fen ve teknoloj‹ - sinifogretmenim.com · vücudumuz bilmecesini Çözelim fen ve teknoloj‹ 495...

of 20/20
A. Besinler ve Dengeli Beslenme B. Besinlerin Sindirimi C. Boflalt›m D. Sa¤l›¤a Zararl› Maddeler FEN VE TEKNOLOJ‹

Post on 27-May-2020

2 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • A. Besinler ve Dengeli Beslenme

    B. Besinlerin Sindirimi

    C. Boflalt›m

    D. Sa¤l›¤a Zararl› Maddeler

    FEN VE TEKNOLOJ‹

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim

    Beslenme Neden Gereklidir?Canl›lar beslenemezlerse yaflamlar›n›

    sürdüremezler. Tüm canl›lar büyüyebilmek veyaflamsal faaliyetlerini devam ettirebilmekiçin beslenir.

    • Canl›lar, do¤duktan sonra büyür vegeliflirler. Büyüyebilmek ve geliflebilmek için isebeslenirler.

    Yedi¤imiz besinlerin bir k›sm›vücudumuzun kas ve kemik yap›s›na kat›l›r.Böylece büyürüz. Dünyaya gelen bebekbüyüyerek çocuk olur, çocuk büyüyerek yetiflkinolur. Yetiflkinler büyümezler.

    ‹nsanlar belli bir yafla gelincebüyümelerini tamamlarlar.

    • Canl›lar yaflamsal faaliyetlerini devamettirebilmek için gerekliolan enerjiyibesinlerden sa¤larlar.Organlar›m›z çal›fl›rken,soluk al›p verirkenenerji harcar›z.Yürürken, konuflurken,düflünürkenharcad›¤›m›z enerji, uyurken harcad›¤›m›zenerjiden daha fazlad›r. Bu nedenle çokhareket etti¤imizde daha çabuk ac›k›r›z.Vücudumuzun enerji ihtiyac› artt›¤› içinbeslenme iste¤i duyar›z.

    Besinleri Nas›l Elde Ederiz?Besinlerimizi bitkilerden ve hayvanlardan

    elde ederiz.Hayvansal Besinler✹ Et, süt, yumurta

    • ‹nek, koyun, tavuk, bal›k gibihayvanlardan et,

    • ‹nek, koyun, keçi gibi hayvanlardan süt(Yo¤urt ve peynir, sütten elde edilir.),

    • Tavuk, hindi, kaz, ördek gibihayvanlardan yumurta elde edilir.

    Bitkisel Besinler✹ Meyve ve Sebzeler

    • Elma, armut, üzüm, muz, nar, portakal,mandalina vb. meyveler, bu meyvelerina¤açlar›ndan elde edilir.

    • P›rasa, ›spanak, marul, lahana,domates, salatal›k, maydanoz, so¤an birersebzedir.

    ✹ Tah›llar: Bu¤day, arpa, çavdar, yulaf,pirinç, m›s›r vb.

    ✹ Baklagiller: Kuru fasulye, nohut,mercimek, bezelye vb.

    ✹ Turunçgiller: Portakal, limon,mandalina, greyfurt vb.

    Temel Kaynak 5

    492

    A. BES‹NLER VE DENGEL‹ BESLENME

    I II III

  • ‹çerdikleri Maddelere Göre BesinlerBesinler içerdikleri maddelere göre

    karbonhidratlar, proteinler, ya¤lar, vitaminler,su ve mineraller olarak grupland›r›l›r.Besinlerde birçok madde vard›r ancak besinleren çok içerdikleri maddeye göre grupland›r›l›r.

    KarbonhidratlarHangi Besinlerde Bulunur?Temel besin

    maddelerimizdendir. Ekmek,makarna, pilav, süt, bal,meyve çeflitlerinde, tah›llarda,patates ve fleker kam›fl›ndabolca bulunur. Karbonhidrat

    içeren maddeleretentürdiyot damlat›ld›¤›nda rengi maviolur.

    Vücudumuzda Ne ‹fle Yarar?Karbonhidratlar vücudumuza enerji

    sa¤lar. Meyve ve sebzelerde, kepekli ekmekte,yulafta bulunan lif, sindirimi kolaylaflt›r›r. Lif debir karbonhidratt›r.

    ProteinlerHangi Besinlerde Bulunur?

    Et, süt, yumurta, yo¤urt,bal›k, peynir gibi hayvansalbesinlerde bolca bulunur.

    Bitkiselbesinlerden

    tah›llar, baklagiller ve kuruyemifller protein bak›m›ndan

    zengindir. Nitrik asitdamlatt›¤›m›zda rengi sar›olan maddelerde proteinvard›r.

    Vücudumuzda Ne ‹fle Yarar?Proteinler, büyüme ve geliflmeyi sa¤lar.

    Vücudumuzda oluflan yaralar›n iyileflmesiniproteinler gerçeklefltirir. Bu nedenle proteinleryap›c› ve onar›c› besinler olarak adland›r›l›r.

    Vücudumuzun mikroplara karfl› direnci vezekâm›z›n geliflmesi için de proteinlere ihtiyaçduyar›z.

    Büyüme ve geliflme dönemindekibebekler ve çocuklar yeterince proteinalmazlarsa büyümeleri yavafllar ya da durabilir.Çünkü yeterince protein almazsak kemik vekaslar›m›z geliflemez.

    Ya¤larHangi Besinlerde Bulunur?Bitkilerden ve hayvanlardan elde edilir.

    Vücudumuzda Ne ‹fle Yarar?Vücudumuz, fazla enerji gerektiren ifller

    için gerekli enerjiyi ya¤lardan sa¤lar. Ya¤lar,karbonhidratlardan daha fazla enerji içerir.Fazla ya¤ vücudumuzda depolan›r. Çok ya¤ vekarbonhidrat tüketti¤imizde fliflmanl›k sorunuyaflar›z.

    Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    493

    BitkiselYa¤lar

    zeytin

    ayçiçe¤i

    m›s›r

    yer f›st›¤›

    soya

    susam

    bulunur.

    HayvansalYa¤lar

    bal›k

    süt

    peynir

    et

    tereya¤›

    kaymak

    bulunur.

    Ya¤lar

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    494

    VitaminlerHangi Besinlerde Bulunur, Ne ‹fle Yarar?A Vitamini Havuç,

    kereviz, domates, tazefasulye, f›st›k, avakado,baklagiller, mantar, yumurta,süt, bu¤day ve cevizdebulunur. Eksikli¤inde gecekörlü¤ü, deride kuruma vepullanma görülür. Kemik ve difl gelifliminekatk›da bulunur.

