embriologija bubrega

of 20/20
UNIVERZITET U BANJOJ LUCI MEDICINSKI FAKULTET EMBRIOLOGIJA BUBREGA SEMINARSKI RAD Predmet: Histologija i embriologija

Post on 18-Apr-2015

1.066 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Seminarski rad

TRANSCRIPT

UNIVERZITET U BANJOJ LUCI MEDICINSKI FAKULTET

EMBRIOLOGIJA BUBREGA SEMINARSKI RAD

Predmet: Histologija i embriologija Predmetni nastavnik: Prof. dr Gostimir Mika Student: Arijana Kneevi, 6683/2011

SADRAJ

1. UVOD ..................................................................................................... ...................... 4 1.1. Anatomija bubrega ............................................................................................... 4 1.2. Histologija bubrega ............................................................................................... 5 1.3. Embriologija bubrega ............................................................................................ 5 2. PRONEPHROS ......................................................................................... ...................... 7 3. MESONEPHROS ...................................................................................... ...................... 7 4. METANEPHROS ....................................................................................... .................... 8 4.1. Odvodni kanali bubrega ....................................................................................... 9 4.2. ljezdani kanali bubrega ....................................................................................... 9 5. ANOMALIJE BUBREGA ............................................................................................... 11 6. SAETAK ................................................................................................ .................... 143

7. LITERATURA ........................................................................................... .................... 15

1. UVOD 1.1. Anatomija bubrega Bubreg je parni organ koji izluuje mokrau. Kod odrasle osobe je teak oko 120200 grama, duine je oko 11, irine oko 5, a debljine oko 3 cm. Smjeten je retroperitonealno, gornja treina lei na dijafragmi, na granici gornje i srednje treine, ukoso ukrta dvanaesto rebro, dok je hilus bubrega osobe u leeem poloaju u visini drugog lumbalnog prljena. Uzduna osovina bubrega poloena je koso tako da su gornji polovi blie od donjih. Desni bubreg lei malo nie od lijevog. Bubreni parenhim je4

obavijen vezivnom ahurom koja se lako ljuti. Oko vezivne ahure nalazi se masna kapsula koja bubreg odrava u normalom poloaju. Preko masne kapsule nalazi se bubrena fascija koja se sastoji od subperitonealnog tkiva, a koja obavija bubreg i nadbubrenu lijezdu koja je smjetena uz gornji pol bubrega. Bubreg ine sr (medulla renis) i kora (cortex renis). Medularnu supstancu izgrauju bubrene (Malpigijeve) piramide ija je baza okrenuta prema povrini bubrega, a vrh prema hilusu. Izdanci kortikalne supstance sputaju se do hilusa i odvajaju piramide. Bubrena piramida sa dijelom kortikalne supstance (Bertinijevi stubovi) koji je okruuje ini lobus ili renculus. U odrasloj osobi u bubregu se nalazi 10-20 renkula. Kortikalna supstanca se dijeli na dvije zone od kojih se pars radiata nastavlja na bazu piramide i sadri ravne kanalie koji dolaze iz piramida, a preostali gornji dio kore je pars convoluta i sadri glomerule (Malpigijeva tjeleca) i zavijene kanalice. Glomerul ili Malpigijevo tjelace se sastoji od mree kapilara okruene Bowmanovom ahurom. Bowmanova ahura ima dva lista, visceralni i parijetalni. Visceralni okruuje kapilare, parijetalni list ine ploaste elije. U Bowmanovu ahuru na vaskularnom polu ulazi aferentna arteriola, a izlazi eferentna arteriola. Os suprotnog (urinarnog) pola glomerula odlaze bubreni kanalii koji5

