doğalgaz kolon tesisatı

of 64/64
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME DOĞAL GAZ KOLON TESİSATI ANKARA 2006

Post on 16-Apr-2015

148 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Doğalgaz Bilgi

TRANSCRIPT

T.C. MLL ETM BAKANLII

MEGEP(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

TESSAT TEKNOLOJS VE KLMLENDRME

DOAL GAZ KOLON TESSATI

ANKARA 2006

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 02.06.2006 tarih ve 269 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan 42 alan ve 192 dala ait ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulalabilirler. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLERAIKLAMALAR...............................................................................................................iii GR ..................................................................................................................................1 RENME FAALYET-1 .................................................................................................3 1. KOLON BORUSU MONTAJI.........................................................................................3 1.1. Gaz Tesisatnda Kullanlan; AmaKapama, lme ve Basn Kontrol Cihazlar ......3 1.1.1. Gaz Musluklar...................................................................................................3 1.1.2. Gaz Vanalar ......................................................................................................3 1.1.4. Filtreler ..............................................................................................................5 1.1.5. Sayalar..............................................................................................................6 1.1.6. Manometreler .....................................................................................................8 1.2. Kolon Tesisat ...........................................................................................................9 1.2.2. Doal Gaz Tesisat Borular Yerletirme Kurallar .........................................11 1.2.3. elik Boru iliklerinin Yaplmas...................................................................12 1.2.3.1. Dili Birletirmelerin Yaplmas.................................................................12 1.2.3.2. Kaynakl Birletirmelerin Yaplmas ..........................................................14 1.2.4. Bina Balant Hattnn Denmesi ....................................................................19 1.2.5. Kolonlarn Denmesi ......................................................................................21 1.2.6. Saya Balant Hatlarnn Denmesi ...............................................................23 1.2.7. Temel, deme, duvar ve diletasyon geilerinden boru geirmek .....................25 1.2.8. Borularn Kelepe ve Konsollarla Yap Elemanlarna Tespiti ............................27 1.3. Vana Montajlar ......................................................................................................29 1.3.1. Ana Kesme Vanas ...........................................................................................29 1.3.2. Kolon Vanas....................................................................................................30 1.3.3. Saya Vanas ....................................................................................................31 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................32 LME VE DEERLENDRME .................................................................................34 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................36 RENME FAALYET2 ..............................................................................................38 2. TESSATIN MUKAVEMET TEST..............................................................................38 2.1. Test Manometrelerinin Kullanlmas........................................................................39 2.2. Bina Balant Hattnn Test Edilmesi.......................................................................39 2.3. Tesisatn Test Edilmesi........................................................................................39 2.4. Tesisattaki Havann Boaltlmas .............................................................................40 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................41 LME VE DEERLENDRME .................................................................................42 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................43 RENME FAALYET-3 ...............................................................................................45 3. TESSATIN SIZDIRMAZLIK TEST ...........................................................................45 3.1. Bina Balant Hattnn Test Edilmesi.......................................................................45 3.2. Tesisatn Test Edilmesi........................................................................................47 3.2.1. Hava ile Yaplan Szdrmazlk Testi..................................................................47 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................50 LME VE DEERLENDRME .................................................................................51 UYGULAMA FAALYET ...........................................................................................52 MODL DEERLENDRME...........................................................................................54 CEVAP ANAHTARLARI .................................................................................................56 i

NERLEN KAYNAKLAR..............................................................................................57 KAYNAKA ....................................................................................................................58

ii

AIKLAMALAR AIKLAMALARMODLN KODU ALAN DAL/MESLEK MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLK 582YIM258 Tesisat Teknolojisi ve klimlendirme Istma ve Doal gaz Tesisat Doal gaz Kolon Tesisat Bina doal gaz kolon boru tesisatnn denmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin anlatld renme materyalidir. 40/32 Gazn binaya alnmas modln alm olmak. Bina doal gaz kolon boru tesisatn demek. Genel Ama: Gerekli ortam salandnda, doal gaz kolon gaz boru tesisatn gaz tesisat ynetmeliklerine uygun olarak gvenli bir ekilde deyebileceksiniz. Amalar: MODLN AMACI Bu faaliyet ile uygun ortam salandnda gerekli donanm kullanarak standartlara ve tekniine uygun olarak boru tesisatn deyebileceksiniz. Gerekli donanm kullanarak tekniine uygun olarak kolon tesisatnn mukavemet testini yapabileceksiniz. Tekniine uygun olarak gerekli donanm kullanarak kolon tesisatnn szdrmazlk testini yapabileceksiniz. Boru anahtar, kurbaack, iki azl anahtar takm, mengene, metre, keten, doal gaz macunu, -U- manometre, elektrik ark kaynak makinesi takm ve avadanlklar, oksiasetilen kaynak postas takm ve avadanlklar, matkap, eki, mur, klf borusu, mastik dolgu, atlye ortam Modln iinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen lme aralaryla kazandnz bilgileri lerek kendi kendinizi deerlendirebileceksiniz. retmeniniz, modl sonunda size lme arac ( test, oktan semeli, doru yanl vb.) uygulayarak modl uygulamalar ile kazandnz bilgi ve becerileri deerlendirecektir. iii

ETM- RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

LME VE DEERLENDRME

iv

GR GRSevgili renci, Doalgazn Trkiyede yakt olarak kullanlmaya balanmas zellikle stma alannda nemli avantajlar ve deiikliklere neden olmutur ve olacaktr. Doalgazn avantajlarn en iyi biimde kullanabilmek iin doal gazn zelliklerini ve kullanm imknlarn iyi bilmek gerekir. Doal gaz, dier zelliklerinin yan sra en nemlisi temiz bir yakt olmas, kkrt ve kl gibi atklar bnyesinde bulundurmamas nedeniyle kent yaamna byk katklarda bulunarak hava kirliliini nemli oranda azaltmaktadr. Isnmada, su stmada ve piirmede kullanmakta olduumuz odun, kmr, fuel-oil, likit gaz ve elektrik gibi enerji trlerinden daha ekonomik ve kaliteli olan tercih etmekle, kullandmz kadar para deyecek; stoklama, atk madde ve nakliye masraflarndan kurtulmu olacaz. Hepsinden nemlisi tam bir evre dostu olan doal gaz kullanarak gelecek nesillere temiz bir evre brakmann mutluluunu yaayacaz. Doalgaz bileiminde zehirli madde olmamas ve havadan hafif olmas, nceden kokulandrldndan herhangi bir kaak annda kendini belli etmesi bununla birlikte teknolojik gelimelerin srekli uygulama olanaklarndan dolay gvenilir bir yakttr. Doal gaz homojen bir yakt olduundan kontroll olarak otomatik yakma sistemleriyle hassas bir ekilde yaklabilmektedir. Dolaysyla da kazan dairelerine ve mutfaklara kadar ekilen gaz borularyla kolayca ulaabilmektedir. Gaz borularnn servis hattndan alnp bina ve daire ilerine datlmas uzmanlk, bilgi, proje, teknik detaylar gerektiren konulardr. Bina ii kolon hatt ile daire ii tesisatlar denme bakmndan farkllklar gsterir. Siz genler; bu modl sayesinde, bina kolon gaz hattn ekebilecek, gaz szdrmazlk testlerini yaparak, borularn gvenli bir ekilde balantlarn gerekletirecek ve sistemi iler hle getireceksiniz.

1

2

RENME FAALYET-1 RENME FAALYET-1AMABu faaliyetle gerekli ortam salandnda, uygun donanm kullanarak kolon hatt gaz boru tesisatn tesisat ynetmeliklerine uygun deyebileceksiniz.

ARATIRMA Gaz hatt ekilmi binalarn ilerini dolaarak kolon gaz tesisatlarn inceleyiniz. Grdklerinizi arkadalarnzla paylanz. Doal gaz kolon tesisat ile i tesisat arasnda ne gibi farklar olduunu aratrnz.

1. KOLON BORUSU MONTAJI1.1. Gaz Tesisatnda Kullanlan; AmaKapama, lme ve Basn Kontrol Cihazlar1.1.1. Gaz MusluklarGaz musluu, gaz tesisatnda kapama ve bal bulunduklar cihazlarn gaz kullanmn kontrol etmek iin kullanlr.Ularna hortum gei paras konulur. yaps kresel musluk biimlidir. Bu musluklarla gaz alr-kapatlr, fakat gaz ayar yaplmaz.

1.1.2. Gaz VanalarHerhangi bir kresel vanann bina ii gaz tesisatnda kullanm szdrmazlk asndan son derece nemlidir. Bunun iin zel szdrmazlk elemanna haiz kresel vanalar gereklidir. Doal gaz tesisatnda kullanlacak vanalarn TS EN 331, TS 9809 kapsamnda olmas ve kalite belgesine sahip olmalar gerekmektedir. Bu vanalarn zellikleri unlardr : Kresel yzeyleri uzun mr temin gayesiyle parlatlmtr, normal kresel vanalarda bu ilem yaplmamaktadr. Kresel vanalarda normalde alma basncna gre test yaplmaktadr.Doal gaz tesisatnda kullanlacak kresel vanalarda ise hem alma basncna gre, hem de dk basnta % 100 szdrmazlk testi yaplmaktadr. Doal gaz tesisatnda kullanlacak kresel vanalarda 100 defa ama kapama yaplmaktadr. 3

Doal gaz tesisatnda kullanlacak kresel vanalarda daha gelimi teflon zel contalar kullanlmaktadr. 50 mmden byk ana gaz kesme vanalar flanl ve tam geili kresel vana olmaldr. Cihaz giri vanalar ise PN1 snf vana olabilir.

ekil.1.1: Kresel vana ak kapal konumu

Resim.1.1: Kresel vana

1.1.3. Basn Kontrol Cihazlar ( Reglatrler )Gaz teslim noktas ile gaz yakan cihazlar arasnda bulunan boru hattndaki mevcut basncn, gaz yakma basncndan yksek olduu durumlarda dzenli bir gaz kullanmn salamada kullanlan basn ayarlayc cihazlardr. Binaya giren giri gaz basncnn ok deikenlik gstermesi hallerinde bile reglatrn ktaki basnc hep ayn ayarda kalmakta, deimemektedir. Reglatrler genellikle servis kutusu ierisinde, domestik hat olarak bina girilerinde ve sayalarla birlikte saya kutusu iine veya yaknna monte edilmektedir. Reglatrler eer bina dnda ise en uygun ekilde hasar ve tehlikeden korunmaldr. Bina tesisatlarnda en ok kullanlan reglatrler yksek basnta gelen gaz basncn (1 veya 4 bar) kullanm basnc olan 300 veya 21 mbara drmeye yarayan cihazlardr.