    B Vitamini Süt ve sütürünlerinde, k›rm›z› et, yumurtave birçok sebzede bulunur.Tah›l ve tah›llardan elde edilenürünlerde de B vitamini bulunur.B vitaminleri eksikli¤inde kans›zl›k,yorgunluk, deride yaralar gibi rahats›zl›klaroluflur.

    C Vitamini Turunçgiller,çilek, kuflburrnu, bö¤ürtlen,domates, maydanoz, lahana,patates ve yeflil yaprakl›sebzelerde bulunur. Difl ve difleti sa¤l›¤› için gereklidir.Vücudu mikroplara karfl› korur.

    D Vitamini Süt, yumurta, tereya¤›,bal›k ve bal›k ya¤›, peynir ve sebzelerdebulunur.

    Kalsiyum ve fosforun emilmesini vekemiklerde depolanmas›n› sa¤lar.

    D vitamininin ön maddesi besinlerdenal›n›r, günefl ›fl›nlar› ile D vitamini oluflur. Ancakbal›k ya¤›yla do¤rudan alabiliriz.

    E Vitamini K›rm›z› et,süt ve süt ürünleri, yumurta,tah›l ve tah›l ürünlerindebulunur. Eksikli¤inde k›s›rl›k,karaci¤er, kalp ve damarhastal›klar› görülür.

    K Vitamini K›rm›z› et, pirinç, karaci¤er,m›s›r, domates, yeflil sebzeler,muz, fleftali ve çilekte bulunur.Kan›n p›ht›laflmas›n› sa¤lar. Kvitamini eksikli¤inde kanp›ht›laflmaz. Yaralanmalardaçok kan kaybedilebilir.

    Vitaminler, vücudumuzda düzenleyiciolarak görev yapar. Vücudun direncini art›rarakhastal›klardan korur. Ayr›ca vitaminlerbüyüme, geliflme ve üremede önemli rol oynar.

    SuCanl›lar susuz yaflayamaz. Yemek

    yemeden 2 hafta yaflayabiliriz amasusuz birkaç gün yaflayabiliriz.Vücudumuzun % 70’i sudur. Su içerekvücudumuzun su ihtiyac›n› karfl›lar›z.Her gün 1,5 - 2 litre su içmeliyiz. Meyve

    ve sebzeleri yedi¤imizde de vücudumuza sual›r›z. Yaz›n terleyerek su kaybetti¤imiz içindaha çok su içeriz.

    Su da vitaminler gibi vücudumuzdadüzenleyici olarak görev yapar.

    MinerallerMineralller, vücudumuza yedi¤imiz

    yiyecekler ve içeceklerle girer. Vücudumuzdadüzenleyici olarak görev yapar.

    Ya¤lar

    Karbonhidratlar

    Proteinler

    Yap›c› veOnar›c›

    Düzenleyici

    Su

    Mineraller

    Vitaminler

    Enerjiverici

    ‹çeriklerine Göre Besinler

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    495

    1. Piramitten de anlafl›laca¤› gibi bir günde

    en çok karbonhidrat içeren besinler yemeliyiz.

    Böylece vücudumuzun sa¤l›kl› çal›flabilmesi için

    gerekli enerjiyi sa¤lam›fl oluruz. Karbonhidrat

    en çok ekmek, makarna, pilav, unlu

    mamuller gibi besinlerde bulunur.

    2. Karbonhidratlardan sonra en çok

    tüketmemiz gereken besinler vitaminler ve

    minerallerdir. Bu besinler düzenleyicidir.

    Vücudumuzun hastal›klara karfl› direncini

    art›r›r. Sebze ve meyvelerde bolca bulunur.

    3. Üçüncü besin grubu ise proteinlerdir.Proteinler yap›c› ve onar›c›d›r. En çok süt vesüt ürünleri ile et ve et ürünlerinde,yumurtada bulunur.

    4. Enerji verici ya¤ ve flekerlerden deyeteri kadar almal›y›z.

    Bu besinlerden yeterli miktardayedi¤imizde enerji ihtiyac›m›z› karfl›lar,vücudumuzun di¤er iflleri için gerekli maddelerialm›fl oluruz. Buna yeterli ve dengelibeslenme deriz. Dengeli beslenmeye diyet dedenir. Diyet sözcü¤ü ço¤u zaman yanl›flkullan›l›r.

    Ya¤larfiekerler

    Süt ve süt ürünleriEt ve et ürünleri

    Sebze ve meyveler

    Tah›l ürünleri

    Ya¤ ve flekerler (Enerji verici)

    Proteinler (Yap›c› - onar›c›)

    VitaminlerMineraller (Düzenleyici)

    Karbonhidratlar (Enerji verici)

    Nas›l Beslenmeliyiz?Yaflam›m›z› sa¤l›kl› bir biçimde sürdürebilmemiz için dengeli ve sa¤l›kl› beslenmeliyiz. Sa¤l›kl›

    ve dengeli beslenebilmek için de vücudumuz için gerekli olan tüm maddeleri almal›y›z. Enerji veren,yap›c› - onar›c› ve düzenleyici besinlerden belli miktarda yemeliyiz.

    Bir günde yememiz gereken besin miktarlar› besin piramidinde gösterilmifltir.

    1

    2

    3

    4

    Dengeli ve yeterli beslenen birinin günlük menüsü afla¤›daki gibi olabilir.

    • 1 bardak süt• 1 adet yumurta• 10 adet zeytin• Bir dilim ekmek• 1 domates

    • Bal›k• Makarna• Salata• Puding

    • Ezogelinçorba• Salata• Pilav• 2 adetmandalina

    Besin maddeleri vücudumuzda eksik olursa vücudumuzun sa¤l›¤› bozulur. Özellikle çocuklar,h›zl› büyüdü¤ü için daha çok protein ve karbonhidrat içeren besinler yemelidir. Yeterli ve dengelibeslenmeyen çocuklarda büyüme yavafllar, vücut sa¤l›kl› çal›flamaz.

    Sabah Ö¤le Akflam

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    496

    Haz›r YiyeceklerBesinlerin çeflitlili¤i, teknolojik geliflmelerin

    etkisiyle son y›llardaart›fl göstermifltir.Yandaki resimdegörülen g›dalardaçeflitli katk› maddelerivard›r. Haz›r g›dalardaço¤unlukla koruyucu,renklendirici, tatland›r›c› katk› maddeleribulunur. Katk› maddeleri besinlerin do¤all›¤›n›bozar. Bu besinlerden fazla tüketen insanlardasa¤l›k sorunlar› yaflanabilir.

