disli carklar

57
1 DİŞLİ ÇARKLAR

Upload: zukchu

Post on 08-Jul-2015

10.090 views

Category:

Technology


5 download

TRANSCRIPT

Page 1: Disli carklar

1

DİŞLİ ÇARKLAR

Page 2: Disli carklar

2

DİŞLİ ÇARK: Hareket ve güç iletiminde kullanılan, üzerinde eşit aralıklı ve özel profilli girinti ve çıkıntıları bulunan silindirik veya konik yüzeyli makina elemanı.

Page 3: Disli carklar

3

Hareket Aktarma Yöntemleri

• Kısa mesafelerde kullanılan dişliler, diğer aktarma elemanlarına göre tercih edilen bir sistemdir.

• Hareket ve kuvvet iletimi zorakidir, kayma yoktur.

• Eksenler arasını küçük tutma imkanı vardır.

Page 4: Disli carklar

4

Dişli Çark Türleri

Düz dişli (Spur gear) Çavuş dişli (rütbeye benzer) Helisel dişli (helical gear) (biri sağ, diğeri sol)

Kremayer-düz dişli (rack and pinion) (modüller aynı)

Düz-konik dişli (straight bevel gear)

Helisel-konik dişli (90º değil)

Helisel dişli Sonsuz vida-dişli çark (worm gear)

Planet (güneş) dişli (Planetary gearset)

Helisel-konik dişli (90º)(spiral bevel gear)

Page 5: Disli carklar

5

Dişli Çark Terimleri

Bölüm dairesi (d): Dişli çarkın yuvarlandığı dairedir. Dişler bu daire üzerinde oluşturulur.

Modül (m): Birbiriyle çalışan dişlilerde sabit bir orandır. (m=d/z); z: Diş sayısı

Diş başı yüksekliği: Diş üstü ile bölüm dairesi arasındaki mesafe.

Page 6: Disli carklar

6

Kavrama Açısı (α)

KAVRAMA AÇISI SABİT KALIR!!!!!!

Page 7: Disli carklar

7

Evolvent Dişlileri

Evolvent eğrisi: Daire evolventi, sabit bir daire (temel daire) üzerinde yuvarlanan doğrunun, bir noktası tarafından meydana getirilir. Eğri noktaların birleştirilmesiyle oluşturulur.

Kavrama (kuvvet) doğrusu ve açısı:

Pratikte çeşitli diş sayısına sahip dişli çarkları, birbiriyle değiştirerek, kusursuz bir kavrama ve çalıştırma durumu sağlamak gerekir. Bunun için dişlerin, diş yan yüzeylerine ait kavrama eğrilerinin birbiri ile çakışması ve alıştırılması sağlanmalıdır. Bu eğriler her diş için simetrik olmalıdır.

İmalatta kavrama eğrisi olarak, evolvent veya sikloid eğrileri kullanılır.

Döndürme kuvveti, dişlerin temas noktasında belli bir açıda etki eder.

Kuvvet doğrusuyla, dişli merkezlerini birleştiren doğruya dik ve temas noktasından geçen doğru arasındaki açı kuvvet açısıdır.

Page 8: Disli carklar

8

Gerçek Evolvent Eğrisiyle Diş Profilinin Çizilmesi

Page 9: Disli carklar

9

Yaklaşık Metotla Diş Profilinin Çizilmesi

Page 10: Disli carklar

10

Sikloid Dişliler

Page 11: Disli carklar

11

Dişli Çark Elemanları

Küçük dişliler dolu yapılırlar. Orta büyüklüklerde ağırlığı azaltmak için ya delik delinir, ya yan kısımlar boşaltılır, ya da kollu dişli çark yapılır.

Page 12: Disli carklar

12

Dişlerin Yapımı

Page 13: Disli carklar

13

Dişlerin YapımıAZDIRMA

Modül freze çakısı

Page 14: Disli carklar

-20º ve 25º ile küçük hacimdeyüksek güç iletimi

?

α

Kavrama Açısı α =14,5°-15°-20°-25°

DÜZ DİŞLİLER

? ?

-Paralel mil eksenleri

-Çelik, dök.demir, pirinç vebronz malzemeler

-Ekonomik

-15º kavrama açısı ile yükseksessiz çalışma

Page 15: Disli carklar

DÜZ DİŞLİ ÇEŞİTLERİ

KramayerDişli

İç Dişli

Page 16: Disli carklar

α

Döndüren

Ft

FrFn

α

Ft

Döndürülen

Çark : büyük dişli

Ft

FrDöndüren

Döndürülen

Fr

Diş Sayısı Z1

Diş Sayısı Z2

Pinyon : küçük dişli

Şekil-4 Şekil-5DÜZ DİŞLİ ÇARKLAR

Modül : m → Adım p= π· mDiş sayısı : ZBölüm dairesi çapı : do = m· ZKavrama açısı : α → (14,5°, 15°, 20°, 25°)Dişli genişliği : bDişlilerin bütün ölçüleri modülle orantılıdır:Tam derinlikteki diş: mhmh 166,1; 21 ==

