djuzepe tuci - istorija indijske filozofije

Download Djuzepe Tuci - Istorija Indijske Filozofije

Post on 29-Dec-2015

819 views

Category:

Documents

39 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Samo ime govori, istorija filozofije najstarijih spisa na svetu.

TRANSCRIPT

  • ! ~ UCI

    ~

    INDIJSKE. FILO~OFJJE ..

    . . .

    i ~ ~

    ' 1

    NOLIT

    .,... .. '"' ' .

    ' .

  • DUZEPE TUCI

    ISTORIJA INDIJSKE

    FILOZOFIJE

    NOLIT BEOGRAD 1982

  • PREVELA MILANA PILEIC

    1

  • PREDGOVOR

  • / (

    1 Giseppe i roden 1894. Macerati, Italiji .

    Djplomirao Rim i i tamo na Univerzitet dgogodjsnji profesor indijskjh dalekoistocnih religija i filo-zofija, sanskrta i tietskog. Takoder , dZim i kracim razmacima, boravio Indiji, Nepal, it, Kini, Afga-

    nistan, Pakistan, Iran. Na indijskim niverzitetima Calcttj i Shantiniketan (Bengal) predavao kineski tibetski, uz obavezni talijanski, koji i njegov dg

    klturnoj saradnji. Poslednjih se godina bavio naroCito arheoloskim istrazivanjima i procavanjem njihovih re-

    zltata : talijanske ekipe radile s Pakistan, Afganistan i Iran. Clan talijanske Akademije, dgogodisnji pred-sjednik ISMEO-a (lstitto Italiano per il Medio ed Estre-mo Oriente) Rim, clan mnogih drgih glednih akade-mija i drstava. Doitnik Nehrove nagrade. Njegov rad, vrlo siroke tematike, ide od desi-friranja i rekonstrkcije starih tekstova do filozofskih interpretacija; od izla-ganja vjerskog n do vrlo kompliciranih egzegetskih pitanja; od historije knjizevnosti, likovne mjetnosti ili iluminacija rkopisa do historije same; od arheoloskih i paleografskih studija do dnevnika s naucnih ekspedicija ; od lingvistickih i filoloskih istrazivanja do prevoda i ne-zanemarivih recenzija knjiga iz strke, i sl. Prve radove

    i objavljje jos ranim dvadesetim godinama ovoga vijeka, pise i dan-danas, i to na talijanskom i engleskom jezik. Rkovodi, pored ostalog, izdavackom djelatnosc ISMEO-a iz raznih o!asti orijentalistike i, posebno, ure-

  • 10 RADA IVEKOVIC

    divanjem njegovog casopisa East and West (Rim). Ovaj cenjak svjetskoga glasa, polihistor kakve danasnja seg-mentarna kltura rijetko proizvodi, citelj mnogih ge-neracija orijentalista raznih strka: lingvista, filozofa, hi-storicara, etnologa, arheologa, istrazivaca religija ili mjetnosti, i sl. Pozivi kao sto poziv indologa ili tietologa jos vijek zahtijevaj ovakv sirinu, i kod njih ima pred-nost ne samo onaj ko se sluzi jezikom - dakle Cita tekstove - nego prije svega onaj ko ove i razmije. Pretpos.ta vka svajanje klture, cjelokpne historije naroda kojemu rijec. Kada se neki francski ili evropski nacnik bavi francuskom knjizevnosc XVJI vijeka, Cini nam se to posve pirodnim i ne zapazamo sta sve on morao da asimilira - osim svog najZeg predmeta - da bi postigao spjeh.