Resim 1.2: Servis Reglatr

4

Resim 1.3: Saya reglatr

1.1.4. FiltrelerGaz borularndan gelebilecek toz vb. pisliklerin hassas kontrol vanalarna zarar vermemeleri iin hattn banda kullanlr. Filtre niteleri doal gaz iindeki svlar ve 5 mikrona kadar olan kat-partiklleri ayrmak iin konmulardr. Filtreler kovan iinde ykanabilir sentetik, kat malzemeden yaplr.

Resim 1.4: Reglatrden nce monte edilmi filtre

ekil 1.2: Filtre

5

1.1.5. SayalarGaz tketim sayalar gaz iletmesi veya yetki verdii firmalar tarafndan monte edilmelidir. Gaz tketimini m/h olarak lerler. Elektronik kartl ve mekanik numaratrl tipleri vardr. Konutlarda, kazan dairelerinde ve sanayide kullanlan deiik tip ve kapasitelerde imalatlar yaplmaktadr.

Resim 1.5: Saya balant resimleri

Sayalarn kullanm zellikleri a) Krkl sayalar 2,5den m/h 160 m/h kapasiteler aras , rotary ve trbinli sayalar ise 40 m/h - 25.000 m/h kapasiteler aras retilmektedir. Genellikle 40 m/he kadar krkl sayalar, bu kapasitenin stnde ise rotary veya trbinli sayalar kullanlmaktadr. b) Saya balantlarnda sayac karnza aldnzda gaz girii daima soldan, k sadan olmaldr.

Doal Gaz Saya Montajnda Dikkat Edilecek Hususlar1. Rakorlu balants olan saya balantlarnda n gerilme oluturmayacak ve deiik tip sayalarn kullanmna imkn salayabilecek ekilde TS 10878 normuna uygun metalden esnek balant eleman kullanlmaldr.

Resim.1.6: Saya esnek balant eleman

2. Tm sayalarda saya giriine TS EN 331 veya TS 9809a uygun bir gaz kesme vanas konmaldr. 3. Vanalar kolay mdahale edilebilir ve alp kapatlabilir konumda monte edilmelidir. Bu vanalarda herhangi bir tehlike annda abonenin veya bir bakasnn kolayca kapatabilmesini salayacak ekilde bir ama kapama kolu olmaldr. 6

4. Saya ve balant borular, duman bacalar zerine yerletirilmemelidir. 5. Sayalar duvar ile saya arasnda en az 2 cm kalacak ekilde bir konsolla duvara yerletirilmelidir. 6. Sayalar ilgili grevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve gstergeleri kolayca okuyabilecekleri, ayrca grevlilerin gaz rahata kesip aabilecekleri ekilde; aydnlk, havalandrlabilen, rutubetsiz ve donmaya kar korunan ok scak olmayan (en ok 35 C) yerlere yerletirilmelidir. Sayalar, yanc ve patlayc maddelerin bulunduu yerlere yerletirilemez. 7. Saya vanalarnn ve numaratrlerinin yerden ykseklikleri bina ii ve dnda 180- 220 cm. aralnda olmaldr.

ekil 1.3: Saya ykseklikleri

8. Sayalar; elektrik sayac, anahtar, priz, buat, elektrikle alan aletler ve elektrik kablolarndan, scak ve kzgn akkan borularndan minimum 15 cm mesafede olmaldr. 9. Gaz sayalar konulmamaldr. kesinlikle balkon, konut ve asansr giri kaplarnn stne

10. Sayalarn sklmeleri gerektii zaman statik elektrikten korunmak iin sayacn giri ve k borular arasna bir iletken tel ile kprleme yaplmaldr. Bu yaplan ileme KPRLEME denir.

7

1.1.6. Manometreler1.1.6.1. Metalik Manometreler Metalik manometreler servis kutusu ile bina balant hatt arasnn uzun olduu durumlarda, gazn orta basnta binaya girmesi durumunda denen domestik hatlarda ve kazan dairesi tesisatlarnda gaz basnlarnn gsterilmesi amacyla kullanlr. Bitmi doal gaz tesisatlarnda armatrleri taklmam tesisata yaplmas gereken szdrmazlk ve mukavemet testinin kontrolnde de bu manometreler kullanlr.

Resim 1.7: Domestik hatta reglatr uygulamas ve giri-k hatlarnda metalik manometreler

1.1.6.2. -U- Manometreler Kapal hacimlerdeki basnc len cihazlara manometre denir. -U- manometreler sulu veya cival olarak imal edilir. Cival -U- manometreler ile bar dzeyinde, sulu manometreler ile mbar dzeyinde lm yaplr. Sulu U manometrelerin ak iki kolu bulunur ierisinde su mevcuttur. Kollarn zerinde milibar mertebesinde izgiler vardr. Sulu manometrelerde alt ve st su seviyeleri arasndaki her 1 cm, 1 mbar gsterir. Doal gaz tesisatnn mukavemet testi iin metalik manometre veya cival Umanometre; szdrmazlk kontrol iin test manometresi olarak sulu -U- manometreler kullanlr. Manometrenin bir ucunu saya knda tesisata bal test nipeline balayarak test ilemini yapabiliriz. Bu manometreler hafif ve kolay tanr olmakla beraber ok hassas olduklarndan olduka fazla tercih edilmektedir.

8

Resim 1.8: Sulu -U- manometre

Resim 1.9:Cival -U- manometre

1.2. Kolon Tesisat1.2.1. elik Borular ve Birletirme ParalarDoal gaz tesisatlarnda TS 6047, ISO 3183, TS EN 10208-1, API 5L kapsamndaki elik borularn kullanmna msaade edilmitir. ISO 3183, TS EN 10208-1, API 5L (lkemizde her norma uygun boru retilmektedir) Bu normlara gre doal gaz ve petrol tamada kullanlan borular - 12 aras boyuna dikili olarak retilmektedir.

9

Resim 1.10: Doal gaz borusu

Doal gaz kolon hattnda kullanlan borularda gaz datm irketi ynetmeliklerine gre kaynakl balant zorunludur. Bu borularda, DN 65mm (Dahil) apa kadar oksiasetilen, rtl elektot, elektrik ark veya TG (argon) kayna ile, DN 80 mm (dahil) aptan sonra et kalnl da artacandan sadece rtl elektot veya argon kayna ile birletirilmesine msaade edilmektedir. nk oksiasetilen kaynann ergitme gc azalacaktr. Kaynak azl balant elemanlar (fittingsler) TS 2649, ISO/R 64-221, DIN 1681, 1629, 1745 kapsamnda olmaldr. Bu ekleme paralar ( dirsek, Te, redksiyon vb. ) patent malzeme olarak imal edilir ve piyasada patent ad ile satlr. Dk basnl bina ii doalgaz tesisatnda kullanlacak balant elemanna fabrikada zel basn testi uygulanmal ve sertifika ile fittingsin doal gaz tesisatnda kullanlabilecei garanti edilmelidir. Boru balant paralarnn btn yzeyleri dzgn ve przsz olmal, i ve d yzeylerde tufal, ukur, atlak, katmer izi, diki izi vb. mahsurlar bulunmamaldr. Boru balant paralar tam szdrmaz olmaldr. Doal Gaz Borularnn zellikleri: Mukavemet deerleri ve kimyasal ierii kaynaklanmaya en uygu sacdan imal edilirler. Kaynak dikileri radyografik muayane(floroskopi) metodu ve ultrasonik muayaene metodu test cihaz ile % 100 kontrol edilir Hata bulunan rnler hurdaya ayrlr. 10

Et kalnl TS 301 kapsamndaki borulara gre daha fazladr. Borular, hidrostatik basn uygulanarak ve magnetik testten geirilerek szdrmazl ve borunun metalografik yapsnda herhangi bir hata olup olmad kontrol edilir. Kaynak dikili olanlarda gerilme gidermesi iin boru tamamen tavlanr. apaklar alnr. Et kalnl toleranslar daha hassastr. % 1,5 (su borusunda % 10) Her rulo banttan 4 noktadan rnek alnp ezme ve iirme testi yaplr. Boru imalattan sonra boy zerine markalama ile retici firma marka ve logosu, Doalgaz Borusu, TS 6047 veya ilgili norm, HB (hat borusu), boyut, birim arlk (kg/m), malzeme kalitesi, kaynak metodu, sl ilem, deney basnc, imalat tarihi gibi bilgiler damgalanr.

1.2.2. Doal Gaz Tesisat Borular Yerletirme Kurallar Bina balant hatlar ile telefon, elektrik hatlar, scak su ve kzgn su borular arasnda en az 15 cmlik bir aklk olmaldr. Gaz borularn kendi amac dnda (elektrik topraklama hatt, sportif amalar, amar-eya asma v.b) kullanmak ynetmeliklere gre kesinlikle yasaktr. Sva altna doal gaz tesisat borusu denmez. Gaz borular, olabildiince kapal hacim (kanal) iinden geirilmemelidir. Havalandrlmayan blmlerden geirilmesi zorunlu olduu hallerde i tesisat borular, koruyucu borular iine denmelidir. Boru hatt iinde bulunmas muhtemel yabanc maddelerin darya atlmas iin basnl hava uygulanarak sprlmelidir. Temel ve zeminin zellikleri nedeniyle binann dilatasyonla ayrlm iki ksm arasnda farkl oturma olabileceinden, buralardaki i tesisat borular TS 10878 normuna uygun, elik esnek balant elemanlaryla balanmaldr. Her ana kapama vanasndan sonra ayrca biim ve uzunluuna gre, rakorlu balant yaplmaldr. Gaz tesisat, Bayndrlk Bakanl Kuvvetli ve Zayf Akm Tesisat Ynetmeliine gre topraklamas yaplan binann elektrik tesisatnn topraklama hatt ile irtibatlandrlmaldr. Bu mmkn olamyorsa doal gaz tesisat iin saf bakr levha veya ubuklarla zel bir topraklama tesisat yaplmaldr. tesisat hatlar, aydnlk, asansr boluklar, havalandrma, duman ve p bacalar ile davlumbaz iinden, yangn merdivenlerinden geirilmemelidir. Odun, kmr, p depolarna ve asma tavan iine denmemelidir. Doal gaz borularna toprak altnda dili balant yaplmamal ve borular toprak altnda bklmemelidir. tesisatta borular sadece souk bkme yntemiyle bklebilir. Scak bkme yaplmamaldr. Tesisatta gaz verme ilemi tamamlandktan sonra borular, antipas zeri sar renk yal boya ile boyanmaldr.

