ders notlari - eng.harran.edu.treng.harran.edu.tr/moodle/moodledata/129/ders_notlari/... ·...

Click here to load reader

Post on 08-Feb-2018

230 views

Category:

Documents

6 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 02.11.2010

    1

    YAPI TEKNOLOJS

    DERS NOTLARI

    Ar. Gr. Zeynep ALGIN

    Harran niversitesinaat Mhendislii Blm

    2010

    indekiler

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    2. Yapya Hazrlk

    3. Zemin almalar

    4. Tahkimat leri

    5. naat Yapm Yntemleri

    6. Temeller

    7. Duvarlar

    8. Bacalar

    9. Dilatasyon Derzleri

    10. Merdivenler

    11. atlar

  • 02.11.2010

    2

    Tm canllarn beslenme, barnma ve dier doal gereksinimlerini

    salamak iin eitli yap gere ve yapm teknikleriyle oluturulan

    yeryz, yeralt ve sualt tesislerine yap denir.

    Yaplarda aranlan zellikler:

    stenen amaca uygun olmal

    Yapnn zelliklerine ve yapm tekniklerine uygun malzeme

    kullanlmal

    Yaplar kendi yk, hareketli ykler, yamur, kar, rzgar,

    deprem, yangn ve dier etkilere dayanabilecek salamlkta

    olmal (Emniyet)

    Gzel grnml olmal (Estetik)

    Makul bir maliyette olmal (Ekonomik)

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    Yaplar eitli zelliklerine gre snflandrlabilirler:

    A) Malzemelerine Gre Snflandrma

    Kerpi yaplar (kum+kil+su kurutma)

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

  • 02.11.2010

    3

    Ahap yaplar

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    Hm yaplar (Boluk ksmlar ta, tula veya kerpile doldurulan ahap iskeletli yap)

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

  • 02.11.2010

    4

    Kargir yaplar

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    Betonarme yaplar

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

  • 02.11.2010

    5

    elik yaplar

    B) Bulunduklar Yere Gre Snflandrma Alt yaplar (yol, su, kanalizasyon, kpr ve dier zemin seviyesi

    altnda kalan yaplar )st Yaplar (zemin seviyesi zerinde kalan tm yaplar)

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    C) Srekliliine Gre Snflandrma Geici yaplar (ksa sreyle ve hizmet amacyla yaplan antiye,

    baraka, depo v.s. yaplar )Srekli yaplar (kalc olarak yaplan ve kendisinden hizmet

    beklenen yaplar)

    D) Hizmet Amalarna Gre Snflandrma Konutlar (mstakil ev, apartman, kk vb.) Konaklama yaplar (otel, motel, kamp vb. )Kltr yaplar (okul, mze, ktphane vb.)Salk yaplar (hastane, dispanser, salk oca vb. )Dini yaplar (Cami, mescit, kilise vb. )Sosyal yaplar (sinema, tiyatro, kulp vb. )

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

  • 02.11.2010

    6

    Ticaret yaplar (banka, dkkan, ihan vb.) Endstri yaplar (atelye, ilik, fabrika vb. )Antlar ve tarihi yaplar Ulatrma yaplar (terminal, gar, deniz ve hava limanlar vb.)Spor yaplar (stadyum, yzme havuzu, hipodrom vb. )Su yaplar (baraj, su kanal, su tasfiye yaplar vb.)

    E) Mlkiyetlerine Gre Snflandrma Resmi yaplarVakf yaplarzel yaplar

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    F) Tayc Sistemleri Bakmndan Snflandrma Yma yaplar

    Ahap yma yaplar Kargir yma yaplar

    Karkas yaplarAhap karkas yaplar Betonarme karkas yaplar elik karkas yaplar

    Prefabrik yaplar

    G) naat Aamalarna Gre SnflandrmaKaba inaat (temel, duvar, merdiven vb. tayc sistemler) nce inaat (kaplama boya badana yaltm tesisat vb )

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

  • 02.11.2010

    7

    H. Yapnn Elemanlarna Gre Snflandrma Tayc elemanlar (Temeller, Demeler, Duvarlar, Kolonlar,

    Kiriler, Merdivenler , atlar )Tamamlayc elemanlar (Kap ve pencere doramalar, Deme

    duvar tavan merdiven ve at kaplamalar , Merdiven balkon ve teras korkuluklar, Su nem ses ve s yaltmlar, Boya ve badanalar

    Tesisatlar (Temiz pis ve scak su tesisatlar, Elektrik tesisatlar, Istma kalorifer tesisat, Havalandrma tesisat, Klima tesisat, Asansr tesisat, Kanalizasyon tesisat

    1. Yapnn Tanm ve Snflandrlmas

    Yaplarn inaatna balanlmadan nce baz n hazrlklarn yaplmas yapnn dzenli, kaliteli, ekonomik ve zamannda yaplmas iin gereklidir.

    Arsa seiminde aadaki kriterlere zellikle dikkat edilmelidir. Yap iin gerekli alt yap (yol, kanalizasyon, elektrik ve su

    gibi) tesislerin durumu aratrlmaldr.Arsann mlkiyet durumu; tapu kaytlarnda arsann

    sahibi, varsa orta veya herhangi bir kurulua veya kiiye ipotekli olup olmadna baklmaldr.

    ehir imar planndaki kullan amacna zellikle dikkat edilmelidir. rnek olarak arazi yeil saha olarak ayrlm olabilir. Bu durumda yap yapma izni alnamaz ve yap yaplamaz.

    2. Yapya Hazrlk

  • 02.11.2010

    8

    Projelerin Hazrlanmas Bina projelerinin yaplabilmesi iin binann yaplaca

    arsann eitli belgelerinin kurumlardan temin edilmesi gereklidir.

    1. Arsa Tapusu: Arsann sahibini, durumunu (Pafta no, Ada no, Parsel no, Mevkisi, Alan vs.) evre ile ilikilerini belirten belgedir. Arsa tapusu Tapu Kadastro Mdrlklerinden alnr.

    2. mar ap: Arsann durumunu, bykln, yola olan ilikisini, yaplacak yap ile ilgili durumunu, taban alan katsays (TAKS-Bir yapnn parsel tabannda kapsad inaat alannn parsel alanna oran), kat alan katsays (KAKS-Bir yapnn toplam inaat alannn parsel alanna oran) ve yap yksekliini belirten belgelerdir.

    2. Yapya Hazrlk

    mar ap eer arsa mcavir alan(mar mevzuat bakmndan belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altna verilmi olan alanlar)iinde ise tapu fotokopisi, dileke ve gerekli har karlnda belediyeden, mcavir alan dnda ise mevzii imar ilan ile valilikten alnr.

    3. l Krokisi : Arsann kenar llerini belirten belgelerdir. Belediyelerden alnr.

    4. Plankote: Arsann krk ke noktalarndaki kotlarn belirtildii belgedir. Belediyelerden alnr.

    2. Yapya Hazrlk

  • 02.11.2010

    9

    Bu belgelerin temininden sonra yapnn projelerin yapmna balanr. Kullanm amac belirlenmi ve arsa seimi yaplm bir yap iin proje hazrl aamada gerekletirilir.

    a. n (Avan) Proje: Mimari projeler olup, vaziyet plan, kat planlar, grnler, kesitler ve maket almasndan oluur.

    b. Kesin (Uygulama) Proje: n projenin hazrlanmasndan sonra yaplan statik projelerdir.

    2. Yapya Hazrlk

    Yaplmas zorunlu projeler

    1) Mimari Proje2) Statik Proje3) Elektrik Tesisat Projesi4) Shhi Tesisat Projesi

    htiya ve yapnn niteliine gre yaplmas zorunlu ve gerekli projeler

    1) Kalorifer Tesisat Projesi 2) Havalandrma-Klima Projesi3) Telefon Tesisat Projesi4) Asansr Tesisat Projesi

    2. Yapya Hazrlk

  • 02.11.2010

    10

    Yapnn zelliine ve isteine bal yaplan projeler

    1) Klima Tesisat2) Uydu Tesisat3) Kap Konuma Tesisat4) Dahili Yayn Tesisat5) Mutfak Tesisat

    2. Yapya Hazrlk

    Finansman

    naat yatrmlarnn finansman be farkl ekilde olabilir.

