davraniŞ bİlİmlerİne gİrİŞ

of 30 /30
DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ Sosyolojiye Giriş ve Yöntem Hazırlayan: Öğr. Gör.Funda YORULMAZ

Author: trapper

Post on 12-Jan-2016

178 views

Category:

Documents


2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

DAVRANIŞ BİLİMLERİNE GİRİŞ. Sosyolojiye Giriş ve Yöntem Hazırlayan: Öğr. Gör.Funda YORULMAZ. SOSYOLOJİNİN BAKIŞ AÇISI VE FARKLILIĞI. - PowerPoint PPT Presentation

TRANSCRIPT

  • DAVRANI BLMLERNE GRSosyolojiye Giri ve Yntem

    Hazrlayan: r. Gr.Funda YORULMAZ

  • SOSYOLOJNN BAKI AISI VE FARKLILIInsanlar, dier insanlarla ilikide bulunurken sanki bir oyun dzenleyip, belirli kurallar ve kaideler koymaktadrlar. Bu kurallar ve kaideler zamanla onlarn yaamlarnn dzenleyicisi olmaktadr. rnein, snfta nasl ders dinleyeceinden, nasl yemek yeneceinden, bankadan nasl para ekileceine kadar her ey bir dzen ve iliki ierisinde gereklemektedir.

  • Btn bu anlatlanlar nda, sosyolojiyi yle tanmlamak mmkndr: Sosyoloji; bir btn ierisinde insanlarn btn ilikilerini inceleyen, bu ilikilerin nasl yaratlp korunduunu ve deitiini analiz eden sosyal bilimlerden biridir. Sosyoloji hibir zaman bireyi tek bana ele alp inceleyen, onun sorunlarn zmeye alan bir disiplin deildir. Toplumbilim (sosyoloji) her zaman bireyin iinde yaad grubu ve grup davranlarn inceler. nk insanolu yaam boyu eitli gruplara ye olarak hayatn devam ettirir. Bu gruplardan bazlar aile gibi kk, bazlar ise ehir gibi byktrler. Bu gruplar ve bireyler birbirlerini etkileyerek yaamlarn srdrr, eitli beklentiler ve sorumluluklar gelitirirler. te btn bu gruplar, toplumsal kurallar ve gler sosyolojini ilgi alandrlar. Tarih boyunca atalarmz, insann evresinde yer alan toplumsal olaylarla ilgilenmi, onlarn nedenlerini, nasl olutuklarn anlamaya almtr.

  • Neden insanlar yaamlar boyunca aile kurmular ve neden bir tanrya inanmlardr?Niye bir grubun yaam biimi bir dierinden farkldr?Neden baz insanlar toplumsal kurallara itaat edip uyarken bazlar uymaz?Niye baz insanlar fakir bazlar zengindir?Niin hi istenmedii halde savalar olmaktadr?nsanlar savamaya iten faktrler nelerdir?Topumu bir arada tutan ey nedir?Neden toplumlar zamanla deimektedirler?

  • Gemiten, gnmze dein birok insan bu sorulara cevap vermeye alm ve aklamalar getirmilerdir. Ancak bu cevaplarn ou sezgisel, nyargl, speklatif, inanlara ve doast glere dayalyd. Dier bir deimle bilimsel deildi. Geen an sonlarnda yeni bir yntem, insan toplumlarn ve toplumsal davranlarn incelemede kullanlmaya baland. Bu yntemin ad bilimsel yntem idi ve bilimsel yntemin yukardaki sorulara verdii cevaplar, gereklere ve sistematik aratrmalara dayalyd. te toplumsal olaylar bu yeni yntemle aratrma biimi sosyolojinin gelimesinde ve ortaya knda byk bir rol oynad. Bu da, insan toplumlarn ve toplumsal davranlarn bilimsel olarak inceleyen bir disiplin olarak tanmland.

  • inde yaadmz dnya, her bireyin evresindeki gerekleri ayn biimde grd ve yorumlad bir yer deildir. rnein; herhangi bir ev birok insan iin farkl anlam ve deerler tayabilir. Bir mimar, komisyoncu, hrsz ya da artistin bu eve bak alar farkldr. Komisyoncu evin ka para edeceini, hrsz eve nasl girebileceini, mimar ise yap biimini ele alarak bu eve bakar. Tpk bunun gibi sosyologlar da ilgi alan olan konulara farkl bir gz ve dne ile bakarlar. Onlarn bak as bir airin, avukatn, politikacnnkinden doal olarak farkldr.