11

1.2.3. elik Boru iliklerinin YaplmasDoal gaz tesisatlarnda boru balantlar kaynakl, vidal ve flanl olabilir.

1.2.3.1. Dili Birletirmelerin YaplmasKolon tesisatlar yani servis kutusu ile saya arasndaki boru hatt tesisat ynetmeliklerine gre kaynakl birletirme yaplarak denmelidir. Kolon hattnda dili balant; saya balant noktalarnda, kresel vanalarn taklmas, konik rakor balantlar domestik hat armatrlerinin taklmas durumunda kullanlmaktadr. Baz gaz datm irketleri kolon hattnda dili balantya msaade etmi, zellikle Austos 1999 Depremi sonras dili balantl olarak denen kolon hattnn kaynakl balantya gre mukavemetinin zayf olmas nedeni ile dili balant ile kolon hatt uygulamalarn kaldrmtr. u anda Trkiyenin neredeyse tamamnda kolon hatlar kaynakl olarak yaplmaktadr.

Resim 1.11: Kolon hatt borularnn kaynakl birleimi

Orta basn ebekesinden beslenen servis kutusu uygulamasnn olmad Ankaradaki doal gaz tesisatlarnda, ana servis hatt ile bina girii gaz balant hattnn sklebilir dili balant olarak yaplmas, tesisat kolayl asndan byk avantaj salamakla beraber; gaz datm kuruluu bunu zorunlu klmtr. Dili balantlar TS 10242 normuna uygun fittingsler kullanlarak yaplmaldr. Boru ve fittings arasndaki dili balant aada ayrntl bir ekilde anlatlmtr. Buradaki dili balant sadece ana servis hatt ile bina girii arasndaki armatrlerin balantsnda kullanlmakta, daha sonraki hat kaynakl olarak yaplmaktadr. l dzleminde di ucuna olan lme uzakl veya elle skma uzunluu, d vida dili elemannn kolaylkla montajna ve szdrmazlk iin kullanlan keten, macun gibi elemanlarn arada bulunmasna imkn salayacak toleranstadr.

12

Kesik diliden olumu vida sonu blgesi: Balantda kesinlikle kullanlmamas gereken blgedir. D vida dili elemann bu blgeye girecek derecede ar sklmas, oluan szdrmazln tekrar bozulmasna ve fittingsin atlamasna neden olabilir. Fittings elle skma blgesi sonuna kadar elle skldktan sonra anahtar ile sklarak vidalama blgesi sonuna kadar getirilmelidir. Ancak vida sonu blgesindeki yarm diler i vidadaki hava balang noktasndan daha ileri kesinlikle vidalanmamaldr.Aksi hlde szdrmazlk tekrar bozulur ve fittings ar zorlanma nedeni ile atlayabilir. Dili balantda szdrmazlk, geni lde metalik temasla salanr. D yzeylerdeki kk przlerin neden olabilecei szmalar nlemek iin bir miktar szdrmazlk elemanna gerek vardr.

ekil 1.4: Ankarada uygulanan servis hatt ile bina giriinin dili balants

Su tesisatlarnda szdrmazlk eleman olarak teflon, keten veya slyen boya kullanlr. Ancak doal gaz tesisatnda, gaz kuru olduu iin keteni veya boyay kurutur ve szdrmazlk zamanla bozulabilir. Bunun iin doal gaz tesisatlarnda ketenle birlikte TS EN 751-2 normuna uygun kurumayan dolgu eleman olarak doal gaz macunu kullanlmaldr. Dili balantlarda fittings geri zldnde balantnn szdrmazlk zellii kaybolur. Bu nedenle yeniden montaj srasnda keten ve macun yenilenmelidir. Trkiyede piyasada bulunan teflon bantlar 0,40 g/cm younluktadr. Bunlarn doal gazda kullanm yasaktr. Doal gazda kullanlacak teflon bantlar 1,5 - 2 g/cm younlukta olmal, yeterli kalnlkta sarlmal ve ancak gaz datm irketi tarafndan izin verilen balantlarda kullanlmaldr.

13

Anma ap (mm) (inch) Toplam skma uzunluu (mm) Elle skma uzunluu (mm) Anahtar ile skma uzunluu (devir)

10 3/8 10 6 23/ 4

15 1/2 13 8 23/ 4

20 3/4 15 10 23/ 4

25 1 17 10 23/ 4

32 11/ 4 19 11 23/ 4

40 11/ 2 19 13 23/ 4

50 2 24 17 31/ 4

65 21/ 2 27 18 4

80 3 30 21 4

100 4 36 26 41/ 4

Tablo.1.1: Boru dilerinde ortalama skma uzunluu

1.2.3.2. Kaynakl Birletirmelerin YaplmasDoal gazda en gvenilir balant biimi kaynak olup kolon hattnn kaynakl yaplmas zorunludur. Bu borularn DN 65 mm (dahil) apa kadar oksi-asetilen, elektrik ark veya argon kayna ile, DN 80 mm (dahil) aptan sonra sadece elektrik ark veya argon kayna ile birletirilmesine msaade edilmektedir. Doal gaz kolon borular sadece souk bkme yntemiyle bklebilir. Scak bkme yaplmamaldr. Bu borularn souk bkm ileminde kesit daralmas, atlama, katlanma olmamaldr. Mmkn olduunca 90yi bulan bkmler yaplmamaldr. EPDK (Enerji Piyasas Dzenleme Kurumu) doal gaz tesisat imalatnda alan kiilerin mutlaka Milli Eitim Bakanlndan onayl belge almalar zorunluluunu getirmitir. Bina doal gaz tesisatnn yaplabilmesi iin tesisat yapan firma bnyesinde, sayatan sonra denen i tesisatta dili balant ve kaynakl yaplan kolon hatt yapm iin en az iki adet yetki belgeli tesisatnn bulunmas gerekmektedir. Kaynak ilemi iin ise Akredite edilmi kurulularca veya niversitelerin kaynak teknolojisi ile ilgili birimlerince verilen elik boru kaynak sertifikas ya da 3308 sayl mesleki eitim kanununa gre dzenlenmi kaynaklk ustalk belgesi eklinde bir art mevcuttur. Akredite edilmi kurulularca veya niversitelerin kaynak teknolojisi ile ilgili birimlerince verilen elik boru kaynak sertifikas TS 6868-1 EN 287-1e gre veya sadece EN 287-1e gre geerlilii olan sertifikalardr. Kaynaknn boru kayna yapabilmesi iin standardn istedii PC,PF,HL045-kaynak pozisyonlarndan snava girip baarl olmas gerekir. Bu sertifikalar, kaynak yapmaya 6 aydan fazla ara vermemek artyla 2 yllk bir sre iin verilmektedir. Kaynak noktalarnda EN 287-1 standardnn referans olarak kabul ettii EN ISO 5817 nin uygun kalite seviyesine gre kabul edilmeyen kaynak hatalar bulunmamaldr; yapma noksanl, souk bindirme, cruf hatalar, atlak hatalar, ar nfuziyet, dk paso, yanma entii bu tip hatalardan olup kontrol edilmeli ve bu tip kaynaklar dzeltilmelidir. Kaynak noktalarnda yetersiz nfuziyet, yapma noksanl, souk bindirme, yakp delme hatas, cruf hatalar, atlak hatalar, yanma entii oluumu kontrol edilmeli; bu tip kaynaklar dzeltilmelidir.

14

1.2.3.2.1. Elektrotlar Elektrik ark kaynak makinelerinden temin edilen kaynak akm kaynak yaplacak para arasnda ark meydana getirecek kaynak iin gerekli sy veya s ile birlikte ilave metali temin eden elemana elektrot denir. Dier bir tarifle zerinden kaynak akmnn gemesini salayan, i parasna bakan ucu ile i paras arasnda ark oluturan, gerektiinde eriyerek kaynak azn dolduran kaynak malzemesidir. Boru kaynaklnda genelde rtl elektrotlar kullanlr. Bu elektrotlarn zerine kaynak iin fayda salayan rt maddesi svanm olup, orta ksm metalik ubuktur. ekirdek; Kaynak metalini tekil eden orta silindirik ksmdan ark meydana getiren akm geer. Grevleri; Kaynak akmnn gemesini salamak Kaynak arknn olumasn salamak Eriyerek kaynak metalini oluturmak

rt; Deiik kalnlkta , ekirdekle tamamen e merkezli olmas gereken bu klf tayc maddeler (kalsiyum karbonat,selloz vs.),aktif maddeler (ferro- alamlar) ve balayc vazife gren silikatlarn kompleks bir karmndan meydana gelir. Elektrot rtsnn en nemli faydalar unlardr: Elektrot rts kaynak arknn devaml ve kararl olmasn salar. rts dklm elektrotlarla kaynak ark oluturmak zor olur, elektrot paraya yapr. Ergimi kaynak svs korunmazsa havann iinde bulunan azot, kayna sert ve krlgan yapar. Oksijen ise faydal elemanlar yakar ve kaynak zayf olur. Elektrot zerindeki rt; ark esnasnda oluturduu duman ve gazlarla kaynak svsn, havann ierisinde bulunan azot ve oksijenden korumu olur. Oluturduu cruf rts ile kaynak dikiinin yava soumasn salar. Kaynak ne kadar yava soursa o kadar esnek ve yumuak olur. Ani souyan kaynak, sert ve krlgan olur. Elektrot rts, kaynak ekine faydal elemanlar katar. rtye katlan katk elemanlar, kaynan kaybettii elemanlar karlam olur.