se dijele na proksimalne, Henleovu petlju i distalne kanalie. Ti kanalii zajedno sa glomerulom ine nefron, osnovnu funkcionalnu jedinicu bubrega. 1.2. Histologija bubrega Bubreg se satstoji od 1-4 miliona nefrona, a nefron ine bubreno tjelace, proksimalni zavijeni tubul, tanki i debeli krak Henleove petlje i distalni zavijeni tubul. Glomerul ili bubreno tjelace je odgovorno za ultrafiltraciju plazme, a histoloki je graen od kapilarnog klupka koje je okrueno dvolisnom epitelnom, Bowmanovom, ahurom. U sredinjem dijelu kapilarnog klupka nalazi se mezangij kojeg ine elije i vanelijski matriks. Kapilari unutar glomerula su obloeni tankim endotelnim elijama ispod kojih je glomerularna bazalna membrana, a na koju se s vanjske strane naslanjaju podociti. Parijetalni epitel Bowmanove ahure se na vaskularnom polu u kontinuitetu nastavlja na visceralni epitel. Izmeu dva epitelna sloja Bowmanove ahure se nalazi mokrani (interkapsularni) prostor. Na mokranom polu, upljina i parijetalni sloj epitelnih elija nastavlja se u lumen i epitel proksimalnih kanalia. U histolokim rezovima korteksa, proksimalni zavijeni kanalii ine veinu parenhimske komponenete. Proksimalni kanalii su odgovorni za reapsorpciju oko 60% glomerularnog ultrafiltrata. Proksimalni kanalii se nastavljaju na Henleovu petlju koja ima znaajnu ulogu u koncentrisanju urina. Na Henleovu petlju se nastavljaju distalni kanalii ija je uloga aktivna resorpcija NaCl. 1.3. Embriologija bubrega

6

Urinarni sistem se razvija iz intermedijarnog mezoderma. U razvoju bubrega vidno se odraava njegova filogenetska prolost. Kod najniih kimenjaka (amphioxus) razvije se samo pronefros i on predstavlja definitivni bubreg, koji funkcionie itav ivot. Kod vodozemaca pronefros izgubi ulogu definitivnog bubrega. Njegovu ulogu kod vodozemaca preuzme mezonefros. Kod ovjeka se u intrauterinom razvoju razvijaju tri razliita bubrena sistema: pronefros, mezonefros i metanefros. Oni se diferenciraju progresivno od cervikalnog ka kaudalnom dijelu u nefrogenom nizu. Prvo se razvija pronefros koji je kod ovjeka rudimentaran. Potom se razvija mezonefros. Pronefros i mezonefros predstavljaju prolazne faze u razvoju uropoeznog sistema kod ovjeka. Zavrni stadijum razvoja bubrega kod ovjeka je metanefros. Oba provizorna bubrega, kao i definitivni bubreg, razvijaju se od iste osnove koju ine nefrotomi, odnosno nefrogeni traak. Oni se razlikuju jedino po tome to ne nastaju od istih nefrotoma, ni u isto vrijeme, niti postignu jednak stepen razvoja.

7

Slika 1. Pronefros, mezonefros i metanefros se razvijaju iz intermedijarnog mezoderma (Izvor: http://www.md.ucl.ac.be/didac/anat110/Urog%E9nital/Meoderme %20interm.png)

2. PRONEPHROS (predbubreg) Pronephros je prvi provizorni bubreg kod svih kimenjaka. Kod ovjejeg zametka javlja se krajem tree sedmice razvoja kao rudimentaran organ sastavljen od svega nekoliko popreno postavljenih kanalia, koji izrastaju iz kranijalnih nefrotoma u dorzolateralnom smjeru. Medijalni kraj tih kanalia komunicira sa celomskom upljinom pomou otvora (nephrostoma), dok se lateralni kraj spaja sa susjednim kanaliem, tako da nastane jedinstveni uzduno postavljen kanal. To je primarni mokraovod, koji raste u kaudalnom smjeru sve dok se ne otvori u kloaku. Kod ovjejeg embriona pronefros uopte ne funkcionie kao ekskrecijski organ. On8

iezne najveim dijelom ve sedmicu dana nakon to se pojavi. Od njega ostane jedino kaudalni kraj primarnog mokraovoda, koji tokom daljeg razvoja ima znaajnu ulogu.

