodne sredine.

    Priroda; prirodna sredina; drutvo; ekologija; ekoloka svijest; granice rasta; odrivi razvoj; istroenost resursa.

    Geografija: prirodna sredina i ovjek. Ekologija: organizam i sredina.

    Uenik/ca treba da: razumiju i uoava posljedice

    neracionalnog odnosa ovjeka i drutva prema prirodi, protivrjenu ulogu tehnologije u prirodi i drutvu (potronja, siromatvo, ivotna sredina) rizici,

    se upozna sa globalnim ekolokim problemima (zraenje, ozonski omota, staklena bata, otpad, energija, klimatske promjene, smanjenje biodiverziteta, genetski inenjering, iscrpljivost goriva, eutrofikacija voda, kisjele kie, radijacija, nuklearno i hemijsko oruje, urbani stres, nerazvijene zemlje i eksploatacija resursa, ,,demografska eksplozija..),

    upozna osnovna znanja o znaaju monitoring sistema, biolokog monitoringa...

    Uenici/e: analiziraju primjere neracionalnog

    odnosa ovjeka i prirode, identifikuju osnovne globalne

    ekoloke probleme i njihovu refleksiju na lokalne zajednice,

    istrauju naine kontrole korienja prirodnih bogatstava u cilju zatite prirodne sredine.

    Ekoloki problemi; globalno; tehnologija; monitoring.

    Ekologija: zatita zemljita od zagaenja; nain i vrste zagaivanja namirnica; bioloka zagaenja; otpad; djelovanje buke i vibracija na ljudski organizam; bioloki monitoring.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    26

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: razumije posljedice lokalnih

    ekolokih problema (zagaenost voda, zagaenost vazduha, tla, hrane, erozija, buka, otpad, promjena mikroklime, nekontrolisana i neplanska urbanizacija, institucionalni problemi, nerazvijena ekoloka edukacija, ekoloka svijest, tranzicioni stres...),

    upozna vanost i znaaj proglaenja Crne Gore ekolokom dravom.

    Uenici/e: analiziraju negativne posljedice

    naruavanja prirodnog odnosa zajednice i prirode,

    istrauju postojee i potencijalne zagaivae u lokalnoj zajednici i Crnoj Gori,

    analiziraju sadraj Deklaracije o ekolokoj dravi Crnoj Gori i procjenjuju njen drutveni znaaj.

    Lokalno; zagaenost; erozija; urbanizacija; tranzicioni stres; ekoloka drava.

    Geografija: Crna Gora prirodna sredina i ovjek.

    Uenik/ca treba da: razumije znaaj drutvenog uticaja i

    drutvene akcije za rjeavanje i spreavanje ekolokih problema i zatitu prirodne sredine,

    razumije osnovnu poruku za organizovanje i djelovanje ekolokih pokreta ,,Misli globalno, djeluj lokalno,

    upozna razliite subjekte ekoloke akcije na globalnom, nacionalnom i lokalnom nivou (dravni organi, lokalna samouprava, Zeleni, Plavi, ekoloki pokreti, gorani, planinari, NVO...).

    upozna sadraj meunarodnih dokumenata o zatiti prirodne sredine, meunarodne organizacije i njihove akcije za zatitu ivotne sredine, standarde, mjere, uslove... ljudska prava.

    Uenici/e: analiziraju znaaj graanskih i

    drutvenih akcija za zatitu ivotne sredine,

    identifikuju naine i organizovane oblike djelovanja na zatitu ivotne sredine u svojoj zajednici,

    planiraju i u saradnji sa lokalnom samoupravom i kolom organiziju i sprovode ekoloku akciju.

    Ekoloki pokreti; NVO.

    Ekologija: bioloki monitoring; zatite...

    Izborne teme/aktivnosti: EKOLOKI PROBLEMI MOJE SREDINE ISTRAIVANJE; IZRADA PROJEKTA ZA EKOLOKU AKCIJU; EKOLOKA ETIKA I KULTURA / I KAO PROJEKAT; CILJEVI MOG EKOLOKOG POKRETA ESEJ; MONITORING EKOLOKOG STANJA LOKALNE ZAJEDNICE,DRAVE.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    27

    4.3. Sadraji predmetnog programa u III razredu gimnazije Obavezne teme:

    Uvod u predmet Drava Demokratija Politiki sistem moje drave Uenje javnih slubi Civilno drutvo Narod nacija kolektivni identitet Tradicija kultura Religija Multikulturalnost i inkulturalnost Zdravi stilovi ivota

    4.3.1. Plan realizacije programa u III razredu gimnazije

    Obavezne teme Obavezne teme (broj asova) Izborne teme u koli

    (broj asova) Izborne teme u lokalnoj zajednici

    (broj asova) Uvod u predmet 1 Drava 5 1 1 Demokratija 5 2 2 Politiki sistem moje drave 6 2 Uenje javnih slubi 5 1 2 Civilno drutvo 4 1 2 Narod nacija kolektivni identitet 4 1 Tradicija kultura 4 1 1 Religija 4 1 Multikulturalnost i inkulturalnost 4 1 1 Zdravi stilovi ivota 4 2 1

    Ukupno: 70 46 10 14

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    28

    4.3.2. Sadraji i operativni ciljevi programa u III razredu gimnazije Tema: Uvod u predmet (1)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna znaaj, ciljeve i sadraj

    predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE i razumije njegovu vanost za sebe, druge ljude i zajednicu,

    razumije svoju ulogu u ostvarivanju ciljeva predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE.