Boru kaynaklnda en ok kullanlan elektrotlar unlardr; Rutil rtl elektrotlar Sellozik rtl elektrotlar Bazik rtl elektrotlar

15

Rutil rtl elektrotlar: Bunlarn esas maddesi titanyum oksittir. Bu madde iyi bir curuf oluturma zelliine sahiptir ve kullanm kolay, kararl bir ark oluturur. Curuf kolay kalkar. Kaynak dikiinin mekanik zelikleri birok yap eliine uygun olacak mertebededir. rt kurutulabilir, ancak iinde daima rty bir arada tutan, kimyasal olarak bal su bulunur. Eer bu su giderilecek olursa rtnn balar hasar grr. Bazik Elektrotlar: Bu elektrotlar yksek mukavemetli eliklerin kaynanda kullanlr. Elektrotlar 4000C da ki kurutma frnlarnda kurutularak ve kullanncaya kadar 1500Clk tutma frnlarnda tutularak kaynak metalinin yaynabilir hidrojen ieriini 10ml/100g seviyelerine drlr. Bu seviyede yksek mukavemetli eliklerde atlama riski en az dzeye iner. Sellozik Elektrodlar: Bu tr elektrotlarn rtsnde, yand zaman gaz haline geen organik maddeler bulunur. rt arlnn yaklak %30'unu selloz oluturur. Ayn akm iddeti uygulanarak, sellozik elektrod ile dier elektrod trlerine nazaran %70 daha derin bir nfuziyet elde edilir. Elektrotlarda rt cinsinin yannda apn da belirtilmesi gerekmektedir. Boru ap ve borunun et kalnlna gre kullanlan elektrot aplar 2.5 - 3.25 ve 4.00 mmdir. Elektrotlar almam kutularda rutubet almayacak ekilde muhafaza edilmelidir. Rutubetli elektrotlar 100 C scaklkl frnlarda 5-10 dakika bekletilerek kurutulmaldr. Elektrotlarn muhafaza edildii yerlerdeki scaklk 15 Cnin zerinde olmaldr. 1.2.3.2.2. Kaynak Yapm; Borularda aln kayna: Borular aln alna getirilir, iki boru arasnda ilave tel ap(1.52 mm) kadar boluk braklr ve boru yerinden 5mm geniliinde kaynak dikileriyle puntalanr. Borunun et kalnl ve apna bal olarak paso says iki veya oklu paso eklinde olabilir. Doalgaz tesisatlnda kullanlacak en uygun paso says ikidir(2). Kaynak, ister oksi-asetilen kayna ile yaplsn istenirse rtl elektrot ark kayna ile yaplsn paso says iki olmaldr ve rtl elektrot olarak Rutil rtl elektrot tercih edilmelidir. Yksek basnl hatlarda boru kayna yaplacaksa, kaynak ilemi en az; kk paso, scak paso, dolgu paso ve kapak paso olmak zere drt pasoda yaplmal ve bir paso tamamen bitmeden dierine geilmemelidir. Yksek basnl hatlarda TG kayna ve sellozik/bazik elektrot kullanlmak artyla rtl elektrot kayna kullanlmaktadr.

16

Borularda az as;30 +

1,5-2 mm

Borular standartlara uygun olarak imal edilmi ise ekildeki gibi bir kaynak az hazrlanm olarak ve azlar kapaklanm olarak piyasaya sunulurlar. Orijinal boru kesildii zaman bile ayn ekilde kaynak az ama zorunluluu mevcuttur.

ekil 1.5: Kaynak az

Borularda az aralklar Kk Kaynak az aralnn geni istenmeyen Kaynak artmasna, dayanmn olmas bir

kaynaklkta durumdur.

dikiindeki buna bal ve

Az akl

1,5-2mm

hatalarn olarak

dmesine

ekil 1.6: Kaynak az aral hznn azalmasna neden kaynak

tesisat ve kolon kaynaklarnda paso durumu: tesisat ve kolon kaynaklarnda 2 1ekil 1.7: Kaynak paso says

kaynan

yapld

borudaki

kullanm basnc dikkate alnarak kaynak yntemi, dolgu malzemesi ve paso says belirlenmelidir.

ekil 1.8: Kaynak yapm

17

OK PASOLU KAYNAK YAPIMI Kk Diki (Paso)

ekil 1.9: Kk paso

Kk pasoda ark tamamen borunun i tarafnda olumaldr. Kk paso 2.5 mmlik elektrotla yaplmaldr. Kkteki sarkmalar 3 mmyi amamal ve en az elektrot apnn yars kadar olmaldr. Kk paso tamamlandktan sonra cruflar temizlenmelidir. Kk pasoda kullanlmas gereken en ideal elektrot sellozik elektrottur. Scak Diki (Paso)

ekil 1.10: Scak paso

Mekanik atlaklar nlemek iin, kk pasonun cruflar temizlendikten sonra 5 dakika ierisinde yaplmaldr. Scak paso, kk pasoya gre yksek amperle yaplr. Dk amperle yapld zaman; kk ve scak paso arasnda cruf artklar meydana gelir. Bu pasoya byk apl borular kaynatrken ihtiya duyulur. Dolgu Diki (Paso)

ekil 1.11: Dolgu paso

18

Dolgu paso, borunun et kalnlna gre birden fazla yaplabilir. Pasolarn balang noktalar bir nceki pasonun bitim noktasndan 5 mm uzaklkta olmaldr. Her pasodan sonra curuflar uygun alet ve tel fra ile temizlenmelidir. Dolgu pasodan sonra kapak pasonun dk olmasna neden olabilecek dk dolgu pasolar var ise, bu noktalar ek pasolar yaplarak dzgn hle getirilmelidir.Bu pasoya byk apl borular kaynatrken ihtiya duyulur. Kapak Diki (Paso)

ekil 1.12: Kapak paso

Kapak pasonun dzgn olmas iin elektrota ok dzgn bir salnt verilmelidir. Elektrot apnn iki misli salnty amamas kouluyla hatasz kapak paso salanr. Kapak pasonun ykseklii en az 1,6 mm ve en fazla elektrot ap kadar olmaldr. Kenar bindirmelerin ise 2-3 mm civarnda olmas gerekir. 1.2.3.3. Flanl Birletirmelerin Yaplmas Doal gaz kolon tesisatlarndaki balantlarda kaynakl ve dili birletirme yapld gibi flanl balantlar da yaplabilmektedir. Flanl balantlar sva altnda kullanlamaz. Doal gaz tesisatlarnda daha az kullanma alanna sahiptirler. ki flann balantsnda kullanlacak malzeme genellikle klingrit levha contalardr.Gaz tesisatlarnda TS ISO 7005-1 kapsamnda olan kaynak boyunlu flanlar kullanlabilmektedir.

1.2.4. Bina Balant Hattnn DenmesiServis kutusundan balayp bina giriindeki ana kesme vanasna kadar olan boru hattna Bina balant hatt ad verilir. Bina balant hatt, gaz tesisatnn en byk apa sahip hattdr. Boru birletirmeleri kaynakla olup, kullanlan ara balant paralar patent malzemedir. Ana kesme vanas bina balant hatt bitiminde olup, tesisat kelepe ve konsollarla duvara tespit edilir.

19

Resim 1.12: Bina balant hatt

Resim 1.13: Kaynaklanm ve kelepeyle sabitlenmi tesisat

ekil 1.13: Bir bina i tesisatnda tesisat blmleri

20

1.2.5. Kolonlarn DenmesiBina giriindeki ana kesme vanasndan balayarak saya girilerindeki vanalara kadar olan boru ana kolon tesisat ad verilir. Kolon tesisatlarnda kaynakl balant zorunludur. Kolon borular katlar arasnda deme geilerinde koruyucu klf borusu ierisinden geirilmeli, koruyucu boru ile deme aras szdrmaz olmal ve ykanan hacimlerde koruyucu boru 2-3 cm demeden yksek olmaldr. Arada mastik/silikon dolgu kullanlmaldr.

Resim 1.14:Koruyucu klfn deme zerine karlmas

Kolon tesisat aplar gz nnde bulundurularak uygun aralklarla dey borularda kelepelerle, yatayda denen borularda ise hem kelepe hem de konsollarla tavan ve duvarlara salam bir ekilde tespitlenmelidir. Kullanlacak kelepeler duvarlara elik dubel ile konsollar ise, beton har ile tutturulmaldr.

Resim 1.15: Kolon borusunun kelepe ile sabitlenmesi

21

Boru aplarnn byk veya borularn ar olmas hallerinde ise duvara veya zemine uygun boru destekleriyle sabitlenmelidir. Kolon tesisatlar denirken; borular sadece souk bkme yntemiyle bklebilir, scak bkme yaplmamaldr. Kolon Tesisat Yaplrken Borularn Gememesi Gereken Yerler unlardr: Asma tavan ilerinden Duman bacalarndan Asansr boluklarndan p ve yanc madde depolarndan Yangn merdivenlerinden ine girilmesi ve eriilmesi olanaksz hacimlerden st kapal veya ak bina aydnlklardan geirilmemelidir. Kolon tesisat borular tm zayf akmla ve 220 V ebeke gerilimiyle alan elektrik tesisatlarndan en az 15 cm, kuvvetli akmla ve 380 V gerilimle alan elektrik tesisatlarndan en az 30 cm uzaa denmelidir.

ekil 1.13:Kolon hatt

Bina kolon hatlarnn havalandrlmas iin gazn toplanmas muhtemel ve atya yakn st noktada asgari 150 cmlik havalandrma kanal almas, bu salanamyorsa gaz alarm cihaz konulmas gereklidir. 22

ekil 1.14: Kolon tesisat (orta basn ebekesinden beslenen)

1.2.6. Saya Balant Hatlarnn DenmesiKolon borusundan balayp sayaca kadar olan yatay boru ana saya balant hatt ad verilir. Sayalar binann zel kullanm alannn kapsna konulduundan, balant hatt buraya kadar ekilir. Hattn sonuna saya vanas montaj yaplarak son bulur. Saya girilerine herhangi bir tehlike annda abonenin veya bir bakasnn kolayca ulaabilecei ama kapama kolu olan kresel gaz kesme vanas konmaldr. Bina merdiven sahanlklarnda saya vanas 180 210 cm arasnda bir ykseklie; bina dna konuluyorsa, rahat ulalabilecek ve herhangi bir darbeye maruz kalmayacak bir ykseklie konmaldr. 23

Saya balantlarnda sayac karnza aldnzda daima gaz girii soldan, k sadan olur. Boru tesisatnn dzenlenmesinde buna dikkat edilmelidir. Test nipelleri her saya sonrasna konmaldr. Test nipeli taklmas iin zel imal edilmi balant elemanlar kullanlmaldr.

