diagnoza popw

Download Diagnoza POPW

Post on 11-Jan-2017

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1

    Zacznik 4. DIAGNOZA WYZWA, POTRZEB I POTENCJAW OBSZARW OBJTYCH PROGRAMEM OPERACYJNYM POLSKA WSCHODNIA 2014-20201

    Uwarunkowania rozwoju

    Makroregion Polski Wschodniej obejmuje pi wojewdztw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, witokrzyskie, warmisko-mazurskie. Stanowi on prawie jedn trzeci powierzchni kraju (31,6%). Wschodnia granica Polski, przy ktrej pooone s wojewdztwa warmisko-mazurskie, podlaskie, lubelskie i podkarpackie, jest zarazem wschodni granic Unii Europejskiej. Peryferyjno Polski Wschodniej ma nie tylko wymiar przestrzenny (definiowany odlegoci od centrw rozwojowych Polski i Unii Europejskiej), ale take spoeczno-gospodarczy. Poziom rozwoju gospodarczego tych terenw naley do najniszych w Unii Europejskiej. Bardzo niska jest innowacyjno, konkurencyjno i atrakcyjno inwestycyjna. Zapnienia rozwojowe makroregionu maj gbokie korzenie historyczne i s przykadem procesw dugiego trwania2.

    Przygraniczne pooenie stwarza zarwno ograniczenia, jak i szanse dla rozwoju. W przypadku makroregionu Polski Wschodniej ze wzgldu na obecne uwarunkowania geopolityczne dominuj jednak ograniczenia. Wynika to przede wszystkim z tego, e prawie caa wschodnia granica Polski (oprcz krtkiego fragmentu granicy polsko-litewskiej) ma twardy charakter i ma przenikalno, co jest zwizane z tym, e jest to zewntrzna granica Unii Europejskiej. Ponadto po drugiej stronie granicy znajduj si regiony biedniejsze ni Polska Wschodnia3, co ogranicza moliwoci wsppracy. Niemniej jednak Rosja, Biaoru i Ukraina s istotnymi partnerami gospodarczymi dla przedsibiorstw z Polski Wschodniej4, zwaszcza w powiatach pooonych bezporednio przy granicy5. Polska Wschodnia wyrnia si w skali krajowej pod wzgldem jakoci rodowiska przyrodniczego. W skali makroregionu wikszy ni przecitnie w kraju odsetek jego powierzchni objty jest rnymi formami prawnej ochrony rodowiska (39,4%, przy redniej krajowej wynoszcej 32,5%). W Polsce Wschodniej wikszy jest rwnie udzia obszarw Natura 2000. W przypadku obszarw specjalnej ochrony siedlisk byo to w makroregionie 14,8%, a w kraju 11%, natomiast w przypadku obszarw specjalnej ochrony ptakw odpowiednio: 20,4% oraz 15,7. Na terenie Polski Wschodniej znajduje si 9 parkw narodowych (Biebrzaski, Biaowieski, Narwiaski i Wigierski w podlaskim, Poleski i Roztoczaski w lubelskim, witokrzyski w witokrzyskim, Bieszczadzki i Magurski w podkarpackim). W warmisko-mazurskim obecnie nie ma adnego parku narodowego (mimo wyjtkowych walorw przyrodniczych Wielkich Jezior Mazurskich). rodowisko naturalne jest wartociowym zasobem makroregionu jednak wobec braku rozwinitych produktw turystycznych jedynie w ograniczonym stopniu przekada si na rozwj sektora turystycznego6.

    Potencja demograficzny

    W 2012 r. ludno makroregionu wynosia ponad 8,2 mln osb co pity (21,3%) mieszkaniec kraju mieszka w Polsce Wschodniej. Gsto zaludnienia w Polsce Wschodniej jest zdecydowanie mniejsza ni

    1 Diagnoza... stanowi cz dodatkow POPW, ktra nie jest przedmiotem negocjacji z KE. Niniejsza cz diagnostyczna

    przygotowana zostaa na podstawie A. Poszaj Diagnoza sytuacji spoecznogospodarczej wraz z analiz SWOT dla Programu Operacyjnego Polska Wschodnia. Ekspertyza na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Warszawa 2013 r.