    Uenici/e: analiziraju ciljeve i sadraje i znaaj

    predmeta GRAANSKO OBRAZOVANJE, dogovaraju pravila demokratskog

    rada i uenja u grupi (u odjeljenju).

    Graansko obrazovanje.

    Komunikologija: tehnike aktivnog sluanja, postavljanja pitanja, nenasilnog govora, osobine bitne za timski rad.

    Tema: Drava (5+1+1)

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa pojmom drave i

    njenim odreenjem nekad i sad, razumije osnovne razlike izmeu

    stanja i naina poimanja drave nekad i sad drutvene promjene, od nacionalne drave do redukovanog suvereniteta,

    razumije osnovne funkcije drave.

    Uenici/e: analiziraju znaaj drave kao

    politike forme organizovanja drutvene zajednice,

    istrauju osnovne svrhovitosti drave i njene funkcije.

    Drava; funkcije drave.

    Istorija: apsolutistike monarhije; crnogorske institucije koje su afirmisale borbu za nezavisnost; karakteristike evropskih drava; amerika i francuska revolucija.

    Uenik/ca treba da: upozna i analizira elemente drave

    nekad i sad, teritorija dravni prostor, podanik dravljanin, suverenitet jednog suverenitet drave (nacije, graana),

    razumije znaenje sadraja pojmova legalitet i legitimitet, odnosno prava kao volje drave i pravde, pravednosti kao najvieg prava.

    Uenici/e: analiziraju veze pojedinca

    kolektiva i drave, osjeanje pripadnosti i nacionalnog identiteta, graanskog patriotizma, identifikacije,

    diskutuju sadraje pojmova legalnost i legitimnost i odnos izmeu njih.

    Elementi drave; dravni prostor; dravljanstvo; suverenitet; legalitet; legitimitet.

    Istorija: apsolutne monarhije i drugi sistemi; graanske revolucije; stvaranje modernih drava. Geografija: formiranje crnogorske teritorije kroz prolost.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    29

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: upozna i razumije pojam vlasti, kao

    oblika politike i institucionalne moi, razumije pojam prinude kao osnovnog

    sredstva vlasi fizika i pravna prinuda,

    razumije znaaj horizontalne i vertikalne podjele vlasti, tj. kontrolu vlasti od strane vlasti,

    se upozna sa znaajem i mogunostima kontrole vlasti, znaajem javnog mjenja i ostalih oblika kontrole,

    razumije autoritet drave od nunog zla do opteg servisa graana.

    Uenici/e: diskutuju znaaj horizontalne i

    vertikalne podjele vlasti kao oblika decentralizacije,

    istrauju mogunosti i sredstva graanske kontrole vlasti.

    Vlast; podjela vlasti; prinuda; institucionalna mo; autoritet drave; decentralizacija; kontrola vlasti; javno mnjenje.

    Istorija: Holandija, Engleska i Francuska u doba apsolutizma; Evropa od kraja XV-XVIII vijeka.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa osnovnim formama

    drave, podjelom dravnih oblika na osnovu kriterijuma: vladavine, strukture, karaktera drutvenih odnosa...,

    razumije znaenje pojma dravne unutranje i spoljne politike,

    razumije pojam i ulogu birokratije u vrenju vlasti.

    Uenici/e: identifikuju i analiziraju na osnovu

    interdisciplinarnog saznanja, razliite oblike forme dravne vlasti, specifinost pojedinih formi u svojoj nacionalnoj istoriji,

    diskutuju o politici kao vjetini usmjeravanja drutva, sredstvima, subjektima i ciljevima politike,

    analiziraju ulogu birokratije i njen odnos prema graanima, dobre i loe strane birokratije.

    Forma drave; federacije; unitarna drava; monarhija republika; nedemokratska demokratska drava; politika; vladavina; birokratija.

    Istorija: apsolutne monarhie, graanske drave; ideje o ujedinjenju drava Italija, Njemaka.

    Uenik/ca treba da: razumije znaenje pojma pravna drava

    kao sutine demokratske vlasti, se upozna sa sadrajem i funkcijama

    ,,drave blagostanja (socijalna drava),

    razumije znaaj drutvene promjene u ravni drave budunosti drave superdrava.