    Besin maddeleri al›rken,• ‹çindekiler bölümünde g›da içerikleri ile

    ilgili aç›klamalar› incelemeliyiz.• Paketin üzerindeki son kullanma

    tarihlerine bakmal›y›z. Tazeli¤ini yitirmifl,bozulmufl yiyecekler sa¤l›¤›m›za zarar verebilir;besin zehirlenmesine neden olur.

    • G›da maddelerinde damgas›n›nolup olmad›¤›na bakmal›y›z. Bu damga ürününkalitesini gösterir.

    • Tar›m ve Köy ‹flleri Bakanl›¤›’n›n iznininolup olmad›¤›na dikkat etmeliyiz.

    Taze YiyeceklerSa¤l›¤›m›z› korumak ve sa¤l›kl› yaflamak

    için taze besinler tüketmeliyiz.Canl› renkli ve dirigörünümlü besinlertazedir. Besinleridokunarak, koklayarak dataze olup olmad›¤›n›anlayabiliriz. Meyve vesebzeleri sat›n al›rken yukar›da anlatt›¤›m›zözelliklerine bakarak al›r›z. Bu besinlerintemizli¤ine dikkat etmeliyiz. Yemeden önce iyicey›kamal›y›z. Aksi takdirde vücudumuza baz›mikroplar girerek sa¤l›¤›m›z› bozar.

    Afla¤›daki tabloyu inceleyerek ö¤rendiklerimizi pekifltirelim.☞

    ‹çeriklerine Göre Besinler

    Düzenleyicidir.Enerji verir.

    Yap›c› veonar›c›d›r.

    Yumurtadabol

    bulunur.

    Sebze vemeyvelerdebol bulunur.

    Tah›lürünlerindebol bulunur.

    Ya¤bitkilerindenelde edilir.

    (zeytin,ayçiçe¤i,

    m›s›r, f›nd›k)

    Karbonhidratlar ✓ ✓

    Vitamin veminareller ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

    Proteinler ✓ ✓

    Ya¤lar ✓ ✓

    Su ✓ ✓

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    497

    BES‹NLER VE DENGEL‹ BESLENME - TEST 1✍

    1. I. Hareket edebilmek için gerekli enerjiyisa¤lamak

    II. Kas ve kemik yap›s›n› gelifltirmek

    III. Yaflamsal faaliyetlerini devamettirmek

    Yukar›dakilerden hangisi ya da hangileri

    canl›lar›n beslenme nedenlerindendir?

    a. Yaln›z I

    b. Yaln›z III

    c. II, III

    d. I, II, III

    2. Afla¤›daki efllefltirmelerden hangisi

    yanl›flt›r?

    a. F›nd›k Ya¤

    b. Ekmek Karbonhidrat

    c. Havuç Protein

    d. Portakal Vitamin

    3. Üzerine tentürdiyot damlat›lan

    patatesin görüntüsü afla¤›dakilerden hangisi

    olur?

    a.

    b.

    c.

    d.

    Afla¤›daki iki soruyu tabloya görecevaplay›n›z.

    4. Yukar›daki tabloya göreafla¤›dakilerden hangisi do¤rudur?

    A B Ca. maydanoz süt patatesb. et portakal bisküvic. bal›k süt bu¤dayd. ›spanak yumurta limon

    5. Tablodan ç›kar›lacak en genel sonuçafla¤›dakilerden hangisidir?

    a. B’de bolca ya¤ bulunur.b. Protein içeren besinlerde mineral vard›r.c. C, karbonhidrat bak›m›ndan zengindir.d. Mineraller tüm besinlerde bulunur.

    6. Erinç, afla¤›daki besinlere nitrik asitdamlatt›. Hangisinin rengi sar›ya döner?

    a. portakal b. peynirc. lahana d. muz

    7. Üç ayr› besin maddesine nitrik asitdamlatan Erinç’in amac› afla¤›dakilerdenhangisidir?

    a. Karbonhidrat içeren besini belirlemekb. Hangi besinlerde mineral oldu¤unu

    saptamakc. Ya¤ içeren besinin hangisi oldu¤unu

    bulmakd. Hangi besinin protein içerdi¤ini

    ö¤renmek

    A B C

    Protein ✓ ✓

    Karbonhidrat ✓ ✓

    Ya¤lar ✓ ✓

    Mineraller ✓ ✓ ✓

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    498

    8. Yandaki dairede

    dengeli beslenmede

    içeriklerine göre

    besinlerin tüketilme

    miktarlar› gösterilmifltir.

    Buna göre afla¤›daki

    efllefltirmelerden hangisi

    yanl›flt›r?

    a. I Karbonhidratlar

    b. II Süt ve süt ürünleri

    c. III Et ve et ürünleri

    d. IV Ya¤lar ve flekerler

    9. Afla¤›dakilerden hangisi yeterli ve

    dengeli beslenen bir çocu¤un bir ö¤ünü

    olabilir?

    a. köfte, makarna, salata, puding

    b. salata, meyve, ayran

    c. yumurta, süt, et

    d. çorba, makarna, domates, ekmek

    10. Yandaki kutuda

    içinde bol miktarda su ve

    karbonhidrat bulunan

    besinler vard›r. Kutunun

    içinde bulunan besin

    afla¤›dakilerden hangisi olamaz?

    a. süt

    b. zeytin

    c. patates

    d. pirinç

    11. Afla¤›daki vitamin çeflitlerinden

    hangisi ön maddesi besinlerle al›narak günefl

    ›fl›nlar›yla oluflur?

    a. A b. C

    c. D d. K

    12. • A maddesine tentürdiyot damlat›nca

    rengi maviye dönüyor.

    • B maddesini bir k⤛da sürtünce k⤛t

    fleffaflafl›yor.

    Buna göre A ve B maddeleri için

    afla¤›dakilerden hangisini kesin olarak

    söyleriz?

    a. A maddesi protein içerir.

    b. B maddesinde bol karbonhidrat vard›r.

    c. Her ikisinde de bol vitamin vard›r.

    d. A bol karbonhidrat, B ise ya¤ içerir.

    13. I. Ya¤

    II. Renklendirici

    III. Koruyucu

    IV. Baharat

    Yukar›dakilerden hangisi ya da hangileri

    haz›r besin teknolojisinde kullan›lan katk›

    maddelerindendir?

    a. Yaln›z II

    b. I, III

    c. II, III

    d. II, III, IV

    14. I. Do¤al kokulu

    II. Canl› renkli

    III. Diri görünümlü

    Yukar›dakilerden hangileri taze

    besinlerde bulunmas› gereken

    özelliklerdendir?

    a. I, II

    b. I, III

    c. II, III

    d. I, II, III

    IIV

    IIIII

    ?

  • 15. Yap›lan araflt›rmalar, yanl›fl

    beslenme al›flkanl›klar›n›n fliflmanl›k

    sorununa neden oldu¤unu göstermifltir.

