endokrin sistem farmakolojisi -...

Click here to load reader

Post on 06-Apr-2019

241 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Endokrin Sistem Farmakolojisi

Yrd. Do. Dr. M. Krat DERC

Genel Kavramlar

Endokrin Sistem: Organizmada sinir sistemi dnda ikinci haberleme sistemi

Endokrin Bez: Kan dolamna salglad endojen aktif madde (hormon) ile (genellikle) uzaktaki belli hcrelerin almasn dzenleyen yap

Hormon: Coturucu (Yun. hormaein). Endokrin bezlerden salglanp, kan dolamyla hcreler aras haberlemeyi salayan, metabolik ve biyokimyasal olaylar dzenleyen maddeler

2

Hormonlarn fizyolojik dzenleyici fonksiyonlar

3

HOMEOSTAZ ortamn

d koullara uygun ekilde dzenlenmesi

ENERJ retimi, kullanm,

depolanmas

REME BYME- GELME

Genellikle >1 hormon tarafndan kontrol

4

HORMON

hedef hcrede ilgili reseptr ile balanma

reseptr sonras olaylar

ETK

5

Hormonlarn kimyasal yaplarna gre snflandrlmas

I. Peptid hormonlar; inslin

II. Steroid hormonlar; strojen, progesteron

III. Amino asit hormonlar; adrenalin, tiroksin

Aminoasit yapsndaki hormanlar; her

ikisi gibi de davranabilen tipleri vardr.

Steroid hormanlar; Kollesterolden elde edilir. Lipofilik yapda olduklarndan hcre zarn geebilirler. Hcre ierisindeki resp. ile etki gsterir. r: testesteron

Peptid hormanlar; hcre zarn geemez. Hcre yzeyindeki resp. le etki gsterir. r. inslin

Endokrin Sistem Hastalklar; 1. Diabetes

Mellitus

Hepatositler.. Glukoz-glikojen-----

Glukoz

Hipoglisemi X Hiperglisemi

Beyin hipoglisemiye ok duyarldr.

AK, idrarda glukoz

Pankreas alfa adacklar; glukagon

beta adacklar; inslin

(Langerhans Adacklar)

Vcudun Kan ekeri reglasyon

mekanizmalar

Kan ekeri arttnda;

nslin salnm kas ve ya hcrelerine glukoz girii

artar.

Glukoz tayclarnn says artar

Kan ekeri der.

Kan ekeri Dtnde;

Pankreas alfa hcrelerinden Glukagon salnm glikojen

depolarndan kana glikoz salnm (hepatositlerde)

Vcudun Kan ekeri reglasyon

mekanizmalar

Diabetes Mellitus

Tip 1, Tip 2 (%90)

Tip1; beta hcrelerinin

otoimm. Hasar vardr.

nslin retimi bozuk.

Genlerde grlr.

nslin enjeksiyonlar ile ted. Edilir.

Ketozis riski fazladr. Ya yakmna bal olarak

ketoasidoz

Nefropati, retinopati vb

Tip2; orta ve ileri ya

nsulin direnci, retimde azalma

Diyet, egzersiz, oral veya paranteral ted.

DM tedavisinde kullanlan ilalar

Tip 1; inslin ted.

Ksa etkili; 8 sa etki,

2-4 sa. Pik etki.

Orta etkili; 16-35 sa

etki, 4-12 sa. Pik etki.

Bifazik insulinler;

yukardaki tiplerin

karmlar

Tip 2; Antidiyabetik

ilalar

1. Slfonilreler

2. Biguanitler

3. Akarboz

4. Eksenatid

5. Sitagliptin

6. Meglitinitler

7. Tiyazolidindionlar

OAD lalar

1. Slfonilreler;

Glikazid, tolbutamit.. Ksa etkili

Klorpropamid, glibenklamid,

glipizid.. Uzun etkili

Beta hcrelerinde hcre

zarnda Ca kanallarn ap

inslin salmalarna neden olur.

2. Biguanidler;

Metformin

Hcreler tarafndan

glukozun alnmasn

artrr.

OAD lalar

3. Akarboz;

Niastalarn sindiriminde

rol alan alfa-glukozidaz

enzimini inh. Eder.

Niastalarn paralanmas

azalr. Glukoz emilimi hz

azalr.

Y.e: Ar gaz oluumu

nedeniyle kullanm

zordur.

4. Eksenatid;

Pankreasn alfa hcreleri

tarafndan glukagon

salnmn azaltr, mide

boalmn yavalatr,

insulin salnmn artrr.

(Byetta)

OAD lalar

5. Sitagliptin;

Dipeptidil peptidaz-4 enzimini inh. Eder.

(januvia)

6. Meglitinitler;

Nateglinit(starlix) ve repaglinit(novonorm)

nsulin salnmn uyarr.