    Uenici/e: analiziraju i kompariraju savremenu

    dravu sa ranijim formama i poloaj ovjeka i graanina u njima,

    identifikuju veze izmeu demokratije, drave i prava, osnovne principe pravne drave,

    istrauju funkcije savremene socijalne drave.

    Pravna drava; drava blagostanja; drutvena promjena; superdrava.

    Izborne teme/aktivnosti: DRAVNA I PRAVNA TRADICIJA CRNE GORE; ISTORIJSKE FORME DRAVE; PRAVNA DRAVA PRINCIPI, USLOVI POSTOJANJA, FUNKCIJE; IDEALNA DRAVA ESEJ; SUPERDRAVA OD IDEJE DO OSTVARENJA ESEJ.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    30

    Tema: Demokratija (5+2+2) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: upozna odreenje demokratije kao

    drutvenog odnosa, drutvene procedure i naina ivota u socijalnoj sredini,

    se upozna sa istorijskim razvojem demokratije (razumiju odreenje pojmova demos i graanin kao subjekta politikog odluivanja),

    upozna znaaj razliitih nivoa politikog djelovanja, odluivanja i kontrole vlasti znaaj civilnog drutva u demokratiji,

    razumije znaaj demokratske odgovornosti za funkcionisanje demokratije.

    Uenici/e: identifikuju kroz analizu drutvenog

    ivota raznovrsnost demokratije i njenu kompleksnost kao odnosa, izbora, miljenja, odgovornosti, pravila drutvene igre, odluivanja...

    Demokratija; demos; graanin; civilno drutvo.

    Istorija: graanske revolucije; revolucija 1848. godine).

    Uenik/ca treba da: razumije osnovne uslove za

    postojanja i principe demokratije, se upozna sa pojavnim oblicima

    demokratije: neposredna i predstavnika demokratija; liberalna, izborna, konsenzualna demokratija,

    se upozna sa oblicima, karakteristikama i pojavama nedemokratski reimima: autokratija i totalitarizam; tranzicija kao promjena ka demokratskom drutvu,

    razumije znaaj demokratije kao naina kontrole i institucionalizacije konflikata u drutvu.

    Uenici/e: identifikuju neophodne uslove za

    ostvarenje demokratije u drutvu (pravni poredak, garancija ljudskih prava i sloboda, politiki pluralizam, nezavisno sudstvo, mehanizmi kontrole i zatite, pravo kritike i kontrole vlasti tolerancija, javnost, politika kultura, odgovornost...),

    analiziraju nedemokratske sisteme i oblike autokratije i totalitarizma u nacionalnoj i istoriji drugih,

    diskutuju znaaj promjene od nedemokratskog drutva ka demokratiji, od otuenosti i vlasti za sebe do vlasti po volji naroda zasnovane na pravu i legitimnosti.

    Principi; drutveni uslovi demokratije; pluralizam; neposredna demokratija; predstavnika demokratija; tranzicija; autokratija; totalitarizam.

    Istorija: drutveno-politike i ekonomske karakteristike svijeta poetkom XX vijeka.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    31

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa osnovnim oblicima

    neposredne demokratije: referendum (oblici i vrste), javna rasprava, narodna incijativa,

    se upozna sa prisustvom i oblicima neposredne demokratije u Crnoj Gori.

    Uenici/e: analiziraju znaaj i osnovne oblike

    neposredne demokratije u koli, lokalnoj zajednici, organizacijama, dravi,

    identifikuju dobre i loe strane neposredne demokratije.

    Neposredna demokratija; referendum; javna rasprava; narodna incijativa; organizacione forme.

    Istorija: doba parlamentarizma u Crnoj Gori.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa osnovnim

    karakteristikama predstavnike demokratije,

    razumije znaaj politikog i drutvenog pluralizma kao osnove za mnotvo ideja, stavova, djelovanja politikog organizovanja, konkurencije, izbora, opredjeljenja,

    se upozna sa izbornom procedurom, izbornim sistemima i njihovim karakteristikama,

    razumije odnos neposredne i predstavnike izborne demokratije u savremenom drutvu.

    Uenici/e: analiziraju znaaj neposrednih

    slobodnih izbora za stabilnost drutva, participaciju i zatitu interesa razliitih drutvenih grupa,

    analiziraju znaaj parlamenta u demokratskom drutvu i njegovu ulogu kao tijela direktno izabranog voljom graana,

    identifikuju oblike predstavnike demokratije u koli, organizacijama, lokalnom nivou, dravi,

    diskutuju pozitivne i negativne strane predstavnike demokratije,

    identifikuju uzroke dominacije predstavnike demokratije u savremenom drutvu.

    Predstavnika demokratija; pluralizam; politike grupe; mandat; izbori; izborni sistemi; izborna procedura.

    Istorija: Evropa i SAD u drugoj polovini XIX vijeka; doba parlamentarizma.