    Afla¤›dakilerden hangisi fliflmanl›k sorununun

    nedenidir?

    a. Bol sebze ve meyve yemek

    b. Çok su içmek

    c. Fazla ya¤ ve karbonhidrat tüketmek

    d. Her ö¤ünde bir dilim ekmek yemek

    16. Afla¤›dakilerden hangisi tüm sebze

    ve meyvelerde bulunur?

    a. ya¤

    b. su

    c. protein

    d. karbonhidrat

    17. Besinler içeriklerine göre afla¤›daki

    tabloda uygun yerlere yaz›lm›flt›r. Hangi

    sat›rda hata yap›lm›flt›r?

    18. I. G›da içerikleriII. Son kullanma tarihiIII. TSE damgas›n›n olup olmamas›

    Bir besin maddesi al›rken

    yukar›dakilerden hangisine ya da hangilerine

    dikkat edilmelidir?

    a. Yaln›z I b. Yaln›z II

    c. II, III d. I, II, III

    19. Afla¤›da vitaminlerle ilgili verilen

    bilgilerden hangisi yanl›flt›r?

    a. D vitamini kan›n p›ht›laflmas›n› sa¤lar.

    b. A vitamini noksanl›¤›nda gece körlü¤ü

    görülür.

    c. B vitamini eksikili¤i kans›zl›¤a neden

    olur.

    d. C vitamini vücudu hastal›klara karfl›

    korur.

    20. fiekildeki besin

    piramidine göre

    afla¤›dakilerden hangisi

    yanl›flt›r?

    a. I Karbonhidratlar

    b. II Sebzeler

    c. III Ya¤lar

    d. IV fieker

    Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    499

    Enerjiverici

    Yap›c›Onar›c›

    Düzenleyici

    fieker Et Muz

    Tereya¤› Süt Kereviz

    Lahana Yo¤urt Domates

    Bisküvi Bal›k TazeFasulye

    a.

    b.

    c.

    d.

    IV

    III

    II

    I

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    500

    Besinler Vücudumuzda Nas›l Tafl›n›r?Büyüyebilmek ve

    vücudumuzun sa¤l›kl› çal›flmas›n›sa¤layacak enerjiyi üretebilmekiçin besleniriz. Enerjivücudumuzun her yerindeüretilir: Parmak uçlar›m›zdankafam›za kadar… Bunedenle besinlerinvücudumuzun her yerinetafl›nmas› gerekir. Besin, kanarac›l›¤› ile vücudumuzun hernoktas›na ulafl›r.

    Besinlerin kana kar›flabilmesiiçin çok küçük parçalara ayr›lmas› gerekir. Buiflle görevli organlar, besinleri çeflitliifllemlerden geçirerek kana kar›flabilecek hâlegetirir.

    SindirimKarbonhidrat, ya¤ ve

    protein gibi besinlerin kanakar›flabilecek hâle gelmesinesindirim denir. Bu ifli sindirimdegörevli yap› ve organlar gerçeklefltirir. Sindirimido¤rudan gerçeklefltiren organlar sindirimkanal› ad› alt›nda incelenir. Di¤erleri isesindirime yard›mc› organlar olarak adland›r›l›r.

    ✹ Sindirim Kanal›• A¤›z: A¤z›m›z›n

    içerisinde dil ve difllervard›r.

    Difller, kopar›pparçalar ve ö¤ütür.

    Tükürük, besinleri›slat›p kayganlaflt›rarakkolay yutulmas›n› sa¤lar.Ayr›ca tükürük baz›besinlerin sindiriminiçi¤nenirken bafllat›r.

    Dil, besinlerin çi¤nenmesineve yutulmas›na yard›mc› olur.Yediklerimizi yuta¤a do¤ru iterekyutulmas›n› sa¤lar. Ayr›cabesinlerin tad›n› da dilimizle al›r›z.

    • Yutak: A¤›zdan sonra gelenboflluktur. A¤›zdan gelen lokmalar› yemekborusuna iletir. Yutak ayn› zamandasoludu¤umuz havay› soluk borusuna iletir. Buanlamda yutak, hava ve besin trafi¤ini kontroleder.

    • Yemek Borusu: Yutaktanmideye kadar uzan›r. 20 - 25 cmuzunlu¤undad›r. Özelhareketlerle besinleri mideyetafl›r.

    • Mide: Kar›n bofllu¤unun üst bölümündeyer al›r. Yedi¤imiz besinler bir süre midede kal›ryani mide bir süre besinleri depolar. Kas›l›pgevfleme hareketleri yaparak besinleribulamaç hâline (çorba k›vam›) getirir.

    Mide taraf›ndan salg›lanan yak›c› ve eriticiözelli¤e sahip mide öz suyu da besinlerinezilip bulamaç hâline gelmesine yard›mc› olur.Ayr›ca besinlerle midemize gelen mikroplar›öldürür. Çorba k›vam›ndaki bu kar›fl›m› mide,ince ba¤›rsa¤a gönderir.

    • ‹nce Ba¤›rsak: Kar›n bofllu¤unda yeral›r. De¤iflik salg›lar›n etkisiyle besinler inceba¤›rsakta emilecek duruma gelir. ‹yiceparçalanan besinler burada kana geçer.Besinlerin yararl› k›s›mlar› emilince geriye kalank›s›m kal›n ba¤›rsa¤a gönderilir.

    • Kal›n Ba¤›rsak: ‹nce ba¤›rsaktaemilmeyen, ifle yaramayan art›k maddelerkal›n ba¤›rsa¤a gönderilir. Buposan›n içinde kalan su vemineraller kal›n ba¤›rsaktaemilerek kana kar›fl›r. Geriyekalan kat› hâldeki maddeler d›flk› olarakanüsten at›l›r.

    B. BES‹NLER‹N S‹ND‹R‹M‹

    A¤›z

    Yutak

    Mide

    Kal›nba¤›rsak

    ‹nceba¤›rsak

    Yemekborusu

  • Sindirime Yard›mc› OrganlarKaraci¤er ve pankreas sindirici enzimlerle

    besinlerin sindirimine yard›mc› olur. Bu organlarsalg›lar›n› ince ba¤›rsa¤a boflaltarak besinlerinemilimini sa¤lar.

    Sindirim Yap› ve Organlar›n›n Sa¤l›¤›Mide rahats›zl›klar› ve sindirim

    bozukluklar›n› önlemek için afla¤›daki hususlaradikkat etmeliyiz.