  • nsann dnya grn kendi deneyim ve tecrbeleri olutururken, sosyoloji bize yeni bir bak as ve dnya gr sunmaktadr. Bu sunulan dnyann iinde; zenginler ve fakirler, politikaclar, doktorlar, uyuturucu madde bamllar, sulular ve daha biroklar yer almaktadr. Bu insanlarn bak alar, fakl yaam tecrbeleri ve gerekleri farkl bir biimde alglaylar sz konusudur. te sosyoloji bu noktada bizim, bu insanlarn da dnyalarn grmemize, anlamamza, kendimizden farkl olan tutum ve davranlarn kavramamza yardmc olur.

  • nsan, yaamn bir toplum ierisinde geirir. inde yaadmz bu toplum, biz domadan vard, biz ldkten sonra da varln srdrecektir. Hepimiz toplumda bir grubun yesi olarak dnyaya gelir, kiiliimizi, mit ve korkularmz mutluluumuzu bu gruplarla srdrdmz ilikiler sonunda kazanrz. Bu adan sosyolojinin temel gr olarak insan davranlarnn, bireyin iinde yaad, yesi olduu grup tarafndan etkilendii ve bu grup iindeki etkileimlerle ekillendii kabul edilmektedir.

  • Sosyolojik bak as insanlarn iinde bulunduklar toplumsal ierik ile dorudan ilikilidir. Bu nedenle sosyologlar, bu toplumsal evrenin veya ieriin bireylerin yaantlarn nasl etkilediini analiz ederler. Dier bir deyimle, sosyolojik bak asnn temelinde insanlarn iinde bulunduklar toplumlardan nasl etkilendii yer alr. nsanlarn baz eylerin neden veya niin yaptklarna baktmzda, sosyologlar, bu bireylerin o toplum iinde nerede bulunduklarna bakarlar. Yani birey o toplum iinde nerede yer alyor, yapt i nedir, geliri ne kadardr, eitim dzeyi nedir, ya veya cinsiyeti nedir? te bu noktalar gz nne aldmzda bireyin o toplum iinde nerede olduunu anlarz. Bizler yetiirken iinde bulunduumuz gruplarla kurduumuz zdeimler sonucu fikirlerimiz, deerlerimiz, dnya grmz bunlardan etkilenerek farkllar veya benzerlik tar.

  • Dier bir deyimle yaantmz dier insanlarla kurmu olduumuz ilikilerdir. Tokalamaktan cinayete btn sosyal davranlarmz ve ekonomiden aileye btn toplumsal kurumlar, sosyal etkileimin bir sonucu veya rndrler. Btn bu anlatlanlar sonucunda, gruplarn sosyologlar iin temel alma alan olduu kolaylkla anlalmaktadr. Bu gruplar yani sosyologlarn (toplumbilimcilerin) zerinde odaklatklar gruplar, bir mzik grubunda olduu gibi kk, etnik bir topluluk ya da bir kent gibi byk, ya da milyonlarca insan barndran endstriyel toplumlar gibi ok byk gruplar olabilir. Bu nedenle sosyoloji; aile, din gruplar, sapkn grup davranlar, rgtler, niversiteler, topluluk ve toplumlar inceler. Dolaysyla sosyoloji insann hibir zaman bulunduu yerde tek bana olmad, daima bir grup ierisinde yer ald dncesizden hareket eder.

  • Sosyologlar toplum, toplumsal kurumlar ve insan ilikileri zerinde alan bilim adamlardr. Onlarn altklar konular genelde bizim iin yabanc deildir. Sosyologlar sradan, ok basit gibi grnen olaylar ele alarak incelerler ve herkesin kabul edebilecei toplumsal gerekleri ortaya koymaya alrlar. Sosyologlarn ele ald sorunlar zor gibi grnebilir; ama aklandklarnda ise ok basitmi gibi grnrler. Sosyologlar olaylar arasndaki deimez ilikileri gsterme, kanunlara varma abas iindedirler. Btn bu sz edilenler her bilim dalnda olduu gibi sosyolojide de bilimsel bilgi birikimi teori (kuram) ve kanunlarla geliecek ve amacna ulaacaktr.