    1. z kaynaklardan 2. Kredilerden

    D kredi kaynaklarndan kredi kaynaklarndan

    3. Kooperatif ye aidatlarndan 4. Resmi yatrm btesinden 5. Yap, ilet, devret eklinde

    2. Yapya Hazrlk

  • 02.11.2010

    11

    naat Yapm Ruhsatnn AlnmasYap inaatna balanlmadan nce ilgili idare tarafndan (mcavir alan snrlar iindeyse Belediye ve mcavir alan snrlar dnda ise valilik kanalyla Bayndrlk skan Mdrl) verilen inaat yapma iznini gsteren belgedir.

    Sresi 5 yl olup, 5 yl geen inaatlar iin inaat ruhsat yenilenir.

    naat ruhsat alnrken gerekli olan belgeler;

    Dileke, Tapu, mar ap, l Krokisi, Plankote, Projeler (Mimari, Statik, Tesisat, Elektrik ), Har makbuzu, TUS taahhtnamesi

    2. Yapya Hazrlk

    Yap Denetimi

    naat ruhsat alnan yapnn uygulama aamasnda denetlenmesi gerekir. Yap denetimi resmi kurum yaplarnda oluturulmu bulunan kontrollk tekilatlarnca yaplr. Ancak zel yaplarda kanunen yapnn kontrol TUS (teknik uygulama sorumlusu-fenni mesul)a verilmitir.

    Bayndrlk ve skan Bakanlnn hazrlad yap denetim ynetmelii 2000 ylnda yrrle konulmu ve pilot olarak seilen 29 ilde uygulamaya balanmtr. Bu ynetmelikle lkemizde yap denetimi, sz konusu ynetmeliin ngrd artlar salayarak kurulan yap denetim irketlerine braklmtr.

    2. Yapya Hazrlk

  • 02.11.2010

    12

    Temel Zemini zerine gelen bina ykn emniyetle tayan zemine "temel zemini" denir. Temel zemini yapnn kendi arl ile sonradan yapya gelecek ykleri tayabilmelidir.Zemin ok deiken zellikler gsterebilir. Bu nedenle temel zemininin nceden ok iyi etd edilmesi gereklidir.

    Zemin etd genellikle aadaki bilgileri elde etmek iin yaplr:

    Tabaka kalnl, cinsi ve derinliini Tama gcn Yeralt su seviyesini bunun zeminde ayrma yapp yapmadnZeminin kayma mukavemeti ve donma dereceleriniBetona zarar verebilecek kimyasal ve organik madde durumunu

    3. Zemin almalar

    Balca Zemin Ettleri

    Soruturma yapmakMuayene ukurlar amak Sondalama yapmak Sondaj yapmakSondaj kaz kullanmak

    Soruturma yapmak: Bina yaplacak yerin bitiiinde veya yaknnda yaplm binalarn sahipleri veya yapmclaryla konuarak o yrenin zemini hakknda bilgi almak.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    13

    Muayene ukurlar amak : Zeminde basit bir ukur, galeri yada baca alr ve tabanndan rnekler alnr. ukurlarn says ve ekilleri, yapnn bykl ve zemin tabakalarnn durumuna bal olarak tespit edilir. Numune silindiri ile ukur tabanndan numune alnr. Zemin rnekleri elikten yaplm silindirlerle alnr. Bu silindirler zemine dik olarak balna vurularak zemine aklr. Sonra etraf temizlenir ve alt kapatlarak zeminden dik olarak kartlr.

    3. Zemin almalar

    ekil: eitli muayene ukuru rnekleri ekil: Numune silindirleri

    Sondalama yapmak : Kk alanlar zerinde ap 24 cm ve uzunluu 35 m olan "Deney Mili" ile sondalama yaplr. Mil zemine batrlr her 5 vuruta bir milin zemine batma miktarlar llp bir grafie ilenir. Bylece zeminin dayanm hakknda ve mil ucuna yapan zemin paracklarna baklarak zemin tabakalarnn cinsi hakknda fikir edinilir.

    3. Zemin almalar

    ekil: Deney mili

  • 02.11.2010

    14

    Daha iyi bir sondalama ilemi de yaklak 10 m uzunluundaki uzatma ubuklarna 2 m lik sonda ucu taklp evirmek suretiyle zemine sokulmas eklinde uygulanan "Sondalama Aleti" kullanlmaktr.

    3. Zemin almalar

    ekil: Sondalama aleti

    Sondaj yapmak : Sondaj derinlerde yaplan bir zemin aratrmasdr. ok derinlere inmek, ya dndrerek ya da vurarak delmekle mmkn olur. Ama istenilen derinlikteki zemin parasn rselemeden kartmak ve alt tabakalar hakknda bilgi sahibi olmaktr.

    Sondaj kaz kullanmak : 10 m derinlie kadar yaplan zeminettlerinde uygulanan bir yntemdir. Ekonomiktir, karlan numunelerin zellikleri bozulmaz.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    15

    Sondaj kaznn ierisinde ince cidarl bir boru bulunur. ahmerdanla aklan kazn ierisindeki boruya, her tabakadaki malzeme bozulmadan dolar.

    3. Zemin almalar

    ekil: Burhard Kaz

    Sondajlar sonunda alnan zemin numunelerinin nemini kaybetmemesi iin parafinle kaplanr ve laboratuarda deneyleri yaplr.

    Zemin etd iin alan muayene ukurlarnn veya sondaj deliklerinin sonradan bina temeline zarar vermemesi iin bina oturumunun dnda yaplmas uygundur.

    Yukarda anlatlan yntemlerden baka daha derin tabakalarda zemin etd yapmak iin "JEOFZK" ve "FZYOLOJK" yntemler de kullanlmaktadr.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    16

    Zeminin Tama Gc

    Bina ykleri altnda zemin tabakalarnn skmas sonucu "Tasman" dediimiz bir miktar oturma olur. Tasman 10 - 20 mm. den fazla olursa yap tehlikeye girebilir ve nce atlamalar sonra kk arplmalar kopmalar ve giderek kmeler meydana gelir.

    Zemin danelerinin durumu bozulmadan birim alanda tayabildii yke tama gc denir. Zeminin emniyetle tayabilecei ykn hesaplanmas iin yaplan n aratrma ve hesaplamalara da "Zemin Ykleme Deneyi" denir.

    3. Zemin almalar

    Bu deneyler iki ekilde uygulanmaktadr.

    Statik Ykleme Deneyleri Tabla Deneyi Basnl hava ya da suyla yaplan Lorenz sistemiyle yaplan Kkler yntemiyle yaplan statik ykleme deneyleri de mevcuttur.

    Dinamik Ykleme Deneyleri (Dinamik ykleme deneyleri zemine eitli frekansta titreimler vererek yaplan ve ok ender kullanlan yntemlerdir. )

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    17

    Tabla Deneyi (Plak Ykleme Testi) zeminin emniyetle tayabilecei ykn hesaplanmas ve tama gcnn bulunmas iin yaplr.

    1) Binann temel yerleri dnda, yaklak 100x100 cm boyutlarnda ve temel taban seviyesinde bir deney ukuru alr ve taban dzeltilir.

    2) Taban 20x20 cm kare kesitli (kesit alan 500 cm2 ve ap 25.23 cm olan dairesel kesitli) tabla dikey olarak ukur tabann ortasna yerletirilir.

    3. Zemin almalar

    Dikmenin st ucunda ykleme tablas, ortalarnda tablay sabit tutacak tabla klavuzlar ve tespit talar bulunmaktadr. Dikme zerine dey, milimetrik "kme tespit cetveli" monte edilir. Tabla ve dikmenin toplam arl tabana 0.5 kgf /cm2 den fazla basn yapmamaldr. Bu arlk ise hesaplarda dikkate alnmaz.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    18

    3) Apsisinde zaman (saat) ve basn (kg/cm2), ordinatnda kme (mm) llendirmeleri bulunan bir "Tabla Deney Grafii" izilir.