    • Sigara ve alkol kullanmamak• Çok ac› ve çok ekfli yememek• Çok so¤uk ya da çok s›cak yeme ve

    içmeden sak›nmak• Besinleri iyice temizlemek, bayat

    yiyecekler yememek• Asitli içecekler içmemek

    Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    501

    1. Besinler, difllertaraf›ndan parçalanarakö¤ütülür. Tükürük salg›s› ile›slan›r, kayganlafl›r, yutulacakhâle gelir. Dil ile yuta¤a do¤ruitilir.

    3. Besinler buradanyavafl yavafl iner. Mide kapa¤›aç›l›nca da mideye girer.

    5. Çeflitli salg›larlabesinler kana kar›flacak halegelir. ‹nce ba¤›rsakta ilerlerkenbesinlerin yararl› k›s›mlar›emilerek kana kar›fl›r.

    2. Yutakta, g›rtlak kapa¤›soluk borusunu kapataraklokman›n yemek borusunageçmesini sa¤lar.

    4. Kas›l›p gevfleyerek vesalg›lad›¤› mide öz suyu ilebesinleri bulamaç hâlinegetirir. Besinler mide ç›k›flkap›s›ndan ince ba¤›rsa¤ageçer.

    6. Posa olan maddelerdekalan su ve minareller kal›nba¤›rsakta emilerek kanageçer. ‹yice kat›laflan posaanüsten d›flk› olarak d›flar›at›l›r.

    Ad›m Ad›m Sindirim Olay›

    Sindirim, a¤›zda bafllay›p anüste son bulan bir süreçtir.

    karaci¤er pankreas

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    502

    Difller ve GörevleriDifllerimizi

    besinleri ›s›rmak,koparmak ve ö¤ütmekiçin kullan›r›z.Difllerimizin flekil vebüyüklükleribirbirinden farkl›d›r.A¤z›m›zda görev veyap›lar›na göre kesicidifller, köpek ve az›diflleri olmak üzere üççeflit difl vard›r.

    1. Kesici Difller: Üst ve alt çenede dördertane olmak üzere sekiz kesici difl vard›r.Besinleri kesme ve koparma ifline yarar. Uçlar›düzgündür.

    2. Köpek Diflleri: Kesici difllerin sa¤›nda vesolunda birer köpek difli vard›r. Alt ve üstçenede toplam dört köpek difli bulunur. Uçlar›sivri olup besinleri kopar›p parçalama göreviyapar.

    3. Az› Diflleri: Girintili ç›k›nt›l› yap›lar›ylabesinleri ö¤ütür. Köpek difllerinin sa¤›nda vesolunda bulunan iki tanesi küçük az›, di¤erleriise büyük az› olarak adland›r›l›r. Sekiz alt, sekizüst çenede olmak üzere on alt› az› difli vard›r.

    Yirmi Yafl Diflleri: 18-22 yafllar›nda ç›kar.Ak›l diflleri de denir. Alt ve üst çenede ikiflertane bulunur.

    Süt Diflleri: Kal›c› difller 7-8 yafllar›nda sütdiflleri döküldükçe ç›kar. Bebekler 6 ayl›kken sütdiflleri ç›kmaya bafllar. 2,5 yafl›na kadar 20 sütdifli ç›kar. Süt diflleri kal›c› difllere göre dahaküçüktür.

    Difllerin Önemi ve Sa¤l›¤›Difllerimiz olmasayd›

    besinleri kopar›pparçalayamaz,çi¤neyemezdik. Bütünhalindeki büyüklokmalar› yutmam›z çokzor olurdu. Midemizbüyük lokmalar›sindirirken zorlan›rd›.

    Difllerimiz sa¤lamolmad›¤›nda da besinleriiyi çi¤neyemeyiz. ‹yi çi¤nenmeden yutulanbesinler baz› sindirim bozukluklar›na nedenolur. Çürük difller,

    • A¤›z kokusu,

    • Difl ve bafl a¤r›s›,

    • Sindirim sorunlar›na neden olur.

    Difllerimizin sa¤l›¤›n› korumak vegüçlendirmek için:

    • Beslenmemize dikkatetmeli, yeterince mineral veA, C, D vitaminleri almal›y›z.

    • Sert cisimleri (f›nd›k, cevizgibi) difllerimizle k›rmamal›y›z. Çok flekerlibesinleri ve asitli içecekleri çok tüketmemeliyiz.Çok s›cak ya da çok so¤uk yiyecek ve içecekleriyiyip içmemeliyiz. Yemeklerden sonra difllerimizif›rçalamal›y›z.

    12 2

    2 2

    3333

    33

    3

    3

    33

    33

    3333 1 1 1

    1 1 1 1

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    503

    At›k Maddeleri Vücudumuzdan Nas›l Atar›z?Vücudumuzun

    her yerinde enerjiüretilir. Enerjiüretilirken at›kmaddeler oluflur.Bunlardankarbondioksit ve subuhar›n› akci¤erleryoluyla soluk vererekd›flar› atar›z.

    Sindirim sonucu oluflan kat› at›klar iseba¤›rsaklar yoluyla anüsten d›flar› at›l›r.

    Bunlar›n yan›nda vücudumuzdan at›lmas›gereken zararl› maddeler ve fazla su boflalt›morganlar› ile d›flar› at›l›r.

    Vücudumuzda oluflan at›k maddeler d›flar›at›lmal›d›r. Aksi takdirde vücudumuzun iflleyiflibozulur.

    Boflalt›m Organ ve Yap›lar›

    1. Bel hizas›nda omurgan›n iki yan›ndabulunur. fiekilleri fasulyeye benzer. Böbreklervücudumuzun süzme organlar›d›r. Tüm kan›m›zböbreklerimizden geçerek süzülür. Bu s›radakan zararl› maddelerden temizlenir.

    2. Kan›n böbreklerde süzülmesi sonucuoluflan idrar bu kanala geçer. ‹drar kanal› bus›v›y› idrar kesesine tafl›r.

    3. Böbreklerden gelen idrar buradatoplan›r. ‹drar kesesi yaklafl›k 600 mL idrartoplayabilir.

    4. ‹drar kesesinde oluflturulan bas›nçlaidrar, idrar borusuna pompalan›r. ‹drarburadan d›flar› at›l›r.

    Derimiz de terleme yoluyla boflalt›mayard›mc› olur. ‹çerisinde su ve madensel tuzlarolan ter derimizdeki gözeneklerden at›l›r.

    Boflalt›m Nas›l Gerçekleflir?Enerji oluflumu sonucu ortaya ç›kan zararl›

    maddeler ve vücudumuzdaki fazla su kanakar›fl›r.

    • Kan, böbreklerden geçerek süzülür.Süzme iflini böbreklerin iç k›sm›nda bulunanözel süzme cisimcikleri gerçeklefltirir. Birböbrekte bunlardan yaklafl›k bir milyon tanebulunur. Bu yolla temizlenen kan kalbe giderektüm vücuda da¤›t›l›r.

