diogenes laertios

Click here to load reader

Post on 06-Jun-2015

1.891 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

1

2

YWOTY I POGLDY SAWNYCH FILOZOFW KSIGA PIERWSZA Pocztek filozofii, oglna charakterystyka i podzia. Mdrcy

3

PROLOG Powiadaj niektrzy, e filozofia narodzia si u ludw barbarzyskich. Jako dowd przytaczaj perskich magw, babiloskich czy asyryjskich Chaldejczykw, indyjskich gymnosofistw oraz celtyckich i galackich druidw i semnotew1, o ktrych Arystoteles mwi w pimie O magii2 i Sotion w XXIII ksidze Sukcesji

Magami nazywano kapanw medyjskich i perskich. Chaldejczykami nazywali si kapani babiloscy, znani ze swej uczonoci, zwaszcza w dziedzinie astronomii i astrologii. W Rzymie mianem Chaldejczykw (Chaldaei) okrelano w ogle astrologw i stawiaczy horoskopw. Pocztkowo Chaldejczycy oznaczali lud semicki, ktry przybywszy z Armenii do poudniowo-wschodniej Babilonii zaoy pierwotne pastwo babiloskie. Pozbawieni nastpnie wadzy politycznej, Chaldejczycy tworzyli kast kapanw. Gymnosofistami (), czyli nagimi mdrcami", nazywano anachoretw bramiskich w Indiach. Pdzili oni ywot nago w lasach, na rozmylaniach i praktykach religijnych. Druidzi byli kapanami, a jednoczenie wojownikami, nauczycielami i sdziami celtyckimi w Galii. Du rol odgrywali rwnie w Galacji, pniejszej prowincji rzymskiej w Azji Mniejszej, w ktrej w III w. p. n. e. osiedliy si plemiona galickie. Po grecku nazywano druidw semnoteami () czyli czcigodnymi i boskimi". 2 Pismo O magii () tutaj i w innych miejscach (I 8 i II 45,,Diogenes Laertios zapewne niesusznie przypisuje Arystotelesowi. W sowniku Suidasa (Suda) jako autor wymieniony jest perypatetyk Antystenes z Rodos (II w. p. n. e.). Sam Diogenes, wyliczajc niej (V 21 nn.) pisma Arystotelesa, nie umieszcza w wykazie pisma O magii.

1

4

filozofw1. Powouj si te na to, e Mochos2 by Fenicjaninem, Zamolksis 3 Trakiem, Atlas 4 za Libijczykiem. Egipcjanie za twrc filozofii uwaaj Hefajstosa,1

Sotion z Aleksandrii, aleksandryjski perypatetyk z III/II w. p. n. e., by autorem pisma w trzynastu ksigach (por. wstp). Diogenes Laertios, ktry korzysta w znacznej mierze z jego dziea, ale nie bezporednio mylnie pisze tutaj i niej (I 7) o ksidze XXIII (zamiast XIII, jako e dzieo Sotiona miao tylko 13 ksig). Sotion by te autorem pisma o Szydach Timona z Fliuntu. Wydaje si, e od niego pochodzi (przejty przez Diogenesa) podzia filozofii greckiej na szkol josk i italsk. W dziele O sukcesjach filozofw Sotion przedstawia kolejnych filozofw danej szkoy jako bezporednich kontynuatorw. Na jego informacjach o filozofach pozagreckich opiera si porednio Klemens Aleksandryjski w Stromatach (I 71). 2 Mochos legendarny mdrzec fenicki. Zamolksis (take: Samolksis i Zalmoksis), prawodawca Getw, Scyta lub Trak z pochodzenia, mia y w poowie VI w. p. n. e. Wspomina o nim Platon w Charmidesie (156 i 158) jako o trackim krlucudotwrcy, niezwykym lekarzu, ktry zna tajemnic niemiertelnoci. Herodot (IV 95) opowiada, e Zamolksis by pierwotnie niewolnikiem Pitagorasa na Samos; po wyzwoleniu wrci do ojczyzny, gdzie szerzy kultur hellesk i wiedz, ktrej naby u Pitagorasa. Naucza mia te o niemiertelnoci duszy i eby dowie Getom prawdziwoci tej nauki wybudowa sobie potajemnie mieszkanie pod ziemi, w ktrym ukrywa si przez trzy lata. Geci sdzili, e umar, tote kiedy pojawi si znowu wrd nich po trzech latach, uwierzyli, e zmartwychwsta. Herodot odnosi si do mitu Zamolksisa sceptycznie i uwaa go albo za szalbierza, albo za posta fikcyjn. Diogenes nie nawizuje tu do informacji Herodota, a nawizaby niewtpliwie, gdyby korzysta z Herodota bezporednio, poniewa byby to dla jeszcze jeden dowd greckiego pochodzenia filozofii (jako e Zamolksis wiedz sw zdoby u Greka Pitagorasa). Chodzi o mitycznego Atlasa, syna Tytana Japeta. U Platona (Kritiasz 114) Atlas wystpuje jako pierwszy krl Atlantydy. U Diodora z Sycylii (IV 27, 2) Atlas jest uczonym astronomem i ta interpretacja bya powszechna w pniejszej racjonalistycznej egzegezie mitw.4 3