  • SOSYOLOJNN DER BLMLER ARASINDAK YER Bilim, mantk ve sistematik yollarla bilginin elde edilmesi ve retilmesi demektir. Dier bir deyimle, bilimsel olmak belirli bir yntem izlemek anlamna gelmektedir. Bilimler genelde iki byk ksma ayrlr. Bunlar;Doa Bilimleri,(Fizik, Kimya, Biyoloji)Sosyal Bilimlerdir. (Psikoloji, Sosyal Psikoloji, Sosyoloji, Tarih) Doa bilimleri, fiziki ve biyolojik olgular ve olaylar zerinde younlarlar, sosyal bilimler ise insan davranlarnn farkl ynlerini ele alrlar. Ancak her iki daln da temel yaklam bilimsel yntemi kullanmasdr.

  • Gerek sosyal, gerek doa bilimleri dnyadaki her eyin belirli bir dzen ierisinde olutuunu varsaym olarak kabul ederler. Yani, olaylar ve molekller tesadfi deil, insanlarn genellemeler yapmalarn kolaylatracak bir uyum ierisinde evrende vardr. Bu nedenle bilim adamlar, olaylar arasndaki bu neden-sonu ilikileriyle yakndan ilgilidirler. Dier bir deyimle, olaylarn nedenlerini ve bunun ortaya kard sonular anlamak, aklamak ve yorumlamak amacyla bilim adam aratrma yapar. Bilim adamnn bulduu sonular bakalar tarafndan da pekitirildii, doruluu ispatland zaman, bilim adamnn aratrmas amacna ular.

  • Toplumsal olaylarda dier doa olaylar gibi rastgele ve kendiliinden oluan olaylar deildir. Aksine toplumsal olaylar belirli dzen ve kalplar ierisinde gerekleir. nsanlar gemite olduu gibi, belirli dnce ve davran kalplar ierisinde ilikilerini srdrmektedirler. Bu nedenle, sosyolojide dier doa bilimlerinin uygulad bilimsel yntemi uygular ve bulduu sonular genelletirir. Tabi ki, sosyoloji olaylar arsndaki ilikileri saptayp teorilere ulamaya alr. Sosyologlar bu amala veri toplar, bulduu verileri analiz eder, gzlem ve deney yapar, bunlarn kaytlarn tutar ve sonuta da kesin ve doru bilgilere ular.

  • Dier sosyal bilimler gibi sosyolojide dier doa bilimlerine kyasla daha az gelimi bir disiplindir. Bununda iki nedeni vardr. Birincisi, bilimsel yntemin sosyolojide uygulan tarihinin yeni oluudur. kicisi ise sosyolojinin konusu olan insan davranlarna ilikin konularda, almann ortaya kard glklerdir. Gerekten de doa bilimlerinde molekler ve maddelerle aratrma yapmak son derece doal ve kolayken, insan zerinde aratrma yapmak kolay deildir.

  • SOSYOLOJNN ALT DALLARIBilgi SosyolojisiEkonomi SosyolojisiSanayi SosyolojisiKent SosyolojisiKy (krsal) SosyolojisiDin SosyolojisiHukuk (tze) SosyolojisiSiyaset SosyolojisiEitim SosyolojisiUygulamal Sosyoloji

  • BLG SOSYOLOJSBilgi sosyolojisinin temel konusu uygarlk, kltr, toplum, snf ve gurup tiplerine gre ncelikli bilgi trlerinin ve biimlerinin aratrlmasdr. Bilgi sosyolojisi ayrca, deiik toplum yaplarna gre, bilginin ve bilgiyi oluturan ve yayan kiinin rolleri, bilginin yaylmas ve biimlerinin toplumsal anlam, bilgi trleri gibi konularla ilgilenir.

  • EKONOM SOSYOLOJSEkonomi dalndaki bilgilerden de faydalanarak; teknoloji, gelir dalm tketim ve farkllamas, i blm, ulusal dzeyde karar mekanizmalar ve yaps gibi konularla ilgilenir. Sanayi Sosyolojisialma ya da i sosyolojisi olarak da nitelenen sanayi sosyolojisi; rgt sosyolojisi, psikoloji, sosyal psikoloji, i idaresi, ekonomi gibi birok sosyal bilimin ve bu bilimlerin zel dallarndan bir ounun eitli dzeylerde kurduklar ilikileri kapsamakta ve toplumsal gerein bir btnl asndan, bunlar toplumun yapsna greli olarak bir sentez haline getirmeye almaktadr. Bir sanayi sistemini konu olarak inceleyen sanayi sosyolojisi; i yerinin yaps, gvenlii, sendikalama hareketleri, verimlilik, ii-i veren ilikileri, sanayi ve toplum ilikileri gibi konular inceler. Son zamanlarda sanayi sosyolojisi ile ilgili almalarn bo zamanlarn deerlendirilmesi konusuna giderek daha fazla yer ayrd da grlmektedir.