    4) Deney tablas zerine her biri 50 kg.lk (rnein imento torbalar), zeminde 0.5 kgf/cm2 lik basn oluturacak ekilde ykler konulur. Drt adet imento torbas 400 cm2 lik dikme taban kesiti iin istenen gerilmeyi vermektedir.

    3. Zemin almalar

    5) 24 saat sonra kme miktar mm olarak cetvelden okunur ve basn deeriyle birlikte grafikte ilgili blgelere iaretlenir. Her 24 saatte bir yk ayn oranda arttrlarak ileme devam edilir ve grafie iaretlenir.

    6) *Grafikte oluan eride bir krlma olmam fakat 24 saatte 10 mm veya daha fazla bir kme meydana gelmise, *Son 24 saatte 10 mm den fazla kme olmam fakat eri bir noktada krlmsa deney durdurulur.

    7) Son basn deerinden bir nceki basn miktar zeminin tama gcn verir. rnein grafikte bu deer 5 kg/cm2 dir. Zeminin emniyetle tayabilecei ykn bulunabilmesi iin bu basn deeri genellikle 2-3, baz zel durumlarda da 4-10 gibi bir "Emniyet Katsays"na blnr .

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    19

    Yap Plannn Zemine Uygulanmas (Aplikasyonu)

    Projesi tamamlanm, zemin ettleri yaplm, zemin tama gc ve temel tipi belirlenmi bir yapnn arazi zerinde yerinin tespit edilmesi ve yerletirilmesine "zemine uygulanmas" ya da "aplikasyonu" denir.

    3. Zemin almalar

    Yapnn uygulanaca arsa zerindeki p toprak yn vb. fazlalklar kaldrlarak temizlenir. Gerekirse zemin greyder, dozer gibi makinelerle dzeltilir. Harita mhendisleri tarafndan Vaziyet Planndan alnan llere, kot ve sabit rperlere gre yapnn cadde veya sokak izgisi ile subasman kotu esas alnarak "Yap Hatt" ve "Keleri" kazklarla zemine tespit edilir. Tespit edilen noktalardan alma pay mesafesi-genilik alnarak bina hafriyat izgileri belirlenir. Bu alma pay en az 60 cm olmaldr. Belirtilen bu hatlardan darya doru bu kazklar kaydrp hafriyat izgileri kirele belirlenir.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    20

    zellikle bina yaplarnda yukarda sz edilen ke kazklar aklp 1/1 leinde yap zemine aplike edildikten sonra temel ukuru, smel ve ba kirii kazlar srasnda kaybolacak olan bu noktalarn yerlerini kaybetmemek iin "ip iskelesi" kurulur. Bunun iin u ilemler ardarda yaplr;

    Kelere aklm olan kazklarn her iki dorultuda 100-250 cm. dndan ve 150-300 cm. aralklarla kazklar zemine aklr. Kazk boylar 100-150 cm. civarndadr.

    3. Zemin almalar

    Kazklarn d st kenarlarndan yatay latalar aklr. Bu latalara "Telre" ya da "Tolero" ad verilir. Bu telrelerin aralarndan gei iin kap ve boluklar braklmaldr.

    3. Zemin almalar

    Telre

  • 02.11.2010

    21

    Temel kazs genilii, Smel akslar smel temel hatl genilii, Temel ve zemin kat duvarlar genilikleri, telrelerin zerine iaretlenir.Planda yatay akslar rakamlarla dey akslar da harflerle gsterilir. Bu harf ve rakamlar telre zerine yazlarak iaretlenir. Akslarn telreler zerine iaretlenmesi ya ivi akarak ya da entik aarak yaplr. En kullanl iaretleme entik amaktr.

    3. Zemin almalar

    Smel

    aretlerden karlkl olarak ipler ekilerek ip iskelesi oluturulur. plerin daima gergin olmas iin de ularna arlk ya da tula aslr. plerin kesim noktalar ayn zamanda temel akslarnn merkezlerini gsterir. Kesime noktalarndan akl sarktlarak ukurdaki ke noktalar bulunur.

    3. Zemin almalar

    akl

  • 02.11.2010

    22

    Zeminin durumuna gre bazen telreler kademeli yaplabilir bazen da telre yerine bitiik nizam yap trnde komu bina duvarlarndan yararlanlabilir.

    3. Zemin almalar

    KAZI LER (Hafriyat)

    Temel zemini zerinde kalan topran ya da zemin fazlasnn kazlarak alnmas ilemine KAZI ya da HAFRYAT denir. Yap eimli bir arazi zerinde ina edilecekse nce tesviye kazs daha sonra da bodrum ve temel kazs yaplr.

    Eimli arazide kademeli olarak ve eitli kotlarda yaplan tesviye kazlarna "TERASMAN" denir.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    23

    Yap tesviye kotu zerinde kalan kaz iine dorudan doruya "Kaz" ya da yarma" altndaki kazlarda doldurulmas gereken ksmlara da "Dolgu" ya da "imla" denilmektedir

    3. Zemin almalar

    Kaz yaplan zemin cinslerinin ve snflandrlmasnn arazi zerinde belirlenmesine "Klas Tespiti" denir. Zemin klas % olarak tespit edilir ve kullanlr.

    ZEMN TRLER

    Bayndrlk ve skan Bakanl Genel Teknik artnamesine gre zeminler balca 4 guruba ayrlmaktadr.

    1. Toprak Zeminler

    Yumuak Toprak zeminler: Bel ya da krekle kolayca kazlabilen gevek toprak, bitkisel toprak, gevek kum gibi zeminler bu guruptandr.

    Sert Toprak zeminler: Kazma ucuyla biraz zorlanarak kazlabilen kumlu ya da gevek kil, killi kum, tal toprak gibi zeminler de bu guruptandr.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    24

    2. Ksklk Zeminler

    Yumuak Ksklk zeminler: Ksk yada kazmann sivri ucuyla kazlabilen sert kil, yumuak marn, skm gravye, 100 dm3 e kadarki blok talar ve amurlar bu guruptandr.

    Sert Ksklk zeminler: Ksk, kama, tokmak ve krc tabancayla kazlabilen atlam kaya yumuak gravye ist talam marn ve kil ile 100-400 dm3 e kadarki blok talar bu guruptandr.

    3. Zemin almalar

    3. Kaya Zeminler

    Yumuak Kaya zeminler: Ksk, krc, tabanca ya da patlayc madde kullanlarak kazlan tabakalam kalker, ist, alta volkanik tfler ve 400 dm3 ten byk blok talar bu guruptandr. Sert Kaya zeminler: Krc, tabanca ve patlayc madde kullanlarak sklebilen sert kalker, andezit, trakit, bazalt tfleri, mermer ve 400 dm3 ten byk blok talar bu guruptandr. ok Sert Kaya Zeminler: Fazla miktarda patlayc madde kullanlarak ya da kesif krc tabancayla atlabilen, sklebilen granit, bazalt, porfir ve kuvarst gibi zeminlerle 400 dm3 ten byk ve ayni cins blok talar bu guruptandr.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    25

    4. Batak ve Balk Zeminler: Su muhtevas ya da yeralt su seviyesi yksek genellikle yapkan ve cvk zeminler bu gurubu oluturur.

    Kaz trleri

    Kazlar ekilleri itibariyle drde ayrlr:

    1) Hendek kazs: Her trl zeminde yaplan, boyu eninden olduka uzun olan kazdr. Hendek kazs derinlik ve geniliklerine gre s, normal, derin ve dar olmak zere drde ayrlr.

    3. Zemin almalar

    2) Galeri kazs: Birbirlerine bacalar yada hendeklerle balanan, en kesit boyutlar kk ve uzunluklar az olan yeralt kazlardr.