    • Kan›n süzülmesi sonucu böbreklerdeoluflan zararl› ve ihtiyaç fazlas› su, idrar olarakadland›r›l›r. ‹drar, idrar kanal› ile idrar kesesineaktar›l›r.

    • ‹drar kesesi dolmaya bafllay›nca oluflanbas›nçla tuvalete gitme ihtiyac› hissederiz. ‹drarburadan idrar borusuna pompalan›r. ‹drarborusu ile de d›flar› at›l›r.

    C. BOfiALTIM

    Subuhar› +karbondioksit

    Böbrekler (1)

    ‹drar kanal› (2)

    ‹drar kesesi (3)

    ‹drar borusu (4)

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    504

    Böbreklerimizin Sa¤l›¤›n› Korumak ‹çin Nelere Dikkat Etmeliyiz?

    Zararl› maddelerin vücudumuzdanat›lmas›n› sa¤layan böbreklerimizin vücudumuziçin çok büyük bir önemi vard›r. Böbreklerimizifllevini yerine getiremezse vücudumuzdazararl› maddeler birikir ve sa¤l›¤›m›z bozulur.

    Böbreklerimizin sa¤l›¤›n› korumak için bolbol su içmeliyiz. Özellikle s›cak havalardaterleyerek çok su kaybetti¤imiz için daha çok suiçeriz.

    ‹drar vücudumuzdan at›l›rken ac› olursa yada idrar›m›z kanl› olursa hemen doktorabaflvurmal›y›z.

    Vücudumuzu temiz tutmal›y›z. Tuvalettensonra ellerimizi y›kamal›, s›k s›k banyoyapmal›y›z. ‹ç çamafl›rlar›m›z› de¤ifltirmeliyiz.

    Sa¤l›¤›m›z›n Düflmanlar›: Sigara ve Alkol

    Sigara ve alkol ba¤›ml›l›¤a neden olanal›flkanl›klard›r. ‹nsanlar, sigara ve alkolkullanmaya al›flt›klar›nda bunlardankurtulmakta oldukça zorlan›rlar.

    Sigaran›n Bireye ve Topluma Verdi¤i Zararlar

    Tütünden yap›lansigaran›n içinde yaklafl›k4000 tane zararl›madde vard›r. Bumaddelerden nikotinba¤›ml›l›¤a neden olur.Karbonmonoksit gaz› dabu maddelerden biridir.

    Sigara;

    • Solunum yollar›n› tahrifl ederek bronflitve ast›m gibi hastal›klara,

    • Akci¤er ve g›rtlak kanserlerine,

    • Kalp ve damar hastal›klar›na,

    • Mide hastal›klar› ve sindirimbozukluklar›na neden olur.

    Yap›lan araflt›rmalar sigaran›n insanömrünü azaltt›¤›n› göstermifltir.

    Sigara içenler, yaln›zca kendilerine de¤il,çevrelerindeki insanlara da zarar verirler. Pasifiçici olarak adland›r›lan bu insanlar sigaraiçenler gibi sigaradan zarar görürler. Bunlargenellikle bebekler ve çocuklard›r. Pasifiçicilerde nefes darl›¤›, öksürük ve bo¤azdayanma rahats›zl›klar› görülür.

    Sigaradan ç›kan dumanlar havay›, at›lankül ve izmaritler de çevreyi kirletir.

    Sigara almak için harcanan paralar hemkiflilere hem de ülke ekonomisine zarar verir.

    D. SA⁄LI⁄A ZARARLI MADDELER

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    505

    Alkolün Zararlar›Alkol, vücudumuzda alkol sorununa neden

    olur. Çok alkol alan insanlar, yürümede vekonuflmada zorluk çekerler.

    Alkollü insanlar kendilerini kontroledemedikleri için davran›fllar›yla çevrelerinirahats›z ederler.

    Alkollü araç kullanan sürücüler, trafikkazalar›na ve kazalar sonucunda insanlar›nyaralanmas›na ya da ölümüne neden olurlar.

    Sürekli alkol kullanan insanlar›n karaci¤er,mide, ba¤›rsaklar› kalp, beyin ve sinirleri zarargörür. Alkol de sigara gibi ba¤›ml›l›k yapar.Alkol ba¤›ml›l›¤› bir hastal›kt›r. Kurtulmak içintedavi görmek gerekir.

    Alkol kullan›m› aile ve ülke ekonomisine dezarar verir.

    Sa¤l›kl› Yaflam ‹çin Neler Yapmal›y›z?

    Sa¤l›¤›m›z› korumak için,

    • Sigara ve alkolkullanmamal›y›z.

    • Sigara içilen ortamlardanuzak durmal›y›z.

    • Düzenli spor yapmal›y›z.

    Spor, vücudumuzun dayan›kl›l›¤›n› art›r›r.Böylece sa¤l›kl› ve dinç kal›r›z.

    Afla¤›daki tablolar› inceleyerek ö¤rendiklerimizi pekifltirelim.☞

    Sa¤l›k

    Sigara

    Alkol

    zarar verir.

    zarar verir.

    Difller

    Dengelibeslenme

    Spor

    Temizlik DoktorKontrolü

    içinönemlidir.

    içinönemlidir.

    içingereklidir.

    içingereklidir.

    içingereklidir.

    Kan‹drar

    borusuBöbrekler ‹drartemizlenir.kan›

    temizlerkenoluflur.

    d›flar›at›l›r.

    toplan›r.

    ‹drarkesesi

    1.

    2.

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    506

    1. Afla¤›dakilerden hangisi besinleri

    tafl›ma görevini yapar?

    a. kan b. kalp

    c. yemek borusu d. ba¤›rsaklar

    2. I. Mide II. Yemek borusuIII. ‹nce ba¤›rsak IV. YutakV. Kal›n ba¤›rsak

    Yukar›da sindirimde görevli yap› ve

    organlar verilmifltir. Sindirimin gerçekleflme

    s›ras› afla¤›dakilerden hangisinde verilmifltir?

    a. IV, I, II, III, V b. IV, II, I, III, V

    c. II, I, IV, III, V d. IV, V, II, I, III

    3. A, besinleri mideye tafl›r.

    B, besinlerin kana kar›flt›¤› yerdir.

    C, besinleri k›sa bir süre için depolar.

    Yukar›daki A, B ve C sindirimde görevli

    yap› ve organlard›r. Buna göre

    afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r?

    a. A, boru fleklindedir.

    b. C, midedir.

    c. B, kal›n ba¤›rsakt›r.

    d. A, yutaktan mideye kadar uzan›r.