    Uenik/ca treba da: upozna znaaj demokratije kao osnovne

    vrijednosti evropskih integracija, razumije perspektive i mogunosti

    demokratije u konkretnom drutvu i svijetu, razumiju demokratiju kao nain miljenja,

    pogled na drutvenu stvarnost, nain i sredstvo politikog djelovanja, odnosno kao svojevrsni oblik drutvene ideologije,

    se upozna sa osnovnim obiljejima demokratije u svijetu zahvaenom procesom globalizacije i demokratske promjene.

    Uenici/e: analiziraju osnovne vrijednosti evropskih

    oblika integracija i mjesto demokratije u njima,

    identifikuju na osnovu izvjetaja o monitoringu ljudskih prava, stanja demokratije, meunarodnih organizacija pozitivne trendove u demokratizacijama drutva i daju svoju procjenu mogunosti i perspektiva demokratije u savremenom drutvu i u svojoj drutvenoj zajednici.

    Evropske integracije; globalizacija; drutvena ideologija.

    Izborne teme/aktivnosti: BUDUNOST I NEDOSTACI DEMOKRATIJE; GRADSKI IVOT OBILJEJA; NEPOSREDNA DEMOKRATIJA U ISTORIJI CRNE GORE; ATINSKI MODEL DEMOKRATIJE ATINSKI DEMOS; TOLERANCIJA; LIBERALNA DEMOKRATIJA.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    32

    Tema: Politiki sistem moje drave (6+2) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: se upozna sa znaenjem pojma

    politiki sistem kao oblika ureenog skupa drutvenog djelovanja,

    razumije razliite oblike politikih sistema: podijeljene vlasti jedinstva vlasti; podjelu kroz odnos zakonodavne i izvrne vlasti: parlamentarni, predsjedniki, skuptinski i mjeovite oblike politikog sistema; demokratske i autokratske politike sisteme,

    upozna osnovne elemente politikog sistema i njihov znaaj za sistem uopte.

    Uenici/e: analiziraju znaaj politikog sistema

    kao podsistema drutvenog sistema i njegovu ulogu u donoenju legitimnih opteobaveznih odluka,

    identifikuju strukturnu osnovu politikog sistema: institucije sistema, obrasce ponaanja, uloge, ustanove, organizacije i pravila,

    diskutuju osnovne pozitivne i negativne strane razliitih politikih sistema i odreuju svoj idealni tip politikog sistema.

    Politiki sistem; oblici politikog sistema: jedinstva vlasti, podijeljene vlasti, parlamentarni, predsjedniki, -skuptinski, mjeoviti oblik; demokratski sistem; autokratski sistem; elementi politikog sistema.

    Istorija: apsolutne monarhije; Evropa i SAD u drugoj polovini XIX vijeka; doba parlamentarizma.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa dravnom tradicijom i

    istorijskim razvojem crnogorske drave i njenim politikim sistemom,

    razumije adekvatnost odreenih institucionalnih elemenata i njihovu svrhovitost u istorijskom trenutku,

    se upozna sa ustavnom i pravnom tradicijom Crne Gore.

    Uenici/e: analiziraju dravne forme i i razvoj

    institucija kroz istorijski razvoj crnogorske drave,

    identifikuju specifinosti u istorijskom razvoju drave i elemenata politikog sistema Crne Gore,

    diskutuju o znaaju dravne i pravne tradicije i njihovih vrijednosti za crnogorsku drutvenu zajednicu.

    Istorija drave; istorija prava; istorija institucija; pravna tradicija.

    Istorija: Crna Gora u doba vladikata; Crna Gora na diplomatskoj sceni tokom XVIII vijeka; ustolienje dinastije Petrovi; u doba Petra I; u doba Petra II; proglaenje knjaevine; Berlinski kongres; u doba knjaza Nikole...).

    Uenik/ca treba da: se upozna sa osnovnim principima,

    optim naelima, osnovnim drutvenim vrijednostima i opredjeljenjima i djelovima Ustava Republike Crne Gore,

    razumije znaaj ustava kao najvieg opteg politiko-pravnog akta drave za organizaciju i usmjeravanje drutva (socijalna, graanska, ekoloka drava).

    Uenici/e: identifikuju karakter politikog sistema

    u ustavu Crne Gore, osnovna opredjeljenja i proklamovane vrijednosti drutvene zajednice,

    analiziraju znaaj ustava kao najvieg opteg pravnog akta za dravnu organizaciju, nadlenosti i ovlaenja za donoenje odluka instituta vlasti, kao i za slobode i prava graana.

    Ustav; osnovni principi; ekoloka drava; graanska drava; socijalna drava.

    Istorija: politika knjaza Nikole; prvi ustav Crne Gore; Crna Gora u socijalistikoj Jugoslaviji.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    33

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa ustavnom podjelom

    vlasti i osnovnim nadlenostima, odnosom izmeu institucija vlasti,

    se upozna sa nainom formiranja, strukturom i nadlenostima: Skuptina, Vlada, sudska vlast, lokalna samouprava.