    3) ukur kazs: Her trl zeminde yaplan ve boyu ile eni arasnda nemli bir fark olmayan kazdr.

    4) Baca kazs: Galerilere yada yeraltndaki tesislere ulamak amacyla alan kk kesitli ukurlardr.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    26

    Elle Yaplan Serbest, Derin ve zel Kazlar

    Projesine derinlik ve geniliklerine gre kaz tipleri balca 3 guruba ayrlmaktadr.

    1. Serbest Kazlar: Kaz ya da temel kotunun doal zeminle kesitii en alak noktadan geen "Sfr Dzlemi" stnde kalan kazlar olup genellikle bina inaatlar iin geerlidir.

    3. Zemin almalar

    Taban genilii 1.00 m.den fazla olan erit eklindeki kazlarda kaz enkesit alannn en alt noktasndan geen yatay dorunun stnde kalan her cins kazlar ile bu kazlardan kan her cins zeminin tatlara yklenmesi veya 4.00 m. uzakla atlmas ii bu guruba girer.

    2. Derin Kazlar:

    Geni Derin Kazlar: Krek krk ve dier el aralaryla aadan yukarya doru kartlan zeminlerde uygulanan ve taban genilii 1.00 m.den fazla olan kazlardr.

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    27

    Dar Derin Kazlar: Ayni aralarla ve ayni ekilde yaplan fakat taban genilii 1.00 m.den az olan kazlardr.

    3. zel Kazlar: Tnel, galeri ve 8.00 m.den daha derin kuyu kazlar bu tip kazlara girmektedir.

    3. Zemin almalar

    Kaz ilemi ekilde yaplr.

    1. El aralaryla kaz yaplmas (Basit ve kk ilerde, kaz makinelerinin giremeyecei kadar dar olan yerlerde, el aralar kullanlarak kaz yaplr. Bunlar krek, bel krei, balyoz, kama, kazma, ksk, el arabas gibi aralardr.)

    2. Kaz makineleriyle kaz yaplmas (Genellikle byk hacimli kaz ileri, kaz makineleriyle yaplr. Bunlar dozer, ekskavatr, greyder gibi aralardr.)

    3. Patlayc maddeyle kaz yaplmas (Belediye snrlar ve yerleim blgeleri dnda, el yada kaz makineleriyle koparlamayan kaya ve ok sert zemin tabakalarnda patlayc madde kullanlarak kaz yaplabilir.)

    3. Zemin almalar

  • 02.11.2010

    28

    4. Tahkimat leri

    Zemin tanelerinin birbirini tutmayacak kadar gevek olmas halinde kazlan ukurlarn yanlarnda yklma ve akma olabilir. Bu durum kazda yada tabi zemin yzeyinin altnda yaplan temel, drenaj ve dier altyap almalarnda i ve ii gvenliini tehlikeye drr.

    Bu nedenle kaz esnasnda yada sonradan veya kaz ncesinde temel ukuru yanlarndaki malzemenin kaymasna engel olmak iin kaz yan yzeyleri eitli ekillerde ve eitli malzemeler kullanlarak desteklenirler. Bu ileme tahkimat ileri denir.

    Tahkimat leri

    4. Tahkimat leri

    KSA

    Yeralt suyu bulunmayan kuru zeminlerde ya da kendini tutamayan gevek zeminlerde kaymay nlemek iin yaplan ileme "iksa" denilmektedir. ksa yapmnda eitli boyutlarda ahap keresteler kullanlr.

    KalaslarDestek DikmeleriDestek GergileriPayanda ve yastklarDestek kiriiKazklar

  • 02.11.2010

    29

    4. Tahkimat leri

    1. Basit Kanallarda ksa: Genellikle derinlii ve akcl az olan ve dey olarak 1.00-2.00 m. aralklarla kalaslarn ukur yanlarna desteklerle sktrlmas yoluyla boru, kanalizasyon ve tesisat kanallar iin uygulanr. Seyrek ve sk kalas aralkl basit kanal iksas olmak zere iki tipi mevcuttur.

    4. Tahkimat leri

    2. Dar Yap ukurunda ksa: Bu tip iksa srekli temel ukurlar, su kanal, boru ve tesisat ilerinde uygulanr.

    a. Aralkl Yatay ksa:30 cm. aralklarla ukur kenarlarna karlkl ve yatay olarak yerletirilen kalaslar yaklak 1.00 m. aralkla dey ve karlkl destek dikmeleri gerilerek kamalarla salamlatrlr.

  • 02.11.2010

    30

    4. Tahkimat leri

    b. Aralkl Dey ksa: Yukardakinin benzeri bir iksalamaekli olup burada fark kalaslarn zemine dey olarak yaslanmasndadr.

    4. Tahkimat leri

    c. Aralksz Yatay iksa. Daha derin ve zemini gevek yap ukurlarnda uygulanan iksa ekli olup burada yatay kalaslar aralksz konulmaktadr.

  • 02.11.2010

    31

    4. Tahkimat leri

    d. Aralksz Dey iksa. Aralksz yatay iksadaki gibi uygulanr fark 2.00 m.den daha derin kazda zemin st kotundan en ok 2.00 m. aada iskele kurulmas ve kazlan topran yukarya kademeli olarak atlmas ve kalaslarn yanyanadey konulmasdr.

    4. Tahkimat leri

    3. Geni Yap ukurunda ksa: Bodrum ve geni yap ukurlarnda uygulanan iksa sistemidir. Dikmeler yatayla 30-60 lik a yapan payandalarla desteklenir ve tabana kazklarla raptedilir.

  • 02.11.2010

    32

    4. Tahkimat leri

    PALPLANLAR

    ok akc ve su kma ihtimali olan yada su iindeki zeminleri desteklemek iin uygulanan ve kaz yaplmadan nce kaz yaplacak ukurun snrna aklan tahkimatlardr. Malzemelerine gre 3 guruba ayrlrlar.

    1. Ahap Palplanlar

    Aralksz dey iksadaki gibi uygulanan ve kalaslardan perde eklinde oluturulan takviyeli sistemdir. Ya kalaslar yanyanatek sra halinde zemine dik olarak ya da birbirleri zerine bindirme yaparak ve "U" demirinden bir balkla aklr

    4. Tahkimat leri

  • 02.11.2010

    33

    4. Tahkimat leri

    2. elik Palplanlar

    Daha byk ve seri tahkim ilerinde ve birden fazla kullanm salamak zere gemeli ve elik profil kesitli deiik form ve llerde palplan sistemidir.

    4. Tahkimat leri

  • 02.11.2010

    34

    4. Tahkimat leri

    3. Betonarme Palplanlar

    Bu tip palplanlar ok derin ve byk ilerde kullanlr. Bu tip palplanlarn kullanlabilmesi iin zemin suyu veya yer alt suyunun beton iin zararl maddeleri ihtiva etmemesi gerekmektedir. Palplanlarn st ularna darbe esnasnda dalmay nlemek iin balk yaplr.

    4. Tahkimat leri

    BATARDOLAR

    Irmak, gl, deniz v.b. su kenarlarnda yeralt su seviyesinin altnda kaz yapabilmek iin uygulanan tahkimat iine "Batardo" denir. Bunlar da malzemelerine gre 4 guruba ayrlrlar.

    1. Ahap Batardolar: Derinlii 2.00 m.ye kadar olan yerlerde genellikle ahap batardolar uygulanr. Ahap batardolar ak tip ve sandk olmak zere iki eittir. Su yksekliinin fazla olduu yerlerde "Sandk Batardo"lar uygulanr. Her iki ekilde de batardonun suyla temas eden yzeyine kil, silisli kil, veya lemgibi malzemeler doldurulur.

  • 02.11.2010

    35

    4. Tahkimat leri

    Sandk batardolar iki trldr.Tek Hcreli Sandk Batardoda 1.00-2.00 m. aralklarla yaplan ahap perdeler arasna kil malzeme su geirmemesi iin doldurulur. Kademeli ya da ift Hcreli Sandk Batardoda da 1.00-2.00 m. geriye bir perde daha yaplarak arasna moloz ta malzeme doldurulur.