5

ktry wedle ich tradycji by synem Neilosa1, a za jej pierwszych reprezentantw kapanw i prorokw egipskich. Od tego czasu do panowania Aleksandra Macedoskiego [336323 p. n. e.] upyny 2 48863 lata; w okresie tym byy 373 zamienia soca i 832 zamienia ksiyca. Od epoki magw, z ktrych pierwszym by Pers Zoroaster2, do zdobycia Troi3 upyno jak mwi platonik Hermodoros w pimie O naukach4 5000 lat. Natomiast Lidyjczyk Ksantos5 podaje, e Zoroaster y 6000 lat przed wypraw Kserksesa [480 p. n. e.], a w okresie od wyprawy Kserksesa do podbicia Persji przez Aleksandra 6 dziaali jeszcze kolejno magowie: Ostanas, Astrampsychos, Gobrias i Pazates. Ale ludzie, ktrzy tak twierdz, nie zdaj sobie 3Hefajstos, w mitologii greckiej syn Zeusa i Hery, przez Egipcjan by czczony jako syn Neilosa (Nilu), a wnuk Okeanosa (Oceanu). 2 Zoroaster (Zaratustra), perski reformator religijny, twrca mazdeizmu, y prawdopodobnie na pocztku pierwszego tysiclecia p. n. e. Grecy uwaali go bezpodstawnie za krla Baktrii. W Dawnej Akademii umieszczano go na tysic lat przed Platonem. Pierwsze informacje o Zoroastrze i nauce magw poda Eudoksos z Knidos, znakomity grecki matematyk i astronom z IV w. p. n. e., a od niego przej je Platon i Dawna Akademia, w ktrej Zoroaster czczony by jako staroytny mdrzec. 3 Zdobycie Troi staroytni datowali na r. 1184 p. n. e. 4 Hermodoros by bezporednim uczniem Platona. Pisma jego zaginy. 5 Ksantos z Lidii, syn Kandaulcsa, y w V w. p. n. e. By autorem dziea o historii i geografii swej ojczyzny pt. (w 4 ksigach), z ktrego korzystali Eratostenesi Dionizjos z Halikarnassu. Przez Grekw by uwaany za poprzednika Herodota. Napisa rwnie rzecz o magach pt. i ywot Empedoklesa. Wszystkie jego pisma zaginy. 6 W r. 331 p. n. e., po zwyciskiej bitwie pod Gaugamel, w ktrej Aleksander Macedoski pokona Dariusza III.1