Resim 1.16: Saya balant uygulamas

TEST NPELLER HER SAYA SONRASINA KONULMALIDIR. BORU, DL ELK MANON ZERNE VE DN 20 DKM FiTTiNGSLERE TEST NiPELi TAKILAMAZ. TEST NiPELi TAKILMASI iiN ZEL iMAL EDiLMi EDiLMi FiTTiNGSLER KULLANILMALIDIR.

Resim 1.17:Fittings zerine taklm test nipeli

Rakorlu balants olan saya balantlarnda n gerilme olmayacak ve deiik tip sayalarn kullanmna imkn salayabilecek ekilde TS 10878 normuna uygun elik esnek balant eleman kullanlmaldr. Ankarada dk basn sisteminin uyguland tesisatlarda servis reglatr yoktur. Saya nlerinde otomatik kapatma mekanizmas olmayan sadece basnc dren governor reglatrler kullanlr.

24

Resim 1.18: Saya balant yerinin hazrlanmas

Resim 1.19: Ankarada uygulanan sayaca esnek balant elemann ve reglatrn balanmas

1.2.7. Temel, deme, duvar ve diletasyon geilerinden boru geirmekDuvar deme geilerinde en nemli husus gaz borusunun dna mutlaka bir boru klfnn geirilmesidir. Gaz borusu ve koruyucu klf borusunun e merkezli olmas salanmaldr. Klf borusunun i ap, gaz borusunun d apndan en az 20 mm daha byk olmal ve gaz borusu ile klf aras mastik dolgu ile doldurulmaldr. Koruyucu boru, bina d duvar iine sk yamur vb. sular tam szdrmaz bir biimde yerletirilmeli ve duvarn d tarafndan yaklak 50 mm i tarafndan yaklak 10 mm, deme geilerinde ise stte 50 mm, altta(tavan) 10 mm tamas salanmaldr. Koruyucu klf iinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamaldr. Klfn getii yer imento harc veya al ile sabitlenmelidir.

25

ekil 1.15:Duvar Geileri ve Klf Montaj

Resim 1.20: Demeden klfl boru geirme

Resim 1.21: Duvardan klfl boru geirme

Bina diletasyon geilerinde TS 10878 normuna uygun elik esnek balant hortumu kullanlmaldr. Byk veya birleik binalarda, binann diletasyonla ayrlm iki ksm arasnda farkl oturma olabileceinden, buralardaki i tesisat borular bu durumdan etkilenmeyecek ekilde bir esnek balant eleman ile balanmal veya boru geiinin etrafnda boruya kesme kuvveti uygulamayacak ekilde gerekli boluk braklmaldr. 26

ekil 1.16: Diletasyon geilerinden borularn geirilmesi

1.2.8. Borularn Kelepe ve Konsollarla Yap Elemanlarna TespitiSva st yaplan gaz tesisat borular, elik dubelli kelepe veya konsollar zerine oturtularak tutturulmaldr. elik dubeller matkapla duvara delik alp skca oynamayacak ekilde tutturulmaldr. Kelepeler yangna kar gvenli olmaldr. Tayc ksmlarnda yanc malzeme bulunmamas gerekir.

Resim 1.22: Doalgaz kelepesi

Resim 1.23:Kelepenin duvara tutturulmas

Kelepeler fittings malzemeleri zerine ve vida di balant noktalarna monte edilmemelidir. Kelepeler aras mesafe 1.5 2 m, daha byk apl borularda 2 - 3 m olabilir. Kullanlacak kelepelerin boru aplarna gre yatay ve dikey uygulamalarnda olmas uygun grlen aralklar bir fikir vermesi asndan aadaki tabloda verilmitir:

27

BORU KELEPELER ARASI MESAFELERBORU API YATAY DEY

1 1 1 2 2 3 4 6 8

2,0 m 2,5 m 2,5 m 2,7 m 3,0 m 3,0 m 3,0 m 3,0 m 3,0 m 5,5 m 6,0m

2,5 m 3,0 m 3,0 m 3,0 m 3,5 m 3,5 m 3,5 m 3,5 m 3,5 m 7,5 m 8,5 m

Tablo 1.2: Boru kelepe mesafeleri

Doal gaz boru hatlar duvardan belirli bir mesafe ile aa kelepe kullanlarak (a), boluksuz sva altna (b) (ancak bu zm Trkiyedeki uygulamalarda kabul edilmemektedir). Zorunlu hallerde kanallara denebilir (c). Bu deme biimleri ve boru tespitleri aadaki ekillerde gsterilmitir.

ekil 1.17: Gaz borularnn deiik ekillerde sabitlenmeleri

Gaz boru aplarnn byk veya borularn ar olmas hallerinde ise duvara veya zemine uygun boru destekleri veya konsollarla sabitlenmelidir. Konsollar, duvara beton harc ile tutturulmaldr.

28

ekil 1.18: Boru destekleri

1.3. Vana Montajlar1.3.1. Ana Kesme VanasBir binaya, daireye, yakc cihaza, sayaca verilen gaz tamamen gvenli ekilde kesebilmek veya kontrol edebilmek zere boru hattna konulan kresel tip gaz kesme elemandr. Ana gaz ebekesini bina i tesisatlar ile birletiren ve hemen bina giriinde yaplan dili balant noktasna bir ana gaz kesme vanas monte edilmelidir. Bu vana kolay ulalabilir bir yerde, 180-210 cmlik ykseklik aralnda olmal ve projede gsterilmelidir. Vanann grevi, binaya verilen gaz kesmek ve amaktr. Bina ierisindeki gaz hattnda herhangi bir arza, yangn, gaz kaa, deprem vb durumlarda ana emniyet vanasndan mdahale edilerek durum kontrol altna alnabilir. Tesisat yapan firma, projede belirtilen yere ana gaz kesme vanasn takacaktr. Her ana kapama vanasndan sonra, ayrca biim ve uzunluuna gre gaz iletmeleri tarafndan kabul edilmi yntemlere uygun uzun dili ( kontra somunlu ) veya konik rakorlu balant yaplmaldr. Bu balant sayesinde gerektiinde tesisat rahatlkla ikiye ayrlabilecektir. 29

Tamamlanp da henz i tesisat hatlarna balanmam olan veya iletmeden karlm bulunan hatlar vanadan sonra vidal kapak, kr tapa veya kr flan ile gaz szdrmayacak bir biimde kapatlmadr. Tesisatlarda DN 50 ve dk aplarda tam geili, dili kresel vanalar, DN 65 ve zeri aplarda ise flanl ve tam geili kresel vanalar kullanlmaldr.

ekil 1.19: Ana gaz kesme vanas (rakorlu balant)

ekil 1.20: Ana gaz kesme vanas (uzun vida ile balants)

1.3.2. Kolon VanasBina balant hatt, bina iinde birden fazla kolona ayrlacak ise her bir kolon iin ayrca bir kolon kesme vanas balanmaldr. Bu vanalar sayesinde her bir kolona ayr ayr mdahale edilebilir. Kolon vanalar kolay ulalabilir bir ekilde 180-210 cmlik ykseklik aralna monte edilmelidir. Kolon kesme vanalar, kolon ayrm noktasndan maksimum 1 m mesafede konulabiliyorsa, bunlarn ncesinde ayrca bir ana kesme vanas konulmasna gerek yoktur. Kolon kesme vanalarndan sonra rakorlu balant kullanlmaldr. Kolon kesme vanalarnn ap hattn ap ile ayn olmaldr. DN 65 ve zeri aplardaki kolon kesme vanalar flanl ve tam geili kresel vana olmaldr.

ekil 1.21: Kolon gaz kesme vanalarnn gsterilmesi

30

1.3.3. Saya VanasHer bina i gaz tesisatnda sayatan nce bir kresel gaz kesme vanas konmaldr.Bu vanalar TS EN 331 veya TS 9809 veya uluslar aras kabul grm standartlara uygun vanalar olmaldr. Saya gaz giriinden nce monte edilen vanalar herhangi bir tehlike annda abonenin veya bir bakasnn kolayca kapatabilmesini salayacak ekilde bir ama-kapama kolu olmal, ayrca kolayca ulalabilecek ekilde yerletirilmelidir. Saya ncesi vanalarn yerden ykseklii 180-210 cm aralnda olmaldr. Saya vanalarnn balantlar kolon hattnn dairelere giden son noktasdr ve dili olarak balanr. Eer saya bal deil ise vanann ucuna bir kr tapa sklmaldr. Saya gaz kesme vana aplar ilgili gaz datm irketinin tesisat ynetmeliklerine gre uygun grecei apta olmaldr. Bu Ankarada ve baz ehirlerde standart olarak DN 25dir.

Resim 1.24: Kresel gaz kesme vanas

Resim 1.25: Saya gaz kesme vanasnn balants

31

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET

LEM BASAMAKLARI Projeye gre duvar ve demeden geecek gaz boru yerlerini tespit ediniz.

NERLER Gerekli gvenlik tedbirlerini alnz. Gaz borular; gelii gzel denmemeli, gaz ynetmeliklerine uyulmaldr. Gaz borusu geecek duvar ve deme yerlerini nceden iaretleyiniz. Boru gei yerlerine boru klf koymay unutmaynz.

Gaz borularnn geecei duvar ve demeleri delerek hazrlaynz. Boru klflarn boru apna uygun llerde kesiniz ve delmi olduunuz gei noktalarna imento harcyla sabitleyiniz. Bina balant hattndan tesisat demeye balayarak ana kesme vanasnn montajn yapnz. Gaz borusunu klfn ierisinden e merkezli olacak ekilde geiriniz. Klf ile boru arasndaki boluu uygun dolgu malzemesi (mastik, silikon vb) ile doldurunuz. Hazrladnz kolon gaz borularn oksi-asetilen veya elektrik ark kayna ile kaynatnz.

Merkez aralklarnn eit olmasna, gaz borusunun klf zerine yaslanmamasna dikkat ediniz.

Kaynaa balamadan nce kaynak yapacanz makine ve aparatlar hazrlaynz.

Gaz borusu ile klf arasn mastik vb ile doldurmay unutmaynz. Hazrladnz boru paralarn szdrmayacak ekilde dikkatli birletiriniz.

32

Kolon vanasnn yapnz.

montajn

Byk apl gaz borularn boru destekleri ile destekleyiniz. DN 65 ve daha byk apl balantlarda, ana vana ve saya balantlar flanl olarak yaplmaldr. Saya balants dili ve sklebilir olacak ekilde yaplmaldr. Saya vanas, kaynakl imalatn en son noktasdr ve bu da dili olarak balanmaldr.