    4. Tahkimat leri

    2. Toprak Batardolar: Suyun nne, suda kolay dalma yapmayacak zel kil trndeki malzemeler tabakalar halinde sktrlarak ylr. Suyun batardo topran andrmas vekaydrmasn nlemek iin su iinde kalacak yzeymoloz ta tabakas ile kaplanr.

  • 02.11.2010

    36

    4. Tahkimat leri

    3. elik Batardolar: Yksek su seviyelerinde ve aynen ahap batardolara benzer ekilde "I ve U" elik profil destek dikmeleriyle takviyeli olarak ina edilen batardolardr.

    4. Tahkimat leri

    4. Beton ve Betonarme Batardolar: Zemine kazk aklamayacak ve kayalk yerlerde ve sabit kalmas istenen batardolar iin uygulanr. Bu tip batardolar yalnz betondan yaplabilecei gibi iine donat konularak betonarmede yaplabilir.

  • 02.11.2010

    37

    5. naat Yapm Yntemleri

    Yaplar, yapnn zelliine, yapld yere, byklne ve inaat yapacak olan kurum ve kiilerin bilgi, tecrbe, ara, gere ve teknolojik ekipman imkanlarna gre bir yntem tayin edilerek ina edilir. Bu ynteme yapm yntemi denir. Bilinen ve uygulanan balca yntemler unlardr.

    1) Yerinde dkme betonarme yapm yntemleri

    2) Prefabrik yapm yntemleri

    3) elik yapm yntemleri

    5. naat Yapm Yntemleri

    1) Yerinde dkme betonarme yapm yntemleri

    Bu yapm yntemlerini iki ana balk altnda incelemek gereklidir.

    a) Geleneksel Yapm Yntemleri

    b) leri Yapm Yntemleri

  • 02.11.2010

    38

    5. naat Yapm Yntemleri

    a) Geleneksel Yapm Yntemleri

    Yerinde dkme betonarme binalar ina edilirken kullanlan ve yapm yntemini belirleyen ana unsur, sistemin tayc sistemlerinde kullanlan kalp sistemidir. Geleneksel sistemlerin en geerli ve en ok uygulanan ahap kalp sistemidir. Geleneksel metotlarla yaplan binalar tayc istemine gre 2ye ayrlr.

    1) Yma yapm yntemleri

    2) Karkas yapm yntemleri

    5. naat Yapm Yntemleri

    Yerinde dkme betonarme binalar ina edebilmek iin u ana ekipmanlara ihtiya vardr.

    1) Beton retim tesisi:a) El ileb) Betoniyer ilec) Beton santralleri ile

    2) Kalp elemanlar ve malzemeleri: 3) naat malzemeleri4) Gerekli ekipmanlar kullanlacak usta ve ii, bu ekipleri

    ynetecek teknik ve idari personel

  • 02.11.2010

    39

    5. naat Yapm Yntemleri

    b) leri Yapm Yntemleri

    Gnmzde ileri yapm yntemlerinde yaygn olarak iki eit kalp sistemi kullanlmaktadr. Bu sistemler;

    1) Panel kalp sistemi Ahap panel kalp elik panel kalp Polyester panel kalp Playwood panel kalp

    2) Tnel kalp sistemi Yarm tnel kalp Tam tnel kalp

    5. naat Yapm Yntemleri

    Panel kalp sistemi ile yap inaat

    Panel kalp sistemi ile yerinde dkme betonarme yaplar ina edilirler. Panel kalp sistemi zellikle deiken kesit planlara sahip yaplarda tercih edilir. Mimari ve betonarme projeye uygun olarak hazrlanan kalplar hassas llerde olduundan bu sistemle ina edilen yaplarn lleri maksimum hassasiyete sahiptir.Kalp elemanlar l hassasiyeti ve numara tadndan iilii kolay ve hataszdr. Kalbn imal edildii malzemeye bal olarak retilen yap elemanlarnn yzeyleri przszdr. Herhangi bir kaplamaya ihtiya duyulmaz.

  • 02.11.2010

    40

    5. naat Yapm Yntemleri

    Yapdaki elemanlarn betonlar dklmeden o elemann iinde bulunmas gereken tesisat borular monte edilerek sonradan krma skme gibi ilemler yaplmaz.Sistemin uygulanmasnda kullanlan kalplarn modler olmas ve salam malzemeden retilmesi sebebiyle kalp defalarca kullanlabildiinden kalp maliyetinin bina maliyetine etkisi en aza inmektedir.Deiken ekillere ve llere sahip i merkezi, otel, kpr gibi yaplarn retilmesinde kullanlan bir sistemdir.

    5. naat Yapm Yntemleri

  • 02.11.2010

    41

    5. naat Yapm Yntemleri

    5. naat Yapm Yntemleri

    Tnel kalp sistemi

    Dnya nfusunun hzla artmas sonucunda ortaya kan konut ihtiyacnn hzl, ekonomik ve salam bir ekilde zlebilmesi amacyla gelitirilen en modern konut ina etme sistemidir. Sistemin ana bileenleri;

    Tnel kalpKule vinPrekast retim tesisi

  • 02.11.2010

    42

    5. naat Yapm Yntemleri

    Tnel kalp sisteminde temel eleman bir dikey, birde yatay panodan oluan yarm tneldir. ki yarm tnel eleman birleerek bir niteyi oluturur. Tnel Kalp Teknolojisi, betonarme yaplarda tayc duvar ve demenin bir defada dklmesine olanak veren tnel eklindeki elik kalplar sistemidir. Bu sistemde duvar ve deme beraberce yerinde dklmektedir.

    5. naat Yapm Yntemleri

    Duvar ve deme zerinde boluklar var ise (kap, pencere, baca v.b.) buralarda betonu dolduran zel elemanlar (rezervasyon kalplar) yerine taklr. Deme ve duvarlarn betonu beraberce ve bir kerede dklr.

  • 02.11.2010

    43

    5. naat Yapm Yntemleri

    Tnel kalbn sklerek karlabilmesi iin, bu kalpla betonu dklen hacmin mutlaka bir tarafnn ak olmas gerekir. Bylece bu sistemde cephe elemanlar, merdivenler, sahanlklar, blme duvarlar, bacalar v.b. n yapml olarak; yerinde dklen ana yapyla birletirilip kullanlmaktadr.

    5. naat Yapm Yntemleri

    Konut retiminde Tnel Kalp Teknolojisi`nin Salad Yararlar

    Tnel kalp teknolojisindeki retim hz, lkemizde en yaygn ekilde uygulanan geleneksel yapm teknolojilerine gre ok yksektir. 100 m2 lik bir konut baz alnarak yaplm bir almada, tnel kalp teknolojisinin yaklak 5 kat zaman tasarrufu salad grlmektedir.

    Klasik anlamda i ve kalp iskelesi gerektirmemektedir. Bu sistemin kendine zg ve son derece pratik iskeleleri bulunmaktadr. Dolaysyla bu bakmdan bir zaman harcanmas sz konusu deildir.

  • 02.11.2010

    44

    5. naat Yapm Yntemleri

    Beton yzeyler ok dzgn ve przsz olduundan sva gerektirmemektedir. Dolaysyla ne tavanlar iin, ne de d cephe iin i iskelesine gereksinme duyulmamaktadr. Bylece bu iler olmad iin zaman kazanc olmaktadr

    Cephe elemanlar, blme duvarlar, merdivenler, sahanlklar, kalorifer, p ve mutfak bacalar n yapml olduundan ksa srede yerine monte edilmekte ve burada da nemli lde zaman kazanc olmaktadr.

    elik kalp sisteminin niteliinden tr, btn ller son derece hassas olduundan birok retim standart olarak nceden yaplabilmekte veya alnabilmektedir.