    4. Afla¤›da besinlerin sindirimi ile ilgili

    verilen olaylardan hangisi di¤erlerinden

    sonra gerçekleflir?

    a. Ö¤ütülmüfl besin mideye ulafl›r.

    b. Besin maddeleri kana geçer.

    c. Besinler çorba k›vam›na gelir.

    d. Posadaki su ve mineraller emilir.

    5. Afla¤›dakilerden hangisinde sindirimi

    sa¤layan s›v› salg›lanmaz?

    a. a¤›z b. yemek borusu

    c. mide d. ince ba¤›rsak

    6. Enerji oluflumu sonucu a盤a ç›kanzararl› maddeleri afla¤›dakilerden hangisitafl›r?

    a. ba¤›rsaklar b. idrarc. kan d. idrar kanal›

    7. Modelde gösterilendifllerle ilgili afla¤›dakilerdenhangisi yanl›flt›r?

    a. I, besinleri ö¤ütür.b. II, kesici difller olarak

    adland›r›l›r.c. III, a¤z›m›zda toplam 8 tanedir.d. IV, 18 ile 22 yafl aras› ç›kar.

    8. V, idrar›n topland›¤› yap›d›r.Y, kan› süzerek temizler.Z, idrar›n vücuttan at›ld›¤› borudur.

    Yukar›da boflalt›m organlar› ile ilgilibilgiler verilmifltir. Buna göre afla¤›dakilerdenhangisi söylenemez?

    a. V, idrar kesesidir.b. Y, böbreklerdir.c. ‹drar, Z’den V’ye geçer.d. Y, idrar› V’ye gönderir.

    9. Su ve zararl› maddelerden oluflanidrar afla¤›dakilerden hangisinde üretilir?

    a. kan b. böbrekc. idrar kesesi d. idrar yolu

    10. Afla¤›dakilerden hangisi sindirimeyard›mc› yap› ve organlardan biri de¤ildir?

    a. karaci¤er b. dilc. akci¤er d. pankreas

    11. I. Böbrekler II. Kal›n ba¤›rsakIII. Mide IV. Karaci¤er

    Yukar›dakilerden hangisi ya da hangileriboflalt›mda görevli yap› ve organlardand›r?

    a. Yaln›z I b. I, IIc. I, III, IV d. II, III, IV

    BES‹NLER‹N S‹ND‹R‹M‹ - BOfiALTIM - SA⁄LI⁄A ZARARLI MADDELER - TEST 2✍

    II

    IV

    III

    I

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    507

    12. Oksijen ve besin kan arac›l›¤› ilevücudumuzun her noktas›na iletilir. Bunlarenerji üretimi için kullan›l›rken birtak›m at›kmaddeler ortaya ç›kar.

    I. KarbondioksitII. Zararl› maddelerIII. PosaYukar›dakilerden hangileri enerji

    üretilirken a盤a ç›kan maddelerdendir?a. I, II b. I, IIIc. II, III d. I, II, III

    13. I. ‹drar, idrar kesesinde toplan›r.II. Kan süzülerek temizlenir.III. ‹drar, borusuna pompalan›r.IV. Oluflan idrar, idrar kanal›na gider.

    Yukar›da boflalt›m s›ras›nda meydanagelen olaylar verilmifltir. Bunlar›n olufl s›ras›afla¤›dakilerden hangisinde gösterilmifltir?

    a. I, II, III, IV b. II, IV, I, IIIc. II, III, IV,I d. IV, I, II, III

    14. Bol su içmek böbreklerimizin sa¤l›¤›için gereklidir. Bunun nedeni afla¤›dakilerdenhangisinde aç›klanm›flt›r?

    a. Böbreklerimizin su ile dolu olmas›gerekir.

    b. Böbreklerimiz kan› su ile temizler.c. Az su içersek böbreklerimiz hiç

    çal›flamaz.d. Yeterince su olmazsa zararl› maddeler

    böbreklerden at›lamaz.

    15. Afla¤›dakilerden hangisi sindirimyap› ve organlar›m›z›n sa¤l›¤›n› korumak içinyap›lmas› gereken davran›fllardan biride¤ildir?

    a. Çok s›cak ve çok so¤uk yememekb. Bayat, bozuk yiyecekler yememekc. S›k s›k ya¤l› yiyecekleri tüketmekd. Asitli içeceklerden uzak durmak

    16. I. Sigara kullanmak II. Bol su içmekIII. Alkol almak IV. S›k s›k meyve yemek

    Yukar›dakilerden hangisi ya da hangileriba¤›ml›l›k yapan al›flkanl›klardand›r?

    a. Yaln›z I b. I, IIIc. I, II, III d. II, III, IV

    17. Sigara öncelikle afla¤›daki yap› veorganlardan hangisine zarar verir?

    a. solunum b. sindirimc. boflalt›m d. dolafl›m

    18. “Pasif içici” ifadesi afla¤›dakilerdenhangisini belirtmek için söylenir?

    a. Sigara tiryakilerinib. Ara s›ra sigara içenleric. Ayda bir kere alkollü içecekler içenlerid. ‹çmedi¤i hâlde sigaradan zarar

    görenleri

    19. I. Spor II. Dengeli beslenmeIII. Temizlik IV. Doktor kontrolü

    Sa¤l›kl› yaflamak için yukar›dakilerdenhangilerini yapmal›y›z?

    a. I, II b. II, IIIc. II, III, IV d. I, II, III, IV

    20. Umut, böbreklerinin sa¤l›¤› için bol s›v›tüketmesi gerekti¤ini biliyordu. Bu nedenle s›ks›k gazoz içiyordu. Zaman kazanmak içinyeme¤ini çok acele yerdi. Yemeklerden sonradifllerini f›rçalar, her sabah süt içerdi. Her haftaolmasa da baz› haftalar 2-3 saat basketboloynard›.

    Paragrafta baz› al›flkanl›klar› anlat›lanUmut’un sa¤l›¤›n› korumas› içinafla¤›dakilerden hangisi önerilemez?

    a. Gazoz yerine su içmelidir.b. Düzenli spor yapmal›d›r.c. Difllerini yaln›zca sabahlar›

    f›rçalamal›d›r.d. Yemeklerini sakin ve yavafl yemelidir.

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    508

    1. Afla¤›dakilerden hangisinde

    sindirimin bafllama ve bitifl yeri do¤ru olarak

    gösterilmifltir?