Saya vanas montajn yapnz

33

LME VE DEERLENDRME

LME VE DEERLENDRME

Bu faaliyette kazanm olduunuz bilgileri aada verilen sorular cevaplandrarak deerlendiriniz. A-OBJEKTF TESTLER (LME SORULARI) 1. Aadakilerden hangisi doal gaz tesisatlarnda kullanlan vanadr? A) iber vana B) Kresel vana C) Stop vana D) Kosva vana Doal gaz sayalar tketilen gaz hangi birim cinsinden lerler? A) kW/h olarak B) kcal/h olarak C) kg/cm olarak D) m/h olarak Doal gaz kolon tesisat denirken hangi birletirme yntemi kullanlmaldr? A) Flanl birletirme B) Dili birletirme C) Kaynakl birletirme D) Fzyon kayna ile birletirme Aadakilerden hangisi bina balant tanmlar ? A) Sayatan sonra denen hatta denir. B) Ana gaz datm ebekesini mteri i tesisat ile birletiren hattr. C) Kolon ile daire saya giriine kadar olan hatta denir. D) Servis hattndan/kutusundan balayp kolon giriindeki ana kesme vanasna kadar denen gaz hattdr. Aadakilerden hangisinde kolon hattnn tanm yaplmtr? A) Bina balant hattndan balayarak sayaca kadar olan boru adr. B) Bina giriinden tketim hatlarna kadar uzanan boru tesisatdr. C) Ana gaz datm ebekesini bina mteri i tesisat ile birletiren hattr. D) Sayatan sonra denen hatta denir. DN 80den byk olan elik borular hangi kaynak yntemi ile birletirilir? A) Oksi-asetilen kayna B) Elektrik ark veya argon kayna C) Sert lehim D) Hepsi

2.

3.

4.

5.

6.

34

7.

Aadakilerden hangisinde Ankarada uygulanan servis hattnn tanm yaplmtr? A) Bina giriinden tketim hatlarna kadar uzanan boru tesisatdr. B) Sayatan tketim yerlerine kadar denen hattr. C) Kolon tesisatndan saya giriine kadar ekilen hattr. D) Ana gaz datm ebekesini bina mteri i tesisat ile birletiren hattr. Konut girilerine balanan sayalarn gaz balantlar nasl yaplmaldr? A) Flanla B) Sayac karnza aldnzda gaz girii sadan, k soldan balanmal. C) Sayac karnza aldnzda gaz girii soldan, k sadan balanmal. D) Kaynakla

8.

9.

Ana gaz kesme vanas binada nereye konmaldr? A) Hemen bina giriinde herkesin kolayca ulaabilecei bir yere B) Hemen merdiven altna kimsenin grmeyecei bir yere C) Boru hattnn en son noktasna D) Kapal bir kutu yaplp iine konmaldr.

DEERLENDRMECevaplarnz cevap anahtaryla karlatrnz ve doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz.

35

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET

Aada resmi verilen kolon tesisatn tekniine ve kurallara uygun bir ekilde elektrik ark kayna ile birletiriniz ve montajn yapnz.

ekil 1.22: Kolon tesisat

Ara ve Gereler : DN 50 ve DN 40 apnda doal gaz borusu Elektrik ark kaynak postas Boru kesme makinesi Boru klflar Boru destekleri Boru anahtar Kurbaack Gaz szdrmazlk macunu ve keten Yadanlk Su Terazisi Mengene Metre Doal gaz vanalar Boru kelepeleri Matkap 36

PERFORMANS DEERLENDRME PERFORMANS DEERLENDRMEAklama: Sevgili renci, bitirdiiniz faaliyet sonunda aadaki performans testini doldurunuz. Hayr olarak iaretlediiniz konular retmeniniz ile tekrar alnz.

KONTROL LSTES DEERLENDRME KRTERLERYapacanz i iin gerekli takmlar hazr hle getirdiniz mi? Borular deyeceiniz bir temrin duvar hazrladnz m? Gaz borularn aplarn dikkate alarak llerinde kestiniz mi? Gaz borularnn geecei duvar ve demeleri deldiniz mi? Gaz borularnn geecei duvar ve demelere klf koydunuz mu? Kaynak iin uygun ortam hazrladnz m? eride kaynak yaplacaksa gerekli havalandrma tertibatn saladnz m? Borular oksi-asetilen kayna ile kaynattnz m? Borular elektrik ark kayna ile kaynattnz m? Kaynak yaparken dnlerde patent dirsek kullandnz m? Yaptnz kayna gz ile kontrol ettiniz mi? Byk apl borular iin boru destekleri ( konsol) yaptnz m? Dediiniz kolon borularn kelepe ile sabitlediniz mi? i bitirdiinizi retmeninize bildirdiniz mi? DZENL VE KURALLARA UYGUN ALIMA Meslee uygun kyafet giydiniz mi? alma alann tertipli, dzenli kullandnz m? Yapacanz ie gre takm ve aparat setiniz mi? Takmlar dzgn kullandnz m? Gvenlik tedbirlerini aldnz m? DEERLENDRME Yaptnz deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Eksikliklerinizi aratrarak ya da retmeninizden yardm alarak tamamlayabilirsiniz. Cevaplarnzn tamam evet ise bir sonraki faaliyete geiniz. 37

Evet

Hayr

RENME FAALYET2 RENME FAALYET2AMA

Bu faaliyette verilecek bilgiler dorultusunda, uygun ortam salandnda tekniine gre tesisatn mukavemet testini yapabileceksiniz.

ARATIRMA evrenizde kolon tesisat yaplm olan binalarn gaz borularn inceleyiniz Boru montajlarnda hangi elemanlar kullanlm ise not ederek arkadalarnzla atlye ortamnda paylanz.

2. TESSATIN MUKAVEMET TEST tesisat bitmi binalarn gaz tesisatlar projesine uygun olarak dendikten sonra, yetkili firma tarafndan bina balant hattndan sayaca kadar olan hatta ve sayatan sonra denen i tesisata ayr ayr armatrler taklmadan nce 1 bar basnl hava baslarak borularn dayanklln kontrol etmek ve gaz borusu ierisinde olabilecek apak, pislik vb. maddeleri boru dna atmak iin tesisata mukavemet testi yaplr. Mukavemet Testi Mukavemet (n ) testi bir ykleme testi olup armatrleri monte edilmemi yeni tesisatlara uygulanr. Test sresince btn tesisat klar szdrmaz ekilde kr tapa ve flan ile kapatlm olmaldr. n testin, armatrleri olan tesisatta uygulanmas iin armatrlerin test basncna dayanacak ekilde seilmi olmas gerekir. n test uygulamasnda, i tesisat 1 barlk bir st basn (hava veya inert gaz) ile test edilir. Oksijen kullanlmaz. Scaklk dengelendikten sonra test basnc 10 dakika sre ile dmemelidir. Test ilemi bitiminde tesisatn en alt noktasnda bir birleme yeri sklerek boru ierisindeki basnl hava ile apak vb. artklar dar atlmaldr. Gaz tayc elik borular binaya bir tehlike annda kolayca ulalabilen bir yerinden girmelidir. Buradaki ana gaz borusu ve ana kapama vanas, hasar grmeyecek ekilde darbelere kar monte edilmi ve korunmu olmaldr. Bu yer, bina deposu ve oturma yeri olarak kullanlmamaldr. Kapama vanas; kresel elik vana olmal, gerekli grlrse muhafaza altna alnmaldr. 38

2.1. Test Manometrelerinin KullanlmasKapal boru ve kaplardaki basnc len cihazlara manometre denir. Doal gaz tesisatlar kaak olup olmadnn anlalmas iin teste tab tutulur. Bu testin yaplmas iin metalik manometreler ve -U- tipi manometreler kullanlr. -U- manometreler sulu veya cival olarak imal edilirler. Tesisatn mukavemet testinin kontrolnde metalik veya cival U tipi manometre, szdrmazlk testinin kontrolnde sulu U tipi manometre kullanlr.

2.2. Bina Balant Hattnn Test EdilmesiBina balant hatlar, bina d duvar ve demelerden koruyucu borular kullanlmak suretiyle geirilmelidir. Bu hatlarn zemin stne k ve bina iine giri noktalar arasnda kalan ksmlar korozyona ve mekanik darbelere kar tam korunmu olmaldr. Onaylanm, projesine uygun olarak tamamlanm tesisatlarn cihaz balant ular kr tapa ile szdrmaz bir ekilde kapatlarak cihazlara balanmadan nce basnc 1 bar olan hava veya soy gaz ile dayankllk testine tabi tutulmaldr. Yalnzca bir borudan ibaret olan bina balant hatlarnda nce, biri hari btn klar kapatlr. Ak uca bir T paras balanr. Tnin bir ucunda manometre, dier ucunda ise bir vana bulunur. Vana olan uca bir pompa veya kompresr balanarak tesisata hava baslr. Basn 1 bara ulanca vana kapatlr. Bu esnada borularn eitli noktalarndan boruya zarar vermeden plastik veya aa tokmakla hafife vurulmak suretiyle dayankllk kontrol yaplr. 10 dakika beklenir, eer sistemde kaak yoksa mukavemet testi olumludur.

ekil 2.1: Bina balant hattnn mukavemet testinin yaplmas

2.3. Tesisatn Test EdilmesiBina i tesisat da bina balant hattnn test edildii gibi onaylanm projesine uygun olarak tamamlanm, tesisatlarn cihaz balant ular kr tapa ile szdrmaz bir ekilde kapatlarak cihazlara balanmadan nce basnc 1 bar olan hava veya soy gaz ile mukavemet testine tabi tutulmaldr. 39

Bu testte saya giri k elik bir boru ile birbirine balanarak (saya tesisata bal deilken) btn boru tesisat mukavemet testine tabii tutulduu gibi sayaca kadar olan ksm ayr, sayala cihaz balantlar aras ayr test edilir. nce biri hari btn klar kapatlr. Ak olan uca -T- paras balanr. Tnin bir ucunda manometre, dier ucunda ise bir vana bulunur. Vana olan uca bir pompa balanarak tesisata hava baslmaya balanr. Basn istenen deere ulanca vana kapatlr. 10 dakika beklenir. Bu bekleme sresi iinde tesisata zarar vermeden plastik veya aa tokmakla borularn eitli yelerine hafife darbeler uygulanr. 10 dakika ierisinde basnta bir dme meydana gelmez ise bu mukavemet testi olumludur. Bu ilemlerde tesisat basnlandrmak iin kesinlikle oksijen tp, asetilen tp yada LPG tp kullanlmamaldr. Tesisattaki kaak kontrolnde akmak vs ak alevle kontrol kesinlikle yaplmamal ve manometreler kullanlmaldr.

ekil 2.2: Bina i tesisatnn mukavemet testine tabi tutulmas

2.4. Tesisattaki Havann BoaltlmasTesisatn testi tamamlandktan sonra boru ierisindeki basnl hava, tesisatn en alt noktasnda en byk kesitli balant noktas almak suretiyle boaltlr. Havann tesisat ierisinden atldna tamamen emin olunduktan sonra alan tapalar ve vanalar tekrar kapatlmal, test sonras yaplan saya, cihaz balantlar ve tm tesisat iin ayrca szdrmazlk testi uygulanmaldr.