    5. naat Yapm Yntemleri

    Yapm sresinin ksa oluu, igc ve anaparann belirli bir ie uzun sre bal kalmasn nlemektedir.

    elik kalplarn yzlerce defa kullanlabilmesi, ilk yatrm yksek olsa dahi sonuta maliyeti drebilmektedir.

    Yap maliyetindeki iilik oran geleneksel sistemle karlatrldnda nemli derecede dmektedir .

    Tnel kalp teknolojisi karmak deildir. Nitelikli ii gereksinimi azdr, kurum ve skm basittir.

  • 02.11.2010

    45

    5. naat Yapm Yntemleri

    Ahap kalp sisteminde;

    Betonda dzgn bir yzey elde edilememektedir.Beton dkm srasnda ahap kalp deforme olmakta, inaatta form bozukluklar olmaktadr.Tula zayiatlar fazla olmaktadr.Sva iilii ou zaman istenilen kalitede olamamakta ve boya ncesi ince i miktarn arttrmaktadr.

    Belirtilen bu faktrler konvansiyonel sistem inaatlarda kaliteyi snrl tutmakta ve zaman-malzeme israfna sebep vermektedir.

    6. Temeller

    Yapnn kendi arl ve zerine binen tm ykleri alp, zemine aktarabilen tayc elemanlara temeller denir. Temelin oturaca doal zemine ise temel yata denir.

    Bu zemin, deiik zellikler gsterebildii gibi, farkl derinliklerde ve hatta iklim ve mevsime gre de deiik zellikler gsterebilir. Bu nedenle, iyi bir zemin etd yaplmadan, zemin emniyet gerilmesi deneyle tespit edilmeden temel hesaplanmamal ve ina edilmemelidir.

    Temel tabannn salam bir zemine oturtulmas gereklidir. Aksi halde, temelin yapaca dengesiz oturmalar binay, olumsuz ynde etkileyecektir.

  • 02.11.2010

    46

    6. Temeller

    rnein; zeminde bulunan kire ta taneleri, yer alt suyu yada zeminde mevcut olan zararl kimyasal maddelerin etkileriyle eriyip, boluklar oluturabilir.

    Yada zemine szan veya zemin bnyesinde bulunan su zerreleri donma yaparak temelde, istenmeyen hareketlerin domasna neden olabilir. Bu nedenle temel taban, zemin yzeyinden aada, belirli bir derinlie oturtulmaldr. Bu derinlie, yani temel yata derinliine don seviyesi denir.

    6. Temeller

    Don seviyesinin lkemizde, en az 80 cm alnmas gerekir. Bu seviye, byk binalarda ve souk iklimli blgelerde 150 cm ye kadar karlabilir.

    Zeminin jeolojik yapsnda, ekilde grld gibi bir tabakalama varsa; binadan gelen ykler nedeniyle binann oturduu (A) tabaks, (B) tabakas zerinde kayabilir. Binada doal olarak bu harekete katlacandan, atlama ve yklmalar olabilecektir.

  • 02.11.2010

    47

    6. Temeller

    Zeminde byle farkl oturma ve kmeleri karlamak amacyla, binada gerekli mesafelerde dilatasyon derzi braklr. Yani bina, farkl oturma yapabilecei blgelerde blnr. Bylece her blmn ayr ayr almas salanr. Ayrca temel, zemine kademeli olarak oturtulabilir.

    6. Temeller

    yi bir temel dizaynnda gz nnde bulundurulmas gereken hususlar yle sralanabilir.

    Temel taban salam zemine oturmaldr Temel taban don seviyesi altnda olmaldr Temeldeki dey kmeler oturmalar. 1.00-3.00 cm.den fazla olmamaldr Temele yatay ya da eik yklerin gelmesi nlenmeli ve temel tabanna gelen ykler niform yaylmaldrZemin tabakalarnn birbirleri zerinden kaymasna yol aan eik tabakalama ve zeminde homojen olmayan yap zerine bina ina edilmemelidir.

  • 02.11.2010

    48

    6. Temeller

    BALICA TEMEL TRLER

    Temeller esas olarak iki guruba ayrlmaktadr.

    1) Yzeysel Temeller2) Derin Temeller

    1) Yzeysel Temeller: Mmkn olduu kadar toprak yzeyine yakn yaplan, ancak yine de don seviyesi altnda ina edilmesi gereken temel trleridir. zellikle salam zeminlerde uygulanr.

    6. Temeller

    Yap duvarlar ya da kolonlardan gelen yap yklerini daha geni bir alana yaymak zere yaplan temel elemanlarna "SMEL" denir .

    Bina ykleri temel tabanna ta smellerde 600 likbetonarme smellerde ise 450 lik bir ayla yaylr.

  • 02.11.2010

    49

    6. Temeller

    Bu bilgilerle ta smelde smel ykseklii (h) bulunmak istenilirse:

    rnein: a =1.00 m, d =60 cm, e =20 cm ise;

    h = e x 1.73 = 20 x 1.73 = 34.6 cm. elde edilir. Biz bu deeri h 35 cm. olarak yuvarlak hesap eklinde gsteririz.

    6. Temeller

    Baz durumlarda (e) ve (h) ok byk kabilir. Bu gibi durumlarda ta ve beton gibi malzeme zayiatn nlemek iin smelde, tabana doru geniletme yaplr. Bu geniletmeye ampatman denir.

    Betonarme smelde eimli ampatman

    Ampatmanlar geliigzel boyutlandrlmamaldr. Aksi halde smelde deformasyonlar sonucu atlama ve krlmalar olabilir.

    Smelde oluabilecek deformasyonlar

  • 02.11.2010

    50

    6. Temeller

    Smel genilii a, duvar genilii d ise bu ller u durumdan birine sahip olabilir: 1-) a < d 2-) a = d 3-) a > d (genelde uygulama biimi byledir)

    Normal durum a > d olmasdr. Ancak dier durumlar szkonusuolursa yalnzca a=d durumu gznne alnr ve projelendirilir a

  • 02.11.2010

    51

    6. Temeller

    Tekil temellerin dz, ampatmanl ve eimli olarak yaplm ekilleri grlmektedir.

    6. Temeller

    Genellikle betonarmeden yaplan tekil smeller; kare yada dikdrtgen olarak tertip edilirler. Ayr ayr almalarndan dolay, kaymalarn nlemek zere 30x30 ya da 50x50 cm. gibi en kesitlerdeki ba kirileriyle birbirlerine balanrlar.

    Kolon filizleri

    Smel

    Ba kiri

  • 02.11.2010

    52

    6. Temeller

    Tekil temeller birbirine ok yakn olan iki kolonun ykn alp, tek bir smel halinde zemine aktaracak ekilde de tertiplenebilirler. Bu tip smele birleik smel ad verilir.

    6. Temeller

    Tekil smel tabannn boyutlandrlmas:

    Taban kare olan tekil bir smel iin aadaki bilgiler verilmektedir.

    rnek-1) P : Smele gelen yk (kg); *r: 25000 kg olsun+ S : Smel taban alan (cm2) *aranan bu deerdir ?+ zem : Zeminin her cm2 sinin emniyetle tayabilecei

    yk * 3 kg/cm2 olsun+ a : Smelin kenar uzunluu * cm+

  • 02.11.2010

    53

    6. Temeller

    2) Srekli temeller: Bu tr temellere, erit veya mtemadi temelde denilmektedir. Temel zeminin salam olduu yerlerde bina ykn, temel oturumunca zemine aktarmak amacyla uygulanr. Burada, temel duvar ya dorudan temel taban zerine (a) veya temel zemini zerine dklen betonarme smel hatl (b) yada tatan yaplan ampatmanl smel (c) zerine oturtulur. Bu ekilde yaplan srekli temellere, duvar alt temeli denir.

    6. Temeller

    Temel zemininin daha zayf ve bina yknn daha fazla olduu yma yaplarda ise; tayc temel duvarnn altna, iskelet yaplarda da kolonlarn altna, kolon eksenleri boyunca devam eden smeller yaplr. Bu smeller plak, kiri (dz, ampatmanl veya eimli) yada tablal kiri eklinde ve genellikle betonarmeden ina edilirler.