    Bafllama Bitifl

    a. A¤›z Kal›n ba¤›rsaklar

    b. A¤›z Anüs

    c. Difller ‹nce ba¤›rsaklar

    d. Difller Anüs

    2. Besin maddelerinin a¤›zdan kana

    kar›flmas›na kadar geçtikleri yol

    afla¤›dakilerden hangisinde verilmifltir?

    a. Yemek borusu - mide - kal›n ba¤›rsak

    b. Mide - ince ba¤›rsak - kal›n ba¤›rsak

    c. Yutak - yemek borusu - mide - ince

    ba¤›rsak

    d. Yutak - mide - ince ba¤›rsak - kal›n

    ba¤›rsak

    3. I. Damarlar II. MideIII. Kalp IV. ‹nce ba¤›rsakV. A¤›z

    Yukar›dakilerden hangileri besinlerin

    parçalanarak kana kar›flabilecek hâle

    gelmesinde görev al›r?

    a. I, II b. III, IV

    c. II, IV, V d. III, IV, V

    4. Modelde gösterilen

    organ ve yap›larla ilgili

    afla¤›dakilerden hangisi

    yanl›flt›r?

    a. I’de kan süzülür.

    b. II, idrar borusu olarak adland›r›l›r.

    c. III, idrar›n topland›¤› yerdir.

    d. IV, idrar›n d›flar› at›ld›¤› yap›d›r.

    5.

    Yukar›daki grafik bir besinin içerdi¤i

    maddelerin miktar›n› göstermektedir. Bu

    besin afla¤›dakilerden hangisi olabilir?

    a. portakal

    b. karpuz

    c. patates

    d. ekmek

    6. • K, özel s›v›s› ile besinleri ezer.

    • L, besin maddeleriinin kana kar›flt›¤›

    yap›d›r.

    • M, su ve minerallerin emilimini

    gerçeklefltirir.

    Yukar›da sindirim yap› ve organlar›na ait

    görevler verilmifltir. Buna göre

    afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur?

    K L M

    a. A¤›z Mide ‹nce

    ba¤›rsak

    b. Mide ‹nce Kal›n

    ba¤›rsak ba¤›rsak

    c. A¤›z ‹nce Kal›n

    ba¤›rsak ba¤›rsak

    d. Mide Kal›n ‹nce

    ba¤›rsak ba¤›rsak

    VÜCUDUMUZ B‹LMECES‹N‹ ÇÖZEL‹M - ÜN‹TE TEST‹ 1✍

    I

    II

    Miktar› (mg)

    Besin içeri¤iSu Mineral C Vitamini Karbonhidrat

    III

    IV

  • Vücudumuz Bilmecesini Çözelim FEN VE TEKNOLOJ‹

    509

    7. Kan› zararl› maddelerden temizleyenyap› ve organlar hangi seçenekte verilmifltir?

    a. Akci¤erler - böbreklerb. Böbrekler - ba¤›rsaklarc. Kalp - akci¤erlerd. Damarlar - kalp

    8. Yandaki besinpiramidinde bir gündetüketilmesi gereken besinlerinmiktar› gösterilmifltir. Bunagöre afla¤›dakilerdenhangisi yanl›flt›r?

    a. I Enerji vericib. II ve III Düzenleyicic. IV Yap›c› onar›c›d. V ve IV Enerji verici

    9. Afla¤›da besinlerle içinde bolbulunan vitaminler efllefltirilmifltir. Hangisindeyanl›fl efllefltirilme yap›lm›flt›r?

    a. D vitamini

    b. C vitamini

    c. K vitamini

    d. E vitamini

    10. Parma¤› kesilen Nefle, bir süre sonrakesik yerde kan›n p›ht›laflt›¤›n› gözlemledi.Bunun nas›l gerçekleflti¤ini annesine sordu.Annesi bunu k›rm›z› et, karaci¤er, muz yiyerekald›¤›m›z bir vitaminin yapt›¤›n› söyledi.

    Nefle’nin annesinin söz etti¤i vitaminafla¤›dakilerden hangisidir?

    a. Db. Ac. Kd. C

    11. I. Posa II. ‹drar

    III. Karbondioksit IV. TerYukar›dakilerden hangisi ya da hangileri

    vücudumuzda birtak›m faaliyetler sonucu

    oluflan at›k maddelerdendir?

    a. Yaln›z III b. I, II

    c. II, III, IV d. I, II, III, IV

    12. Afla¤›da baz› organlarla görevleri

    efllefltirilmifltir. Hangisi yanl›flt›r?

    a. Sindirim

    b. Solunum

    c. Solunum

    d. Sindirim

    13. Vücudumuzda enerji oluflumu

    sonucu ortaya ç›kan at›k maddeleri

    temizlenmesi için akci¤erlere ve böbreklere

    tafl›yan yap› afla¤›dakilerden hangisidir?

    a. idrar kanal›

    b. kalp

    c. ince ba¤›rsaklar

    d. kan

    14. Afla¤›daki bilgilerden hangisi

    yanl›flt›r?

    a. Dil, lokman›n çi¤nenmesi ve

    yutulmas›na yard›m eder.

    b. Vitamin ve minareller vücudumuza

    enerji verir.

    c. Köpek diflleri besinleri kopar›p parçalar.

    d. Proteinler, vücudumuzda yap›m ve

    onar›m ifli yapar.

    VI

    III II

    I

    IVV

  • Vücudumuz Bilmecesini ÇözelimTemel Kaynak 5

    510

    15. Kan, böbreklerde süzme cisimcikleri

    taraf›ndan süzülür. Bunun sonucunda

    afla¤›dakilerden hangisi oluflur?

    a. ter

    b. madensel tuzlar

    c. idrar

    d. kirli su

    16. Vücudumuzun yaflamsal faaliyetlerini

    sürdürebilmesi için gerekli besinlerden yeteri

    kadar yenilmesi afla¤›dakilerden hangisidir?

    a. beslenme

    b. rejim

    c. diyet

    d. sindirim

    17. Kandaki s›v› at›klar afla¤›dakilerden

    hangisinde görevli yap› ve organlar

    taraf›ndan temizlenir?

    a. sindirim

    b. solunum

    c. boflalt›m

    d. dolafl›m

    18. Afla¤›dakilerden hangisi haz›r

    g›dalara konulan katk› maddelerinden biri

    de¤ildir?

    a. niflasta

    b. koruyucu

    c. renklendirici

    d. tatland›r›c›

    Afla¤›daki 2 soruyu modele göre

    cevaplay›n›z.

    19. Modelde hangi numara ile belirtilen

    yap› soludu¤umuz oksijenin ve yedi¤imiz

    besinlerin geçiflini kontrol eder?

    a. I

    b. II

    c. III

    d. V

    20. Modelde besinlerin yararl› k›s›mlar›

    hangi numara ile belirtilen yap›da kana

    geçer?

    a. III

    b. IV

    c. V

    d. VI

    I

    II

    III

    IV

    V

    VI