3. MESONEPHROS (prabubreg, Wolffovo tijelo) Razvoj mezonefrosa poinje u etvrtoj sedmci embrionalnog razvoja, a do njegove regresije dolazi krajem osme sedmice. Poinje da se razvija neto poslije pronefrosa, ali prije nego to doe do njegove potpune regresije. Mezonefros se sastoji od tubulusa i nefrogenog (mezonefrosnog) kanala koji se prua cijelom njegovom duinom i ulijeva u kloaku. Tubulusi mesonephrosa jednim svojim krajem dolaze u kontakt sa glomerulusima, a drugim se ulijevaju u mezonefrosni kanal. Razvoj mesonephrosa kod ovjeka poinje odvajanjem jedne solidne eline trake od nefrogenog niza, koja se prua do lateralnog zida kloake. Ova elina traka dobija prvo na kranijalnom kraju upljinu; ona se iri kaudalno tako da se obrazuje kanal, koji se prua do kloake u koju se otvara. To je mezonefrosni ili Wolffov kanal. Pod induktivnim uticajem ovog kanala elije nefrogenog niza obrazuju prvo ograniene grupe. U njima se zatim pojavljuju upljine i na taj nain nastaju mjehurii. Svaki od ovih mjehuria se izduuje u tubulus koji se savija dobijajui izgled poloenog slova S. Lateralni krajevi ovih tubulusa se ulijevaju u Wolffov kanal. Medijalni dijelovi se proiruju, invaginiraju obuhvatajui petlje arterijskih kapilara. Proireni invaginirani dio gradi Bowmanovu ahuru, a arterijski kapilari glomerulus.

9

Sredinom drugog mjeseca embrionalnog razvoja, mezonefros predstavlja veliki ovoidni parni organ koji se prua s obje strane srednje linije i ispupava se u celomsku upljinu. Neki autori ga nazivaju Wolffovim tijelom. Krajem drugog mjeseca embrionalnog razvoja, mezonefros uglavnom atrofira, izuzev onog dijela od kojeg se kod mukog pola razvijaju ductuli efferentes i paradidymis, a kod enspog pola epoophoron i paraoophoron. Wolffov kanal kod mukog pola ostaje i od njega se razvija ductus epidydimidis, ductus deferens i ductus ejaculatorius. Kod enskog pola Wolffov kanal redovno iezne. Ponekad ostane sauvan njegov rudiment u obliku Gartnerovog kanala u blizini lateralnog zida materice, u cervikalnom kanalu ili u lateralnom zidu rodnice. Kod oba pola iz kaudalnog dijela Wolffovog kanala izraste mokraovodni pupoljak, od koga se razviju svi odvodni kanali definitivnog bubrega.

4. METANEPHROS Metanefros se razvija u definitivni bubreg ovjeka. Njegov razvoj poinje u petoj sedmici embrionalnog ivota. Metanefros se razvija iz dva izvora: mokraovodnog pupoljka i metanefrogenog blastema. Mokraovodni pupoljak nastaje poetkom drugog mjeseca iz donjeg dijela Wolffovog kanala u neposrednoj blizini njegovog ulaska u kloaku. Metanefrogeni blastem nastaje kaudalno od mezonefrosa od nefrogenog niza. Mokraovodni pupoljak raste dorzokranijalno i prodire u metanefrogeni blastem svojim slobodnim kranijalnim krajem. Dalji