    2 Kukliski A. (2010). Problem Polski Wschodniej. Dowiadczenia i perspektywy [w:] Baszczuk D.J., Stefaski M. (red.) Strategiczna

    problematyka polski Wschodniej. Lublin: Wysza Szkoa Ekonomii i Innowacji w Lublinie. 3 Por. np. Celiska-Janowicz D., Herbst M., Poszaj A., Smtkowski M. (2010) Zmiany sytuacji spoeczno-gospodarczej obszaru

    wsparcia Programu Ssiedztwa Polska-Biaoru-Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC 2004-2006 w latach 2004-2008/2009. Warszawa: Centrum Europejskich Studiw Regionalnych i Lokalnych EUROREG, s. 67.

    4 Komornicki T., Miszczuk A. (2011). Transgraniczne powizania wojewdztw Polski wschodniej. Warszawa: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, s. 83.

    5 Krok K., Smtkowski M. (red.) (2006) Cross-Border Co-operation of Poland after EU Enlargement. Focus on Eastern Border.

    Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. 6 Kozak M. (2011) Turystyka jako czynnik rozwoju regionw Polski Wschodniej. Ekspertyza wykonana na zlecenie Ministerstwa

    Rozwoju Regionalnego na potrzeby aktualizacji Strategii rozwoju spoeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020. Warszawa: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, s. 90.

  • 2

    rednia krajowa. W makroregionie na jeden kilometr kwadratowy przypadaj 83 osoby, podczas gdy rednia dla Polski wynosi 123,2 osoby na km2. Naley jednak zwrci uwag, e Polska Wschodnia nie jest jednolita pod tym wzgldem. Cz wojewdztw odznacza si bardzo ma gstoci zaludnienia (podlaskie: 59,4 osb na km2, warmisko-mazurskie: 60,1, lubelskie: 86,3), w pozostaych za warto tego wskanika zblia si do redniej krajowej (witokrzyskie: 108,9) lub jest jej prawie rwna (podkarpackie: 119,3). Wedug oficjalnych danych w latach 2002-2012 cakowita liczba ludnoci makroregionu nie zmienia si w znaczcy sposb (minimalny spadek o 0,2%). Jednak sytuacja ksztatowaa si odmiennie w poszczeglnych wojewdztwach. W witokrzyskim, lubelskim i podlaskim nastpi do wyrany spadek liczby ludnoci (odpowiednio o 1,7%, 1,4%, 0,7%). Natomiast w podkarpackim i warmisko-mazurskim liczba mieszkacw wzrosa (odpowiednio o 1,2% i 1,6%). Regiony s take zrnicowane wewntrznie (por. Rysunek 1). Warto zwrci uwag na dwa zjawiska widoczne na mapie zmian zaludnienia. Po pierwsze widoczne jest zjawisko suburbanizacji wystpujce w obszarach funkcjonalnych miast wojewdzkich. Liczba ludnoci w powiatach otaczajcych Biaystok, Lublin, Kielce i Olsztyn istotnie zwikszya si w latach 2002-2011. W przypadku Olsztyna i Biaegostoku wystpi take przyrost liczby mieszkacw w orodku centralnym. Inaczej byo w Lublinie i Kielcach w tych miastach nastpi spadek liczby mieszkacw. Osobnym przypadkiem jest Rzeszw, gdzie nastpi duy przyrost liczby ludnoci w miecie centralnym, a w jego otoczeniu istotny spadek. Wynikao to jednak w znacznej mierze ze zmian granic Rzeszowa, do ktrego w latach 2006-2010 zostao przyczonych kilka znajdujcych si w pobliu miejscowoci (zatem wzrosty i spadki liczby ludnoci w miecie i jego otoczenie w tym przypadku s do pewnego stopnia pochodn przesuwania granic administracyjnych).

