chuong 14 tong cau va tong cung

Download Chuong 14 tong cau va tong cung

Post on 21-Jun-2015

867 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1. NGUYN L KINH T HCChng 14 Tng cu v tng cung 1CHNG 14TNG CU V TNG CUNGHot ng kinh t bin ng t nm ny qua nm khc. Nhn chung, sn lng hng ho v dch vlin tc tng ln theo thi gian. Do c s gia tng ca lc lng lao ng, t bn v tin b cngngh, nn kinh t ngy cng c th sn xut nhiu hn. S tng trng ny cho php mi ngihng th mc sng cao hn. Trung bnh trong 50 nm qua, sn lng ca nn kinh t M tnh bngGDP thc t tng trng khong 3 phn trm mi nm.Tuy nhin, trong mt s nm, s tng trng bnh thng ny khng xy ra. Cc doanhnghip khng bn c ht hng ho v dch v v quyt nh ct gim mc sn xut. Nhiucng nhn b sa thi, t l tht nghip tng cao v nhiu nh my b b khng. Khi nn kinh tsn xut hng ho v dch v t hn, GDP thc t v cc i lng phn nh thu nhp khc gimi. Nhng thi k thu nhp gim trong khi tht nghip tng cao c gi l suy thoi nu tnhhnh khng nghim trng, v c gi l khng hong nu vn thc s nghim trng.iu g gy ra bin ng ca hot ng kinh t trong ngn hn? Cc chnh sch cng cngc th lm g ngn chn cc thi k thu nhp gim v tht nghip tng cao? Khi kinh tsuy gim hoc suy thoi xy ra, cc nh hoch nh chnh sch c th lm g gim bt di v mc trm trng ca chng? y l nhng cu hi m chng ta xem xt trongchng ny v hai chng tip theo.Cc bin s m chng ta nghin cu trong cc chng tip theo phn ln l cc bin s mchng ta bit. l GDP, tht nghip, li sut, t gi hi oi v mc gi. Cc cng cchnh sch ca chnh ph nh chi tiu, thu v cung ng tin t cng quen thuc vichng ta. im khc bit trong cc chng tip theo l khong thi gian phn tch. Trngtm ca by chng va ri l nn kinh t trong di hn. Gi y, chng ta quan tm nnhng bin ng trong ngn hn xung quanh xu hng di hn ca nn kinh t.Mc d cn c s tranh lun gia cc nh kinh t v phng php phn tch bin ngkinh t trong ngn hn, nhng hu ht cc nh kinh t u s dng m hnh tng cu vtng cung. Hc cch vn dng m hnh ny phn tch nh hng ca cc chnh sch lnhim v ch yu sp ti ca chng ta. Trong chng ny, chng ta bn n hai mngthen cht ca m hnh l tng cu v tng cung. Sau khi c ci nhn tng quan v mhnh trong chng ny, chng ta s nghin cu k hn trong hai chng tip theo.BA C IM C BN V BIN NG KINH TNhng bin ng trong ngn hn ca cc hot ng kinh t din ra tt c cc nc v mi thii trong sut chiu di lch s. c im khi u cho vic tm hiu nhng bin ng t nmny sang nm khc, chng ta hy trnh by mt vi tnh cht quan trng nht ca chng.c im 1: Cc bin ng kinh t din ra bt thng v khng th d boBin ng ca nn kinh t thng c gi l chu k kinh doanh. Nh thut ng ny chothy, bin ng kinh t gn lin vi nhng thay i trong iu kin kinh doanh. Khi GDPtng trng nhanh, hot ng kinh doanh pht t. Cc doanh nghip c nhiu khchhng v li nhun ngy cng tng. Ngc li, khi GDP thc t gim, cc doanh nghipgp nhiu kh khn. Trong thi k hot ng kinh t suy gim, hu ht cc doanh nghip