    Uenici/e: analiziraju odnose izmeu razliitih

    organa vlasti, nivoe vlasti i naine konstituisanja organa vlasti,

    identifikuju mehanizme unutranje kontrole vlasti,

    planiraju posjetu institucijama vlasti na razliitim nivoima: lokalnom, nacionalnom.

    Podjela vlasti; institucije vlasti; Skuptina; Vlada; sudska vlast; lokalna samouprava.

    Istorija: Crna Gora u sastavu jugoslovenske drave. Geografija: Crna Gora, poloaj, veliina, granice i dravno ureenje.

    Uenik/ca treba da: upozna znaaj ustrojstva Crne Gore

    kao graanske drave, razumije specifinost Crne Gore kao

    multietnikog i multikulturalnog drutva,

    se upoznaju sa modelom rjeenja i stanjem manjinskih i kolektivnih prava u Crnoj Gori.

    Uenici/e: analiziraju principe i osnovne

    vrijednosti graanskog drutva kao modela drutvenog organizovanja,

    istrauju specifinost suivota sa drugim ljudima, religijama, kulturama u lokalnoj zajednici i crnogorskom drutvu nekad i sad,

    identifikuju manjinske grupe u svojoj sredini i njihov drutveni poloaj, odnose prema njima, manjinskim i kolektivnim pravima.

    Graanska drava; multikulturalnost; inkulturalnost; ljudska prava; manjinska prava; afirmativna akcija.

    Istorija: Crna Gora kao meunarodno priznata drava; problemi integracija pripojenih oblasti Crnoj Gori; Crna Gora u socijalistikoj Jugoslaviji.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa poloajem i mjestom

    Crne Gore u meunarodnoj zajednici,

    upozna oblike i razumije znaaj regionalnih, meudravnih i drugih oblika integracija za Crnu Goru,

    se upozna sa odnosom Crne Gore i Evropske Unije.

    Uenici/e: analiziraju poloaj Crne Gore u

    meunarodnoj zajedici: identifikuju oganizacije u kojima je Crna Gora punopravni lan,

    istrauju znaaj meunarodne saradnje na lokalnom, regionalnom i nacionalnom nivou za ekonomski razvoj, kulturnu promociju svojih i upoznavanje vrijednosti drugih zajednica.

    Meunarodna zajednica; integracije; politiki i pravni standardi; Evropska Unija.

    Istorija: svijet osamdesetih i devedesetih godina; kriza i raspad SFRJ; nove evropske integracije, proces globalizacije.

    Izborne teme/aktivnosti: USTAVNO UREENJE REPUBLIKE CRNE GORE; ISTORIJSKI RAZVOJ PARLAMENTARIZMA U CRNOJ GORI; ISTORIJSKI RAZVOJ SUDOVA I SUDSKE VLASTI U CRNOJ GORI; MULTIKULTURALIZAM U NAOJ ISTORIJSKOJ I IVOTNOJ TRADICIJI ESEJ/ISTRAIVANJE; POLOAJ JEDNE MANJINSKE GRUPE U MOJOJ SREDINI/KOLI/LOKALNOJ ZAJEDNICI/CRNOJ GORI; POLOAJ ENE I RODNA RAVNOPRAVNOST U CRNOJ GORI/RADNOJ/LOKALNOJ SREDINI-ISTRAIVANJE.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    34

    Tema: Uenje javnih slubi (5 +1+2) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: se upoznaj sa odreenjem pojma

    politika kao vjetine usmjeravanja individualnog, kolektivnog, sektorskog i drutvenog ivota od odreenog politikog subjekta,

    usvaja pojam javna politika kao zbir aktivnosti vlade ili lokalne vlasti,

    razumije znaenje pojma vlasti kao sposobnosti izricanja neporecive volje u ime i za raun drutva,

    razumije znaaj i ulogu javnih slubi kao skupa institucija koje su odgovorne za kolektivno organizovanje drutvenog ivota i ostvarenje ljudskih prava i sloboda.

    Uenici/e: razumije znaenje pojmova politika i

    javna politika, subjekte i sredstva politikog ostvarenja cilja,

    identifikuju razliite nivoe politikog odluivanja u zajednici,

    diskutuju osnovne karakteristike legalne ili birokratske vlasti,

    iznose kritiki stav o efikasnosti javnih slubi i njihovom odnosu prema potrebama graana.

    Politika; javna politika; vlast; javne slube.

    Istorija: (Crna Gora od dobijanja nezavisnosti do prvog ustava; doba parlamentarizma. Geografija: istorijski razvoj Crne Gore.

    Uenik/ca treba da: razumije ulogu birokratije u

    ostvarenju javnih politika vlasti, principe djelovanja organizacije i njeno drutveno utemeljenje,

    na primjerima analizira ulogu i mjesto birokratije u razliitim oblicima vlasti, mjesto birokratije i njenu ulogu javnog servisa graana u demokratskom drutvu,

    uoava slabosti birokratije i znaaj alternativnih oblika odnosa vlasti i graanskih potreba (elektronska vlada).