10

razvoj metanefrosa je rezultat uzajamnog induktivnog dejstva mokraovodnog pupoljka i metanefrogenog blastema. ljezdani dijelovi definitivnog bubrega razvijaju se od nefrogenog traka kaudalno od mezonefrosa (metanefrogeno tkivo), a odvodni kanali od mokraovodnog pupoljka. ahura bubrega i intersticijalno tkivo u njemu se razviju od mezenhima, koji okruuje metanefrogeno tkivo i odvodne kanalie. Tokom razvoja, definitivni bubreg mijenja poloaj, zbog rasta njegove osnove u kranijalnom smjeru (ascensus renis). Pri tom se bubreg okree oko uzdune osovine, pa njegov hilus koji je u poetku postavljen ventralno, dospije na medijalnu stranu. 4.1. Odvodni kanali bubrega Poetkom este sedmice embrionalnog razvoja, na dorzalnoj strani Wolffovog kanala u blizini njegova ua u kloaku, javlja se uplji izdanak nazvan mokraovodni pupoljak, jer u poetku ini osnovu za mokraovod (ureter). Kasnije se taj pupoljak izdui rastui u dorzokranijalnom smjeru sve do metanefrogenog tkiva. Kad ga dosegne, proiri se u njegovom podruju i od tog proirenja nastane bubrena karlica (pelvis renalis). Iz bubrene karlice u metanefrogeno tkivo urastaju izdanci, koji kasnije predstavljaju velike vreve (calyces renales majores). Sukcesivnom dihotomikom diobom tih izdanaka postepeno se razvije sistem odvodnih kanalia u bubregu. Druga i trea generacija tih kanalia proiri se i izdui na raun etvrte generacije i na taj nain nastaju mali vrevi (calyces renales minores). Zadnju (dvadesetu) generaciju odvodnih kanalia ine najsitniji odvodni kanalii u bubregu.

11

4.2. ljezdani kanali bubrega Metanefrogeno tkivo u poetku poput ljuske obuhvata primitivnu bubrenu karlicu, a kasnije se raspe u onoliko grupa elija koliko ima najsitnijih odvodnih kanalia. Od njega se razvijaju svi dijelovi nefrona (proksimalni tubul, Bowmanova ahura, distalni tubul). Diferencijacija metanefrogenog tkiva u nefrone vri se na sljedei nain: unutar pojedinih solidnih grupa nefrogenog tkiva okupljenog oko najsitnijih odvodnih kanalia pojavi se upljina pa nastane mjehuri. Izduenjem i postepenom diferencijacijom tog mjehuria nastanu pojedini dijelovi nefrona. Jo prije nego to se zavri taj proces spoji se jedan kraj nefrona sa najsitnijim odvodnim kanaliem, dok se drugi kraj preobrazi u Bowmanovu ahuru. Kad Bowmanova ahura obuhvati klupko arterijskih kapilara (glomerul) nastane Malpigijevo tjelace. Prvo takvo tjelace nastane tokom drugog mjeseca razvoja, a veina ostalih krajem fetalnog ivota. U prvim mjesecima nakon roenja zavri se njihov razvoj, a time i razvoj bubrega. Razvoj nefrona tee iznutra prema van i zbog toga su Malpigijeva tjelaca postavljena u vie redova. Najstariji meu njima su oni koji lee na granici prema modini (medijalno), a najmlai oni na povrini bubrega (lateralno). Rastom postojeih i postepenim formiranjem novih nefrona razvije se kora bubrega, uglavnom pred kraj fetalnog ivota. Nakon roenja, metanefrogeno tkivo ubrzano nestaje, a time i mogunost stvaranja novih nefrona. Nefroni se grupiu u pojedine renjeve, koje na slobodnoj povrini ograniavaju brazde sve do etvrte i pete godine ivota, kad redovno ieznu, ali izuzetno mogu ostati itav ivot.12

Fetalni bubreg nema vanosti kao ekskrecijski organ, jer se produkti razmjene materija fetusa odstranjuju preko placente. Uprkos tome, on poinje funkcionisati u manjoj mjeri ve u drugoj polovini fetalnog ivota. U vrijeme roenja, mokrani mjehur je pun mokrae.