dT2F t⋅

= α⋅= tanFF tr

Çizelge-12 Standart Modüller: mmAlın, Helis, Konik Dişliler: “m”, “mn: 1 -(1,125)- 1,25 -(1,375)- 1,5 -(1,75)- 2-(2,25)- 2,5 -(2,75)-3 - (3,5) - 4 -(4,5) - 5 -(5,5)- 6-(7)- 8 -(9)- 10 -(11)- 12 -(14)-16-(18)- 20 -(22)- 25 -(28) - 32 -(36)- 40 -(45)- 50Sonsuz Vida Çarkı , “mn”, mm: 1 - 1,25 - 1,6 - 2 - 2,5 - 3,15 - 4 - 5 - 6,3 – 8 - 10 - 12,5 - 16 - 20

Page 17: Disli carklar

Alttan kesme

Kök diş-- profil kaydırma

+ profil kaydırma

Sıfır dişli referans çizgisi

AZDIRMA VEYA KRAMAYER

- x

dada d

+ x

Şekil-6

Dişli Çarklarda diş sayısı belli bir sayıdan az olursa imalatta alttan kesme olur, diş zayıflar. Bu Şekil-6’daki profil kaydırma ile önlenebilir. Bu durumda da temas-kavrama oranı azalır, dişli gürültülü çalışır.

α Teorik Uygulama Profilkaydırma

15° 32 27 8

20° 17 14 7

25° 12 10 6

Profil kaydırma miktarı “x” mm ;

minZZ1x −=

burada minZ

normal (sıfır kaydırma) dişli içindir.

Çizelge.1 Düz dişlilerde Zmin MİNİMUM DİŞ SAYISI

α= 2min

sin2Z

Normal (sıfır profil kaydırma) dişliler için teorik en az diş sayısı :

Page 18: Disli carklar

Z=10 Z=10

PROFİL KAYDIRMA

Page 19: Disli carklar

DÜZ DİŞLİ

Göbekli Göbeksiz

Page 20: Disli carklar

DÜZ DİŞLİKüçük Dişliler silindirik ve dolu yapılırlar.

Orta büyüklüklerde ağırlığı azaltmak için ya delik delinir veya yan kısımlar boşaltılır.

Page 21: Disli carklar

DÜZ DİŞLİOrta büyüklüklerde ağırlığı azaltmak için ya delik delinir veya yan kısımlar boşaltılır.

Page 22: Disli carklar

22

Düz Dişli Çarkların Çalışması

Düz dişli çark: Eksenleri paralel olan millerde kullanılan, dişleri mil eksenlerine paralel açılmış dişlilerdir.

Page 23: Disli carklar

23

Düz Dişli Çarkın Resmi

Diş profilinin gösterilmesine gerek yoktur.

• Dairesel görünüşte, diş dibi dairesi çizilmez. (Gerekli ise sürekli dar çizgiyle çizilir.) Diğer görünüşlerde ise, dişli çark kesit olarak çizildiğinde, diş dibi çizgisi sürekli geniş çizgiyle çizilir, diş yüksekliği kadar kısım taranmaz.

Gerek ağırlık, gerekse bitişik olarak çalışan dişlilerde dişlerin sürtünmemesi için yan kısımlar burada olduğu gibi boşaltılabilir.

Page 24: Disli carklar

24

Dişli Çark Yapım Resmi

Dişlilerin üretiminde gerekli bilgiler çizelgede verilir.

Page 25: Disli carklar

25

Düz Dişli Çark Yapım Resmi

Page 26: Disli carklar

26

Motorda Dişli Çark Kullanımı

Mekanikte en çok düz dişliler kullanılır.

Hareket halinde hız değiştirmek için (vites kutularında) eksenel kayma ile birbirini kavrayabildiğinden yaygındır.

Page 27: Disli carklar

27

Düz Dişli Çarka Ait FormüllerDişli çark açmada kullanılan modül freze çakılarının üzerinde modül numarası (M0.25, M0.5, ....M30...) ve diş sayısı (20º kavrama açısı için Z14...Z135) yazılıdır. Herbir modül için 8 tane yapılıyor (örneğin Z35-Z54 yazılı herhangi bir modül freze çakısı 35 ile 54 aralığında diş açabilir. Bu aralıkta 35 ve 54 sesli, ~45 sessiz çalışır. Aynı modül için diş sayısı arttıkça diş yapısı eğrisi düzleşir. (ör: M0.5 Z11 için evolvent diş yapısı eğrisi, M0.35 Z135 için ikizkenar yamuk olur)

Diş genişliği≈10m

× m

Page 28: Disli carklar

28

Helisel Dişli Çarklar

Birbirine yakın olan paralel, dik veya herhangi bir açıda çalışan millerde hareket veya kuvveti bir milden diğerine aktarmak için kullanılır.