  • 02.11.2010

    54

    6. Temeller

    6. Temeller

    Srekli Temellerin Taban Geniliklerinin Hesaplanmas:

    Srekli temellerin taban genilikleri hesaplanrken temelin birim (1 mt.lik) uzunluu gznne alnr. Hesaplanan toplam yap yk (P), toplam temel uzunluuna blnerek, 1.00 mt. boya gelen (b) ortalama yk bulunmaktadr. Bylece, tekil smel hesabna benzer ilemlerle yalnz temel taban genilii (a) bulunur.

    rnein: P=16000 Kg, zem=2 Kg/cm2 ise a=?

  • 02.11.2010

    55

    6. Temeller

    3) Radye temeller: Zemin emniyet gerilmesinin ok dk olduu ya da dolgu zeminlerde uygulanan temel tr "Radye-Jeneral" dier bir ifadeyle "Radye Temel" dir. Yapda projelendirilen kolonlarn skl veya temel duvarlarnn birbirlerine yaknl da bu temel trn gerektirebilir. Radye temel zemini tamamen rten ve ters yerletirilmi bir plak deme eklinde alr.

    Radye temeller zemin yapsna, bina ykne ve temel duvar yada kolonlarn aklklarna gre aadaki ekillerde ina edilirler.

    6. Temeller

    1. Dz radye temel 2. Kirili radye temel

    a) Alttan kirili radye temel b) stten kirili radye temel

    3. Mantar radye temel 4. Ters kemer eklinde radye temel5. Rijit temel

    1. Dz radye temel: Genellikle duvar veya kolonlar birbirlerine yakn ve ykleri de az ise temel, dz radye eklinde yaplr.

    2. Kirili radye temel: Duvar yada kolonlarn aralklar fazlaysa temel kirili radye olarak yaplr. Kirili radye temeller iki ekilde uygulanr.

  • 02.11.2010

    56

    6. Temeller

    a) Alttan kirili radye temel: Hem bodrum demesinin dz olmas istendiinde ve hem de temelin zemin zerinde kaymasna engel olmak iin kiriler, radyenin altndan dzenlenir. b) stten kirili radye temel: Kiriler radye temelin zerine oturtulurlar. Ancak bodrum demesinin dz olmas istendiinde kiri aralklar, kiri yksekliince cruf, perlit vb. ile doldurularak zerine dz deme yaplr.

    3. Mantar radye temel: Kolon yklerini, daha geni bir alana yayarak radye temele aktarmak iin yaplr.

    4. Ters kemer eklinde radye temel: Zeminden gelen su basncnn ya da bina yknn fazla olmamas durumunda temel, ters kemer eklinde dzenlenir.

    6. Temeller

    http://www.asmatavan.com/wp-content/uploads/2010/03/radye_temel.gif

  • 02.11.2010

    57

    6. Temeller

    5. Rijit temel: Derinlii fazla olan temellerde, zemindeki elastiki imeleri ve farkl oturmalar, temel duvarlarna yanlardan gelecek zemin basnlarn karlamak uygulanr. Betonarmeden ve bir btn olarak yaplan rijit temel deme, perde duvar, kolon ve kirilerden oluur.

    6. Temeller

    2) Derin Temeller: Salam zeminin ok derinlerde olmas durumunda; hem tama gc fazla olan zemin tabakalarndan yararlanmak hem de zemin iersinde kullanlabilir hacimler oluturmak amacyla yaplrlar.

    Derin temeller; ayak temeller, kazk temeller ve kesonlar olmak zere e ayrlrlar.

    1) Ayak temeller: Tekil temeller gibi ve genellikle betonarmeden ina edilirler. Ayaklar, planda belirtilen duvarlarn birleme noktalarna getirilir ve tabanlar, kare veya an eklinde geniletilir. Ak temel ukurunda ina edilen bu ayaklarn st ksmlar birbirlerine, betonarme kirilerle balanr.

  • 02.11.2010

    58

    6. Temeller

    6. Temeller

    2) Kazk temeller: Yap yk, zemine aklan kazklar kanalyla derinlerde bulunan salam zemine kazk ularyla yada kazn yan yzeylerinin srtnmesinden yararlanarak aktarlr. Zemine belirli aralklarla aklan bu kazklar birbirlerine, st ksmlarna atlan ba kirileri ve zgaralarla balanr. Kazklar yklerini zemine aktar ekline gre e ayrlrlar.

    U kazklar Srtnme kazklar Ksmen u ve ksmen srtnme

    kazklar

  • 02.11.2010

    59

    6. Temeller

    U kazklar: Tad ykn tamamn veya byk bir blmn salam zemine, u ksmlaryla ileten kazklardr.

    Srtnme kazklar: Tad ykn tamamn veya byk bir blmn kazn evre yzeyinin srtnmesiyle zemine ileten kazklardr.

    Ksmen u ve ksmen srtnme kazklar: Tad yk hem u ksmlaryla ve hem de evre yzeyinin srtnmesiyle zemine ileten kazklardr.

    6. Temeller

    Kazklar, yklerini tama ekline gre de ikiye ayrlrlar.a) Basn kazklarb) ekme kazklar

    Basn kazklar, yk eksenleri dorultusunda zemine aktarrlar. ekme kazklar ise genellikle eik dorultuda ve srtnme kazklar eklinde olup ekmeye alrlar. Buradan da anlalaca gibi kazklar zemine dikey veya eik olarak aklabilirler.

  • 02.11.2010

    60

    6. Temeller

    Kazk Temel yapmnda kullanlan kazklar yaplarn zellikleri ve zemin cinslerine gre de ksma ayrlrlar.

    a. akma kazklar. b. Delme kazklar. c. Ksmen akma ksmen delme

    "kombine" kazklar.

    a.) akma kazklar: Kazk temellerin yapmnda zemine aklarak kullanlan, tek bir btn olarak yada paralar halinde hazrlanm kazklardr. akma kazklar, kaz oluturan paralarn saysna gre ikiye ayrlrlar.

    6. Temeller

    Basit akma kazklar ve Paral akma kazklar olmak zere iki ksma ayrlmakta olup "Ahap, elik veya betonarme" olarak yaplmaktadrlar.

    Ahap akma kazklarn boylar genelde 6.00 m dir ve ortalama 25 cm apnda olurlar. 6.00 m den fazla her metre boy iin apa en az 1.00 cm ekleme yaplr. Yaklak olarak kazk apnn her cm.sinin 1.00 ton yk tad kabul edilir.

    Kazklar birbirlerine eklenerek boylar 25.00 m ye kadar artrlabilir. Ahap kazklarn ularna elik ark balarna da elik balk konularak takviye yaplr.

  • 02.11.2010

    61

    6. Temeller

    elik akma kazklar da dierlerine nazaran dayanmlarnn yksek olmas nedeniyle tercih edilir ve genelde tek paral ve profil hadde mamullerden seilirler.

    Betonarme akma kazklar genellikle 400 kg/m3 dozlu imento ve agregadan kartrlp dklerek yerinde hazrlanr ve ahmerdanla aklarak yerletirilir. Betonarme kazklarn tama gc 30x30 cm. kare kesitlilerde 40 Ton 35x35 cm. kesitlilerde 43 Ton 40x40 cm. kesitlilerde 50 Ton civarndadr.

    6. Temeller

    b.) Delme kazklar: delme yaparak zemin katmanlar arasna inilip, burada oluturulan kazklardr. Bunlara Fore Kazklar da denilir. na edili ekillerine gre e ayrlr.

    1) Kaplama borusu kullanlmayan. 2) Kaplama borusu zeminde kalan. 3) Kaplama borusu kartlan delme kazklar olmak zere ayrlrlar.