    Uenici/e: analiziraju birokratizam kao

    pretjerani oblik administriranja u javnom ivotu zakjednice,

    istrauju nain formiranja i mijenjanja pravila u javnom djelovanju (kola, sport, politika, kultura, lokalna zajednica...) i cilj promjena, korist za graane ili organizaciju,

    identifikuju i raspravljaju o mogunostima debirokratizacije drutva, novim modelima upravljanja, asocijaciji itd.

    Birokratija; javni servis; procedura; elektronska vlada.

    Istorija: apsolutne monarhije; novi vijek...).

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    35

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa odreenjem lokalne

    samouprave kao oblika samoupravljanja graana poslovima lokalne zajednice (glavni grad, prijestonica, optina, gradska optina, mjesna zajednica),

    razumije ulogu i nadlenosti lokalne samouprave, nain uea graana u odluivanju,

    se upozna sa osnovnim organima vlasti lokalne samouprave,

    uoava razliite oblike neposrednog uea graana u ostvarenju demokratije na lokalnom nivou (inicijativa, zborovi graana, referendum, javna rasprava).

    Uenici/e: analiziraju znaaj lokalnog organizovanja

    graana radi rjeavanja osnovnih komunalnih i drugih potreba na odreenom prostoru,

    identifikuju organe vlasti na lokalnom nivou, nain konstituisanja i uee graana u formiranju i radu lokalne samouprave,

    istrauju oblike neposrednog uea graana u donoenju odluka, pokretanju incijativa, organizovanju i drugim oblicima aktivizma.

    Lokalna samouprava; glavni grad; gradska optina; prijestonica; graanska inicijativa; zbor graana; referendum; javna rasprava.

    Istorija: Crna Gora u doba knjaza Nikole; Crna Gora u jugoslovenskoj dravi; prvi crnogorski ustav i proglaenje kraljevine.

    Uenik/ca treba da: upozna razliite mehanizme zatite

    prava i sloboda u graana u drutvu: pravni sistem; sudstvo i sudski sistem; ombudsman; policija; graani; javnost; mediji; NVO sektor; politike partije; meunarodni subjekti zatite.

    Uenici/e: analiziraju i razumiju znaaj nacionalnih i

    meunarodnih sredstava i mehanizamama zatite ljudskih prava i sloboda,

    identifikuju naine zatite prava u koli i obrazovnom sistemu,

    pokreu akciju zatite svojih prava i prava djetea u koli i lokalnoj sredini (Nedjelja djejih prava, Dani ombudsmana...).

    Mehanizmi zatite sloboda i prava; pravni sistem; policija; ombudsman; javnost; meunarodni subjekti zatite sloboda i prava.

    Uenik/ca treba da: razumije znaaj demokratske kontrole

    rada javnih slubi i javnih slubenika, uoava zloupotrebe uloga i poloaja

    pripadnika javnih slubi (korupcija, nepotizam, mito, konflikt interesa, tajnost informacija, transfer moi, rodna, etnika i drugi vidovi neravnopravnosti, lokalizam..).

    Uenici/e: istrauju sadraje tampe i informacije

    medija o zloupotrebi poloaja javnih slubenika u lokalnoj zajednici, drutvu,

    istrauju oblike diskriminacije na rodnoj, vjerskoj, etnikoj i drugoj osnovi u svojoj sredini od strane javnih slubi institucionalnu i kulturnu diskriminaciju.

    Graanski aktivizam; graanska kontrola; zloupotreba drutvenih uloga i poloaja; korupcija; nepotizam; konflikt interesa; ,,transfer moi; neravnopravnost.

    Izborne teme/aktivnosti: BIROKRATIJA ILI ASOCIJACIJA BIROKRATIZAM; ISTORIJA LOKALNE SAMOUPRAVE U CRNOJ GORI/ESEJ; SAVREMENI NAIN ZADOVOLJENJA INTERESA GRAANA OD STRANE JAVNIH SLUBI; ULOGA MEDIJA I CIVILNOG SEKTORA U KONTROLI RADA JAVNIH SLUBI.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    36

    Tema: Civilno drutvo (4+1+2) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: se upozna sa podjelom drutva na tri

    sektora: dravu i njene institucije vladin sektor, privreda i kompanije i trei sektor civilno ili graansko drutvo, njihovu interakciju, a ne odvojenost,

    razumije funkciju i ciljeve civilnog drutva,

    se upozna sa strukturom civilnog drutva (volonterske i neprofitne organizacije, filantropske institucije, politike organizacije i pokreti, socijalni pokreti, sindikat, kulturne asocijacije, crkva i vjerska udruenja, nevladine organizacije, mediji...,

    razumije poziciju i znaaj civilnog sektora u Crnoj Gori od lokalnog do nacionalnog i meunarodnog nivoa djelovanja.