    Medtim, kada se neko pozabavi tibetskom vjerskom poe-zijom, odjednom postajemo svjesni prepreka: sve valjalo prethodno naciti, nista nam (nama na Zapad) nije dano

    okviru naik klture ili obrazovnih sistema. Napor ne samo sto izgleda vee i jeste veci nego kad rijec nekoj tradi-cionalnoj grani evropske cenosti. Stoga i pedagog

    vijek insistirao na tome da odsjeci za orijentalne stdije, bar onaj na Univerzitet Rim (Scola orientale) i onaj

    spomentom ISMEO-, na kojima neposrednije radio, sadrze sto vise znanstvenih disciplina. Nemoguce baviti se nekom dalekoistocnom (ali, zapravo, ni bilo kojom

    drgom) kltrom iz krila samo jedne discipline. i to nacio iz vlastitog iskstva.

    ipak, talijanska orijentalistika, posebno indologija, nije vrijeme svog nastanka imala tako sirok osnov. Ona se rodila iz prakticne potrebe, dakle funkcionalisticki: rimski mislioci i venecijanski i denovski trgovci bili s

    novom vijek prvi ptnici na Istok. Oni s sami poceli iljeziti svoja iskstva, pisati prircnike za snalazenje, ptopise, gramatike dalekih jezika, zemljopise dalekih naroda, ovisno tome zasto s ptovali. vanturistima, kakav

    i Marko Polo (1254-1324)1, i trgovcima trebali s do-' k Pola i st nasi zeljako, porijcklo s Ko1-

    culc, Talijani svoji. Njegova knjiga, nazvana Milion kao i o n sit , biia jedna od najpopularnijih, jos uvijek st ivo koje zadivljuje. k Polo u Kini ostao dvadesctak godina i bio u sluzi vclikog . Sto

    putu, sto L1 poslanstvu svog gospodaa, posjetio i neke if

    PREDGOVOR 11

    bri zemljopisi, knjige obicajima naroda Azije, ptstva tome gdje, kako i kakva roba moze da se nabavi. Misio-narima ilo potrebno da, prije svega, n jezik kako i mogli propovijedati i prezivjeti stranoj zemlji. Oni s pisali gramatike, skpljali primjerke narodnog stvaralas-stva ili prevodili velika djela stranih knjizevnosti, kao i vjerska djela, na latinski i talijanski. Tako karmelicanin Paolino di S. Bartolomeo (1748-1806), alias Filip Vez-din2, i prvi poznati ator jedne sanskrtske gramatike

    Evropi, osim sanskrta i svladao i jznoindijski jezik tamil.

    U Evropi s ne samo hmanizam i renesansa, i ne samo veliki poticaj prosvjetiteljstva i nacnih otkrica (sto se sve poklapa s oslobodenjem klture od crkvenih okova), nego i, prije svega, ova ptovanja na Istok, razvoj trgovine, dovlacenje sirovina, bogacenje evropskih gradova oznaCili

    nov faz razvoja i - utilitaristicki - opravdali interes za Istok. Ne treba smetnti s m da procvat evropske

    klture, napredak evropske privrede i dobrim dijelom omogucen neravnopravnom trgovinom s dalekoistocnim zemljama, pljackanjem njihovih prirodnih i kltrnih bo-gatstava. Tako obnovljen mit bajoslovnim bogatstvima

    . azijskih zemalja, koji nekoliko stoljeca kasnije, doba romantizma; iti nadohranjen mitom indijskim nepre-

    ssnim dhovnim bogatstvima. U meduvremenu s putovanja mladica na Istok - med ovima ilo i avanturista iz plemickih porodica - postajala sve unosnija i pomodnija, nevjerojatni ptop!si, katkada potkrijepljeni prvim nevjestim prevodima, sve

    dijelove lndijc, kojia i pisao (Kasi1, jugoistocna obala , Nikobaska i Andaanska ostva). Spoinjc i Budh, tvrdeci da i on s1gno vc liki svetac sa nasi gospodinom lsuso111 Kristo111 da i krsten

  • 12 RADA IVEKOVIC

    trazenija stiva ne samo salonima vec i med sirom plikom. Is~rsnt iz slobodnog, radoznalog trgovackog

    dha brojne hrabre licnosti koje se ptiti na lstok sto zbog zarade, sto iz nesavladive hmanisticke znatizelje karakteristicne za ovo vrijeme. Ptevi postati sigrniji i poznatiji, mora manje zastrasjca, plovidba bezopas-nija. Od nekoliko mjeseci do nekoliko godina ili decenjja trajat jedno ptesestvjje na Istok. Evropa tako do-itj brojna svjedocanstva iz prve rke - vid pjsama, dnevnika i rado citanih ptopisa. Za trgovcima brzo