  • KENT SOSYOLOJSKent sosyolojisi kentlerin oluumu, konutlar, kent yaamnn insan ve toplum zerinde etkileri, kentsel yaam, kentsel yaamn dourduu sorunlar, kentlerin yerleim dzeni, yeni kentlerin kuruluu ve gelimesi, kentsel imajlarn gruplara gre deiimi gibi eitli konular inceleyen bir zel sosyoloji daldr. Ky (Krsal) SosyolojisiSosyolojinin bir dier alt dal olan ky sosyolojisi ile tarm kesiminin sorunlar, toplumsal deime (krsal alanda), teknolojik deimenin yaratt sorunlar, deer sistemlerindeki deimeler, kasaba-ky-ehir ilikileri, kyde liderlik sorunu, kyn genel ynetim sorunlar gibi konularla ilgilenmektedir.

  • DN SOSYOLOJSlk din sosyolojisi almalar gnmz azgelimi toplumlardaki dinlerin ya da gemiteki toplumlarn dinlerinin incelenmesine ynelik olmutur. Din sosyolojisi, bugn daha ok din ve dinsel pratikler ile dier toplumsal etken ve kurumlar arasndaki karlkl ilikileri incelemeye ynelmi bulunmaktadr. Dinin toplumdaki yeri ve dier toplumsal kuram ve oluumlar zerindeki etkileri, teknolojik, ekonomik ve toplumsal deimenin dinsel pratikleri belirleme biimleri, sanayileme ve kentleme ile dinsel pratikler arasndaki ilikiler, dinsel otoritenin toplumsal rol ve gc kltr ve uygarlklarn dinsel temelleri, din sosyolojisinin ele ald konular arasndadr.

  • HUKUK (TZE) SOSYOLOJSHukuk ile hukuk toplumbilimi ayn eyi incelerler. Toplumbilimci, hukuk kurallarn belli bir toplumsal durumun anlatm olarak alp inceler; nk her toplum, zellikle ada toplum yaamnn btn ynlerini hukuk dzenine yanstr. Hukuk insanlarn bir arada yaamalar zorunluluunun doal sonularndan biridir. Hukuk belirli bir toplumda, birey gruplarn toplumsal ilikileri ve eylemleri zerinde normatif, emredici ve yaptrmc bir etki yapar. Toplum tarafndan meru olarak kabul edilen ve kurallarla belirginleen bir toplumsal kontrol mekanizmasdr. Hukuk sosyolojisi, zellikle, hukuk, ahlak ve halkn grenek ve kurallarn ayrt etmede, ykmllk dncesinin geliiminde, sululuk, ailenin evrimi ve boanma, yetki ve sorumluluk alanlarnda nemli sonular alm bulunmaktadr.

  • SYASET SOSYOLOJSSiyaset bilimi, tarihinde iki adan tanmlanmtr. Bir tanma gre siyaset bilimi devleti, onun kurulu ve ileyiini inceler. Bu geleneksel anlaytr. Yeni bir anlaya gre ise siyaset bilimi, erk (iktidar ) olaylarn, baka bir deile ynetme ve ynetilme olayn bunun kurumsallama srecini inceler. Bu ikinci yaklam siyasal bilimin toplum bilimsel bak asndan ve toplum bilimin verilerinden etkilenerek, insanlarn siyasal davranlarna etkide bulunan btn toplumsal etkenleri de incelemeye balamasnn bir sonucu olmutur.

  • Bu adan siyaset sosyolojisinin en belirgin amalarndan biri, toplumlarn yaplaryla siyasal rejimleri arasndaki ilikileri inceleyerek, bir siyasal rejim tipolojisine ulamaktadr. Bu bakmdan siyasal parti tiplerinin, parti fonksiyonlarnn ve parti sistemlerinin incelenmesi, siyaset sosyolojisinin nem verdii konulardan biridir. Bu guruplarn, ekonomik ve toplumsal kkenleri, tipleri (mesleki, ideolojik, bilimsel) siyasal otorite zerindeki etki yollar ve biimleri nemli aratrma konularn kapsar. Bir baka aratrma alan da, siyasal katlma ve seimleri kapsamaktadr. Bireylerin genel siyasal davranlar, siyasal rgtler ierisindeki etkinlikleri bu disiplinin bir baka ura alandr.