    Po drugie, naley zwrci uwag na zjawisko depopulacji wystpujce na znacznym obszarze wojewdztw lubelskiego, podlaskiego i witokrzyskiego, a take na pnocy warmisko-mazurskiego przy granicy z obwodem kaliningradzkim (por. Rysunek 1). Powodem wyludniania si niektrych obszarw s zarwno migracje, jak i bardzo niski przyrost naturalny. Ubytek liczby ludnoci jest czsto poczony z niekorzystnymi zmianami struktury wiekowej, tj. starzeniem si populacji. Koncentracja negatywnych zjawisk demograficznych wystpuje w szczeglnoci w podlaskim, poudniowo-wschodniej czci lubelskiego i niektrych powiatach witokrzyskiego7.

    7 Por. szerzej: Miszczuk A., Smtkowski M., Poszaj A., Celiska-Janowicz D. (2010) Aktualne problemy demograficzne regionu Polski

    wschodniej. Raporty i Analizy EUROREG 5/2010, s. 65.

  • 3

    Rysunek 1. Zmiany zaludnienia powiatw Polski wschodniej w latach 2002-2012 [%]

    rdo: opracowanie na podstawie danych GUS, zob. A. Poszaj, Diagnoza sytuacji spoecznogospodarczej wraz z analiz SWOT dla Programu Operacyjnego Polska Wschodnia. Ekspertyza na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Warszawa 2013 r, s. 7.

    W skali makroregionu struktura wieku ludnoci nie odbiega znaczco od redniej krajowej. Istotne rnice pojawiaj si na poziomie wojewdztw. Podkarpackie i warmisko-mazurskie maj wyranie wyszy ni rednia krajowa udzia ludnoci w wieku przedprodukcyjnym. W lubelskim i podlaskim udzia tej grupy wiekowej jest zbliony do redniej dla Polski. Natomiast w witokrzyskim udzia osb w wieku przedprodukcyjnym jest wyranie niszy ni przecitnie w kraju. Ludno w wieku produkcyjnym we wszystkich wojewdztwach makroregionu, poza warmisko-mazurskim, stanowi mniejszy ni rednia krajowa odsetek ogu mieszkacw. Pod wzgldem udziau osb w wieku poprodukcyjnym najkorzystniejsza sytuacja wystpuje w warmisko-mazurskim i podkarpackim, gorsza w podlaskim i lubelskim, a najgorsza w witokrzyskim (por. Tabela 1). Warto zaznaczy, e w grupie ludnoci w wieku poprodukcyjnym dominuj kobiety (z powodu duszego ycia). W 2012 r. stanowiy one 69,1% osb w wieku poprodukcyjnym w Polsce Wschodniej, co jest wartoci zblion do redniej krajowej wynoszcej 69,5%.

  • 4

    Tabela 1. Struktura demograficzna ludno w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym* w 2012 r. [%]

    Ludno wedug grup wieku [%]

    przedprodukcyjny produkcyjny poprodukcyjny

    Polska 18,3 63,9 17,8

    Polska Wschodnia 18,7 63,7 17,6

    Lubelskie 18,6 63,0 18,4

    Podkarpackie 19,5 63,8 16,7

    Podlaskie 18,2 63,7 18,1

    witokrzyskie 17,6 63,2 19,2

    warmisko-mazurskie 19,3 65,0 15,7

    * wiek przedprodukcyjny 17 lat i mniej; wiek poprodukcyjny: mczyni 65 lat i wicej, kobiety 60 lat i wicej.

    rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS.

    Z punktu widzenia potencjau rozwojowego makroregionu niekorzystnym uwarunkowaniem jest stay odpyw jego mieszkacw do innych regionw w kraju, a take za granic. Od wielu lat saldo migracji krajowych makroregionu jest stale ujemne. W okresie 2002-2012 w wyniku migracji do innych czci kraju w regionie ubyo 145,9 tys. osb, co stanowi okoo 1,8% jego ludnoci (rednio w wieloleciu). Najwikszy odpyw migracyjny dotyczy lubelskiego (-2,4%), witokrzyskiego (-2%), i warmisko-mazurskiego (-1,9%), nieco mniejszy odnotowano natomiast w podlaskim (-1,6%) oraz podkarpackim (-1,1%). Saldo migracji zagranicznych take byo ujemne i wynioso w latach 2002-2012 -18,1 tys. osb. Oficjalne dane GUS dotyczce migracji zagranicznych (wymeldowa za granic) nie