    Uenici/e: analiziraju znaaj civilnog drutva kao

    skupa institucija, organizacija i ponaanja smjetenog u prostor izmeu drave, poslovnog svijeta i porodice,

    identifikuju akcije i doprinose civilnog sektora kroz postojanje mnotva oblika samoorganizovanja u drutvu, preko kojih graani zajedniki djeluju i rjeavaju svoje probleme,

    istrauju znaaj civilnog sektora u prenoenju ovlaenja na same graanje za rjeavanje njihovih i uopte drutvenih problema, spreavanju tetnog djelovanja dravnih institucija, vrenju pritiska na vlast, kontroli vlasti i podrutvljavanju politike i drutvene akcije i odluivanja.

    Sektorska podjela drutva; civilno drutvo; struktura civilnog drutva; funkcije; ciljevi.

    Istorija: Francuska i amerika revolucija; Holandija, Engleska i Francuska i doba apsolutizma; opte politike prilike u Evropi u XIX vijeku. Geografija: obrazovne, kulturne, naune i drutvene institucije i organizacije.

    Uenik/ca treba da: upozna odreenje nevladine

    organizacije kao neprofitnog dobrovoljnog udruenja graana,

    razumije znaaj samoorganizovanja kao principa konstituisanja i djelovanja,

    razumije znaaj uvaavanja razlika kao principa za koji se zalau NVO, linosti i dostojanstva svakog pojedinca i svih individualnih i kolektivnih razlika,

    razumije osnovne unutranje ciljeve djelovanja (trajno uenje, potovanje organizacijskih razlika, transparentnost kao nain rada, solidarnost, saradnja, drutvena promjena, socijalna pravda, odgovornost i lina mo) i strukturu NVO.

    Uenici/e: analiziraju i upoznaju sadraj

    crnogorskog zakona o NVO i mogunosti njihovog djelovanja na razliitim nivoima zajednice,

    identifikuju mogunosti sopstvenog uea u projektima NVO u koli, lokalnoj sredini i iroj zajednici,

    istrauju znaaj i uticaj NVO sektora u procesima obrazovanja, vrnjake edukacije, prevencije, spreavanju diskriminacije, nasilja, razvoju zdravih stilova ivota, prevenciji narkomanije, bolesti zavisnosti, AIDS-a, zatiti ivotne sredine...

    Nevladina organizacija; principi organizovanja i djelovanja; neprofitabilnost; samoorganizovanje; ciljevi NVO; struktura NVO.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    37

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa ulogom i ciljevima

    sindikata i znaajem sindikalnog djelovanja na zatiti ekonomsko-socijalnih prava radnika,

    se upozna sa osnovnim pravnim dokumentima i ekonomsko-socijalnim pravima radnika, poslodavaca,

    razumije znaaj socijalnog dijaloga izmeu sindikata, poslodavaca i drave; ulogu drave u socijalnom dijalogu,

    se upozna sa osnovnim oblicima sindikalne akcije radi zatite prava radnika (pregovaranje, protest, trajk, pravna zatita...).

    Uenici/e: analiziraju ulogu sindikata u ostvarenju

    ekonomskih i socijalnih prava radnika, naine sindikalnog djelovanja,

    istrauju akcije sindikata u crnogorskom drutvu kroz analizu dnevne i sindikalne tampe i drugih medija, efekte sindikalnih akcija,

    diskutuju osnovne probleme radnika u sferi radnih odnosa i oblike povrede prava, oblike diskriminacije u procesu rada (rodna, generacijska, etnika...) kroz analizu konkursa i oglasa i istraivanje u lokalnoj sredini.

    Sindikat; socijalni dijalog; Unija poslodavaca; udruenja; mediji.

    Istorija: opte politike i drutvene prilike u Evropi u XIX vijeku.

    Uenik/ca treba da: razumije znaaj djelovanja civilnog

    drutva za drutvenu zajednicu uopte,

    razumije tranziciju kao proces i emancipatorski potencijal civilnog drutva,

    se upozna sa ulogom NVO sektora u procesima meunarodnih integracija i poloajem u okviru Evropske Unije,

    razumije uloge nacionalnog i meunarodniog civilnog sektora (NVO i MNVO Grinpis, Amnesti Interneenel, WWF Globalna ekoloka mrea, Crveni krst i Crveni polumjesec, Ljekari bez granica..., MOR, sindikati...) i njihovo zajedniko djelovanje.

    Uenici/e: istrauju uticaj civilnog drutva na

    rjeavanju problema ljudi, o drutvenom aktivizmu i stav da svoje probleme ljudi mogu rjeavati i van uticaja drave svojim angaovanjem i angaovanjem drugih graana i organizacija,

    diskutuju znaaj angaovanja NVO u procesima integracija drave kroz razliite projekte,

    istrauju uticaj meunarodnog civilnog sektora u nacionalnom i meunarodnom okviru.

    Emancipatorski potencijal; meunarodne integracije; meunarodni civilni sektor; MNVO.