40

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET

LEM BASAMAKLARI

NERLER

Tesisat 0,5-1 bar basnta hava veya soy gaz ile doldurunuz.

Tesisata hava basmadan nce tesisat u noktalarnda bulunan vanalar kapatnz. Vana olmayan ular kr tapa ile kapatnz. Tesisata zarar vermeyecek ekilde borular ekileyiniz. En byk apl boruda bulunan kr tapa veya vanay aarak tesisat iindeki havay boaltnz.

eki ile hafife borulara vurunuz.

Tesisattaki havay boaltnz.

41

LME DEERLENDRME LME VE VE DEERLENDRMEBu faaliyette kazanm olduunuz bilgileri aada verilen sorular cevaplandrarak deerlendiriniz.

LME VE DEERLENDRMEA- OBJEKTF TESTLER (LME SORULARI) Aadaki sorularn cevaplarn Doru ve Yanl olarak deerlendiriniz. ( ) 1. Bina balant ve kolon hattnn mukavemet testi ileminde metalik veya cval U manometreler kullanlmaldr. ( ) 2. Mukavemet testlerinde 1 bar basnta en az 10 dakika scaklk dengelenmesi iin beklenmelidir. ( ) 3. Test ilemlerinde cval -U- manometre kullanldnda test sresi 40 dakika olmaldr. ( ) 4. Mukavemet testi armatrleri taklmam tesisata yaplr. ( ) 5. Gaz borularna balyozla vurmak suretiyle de mukavemet testi yapmamz gerekir. Aada bo braklan yerleri doldurunuz. 6. -U- Manometreler ve olmak zere iki tipte imal edilir. 7. Test ilemi bitiminde tesisatn .. noktasnda bir birleme yeri sklerek boru ierisindeki basnl hava ile apak vb. artklar dar atlmaldr. 8. Mukavemet testinde boruya zarar vermeden .veyaborularn eitli yerlerine hafife darbeler uygulanr.

DEERLENDRME Cevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete geri dnerek tekrar inceleyiniz. Tm sorulara doru cevap verdiyseniz dier faaliyete geiniz.

42

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYETAada montaj detay ekli verilen doal gaz i tesisatnn mukavemet testini yapnz.

ekil 2.3: Uygulama faaliyeti-2

Ara ve Gereler : Test gaz tp (Bunun yerine pompa yada kompresr de kullanabilirsiniz) Cval U manometre yada metalik manometre Kurbaack Boru anahtar Tp balant hortumu Keten ve szdrmazlk macunu

DEERLENDRME LE43

PERFORMANS DEERLENDRME PERFORMANS DEERLENDRMEKONTROL LSTESBir arkadanzla birlikte yaptnz uygulamay deerlendirme leine gre deerlendirerek, eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

DEERLENDRME KRTERLERTest iin gerekli takmlar aldnz m? Testen nce neler yapmanz gerektiini planladnz m? Manometreyi dzgn baladnz m? Yeteri kadar tesisata basn uyguladnz m? Basntan sonra manometreyi iaretlediniz mi? Yeteri kadar scaklk dengelenme sresini beklediniz mi? Plastik veya aa tokmakla hafif darbeler uyguladnz m ? Birletirme yerlerine kpk uyguladnz m? Manometrede basn dmesi olduysa, kaa tespit ettiniz mi? Basn dmesi yoksa retmeninize haber verdiniz mi? Tesisattaki mevcut havay boalttnz m? Hava boaltmak iin am olduunuz yerleri tekrar kapattnz m? DZENL VE KURALLARA UYGUN ALIMA Meslee uygun kyafet giydiniz mi? alma alann tertipli, dzenli kullandnz m? Yapacanz ie gre takm ve aparat setiniz mi? Takmlar dzgn kullandnz m? Gvenlik tedbirlerini aldnz m?

Evet

Hayr

DEERLENDRMEYaptnz deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Eksikliklerinizi aratrarak ya da retmeninizden yardm alarak tamamlayabilirsiniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise bir sonraki faaliyete geiniz.

44

RENME FAALYET-3 RENME FAALYET-3AMABu faaliyette verilecek bilgiler dorultusunda, uygun ortam salandnda gerekli donanm kullanarak tekniine ve ynetmeliklere gre tesisatlarn szdrmazlk testini yapabileceksiniz.

ARATIRMA Binamzda veya evimizde gaz kaa olduu zaman ne gibi ilemler yapmalyz? Nereye bavurmalyz? Gaz kaa durumlarnda ne gibi tedbirler alnmaldr? Aratrnz, snf ortamnda arkadalarnza sunum yapnz.

3. TESSATIN SIZDIRMAZLIK TESTBina doal gaz i tesisatna mukavemet testi uygulandktan sonra kaynakl denen bina balant hattna ve daire ii tesisatna szdrmazlk testi yaplr.

3.1. Bina Balant Hattnn Test EdilmesiBinaya yeni denen bina balant hattna mukavemet testi uygulandktan sonra szdrmazlk testine tabi tutulur. Mukavemet testinden sonra tm cihazlar bal ve vanalar ak konumda iken tesisatn szdrmazlk testi yaplmaldr. Szdrmazlk testi; iletme basnc 21 mbar olan ksmlarda minimum 71 mbar, iletme basnc 21 mbardan yksek olan ksmlarda ise iletme basncnn 50 mbar fazlas basnla yaplmaldr. Bu basn altnda scaklk dengelenmesi iin 10 dakika beklendikten sonra tesisatta 10 dakika sre ile U manometre kullanlarak szdrmazlk testi yaplr. Test ilemi tesisata pompayla baslan hava ile yaplr. Bu test esnasnda manometrede basn dmesi olmamaldr. Yaplan bu testin haricinde ebeke balant yeri, ebeke basnc altnda anti korozif sabun kp veya sulu zeltiyle szdrmazlk deneyine tabi tutulur. Bu kontrolde hibir kpk kabarc grlmediinde balantnn karmad kabul edilir.

45

ekil 3.1 Bina balant hattnn gsterilmesi

46

ekil 3.2:Bina balant hattnn szdrmazlk testinin yaplmas

3.2. Tesisatn Test EdilmesiBu test vanalar kapatlmadan, borular boyanmadan, sarlmadan veya kanal iinde ise kanal kapaklar kapanmadan tesisat yapan kii/kiiler tarafndan yaplr. Bu test servis kutusu kndan cihazlara kadar; cihazlar, varsa reglatrler, ayar ve kontrol elemanlar, sayalar dahil tm boru tesisatna uygulanr.

3.2.1. Hava ile Yaplan Szdrmazlk TestiYeni denen veya onarm sonras devre d braklan borularn yeniden iletmeye alnmasnda uygulanr. Bu test, i tesisatn testine benzer ekilde yaplr. Szdrmazlk testi aadaki ekilde uygulanr: Saya kndaki test nipeli hari btn klar kapatlr. Test nipeline manometreye taklan hortum taklr. Tesisata nefesle veya tesisatn byklne gre pompa ile hava baslr. Basn (ebeke basnc + 50 mbar) olacak ve 71 deerinden aa olmayacaktr. Basn istenen deere ulanca 10 dakika sre ile sl dengelenme iin beklenir. Isl dengelenme sonras stte kalan su seviyesi hizasna manometre zerinde bir izgi ekilerek su seviyesi iaretlenir. Bunu takip eden 10 dakika iinde basnta dme (Su seviyesinde izgi altna dme) meydana gelmezse test olumludur. Test sonrasnda manometre sklerek test nipelinden yada bir kr tapadan hava boaltlr. 47

Resim 3.1:U- manometre ile szdrmazlk testi

ekil 3.3: Bina balant hattnn ve i tesisatn ayr ayr -U- manometre ile test edilmesi

48

3.2.2. Gaz ile Yaplan Son Szdrmazlk Testi Normal iletme basnc altnda sayalar, reglatrler ve cihazlarn balantlarnda szma olmamaldr. Bu szdrmazlk kontrol doal gazn kendisi ile yaplr ve kontrol iin sabun kp kullanlr. Bu test yine yapmc tarafndan uygulanr. Bu testin fark, gaz datm irketinin gaz beslemesini kontrol etmesidir. Proje mhendisi, yapmc ve gaz datm irketi eleman testte hazr bulunur. Aslnda bu test, tesisata gaz verilmesinin bir parasdr. Szdrmazlk testi yapldktan sonra tesisata gaz vermek iin en son yaplan balant noktalarna sabun kp ile szdrmazlk kontrol yaplr. Kaak olan noktalarda kabarcklar oluur. Kaak varsa yeri saptanr. Gaz vanas kapatlarak emniyet salanr ve gerekli tamirat yaplr.