  • 02.11.2010

    62

    6. Temeller

    6. Temeller

  • 02.11.2010

    63

    6. Temeller

    Kaplama borusu kullanlmayan kazklar: Yeralt suyu olmayan zeminlerde 0.85 m apa ve 6.00m derinlie kadar uygulanabilirler. Sistem olarak zeminin sktrlmas suretiyle tama gcnn arttrlmas esasna dayanr. Bu tip kazklar genellikle ekilde yaplrlar.

    a) Kompres Kazklarb) Konrat Kazklarc) Ekspres Kazklar

    KORNART KAZIKLARI: Zemine nceden aklan 25-30 cm apndaki ahap kazklarn daha sonra zeminden kartlarak yerlerine beton dklp sktrlmas eklinde uygulanr.

    6. Temeller

    KOMPRES KAZIKLARI: 2200 kg. arlndaki Borer deliciyle delinen zeminin ierisine 50 cm yksekliinde beton ve ta paralar atlr. 2000 kg. arlnda Rammer ekile aklarak sktrlan ve tabaka tabaka ykseltilen beton kazk son olarak dklen tabakada 1600 kg.lik Testertokmakla iyice salamlatrlr. Daha sonra yap bu kazk zerine ina edilir.

    EKSPRES KAZIKLARI: 30-90 cm. apl konik ve dkme demir kazk ucu zemine ahmerdanla aklr. Daha sonra zeminde alan boluk betonla doldurulup sktrlr.

    http://www.co.shasta.ca.us/html/public_works/images/[email protected]_Bridge/Pics_07.11.08/DSC01004.JPG

  • 02.11.2010

    64

    6. Temeller

    Kaplama borusu zeminde kalan kazklar:

    Kendini tutamayan yumuak ve balk zeminlerde uygulanan ekspres kazklarn kullanmna benzeyen bir kazk sistemidir. ap 30-90 cm. olan ucu elik arkl boru, ikinci bir kaplama borusuyla birlikte aklarak yerletirilir. istenen derinlie inilince kaplama borusu zeminde kalacak ekilde di boru dar ekilir, demir donat yerletirilir ve betonu dklp sktrlr. Raymondkazklar bunlara rnektir.

    6. Temeller

    Kaplama borusu kartlan kazklar:

    Yeralt suyu bulunan ve kendisini tutamayan gevek zeminlerde uygulanr. Burada kalnl 10-20 mm olan kaplama borusu zemine aklr. ersindeki bolua gerekiyorsa betonarme donats da konularak beton dklr. Bu arada kaplama borusu da yukar ya ekilir. Bylece hem kaplama borusu geri alnm ve hem de yerine beton dklerek beton yada betonarme kazk hazrlanm olur. Bu tip kazklara rnek olarak SMPLEKS, FRANK, PEDESTAL ve WOLFHOLZ KAZIKLARI verilebilir.

  • 02.11.2010

    65

    6. Temeller

    c.) Ksmen akma, ksmen delme (kombine) kazklar: Yeralt su seviyesi altnda kalan ksmlar ahap akma, zerinde kalan ksmlar da beton ya da betonarme delme kazk olan uygulamalardr. Hem ahabn ucuz olmas hemde temel tabann daha derine indirebilmek iin tercih edilebilirler. Ayrca ahap btnyle ve devaml olarak su ierisinde kald iin uzun mrl olur.

    Bu tr kazklarn yapmnda nce ahap kazk tm uzunluunca zemine aklr. Bu kazn bana da ii bo metal kazk oturtularak aklr. Yeterli derinlie inildiinde metal kazn iersine sktrlarak beton dklr. Bu arada kaplama borusu da yukar ekilir istenirse st kazk betonarme olarak yaplabilir. Bu tr kaza Kompozit Raymond Kazklar denir.

    6. Temeller

    Kazk Izgaralar

    Kazk temellerin zerine binann oturtulabilmesi iin zgaralar yaplr. Bu zgaralarn grevlerini yle sralayabiliriz.

    1) kazk ykn kazklara eit olarak datmak2) kazklarn birbirinden ayr ve yanlara olabilecek hareketlerini nlemek 3) kazklarn zemine oturmasn niform hale getirmek

    Su seviyesi yksekse zgaralarn yaplabilmesi iin ya su seviyesi drlr yada zgara evresi palplanlarla tahkim edilerek iyi bir alma ortam hazrlanr.

  • 02.11.2010

    66

    6. Temeller

    Kazk zgaralar ahap, elik, beton yada betonarme olarak yaplabilirler. Ahap zgaralar genellikle, ahap kazklarda kullanlrlar. Beton ve betonarme zgaralarda istenilen boyut ve eklin kolaylkla verilebilmesi ve her trl gerilmeleri karlayabilecek ekilde yaplabilmeleri nedeniyle tercih edilirler.

    6. Temeller

    3) KESONLAR: Salam zeminin derinde olmas ve daha geni, dayankl temel yaplmas gereken durumlarda kesontemeller kullanlr. Genellikle guruba ayrlrlar.

    (a) Ak Kesonlar (b) Pnmatik Kesonlar (c) Yzen Kesonlar

  • 02.11.2010

    67

    6. Temeller

    (a) Ak Kesonlar: ap 1.5 - 3.0 m. olan dairesel ahap, demir ya da betonarme ark, temel zemini zerine oturtulur. Di apna uygun olarak ark zerine ta, tula, beton ya da betonarmeden bir manto duvar rlr veya kalpla dklr. Daha sonra her 1.0-1.5 m de bir hatl yaplarak duvar balants salamlatrlr ve bu arada devaml olarak kesonuniindeki zemin kazlarak dar kartlr; mantonun alt boaltlr. Arlyla aa doru inen kesonun st seviyesi zemine silme gelince tekrar ayni ileme devam edilerek salam tabakaya ulalmaya allr. Srtnmeyi azaltmak zere manto duvar ie doru 1/10-1/15 eimle daraltlarak devam edilir. Son olarak kesonun ii betonla doldurulur

    6. Temeller

  • 02.11.2010

    68

    6. Temeller

    (b) Pnmatik (hava basnl) Kesonlar: Zemin ve yeralt suyunun fazla olduu yerlerde kullanlan bu keson trnde prensip, temel olarak ina edilecek kesonun alt blmndeki alma odasnn zemindeki suyu yenecek hava basncyla doldurulmas ve kuruda allarak zeminin kazlmas, arlyla ken kesonun salam tabakaya ulamasdr. Kazlan toprak bir bacadan dar kartlr. Ayrca ii servis bacas, salk koullarna uygun hacim, alan ve ykseklik ile basn salanmaldr.

    Bu kesonlar da ahap, elik veya betonarmeden yaplabilmekte, st boluklar yine betonla doldurulmakta ve 30.00 m derinlie kadar inilebilmektedir.

    6. Temeller

  • 02.11.2010

    69

    6. Temeller

    (c) Yzen Kesonlar: Tamamen su iinde, balk zeminlerde uygulanan keson trdr. Bunlara "Yzen Sandk" da denmektedir. Darda hazrlanan alt ve yanlar kapal beton sandk kesonlar, temel veya smel yaplmas istenen noktaya getirilip yerletirilir. erisine ta, blok, demir ve beton paralarndan oluan arlklar konularak gevek zeminde tabana doru kmesi salanr. stenilen salam zemin tabakasna ulaldnda kesonun geri kalan boluklar doldurularak ilem tamamlanr. Bina balants iin stte demir filizleri braklmaldr

    6. Temeller

  • 02.11.2010

    70

    1) Gner M.S., Yksel, A. 2007.Yap Bilgisi. Aktif Yaynevi. Ankara.2) Akel A.D., Altn M. ve Dorum A. 2009. Yap Teknolojisi. Nobel

    Yayn Datm. Ankara.3) zdemir . Yap Elemanlar Ders Notlar. Osmangazi niversitesi.

    Eskiehir.4) Grer C. Yap Teknolojileri Ders Notlar. Afyonkarahisar Kocatepe

    niversitesi.5) Yumruta H.. Onarm Atlyesi Ders Notu.

    Kaynaklar