7. Tiyazolidindionlar

Pioglitazon, rosiglitazon

(glifix, rosenda, avandia)

YE: iskemik kalp hast ve periferik arter hast.da kontraendike

Hipoglisemi

Glikoz verilmesi

Glukagon enjeksiyonu

Kadn reme Siklusu Dzenlenmesi

ile ilgili ilalar

n hipofizden; FSH,

LH

Ovaryumdan;

strojen,

progesteron

Hormon replasman tedavisi

Postmenapozal

ikayetlerin tedavisi

Eksilen hormonlar

yapay olarak yerine

koymak

stradiol +

progesteron

kombinasyonlar

oral, veya dermal

yama

Yan etkileri

Bulant-kusma

Abdominal kramplar

Gslerde hassasiyet

Meme,endometriyum

ve over kanseri riski

Venz tromboz,

strok(inme)

Osteoporoz

Postmenopozal- yal kadn hastalarda

Kemik younluunda hzl kayp

Hiperparatiroidizm ve tirotoksikoz

Uzun sreli kortikosteroid kullanm

Sngerimsi durum almas ve patolojik krklar

Osteosit, osteoblast ve osteoklast. Kemik formasyonu

Osteoporoz tedavisi

Dzenli egzersiz

Bol kalsiyum

D vitamini

Kalsitonin

Paratiroid Hormon

(teriparatid)pulsatil

salnm

Bifosfonatlar; alendronik

asit, disodyum etidronat,

risedronat sodyum

Kemie absorbe olur.

Osteoklastlar tarafndan

alndklarnda apoptoza

neden olur ve denge

osteoblastlar tarafna

kayar.

Oral Kontraseptifler

Kombine OKS; E + P

Sadece Progestogen; elektif cerrahi ncesi veya doumdan hemen sonra kull.

Emziren annede, pro-trombotik etkileri nedeniyle bacak cerrahilerinde strogen ierenler kontraendikedir.

OKS ler, hipofizden FSH ve LH salnmn basklayarak etki gsterir.

Ovulasyonu engeller.

OKS de bulunan progesteron servikal mukusu koyulatrr. Sperm hareketine engel olur.

Y.E: dem, kilo alma, bulant-kusma, ba ars

Endometriyum ve over kanserine kar koruyucu etkili

HRT, emboli ve meme kanseri riskinde art

OKS lerde la etkileimleri

Rifampisin

Rifabutin

Karbamazepin

Griseofulvin

Fenitoin

Hepatik enzim aktivitesini indkleyerek

OKS ila etkilerini bozabilir.

Tiroid Bezi; Hastalklar ve tedavisi

Yaplarnda yot bulunur.

n hipofizden salnan TSH ile kontrol edilir. (tiroid stimulan hormon)

KH. Ve lipitlerinin enerji retimi iin kullanmn artrrlar

Vcut ssnn devam

Bymenin devam

Larenksin en byk kartilajnn altnda bulunur.

Adem elmas

T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin)salglar.

T3 daha aktif

T4 daha uzun mrl ve dolamda bulunan tip

Prohormon (T4 T3)

Tiroid Bezi Hastalklar

Hipertiroidi;

Anormal yksek dzeyde kana tiroid hormon salnmas (tirotoksikoz)

Graves Hast. (otoimmun tiroidit)

Bening adenomlar

Bezde byme (Guvatr)

Ekzoftalmus

Hipotiroidi;

Tiroid hormon salnm azl (Miksdem)

Azalm metabolizma, halsizlik, uykuya meyil

iddetli iyot eksiklii

Adenomlar,

Hashimato tiroidit

Tiroid hastalklar tedavisi

Hipertiroidi

Karbimazol

Propiltiyourasil

Lugol solusyonu

Tiroidektomi

(cerrahi ted)

Hipotiroidi

Levotiroksin sodyum

(T4)

Liyotironin

sodyum(triiyodotiron

in) (T3)(acil

durumlarda kull.)

Kombine preparatlar;

(T3+T4)

Tekrar Sorular

1. Peptid hormonlar hcrelerle nasl etkileir?

2. Hormonlarn hangi snf hcre ii reseptrlere balanr?

3. Karacier glikozu nasl depolar?

4. Glikozun kanda dzenlenmesinde glukagonun rol nedir?

5. Tip1 ve tip2 diyabet hastalklar arasndaki farklar nelerdir?

6. Ketoasidoz nedir? Hangi kastalklarda meydana gelir?

7. Tip1 diyabet tedavisinde OAD ilalar neden kullanlamaz?

Tekrar Sorular-2

8. Kadn hormonal siklsnde etken olan hormanlar ve salndklar yerleri yaznz?

9. Menapoz belirtileri nelerdir?

10. Menapozun hormonal nedenleri nelerdir?

11. Kemik formasyonunda grev alan hcreler ve rolleri nelerdir?

12. Bifosfonatlarn osteoporoz tedavisindeki etki mekanizmas nedir?

13. Kombine OKS ilalar gebelii nasl nler? 14. Progesteron yapda OKS ler gebelii nasl nler?

Tekrar Sorular-3

15. Doum yapm anneye hangi OKS

verilmez, neden?

16. OKS ler ile etkileen ila gruplar

nelerdir?

17. Hipertiroidizm belirtileri nelerdir?

18. Hipotiroidizm teavisinde hangi ilalar

kullanlr?