Slika 2. Prikaz embrionalnog razvoja bubrega (Izvor: http://www.pediatricurologybook.com/images/kieran/Kieran%20fig.%201.jpg)

5. ANOMALIJE BUBREGA Anomalije bubrega nastaju kao rezultat poremeanja njihovog razvoja. Mogu se odnositi na poloaj, broj ili grau bubrega. Agenesia renis je djelimian ili potpun nedostatak jednog ili oba bubrega. Poremeaj je uslovljen izostankom stvaranja metanefrosa.13

Ectopia renis je odstupanje od konanog smjetaja bubrega. Ukoliko izostane stvaranje preage, bubreg moe da prodre i u grudni ko potiskujui pluno krilo. Hypoplasia renis je umanjenje mase parenhima bubrega usljed smanjenog broja renjeva. Nastaje prestankom ravanja sabirnih cjevica. Malrotatio renis je nepravilno ili nepotpuno okretanje bubrega. Hilus najee ostaje u anteroposteriornom poloaju. Morbus cystisus renum je poremeaj histogeneze parenhima bubrega. Ispoljava se kao: - renes polycistici stanje neogranienog ravanja sabirnih kanalia, - ren multicysticus stanje jednostrane greke u grananju sabirnih kanalia ili izostanku uspostavljanja veze sabirnih kanalia sa nefrogenim vezikularnim oblijem.

Slika 3. Normalni i policistini bubreg (Izvor: http://www.merckmanuals.com/media/home/figures/MMHE_11_146_01_eps.gif)

Ren arcuatus je potkoviasti bubreg, nastao sjedinjenjem parenhima ili ahure polova organa.14

Slika 4. Ren arcuatus (Izvor: http://salerno.uni-muenster.de/data/bl/sobotta/pics_small/1036.jpg)

Ren pelvicus je bubreg koji ostaje u poloaju metanefrosa (u karlici). Triplicitas/quadriplicitas renum su prekobrojni bubrezi. Nastaju razdvajanjem metanefrosne kapice na manje cjeline, tako da se iz svake od njih stvara poseban bubreg. Prekobrojni bubrezi su manje veliine.

15

6. SAETAK Organogeneza bubrega poinje krajem tree sedmice embrionalnog ivota. Prolazi kroz tri faze: pronefros, mezonefros i metanefros, a svi se razvijaju iz intermedijarnog mezoderma, koji se prua od cervikalnog do kaudalnog dijela embriona. Pronefros i mezonefros odgovaraju provizornim organima koji prethode razvoju pravog bubrega (metanefros). Pronefros se razvija u cervikalnoj regiji, krajem tree sedmice gestacije. Kod ovjeka je rudimentaran i ne funkcionie kao ekskrecijski organ. Mezonefros se razvija sredinom etvrte sedmice gestacije, kaudalnije od pronefrosa. Krajem drugog mjeseca uglavnom atrofira, osim dijela od kojeg e se kod mukog pola razviti ductuli efferentes i piradydimis, a kod enskog epoophoron i paraoophoron. Metanefros se razvija u definitivni bubreg. Njegov razvoj poinje u petoj sedmici embrionalnog ivota. Bubreg mijenja svoj poloaj, penje se iz karlice u lumbalni predio. Istovremeno se okree oko svoje uzdune osovine, tako da hilus koji je bio postavljen ventralnom doe na medijalnu stranu (okrenut je prema kimenom stubu).16

Tokom razvoja, mogue su odreene nepravilnosti koje se kod definitivnog bubrega ispoljavaju kao anomalije u smislu broja, veliine i grae bubrega. Neke od njih su: agnesia renis, hypoplasia renis, ectopia renis, malrotatio renis, morbus cysticus renum, triplicitas et quadriplicitas renum...

7. LITERATURA- Dragani V., Abdomen i karlica, Beograd, Savremena administracija, 2005. - Duani V., Osnove embriologije ovjeka, Beograd-Zagreb, Medicinska knjiga, 1983. - Junqueira L.C., Osnovi histologije, Beograd, Data status, 2005. - Milin J., Embriologija, Novi Sad, STYLOS Izdavatvo, 2000. - Nikoli I., Embriologija oveka, Ni, Medicinski fakultet, 2004. - Popovi S., Embriologija oveka, Zajear, RO za grafiku i izdavaku delatnost Zajear, 1979.

17