6

sprawy z tego, e przypisuj barbarzycom osignicia bdce w rzeczywistoci osigniciami Grekw i e od Grekw zaczyna si nie tylko filozofia, ale w ogle rodzaj ludzki. Wszake Ateczykiem by Muzajos l a Tebaczykiem Linos2. Muzajos by synem Eumolposa. On to by autorem pierwszej teogonii i pierwszego opisu nieba. Twierdzi, e wszystko powstao z jednego [tworzywa] i z powrotem si na to jedno [tworzywo] rozkada 3. Muzajos umar w Faleronie 4, a na grobie jego wyryty jest napis:W ziemi faleroskiej, pod lym oto nagrobkiem, spoczywa martwe ciao Muzajosa, syna Eumolpowego. Muzajos (, Musaeus), mityczny poeta i muzyk, czczony szczeglnie w Attyce. By cile czony w mitologii z Orieuszem, ktrego mia by ju to synem i uczniem, ju to mistrzem. On to mia wprowadzi do Attyki misteria eleuzyskie. Wedle innej tradycji Muzajos by uczniem Linosa. Matk jego miaa by Selene, a ojcem Eumolpos lub Antifemos (oba imiona oznaczaj poetw-muzykw). Muzajos mia posiada dar wieszczenia i leczenia si swej muzyki. W staroytnoci kryy liczne apokryficzne przepowiednie i poematy, przypisywane Muzajosowi. 2 Linos, mityczny muzyk i poeta, bohater wiciu legend. Uwaany by za syna ju to Apollina i Psamate, krlewny argolidzkiej, ju to Amfimarosa i jednej z Muz, ju to jak przyjmuje Diogenes Hermesa i Muzy Uranii (opiekunki astronomii). Linosowi przypisywano wynalezienie rytmu i melodii, a take alfabetu greckiego, ktry on to mia przerobi z alfabetu fenickiego. W epoce klasycznej pod imieniem Linosa znane byy liczne poematy filozoficzne i mistyczne. Linos mia zgin tragicznie, w jednej wersji (tej, ktra czynia go synem Apollina) rozszarpany przez psy, w innej wersji (tej, wedle ktrej by synem Amfimarosa) zabity przez Apollina za to, e mia z nim rywalizowa w sztuce piewu. 3 A wic podobnie jak Tales, tylko e nie wiemy, czym owo tworzywo byo dla Muzajosa. 4 Faleron by portem Aten.1

7

Od ojca Muzajosa, Eumolposa, wywodz swe imi atescy Eumolpidzi1. Linos by, jak mwi, synem Hermesa i Muzy Uranii. Napisa kosmogoni poemat o powstaniu wiata, o obiegu soca i ksiyca i o narodzinach zwierzt i rolin. Oto pierwsze sowa tego poematu:By kiedy czas, gdy jednoczenie zrodzio si wszystko.

Na Linosie opar si Anaksagoras, kiedy mwi, e wszystkie rzeczy byy razem, a doszed Rozum, ktry dopiero nada im porzdek"2. Linos umar na Eubei, raony strza Apollina. Na grobie jego znajduje si nastpujce epitafium:Linosa Tebaczyka, syna uwieczonej Muzy Uranii, martwego przyja ta oto ziemia.

Filozofia zacza si wic u Grekw i ju sama jej nazwa przeczy jej rzekomemu pochodzeniu barbarzyskiemu 3. Ci, ktrzy wynalezienie filozofii przypisuj barbarzycom, powouj si na trackie pochodzenie Orfeusza 4, ktrego uwaaj za filozofa, i to za najstarszego.Eumolpidzi byli rodem kapanw w Eleuzis; ich herosem eponimicznym by Eumolpos, pierwszy pono kapan (herold) misteriw eleuzyskich. 2 Por. niej II 6. 3 ju sama jej nazwa... philosophia ( = umiowanie mdroci) jest sowem greckim. 4 Orfeusz, mityczny piewak i poeta, mia by synem Ojagrosa, krla Irackiego, i Muzy Kalliopy (wedug innych wersji Polihymnii lub Klio). Uwaany by za zaoyciela sekty religijnej orfikw i twrc mistycznej teogonii i antropogonii. Z imieniem Orfeusza bya zwizana obfita literatura mistyczno-filozoficzna, czciowo archaiczna (fragmenty cytuj Platon i Eurypides), czciowo pniejsza, apokryficzna. Nauka orficka miaa charakter wtajemniczenia. Wywara wpyw1

8

Co do mnie, nie sdz, eby wypadao nazywa filozofem czowieka, ktry takie rzeczy opowiada o bogach, i w ogle nie wiem, jak naleaoby okreli tego, kto nie wstydzi si przypisywa bogom wszelkich namitnoci czowieczych, take tych najhaniebniejszych, o ktrych ludzie rzadko nawet mwi. Wedle mitu Orfeusz zosta rozszarpany przez kobiety. Natomiast na napisie wyrytym w macedoskim miecie Dion czytamy, e zgin raony piorunem. Epigramat ten brzmi:Tu pochoway Muzy Orieusza z Tracji, poet, ktrego razi piorunem Zeus wysoko wadncy.

Pisarze, ktrzy filozofi wywodz od barbarzycw, mwi te o rnych postaciach, jakie filozofia przybieraa u poszczeglnych narodw. Tak wic gymnosofici i druidzi mieli naucza filozofii w formie zagadek; zalecali oddawanie czci bogom, nieczynienie za i wiczenie si w dzielnoci. Kleitarchos w XII ksidz

View more