3.2.3. Tesisattaki Havann BoaltlmasTesisatn testi tamamlandktan sonra borular iindeki basnl hava en st noktadan tapa almak suretiyle boaltlmaldr. Test sonucu olumlu ise bu blme gaz verilir. Test srasnda tesisata giren hava, sayaca en uzak noktada bulunan cihaz vanas alarak dar atlr. Alan tapadan tamamen gaz gelene kadar boaltma ilemi devam eder. Bu ilemin yapld blmeler iyice havalandrlmal, ilem esnasnda ak alev bulundurulmamal, sigara iilmemelidir. 3.2.4. Tesisattaki Gazn Boaltlmas Tesisattaki gazn boaltlabilmesi iin ncelikle boru hatt, ilgili kapatma tertibat ile kapatlmal ve kontrolsz almasna kar emniyete alnmaldr. Gaz k olan veya gaz k olabilecek yerlerde havalandrma ile gazn tehlikesiz k salanmaldr. En byk apl borunun ucunda bulunan kr tapay skerek veya tesisatn en st noktasnda bulunan tahliye vanasnn ucuna hortum balanarak hortumun ak ucu darya verilmeli, bu ekilde tesisatn ierisindeki gaz boaltlmaldr. Bu ilem sresince bu yerlerde ak alev, ate bulundurulmamal, sigara iilmemeli, elektrik cihazlar ve kap zilleri altrlmamaldr.

49

UYGULAMA FAALYET

UYGULAMA FAALYET

LEM BASAMAKLARI

NERLER

Tesisat iletme basncnn 50 mbar fazlas basnta hava veya inert gaz ile doldurunuz. U tipi sulu manometreyi saya kndaki test nipeline yada tesisata monte edeceiniz bir test balna balaynz. 10 dakika sl dengelenme sresini bekleyiniz

Tesisatn u noktalarndaki vanalarnn kapal olup olmadn kontrol ediniz.

Manometrenin test nipeli balantsndan hava szdrmamasna dikkat ediniz.

Havann veya inert gazn ortam scaklna gelmesi gerektii iin sl dengelenme sresi nemlidir. Hava basldktan sonra manometredeki su seviyesinin her iki kolda da ayn seviyede kalmamasna dikkat ediniz.

Isl dengelenme sresinden sonra U tipi manometreyi stteki su seviyesinden iaretleyiniz. Manometrede 10 dakika sreyle basn dmesi kontrol iin beklenmelidir. Sre sonunda asla basn dmesi olmamaldr.

50

LME VE DEERLENDRME

LME VE DEERLENDRME

Bu faaliyette kazanm olduunuz bilgileri aada verilen sorular cevaplandrarak deerlendiriniz.

LME VE DEERLENDRMEA- OBJEKTF TESTLER (LME SORULARI) Aadaki sorularn cevaplarn Doru ve Yanl olarak deerlendiriniz. D Y ( ) ( ) 1. Gaz tesisatlar bitirildikten sonra szdrmazlk testi yapma zorunluluu yoktur. ( ) ( ) 2. Szdrmazlk testi yaplrken, tesisatta test nipeli hari btn klar kapatlr. ( )( ) 3. Szdrmazlk testi esnasnda en az 25 dakikalk bir sl dengelenme sresi beklenmelidir. ( ) ( ) 4. Szdrmazlk testinde tesisata 1 bar hava veya inert gaz baslr. ( ) ( ) 5. Tesisattaki gazn boaltlmas esnasnda havalandrma yaplmasna gerek yoktur. ( ) ( ) 6. Tesisatn szdrmazlk testi tamamlandktan sonra borulardaki basnl hava en st noktadan tapa almak suretiyle boaltlmaldr. Aada bo braklan yerleri doldurunuz. 7. Gaz tesisatlarnn szdrmazlk testlerinde genellikle veyakullanlr. 8. Szdrmazlk testleri yaplrken test arac olarak genellikle manometreler kullanlr. 9. Tesisatta kaak olduunu manometredeki su seviyesinin...sonucu anlarz. 10. Gaz testlerinde kullanlan kpk zellikte olmamaldr.

DEERLENDRMECevaplarnz cevap anahtar ile karlatrnz. Doru cevap saynz belirleyerek kendinizi deerlendiriniz. Yanl cevap verdiiniz ya da cevap verirken tereddt yaadnz sorularla ilgili konular faaliyete geri dnerek tekrar inceleyiniz. Tm sorulara doru cevap verdiyseniz dier faaliyete geiniz.

51

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET

Aadaki ekilde verilen doal gaz i tesisatnda gerekli donanmlar kullanarak szdrmazlk testini yapnz.

ekil 3.4: Uygulama faaliyeti

Ara ve Gereler Kresel gaz kesme vanas -U- tipi sulu manometre Gaz borusu Kurbaack Szdrmazlk macunu Szdrmazlk contas Boru kesme makinesi Boru kelepesi Keten Pafta (Di ama aparat)

52

PERFORMANS DEERLENDRME PERFORMANS DEERLENDRMEB. UYGULAMALI TESTBir arkadanzla birlikte yaptnz uygulamay deerlendirme leine gre deerlendirerek, eksik veya hatal grdnz davranlar tamamlama yoluna gidiniz.

DEERLENDRME KRTERLERTest iin gerekli takmlar hazrladnz m? Testen nce neler yapmanz gerektiini planladnz m? Manometreyi dzgn baladnz m? Yeteri kadar tesisata basn uyguladnz m? Basntan sonra manometreyi iaretlediniz mi? Yeteri kadar sl dengelenme sresini beklediniz mi? En son yaplan birletirme yerlerine kpk uyguladnz m? Manometrede basn dmesi olduysa kaan yerini tespit ettiniz mi? Basn dmesi yoksa retmeninize haber verdiniz mi? Tesisattaki havay emniyetli olarak boaltnz m ? Havay boalttktan sonra atnz yerleri tekrar kapattnz m ? DZENL VE KURALLARA UYGUN ALIMA Meslee uygun kyafet giydiniz mi? alma alann tertipli, dzenli kullandnz m? Yapacanz ie gre takm ve aparat setiniz mi? Takmlar dzgn kullandnz m? Gvenlik tedbirlerini aldnz m?

EVET HAYIR

DEERLENDRME Yaptnz deerlendirme sonunda Hayr eklindeki cevaplarnz bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz renme faaliyetini tekrar ediniz. Eksikliklerinizi aratrarak ya da retmeninizden yardm alarak tamamlayabilirsiniz. Cevaplarnzn tamam Evet ise modl deerlendirmeye geiniz.

53

MODL DEERLENDRME MODL DEERLENDRMEAada retmeninizin size llerini verdii gaz tesisatn tekniine ve standartlara uygun olarak kaynakla birletiriniz, montajn yapnz. Gerekli mukavemet ve szdrmazlk testlerini yapnz.

Ara ve Gereler Deiik aplarda doal gaz borusu Elektrik ark veya oksiasetilen kaynak takm Dubel nceden hazrlanm temrin duvar Gaz boru kelepesi Matkap Su Terazisi Metre Boru anahtar Kurbaack Boru kesme aparat Metalik ve U tipi sulu manometre Pompa veya kompresr

54

PERFORMANS DEERLENDRME PERFORMANS DEERLENDRME

Modl ile kazandnz yeterlii aadaki kriterlere gre lnz. DEERLENDRME KRTERLER Gaz borularn, aplarn dikkate alarak llerinde kestiniz mi? Kaynak takmlarn hazr hle getirdiniz mi? Borular deyeceiniz bir temrin duvar hazrladnz m? Borular oksi-asetilen veya elektrik ark kayna ile kaynattnz m? Kaynak yaparken dnlerde patent dirsek kullandnz m? Borular gaz boru kelepesi kullanarak duvara sabitlediniz mi? Yaptnz kayna gz ile kontrol ettiniz mi? Yaptnz kaynaa mukavemet testi uyguladnz m? Yaptnz kaynaa szdrmazlk testi uyguladnz m? En son yaplan dili birletirme yerlerine kpkle kaak kontrol yaptnz m? Manometrede basn dmesi olduysa kaak yerini tespit ettiniz mi? Basn dmesi yoksa retmeninize haber verdiniz mi? inizi bitirdiyseniz retmeninize haber verdiniz mi ? Tesisattaki havay emniyetli bir ekilde boalttnz m ? Havay boalttktan sonra atnz yerleri tekrar kapattnz m ? DZENL VE KURALLARA UYGUN ALIMA Meslee uygun kyafet giydiniz mi? alma alann tertipli, dzenli kullandnz m? Yapacanz ie gre takm ve aparat setiniz mi? Takmlar dzgn kullandnz m? Gvenlik tedbirlerini aldnz m? Zaman iyi kullandnz m?

Evet

Hayr

DEERLENDRMElme sonularna gre sizin modl ile ilgili durumunuz retmeniniz tarafndan deerlendirilecektir. Bu deerlendirme iin retmeninize bavurunuz.

55

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARIRENM FAALYET 1 CEVAP ANAHTARI1 2 3 4 5 6 7 8 9 B D C D A B D C A

RENM FAALYET 2 CEVAP ANAHTARI1 2 3 4 5 6 7 8 D D Y Y Y Sulu-cval en alt Plastik veya aa tokmakla

RENM FAALYET 3 CEVAP ANAHTARI1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Y D Y Y Y D Hava-inert gaz Sulu -UAa dmesi Korozif

56

NERLEN KAYNAKLAR NERLEN KAYNAKLAR MMO Doal Gaz Tesisat Proje Hazrlama Teknik Esaslar, Yayn No: 133. ISISAN almalar No: 43, Doal Gaz Tesisat, Kasm 1991. DEMRDKM Teknik Yayn No: 3, Doal Gaz ve LPG, Ocak 2002 . Hsn KADIOLU, Hseyin DEMR, Baykal ERGN, Yapda Doal Gaz Tesisat,

57

KAYNAKA KAYNAKA EGO, Doal Gaz Tesisat Ynetmelii ve Teknik artnamesi, Ankara, 2000. MMO, Doal Gaz Tesisat Proje Hazrlama Teknik Esaslar, Yayn No: 133. TS 7363, Doal Gaz Bina Tesisat Projelendirme ve Uygulama Kurallar 1989. ISISAN almalar NO: 345, Doal Gaz Tesisat, Ekim 2003. KADIOLU Hsn, DEMR Hseyin, ERGN Baykal. Yapda Doal Gaz Tesisat, DEMRDKM Teknik Yayn No: 3, Doal Gaz ve LPG, Ocak 2002. TTMO, Temel Bilgiler, Tasarm ve Uygulama Eki, Say: 5. GDA, Doal Gaz Tesisat Ynetmelii ve Teknik artnamesi, stanbul, 2000. YILDIZ Taner, Ders Notlar, Ankara Yap Meslek And. Tek. ve n.Tek.Lisesi, Tesisat Teknolojisi Blm retmeni, 2006. GDA-UGETAM Tesisat Uygulama Ders Notlar ve Sunumlar

58