  • ETM SOSYOLOJSEitim sosyolojisi bir yandan sos yo-ekonomik kalknmada eitimin, zelliklede teknik eitimin oyna rol ve lkenin nfus yapsnn zelliklerine uygun bir eitim planlamasna duyulan ihtiya konularyla ilgilenmektedir. Dier yandan da eitim sosyolojisi, aa yukar btn lkelerin anayasa ve yasalarnda belirtilen, sosyal adalet, eitimde frsat eitlii ve blgeler aras dengesizliklerin giderilmesi gibi an zorunlu kld temel toplumsal ilkeleri belirlemeye alr. Bu ekilde eitim sosyolojisi, belirgin bir toplumsal yap iindeki eitim sorunlarna ilikin aratrmalar yapan bir disiplindir. Doal olarak her kltrn eitim sorunu deiiktir. Toplumun kltrne uygun bir eitim politikasnn belirlenmesi de eitim sosyolojisinin ilgi alann temelini oluturmaktadr.

  • UYGULAMALI VE KLNK SOSYOLOJSSosyolojik bilgi ve pratiin birlikte kullanlmasdr. Burada sosyoloji artk bir sorun zme aracdr. Uygulamal sosyolojide sosyologlar, deiime bizzat katlarak zmler getirme abasndadrlar. Bu tr sosyolojiye klinik sosyolojisi denilmektedir. Klinik sosyologlardan bazlar, endstriyel iletmelerde alarak rnein, iten ayrlmalar azalmak amacyla alma koullarnda deimeler yaratmaya almakta, bazlar ise, uyuturucu madde bamllar ile uramakta veya eski hkmllere dnk almalar yapmaktadrlar. Burada ama, bu insanlar tekrar topluma kazandrmak olmaktr.

  • BLMSEL ARATIRMA LKELER Nesnellik (objektiflik)Bir aratrmada aratrmaclarn kiisel inanlar, karlar, alkanlklar beklentileri yer almamaldr. Bulgular olduu gibi yer almaldr. Buna bilim ahlak da denilir. Aratrmada, aratrmaclar, bulgulara kadar olan ksmda kendi dncelerini, beklentilerini ie kartrmamaldr. Aratrmaclar bilgilerini geici olarak unutmu ya da bilmiyormu gibi hareket ederek aratrmaya balamaldrlar. Bulgularn yorumunda, deerlendirmesinde de aratrmac kendi amalarn alkanlklarn, inanlarn olduu gibi akladktan sonra deerlendirme yapmaldr. Bylece aratrma sonular herkes tarafndan, olduu gibi izlenebilir, anlalabilir.

  • Doruluk ve TekrarHer aratrma en doruyu bulmak amacyla gerekletirilir. Bilimde doruluk, bilim adamnn mutlak gerei gstermesi deil, ona mmkn olduu kadar yaklamas ve sylediini, en anlalr ve en doru ekilde sylemeye almasdr. Her olay incelendii yer ve zamann somut koullar iinde, doru bir biimde tanmlanmaldr. Bylece bir aratrmann bulgular, dier aratrmaclar tarafndan da aynen ve ksmen tekrarlanabilir olmaldr. Ayn konuda, ayn rneklem zerinde, ayn tekniklerle, belli bir zaman sresi iinde, benzer bulgular elde edilmelidir. Bu, gvenilirlik olarak da adlandrlmaktadr.

  • Basitlik ve AklkBilimsel bir aratrmada dier aratrmalarda rapor edilmi bulgularn kontrol edilmesine, genellemelerin kabul ya da reddedilmesine dayanr ve bunlardan geni lde yararlanlr. Bu nedenle aratrmada basitlik ve aklk esas olmaldr. Bu szlerden karmak kuramlarn geersiz olduu anlalmamaldr. Ancak aratrmaclar daha kolay, daha ksa ve ak yolu seerek daha ok yarar salayabilir. Basitlik ve aklk temelinde, kavramalarn aklanm olmas, kullanlan kavramalarn dier kavramlardan farkl olan ynlerinin ortaya konulmas gerekir.

  • 4) Snrllk Bir aratrma inceledii konuyu dierlerinden ayran zellikleri belirterek snr izmelidir. Bylece konularn karkl nlenmi olur. Aratrc belirli bir ilgi oda zerinde younlaarak aratrmasn srdrr. Gereksiz konular aratrma srecinin hem uzamasna hem de ilgi odann dalmasna neden olabilir. Bu nedenle her aratrma snrl bir alanda yaplmaldr.

  • KAYNAK: ANADOLU NVERSTES A.. DERS KTABI