Dişler eksene paralel değil, helis meydana getirecek şekilde eğiktir.

Helis dişlilerin hareket edebilmesi için, çift helisel dişli olarak yapılması ve kullanılması gerekir.

Page 29: Disli carklar

29

Helis Dişli Çarkın Kullanımı

Diş kavramaları yavaş olduğundan gürültüsüz çalışırlar. Dolayısıyla sessiz çalışmanın gerektiği yerlerde kullanılırlar.

Büyük kuvvet iletirler.

Page 30: Disli carklar

?

HELİS DİŞLİLER

-Paralel ve açılı mil eksenleri

-Gelişmiş diş mukavemeti

-Küçük hacimde yüksek güç iletimi

-Yüksek kavrama açısı ve sessiz çalışma

Page 31: Disli carklar

Helis Dişli çeşitleri

Helis kramayer

Ok Dişli

Helis

Kros helis

veya çavuş dişli

Page 32: Disli carklar

Mil ekseni doğrultusunda kavrama açısı :

HELİS DİŞLİ ÇARKLAR

Zmdcosmm n ⋅=→

β=

βα

=αcos

tantan n

Eşdeğer dişsayısı : β

= 3eşcos

ZZMinimum diş sayısı: β⋅≥ 3

minmin cos)düz(Z)helis(Z

π·mn

π·mβ

αn

α

Mil ekseni doğrultusunda modül:

Helis açısı β doğrultusunda bakılırsa standart (normal) modül “mn” ve standart kavrama açısı“αn”görülür:

b

Page 33: Disli carklar

Giriş

Page 34: Disli carklar

HELİS DİŞLİKarşılıklı çalışan helis dişlilerde birisi sağ helis ise diğeri sol helistir.

Page 35: Disli carklar

35

Helisel Dişli Formülleri

İmalat normal modüle göre yapılır.

Page 36: Disli carklar

36

Helisel Dişli Çarkın YapımResmiHeliste, ideal diş sayısına göre freze çakısı seçilir. Örneğin z=32 için zideal=38 hesaplanır. Freze çakısı 35-54 seçilir. 32 diş açılır. Sadece profilin şekli biraz değişir.

Page 37: Disli carklar

KonikDişli Çark

Eksenleri kesişen millerde,

kuvvet ve hareket iletimi

amacıyla kullanılan ve yanal

yüzeylerin çevresine ve

kesik koni tepe noktasında

birleşecek şekilde dişler

açılmış, dişli çarklardır.

Page 38: Disli carklar

Konik Dişli Çark Kullanım Yerleri

Oldukça büyük kuvvetlerin taşınmasında ve taşıtların dişli kutularında çok kullanılır.

Helisel konik

Düz konik

Genellikle, hız ve kuvvet aktarmalarının, eksenleri kesişen miller aracılığıyla yapıldığı sistemlerde kullanılır.

Page 39: Disli carklar

Konik Dişli Çark Yapım Resmi

Genel olarak bir görünüş yeterlidir.

Kama ölçüsünü göstermek için de bir daire çizmek gerekir.

Dökülerek biçimlendirilecek konik dişlilerde diş profilleri gösterilmelidir. Bu amaçla, bölüm dairesi çevresine birkaç diş profili çizilebilir.

Page 40: Disli carklar

KONİK DİŞLİ ÇARKLAR

Page 41: Disli carklar

Sonsuz vida

Sproid

Hipoid

SpiralSproidKonik Dişli çeşitleri

Page 42: Disli carklar

KONİK DİŞLİ

Page 43: Disli carklar
Page 44: Disli carklar

Sonsuz Vida

Page 45: Disli carklar

Sonsuz Vida ve Dişli Çark

Page 46: Disli carklar

Sonsuz vida ve karşılık dişlisi formülleri

Page 47: Disli carklar

Sonsuz vida karşılık dişlisi yapım resmi

Page 48: Disli carklar

Sonsuz vidalı mil yapım resmi

Page 49: Disli carklar

SONSUZ VİDALAR

Page 50: Disli carklar

Kremayer Dişlisi

Page 51: Disli carklar

Kremayer Dişli Kullanımı

Pinyon dişli ile dişli çifti oluşturularak, dönel hareket doğrusal harekete (veya tersi) dönüştürülür.

•Matkap tezgahlarında milin aşağı-yukarı hareketinde,

• Tornada, arabanın kayıtlar üzerinde sağa-sola hareket ettirilmesinde,

• Krikolarda kullanılır.

Page 52: Disli carklar

Kremayer Dişli Montaj Resmi

Page 53: Disli carklar

Kremayer dişlisi formülleri

Page 54: Disli carklar

Kremayer dişlisi yapım resmi

Page 55: Disli carklar

Zincir Dişliler

Page 56: Disli carklar

Zincir Dişli Çeşitleri

Page 57: Disli carklar

Zincir Dişli Çark Yapım Resmi