    ~renti mj~jon_arj, glavnom jezjtj i karmeljcani, kojj - naJbolJem sl - -obavljatj svoj posao posre-dovanja pravca. Italija med evropskim zemljama prednjacjla odasjljanj ptnika Indij. Za to ila predodredena kao tlo pomorsko-trgovackih sila t Venecjje i Genove, ali kao zemlja osvajacki nastrojene katolicke crkve razdolj velikog kltrnog preporoda. Prjje nje t na Istok masovnijih razmjera jedino podz~_l_a araps~a}slamska_ civilizacija svojoj kltrnoj ekspaZIJI, ostavtvsi tamo 1 dljeg traga. Talijanski trgovcj mjsjonarj od 13. stoljeca nada1je bez prestanka od1aziti

    Indij, med njima iti sve vise znanstvenika. Tek ponavljanje , nakon vise stoljeca, iscrpsti ovu tem. T_ak~ ptnjk i ptopisac NicolO dej Conti {1395-1469)

    Jedan od mnogih koji s iz sjeverne Italije (koja tada, kao i danas, ila razvijenjja od jzne) krenulj na da-leki t. U svojim sjecanjima na latinskom ( India recognita) on spominje jznoindijske i, opisje krajolik, govorj potrei venecijanskih dkata Indiji.

    Nekoliko stoljeca kasnije, jos vijek istoj strjj, javlja sejezit misionar Giseppe Costantino Beschi (1680-1747), kojega mozemo vjetno smatrati jednim od prvih indologa, jer njegovo poznavanje Indije ilo svestrano dboko. Sa svojih cetrdesetak radova (krscanskog sadr-zaja) na tamjl onje s izravno vrhove historije tamilske

    literatre. Uspio se velikoj mjeri natura1izirati svojoj adoptivnoj zemlji. Ator jedne tamilske gramatike, kao

    tamilsko-latinskog rjecnika. Smatra se, zvanjcno, da _znanstvena indologija, moder-

    nom smisl, pocinje s pojavom Gasparea Corresjja (1808-1891), koji prvi (1852-1855 . na sveci1ist Torjn)

    PREDGOVOR \3

    predavao sanskrt. Onje zas1Zan i za prvi prevod Riimiiyane, 10 knjiga (Pariz 1843-1858). Slijedi za njim niz ime.na atora gramatika, prircnika, prevodilaca i profesora niverziteta. Prvi koji se Italiji bavio modernim indijskim jezicjma, kao i epskom poezjjom, i Ligj Pio Tessitori (1887-1919).

    Trgovackoj i mjsjonarskoj orijentaciji zanimanj za Indij pridodaje se, konacno, i romanticarska, koja potjece iz Njemacke, urada indo1ogijom i ( Njemackoj)

    obrazje prve zvanicne ta1ijanske sanskrtiste i indologe. jnteres ne jenjava ni nasem sto1jec kada fasistjcki rezim, iz poznatih ekspanzionisticko-imperija1istickih aspi-racija, podrzava neke grane orijentalistike.

    Moglo i se reCi da ltaliji sitacija indologije -njena socijalna pozadina- poslije rata pomalo paradoksal-na, jer ona lisena svih osnova koje ranijim stoljecima i pocetkom ovog mogla imatj. Moglo i se ciniti da sada jedino motivirana Cisto nacnim interesom, koliko takav postoji . U vanjskoj politici bez vidnih osvajackih namjera, bez znacajnog kolonijalnog nasljeda i nostalgije, Italija nekoliko centara ipak spjesno uzgaja indoloske discipline, za koje ( centraliziranom sistem kakav talijanski) drzava cesto odvaja nemala - iako nedovoljna - sred-stva. Pri tom se vizija vanjske politike ltalije od kraja rata naovamo vrlo malo mijenjala, sklad s vojnim savezom NATO i Zajednickim evropskim trzistem, koji Italij .vz na jedn sstini evropocentricn i zapadnocen-

    tricn slik svijeta. 1 sam jaki centralizam Italiji stvara snazn sklonost prema centralistickoj organizaciji ne samo vlasti i mednarodne politike i ekonomije nego i klture

    . U Italiji svi gledaj na Rim, Rim se politicki

Recommended

View more >