    Izborne teme/aktivnosti: ISTORIJA SINDIKATA I SINDIKALIZMA; NVO U CRNOJ GORI ULOGA U GRAANSKOJ EMANCIPACIJI/ISTRAIVANJE; NVO, MNVO I MLADI; CIVILNO DRUTVO I RJEAVANJE EKOLOKIH PROBLEMA NA LOKALNOM, NACIONALNOM I GLOBALNOM NIVOU; DRUTVENI POKRETI SUBJEKTI DRUTVENE AKCIJE.

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    38

    Tema: Narod nacija, kolektivni identitet (4+1) Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija

    Uenik/ca treba da: se upozna sa sadrajem i

    odreenjem pojma globalnih drutvenih grupa,

    se upozna sa odreenjem i osnovnim elementima konstituisanja etnike drutvene grupe etnija, etnika manjina, etnika skupina...,

    razumije znaaj nacionalnog identititeta kao faktora socijalne drutvene kohezije kao i razliite oblike odnosa prema etnikom,

    se upozna sa karakteristikama naroda kao istorijske drutvene grupe; znaaj etnologije za odravanje tradicije i istorijskog sjeanja etnike grupe.

    Uenici/e: identifikuju globalne drutvene grupe

    i njihove karakteristike, analiziraju elemente etnikih grupa

    kao inioce samoidentifikacije u crnogorskom drutvu (rod, bratstvo, pleme, nacionalnost),

    analiziraju i identifikuju etnoloke karakteristike i specifinosti crnogorskog naroda i drugih etnikih grupa u Crnoj Gori,

    diskutuju o znaaju pozitivne identifikacije sa svojim narodom i pravilnom odnosu prema pripadnicima drugih etnikih grupa.

    Globalne drutvene grupe; etnika grupa; narod; elementi naroda; etnologija.

    Istorija: ujedinjenje drava i razvoj nacionalne svijesti; uloga Petra I u stvaranju drave. Geografija: Crna Gora struktura stanovnitva.

    Uenik/ca treba da: se upozna sa odreenjem nacije

    kao istorijske i politike drutvene grupe i njenim konstitutivnim elementima,

    upozna sadraj graanske teorije i odreenje nacije, znaaj slobode za konstituisanje i razvoj nacije,

    razumije posebnost nacionalnalne drave, nacionalni identitet kao individualni i kolektivni oblik legitimacije,

    razumije poloaj nacije u globalnom drutvu, redukciju nacionalnog i dravnog suvereniteta.

    Uenici/e: analiziraju osnovne karakteristike

    graanskog odreenja nacije i znaaj slobode za formiranje i razvoj nacije,

    analiziraju poloaj nacije u savremenom drutvu kroz globalnu drutvenu promjenu.

    Nacija; graanska definicija; sloboda; elementi nacije.

    Istorija: Crna Gora u vrijeme Petra I; u vrijeme Petra II...

  • Zavod za kolstvo GRAANSKO OBRAZOVANJE

    39

    Operativni ciljevi Aktivnosti Pojmovi/sadraji Korelacija Uenik/ca treba da: se upozna sa predrasudama i

    stereotipima u etnikim i druitvenim odnosima, uzrocima etnikih sukoba,

    razumije znaaj etnikih integracija i etnikog diverziteta: multikulturalizam, inkulturalizam,

    upozna drutveni poloaj nacija i uzroke nacionalizma u nerazvijenim i nedemokratskim drutvima,

    se upozna sa negativnim odnosima dominantnih i manjinskih etnikih grupa: asimilacija, segregacija, etnika diskriminacija.

    Uenici/e: analiziraju osnovne oblike etnikih i

    socijalnih predrasuda i stereotipa i uoavaju posljedice takvog socijalnog odnosa,

    istrauju uzroke pojave nacionalizma kao kolektivnog oblika svijesti u nedemokratskom sistemu drutvenih odnosa,

    diskutuju o nunosti povezivanja, dijaloga, zajednikog djelovanja sa drugim narodima i etnikim grupama.

    Predrasude; stereotipi; etnike integracije; etniki sukobi; nacionalizam; asimilacija; etniki diverzitet; multikulturalizam; inkulturalizam.

    Istorija: Crna Gora poslije Berlinskog kongresa; Crna Gora u vrijeme knjaza Nikole; Crna Gora u jugoslovenskoj dravi.

    Uenik/ca treba da: razumije znaaj etnikog identiteta

    kao jednog od izvora kolektivnog prava,

    se upozna sa pravima manjina i etnikih grupa u meunarodnim dokumentima,

    razumije odnos izmeu osnovnih principa demokratije i nacionalne pripadnosti; konsenzualna demokratija,

    se upozna sa poloajem manjina u savremenom drutvu, kao i evropski sistem zatite manjina,

    razumije odnos etikog i graanskog u Crnoj Gori.

    Uenici/e: analiziraju Deklaraciju o pravima

    manjina i etnikih grupa i identifikuju osnovna