2. NGUYN L KINH T HCChng 14 Tng cu v tng cung 2bn c t hng hn v kim c t li nhun hn.Tuy nhin, thut ng chu k kinh doanh c th dn ti s hiu lm, v n c v hm rngbin ng kinh t din ra theo mt quy lut v c th d bo c. Trn thc t, chu k kinhdoanh khng h c tnh cht nh k v khng th d bo vi chnh xc cao. Phn (a) cahnh 1 biu th GDP ca M t nm 1965. Phn c mu ti ch ra nhng thi k suy thoi.Nh biu ny cho thy, cc t suy thoi khng din ra u n theo thi gian. i khicc t suy thoi din ra gn nhau nh trong nm 1980 v 1982. Song trong nhiu nm khc,nn kinh t li khng tri qua t suy thoi no.Hnh 1. Quan st bin ng kinh t ngn hn. Hnh ny biu th GDP thc t trong phn(a), chi tiu cho u t trong phn (b), v t l tht nghip trong phn (c) ca nn kinh t MSuy thoi(a) GDP thc tT la19921965 1970 1975 1980 1985 1990 19952.5003.0003.5004.0004.5005.0005.5006.0006.500$7.000GDP thc t(b) Chi tiu cho u tT la19923004005006007008009001,000$1,100Chi tiu cho u t1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995Suy thoi(c) T l tht nghipT l tht nghip0246810121965 1970 1975 1980 1985 1990 1995Phn trm lclng laongSuy thoi 3. NGUYN L KINH T HCChng 14 Tng cu v tng cung 3vi s liu qu t nm 1965. Cc cuc suy thoi c nh du bi cc vng mu ti. Hych rng, GDP thc t v chi tiu cho u t gim trong thi k suy thoi, trong khi thtnghip tng. Ngun: B Thng mi M, B lao ng M.c im 2: Hu ht cc bin s kinh t v m cng bin ngGDP thc t l ch tiu c s dng rng ri nht theo di nhng thay i trong ngnhn ca nn kinh t v n l ch tiu ton din nht v hot ng kinh t. GDP thc t phnnh gi tr hng ho v dch v cui cng c sn xut ra trong mt thi k nht nh. Ncng phn nh tng thu nhp ( loi tr lm pht) ca mi ngi trong nn kinh t.Nhng thc ra khi theo di bin ng kinh t ngn hn, vic s dng ch tiu no phn nhhot ng kinh t m chng ta theo di khng quan trng. Phn ln cc bin s kinh t v mo lng thu nhp, chi tiu hay mc sn xut, cng bin ng. Khi GDP gim trong thi ksuy thoi, th thu nhp c nhn, li nhun cng ty, tiu dng, u t, sn lng cng nghip,doanh s bn l, quy m mua bn nh ca v t cng gim xung. Do suy thoi l mt hintng xy ra trong ton nn kinh t, nn n biu th trong nhiu ngun s liu v m khc nhau.Mc d cc bin s kinh t v m cng bin ng, song chng bin ng vi quy m khcnhau. C th, nh trong phn (b) ca hnh 1 cho thy, u t bin ng rt mnh trong chu kkinh doanh. Mc d u t ch bng khong mt phn by GDP, nhng s suy gim trongu t ng gp vo hai phn ba mc suy gim GDP trong thi k suy thoi. Ni cch khc,khi cc iu kin kinh t xu i, phn ln mc suy gim u bt ngun t s gim st chi tiu xy dng nh my, nh v b sung thm hng tn kho mi.c im 3: Khi sn lng gim th tht nghip tngNhng thay i trong sn lng hng ho v dch v ca nn kinh t gn cht vi nhng thayi trong vic s dng lc lng lao ng ca nn kinh t. Ni cch khc, khi GDP thc tgim th t l tht nghip tng. iu ny khng c g ng ngc nhin: khi cc doanh nghipsn xut t hng ho v dch v hn, h sa thi bt cng nhn v s ngi tht nghip tng.Phn (c) trong hnh 1 cho thy t l tht nghip ca nn kinh t M t nm 1965. Mt lnna, cc thi k suy thoi c nh du bng cc vng mu ti. Biu cho thy tcng r rt ca suy thoi ln tht nghip. Trong mi t suy thoi, t l tht nghip tngln rt cao. Khi suy thoi kt thc v sn lng bt u tng, t l tht nghip gim dn.T l tht nghip khng bao gi gim xung bng khng, m thng bin ng xungquanh t l tht nghip t nhin bng khong 5 phn trm.Kim tra nhanh: Hy nu v gii thch ba c im then cht ca nhng bin ng kinh t.L GII NHNG BIN NG KINH T NGN HNVic m t xu th nh k m nn kinh t tri qua khi n bin ng theo thi gian l mtcng vic n gin. Song vic l gii nguyn nhn gy ra nhng bin ng kh khn hnnhiu. Tuy nhin, nu so vi cc ch m chng ta nghin cu trong cc chng trc,l thuyt v bin ng kinh t vn cn tranh lun nhiu. Trong chng ny v hai chngtip theo, chng ta s pht trin m hnh m phn ln cc nh kinh t s dng l gii ccbin ng kinh t ngn hn.Ngn hn v di hn khc nhau nh th noTrong cc chng trc, chng ta xy dng nhng m hnh xc nh cc bin s kinh t v 4. NGUYN L KINH T HCChng 14 Tng cu v tng cung 4m quan trng nht trong di hn. Chng 24 l gii thch quy m v tc tng nng sutv GDP thc t. Chng 25 l gii vic li sut iu chnh nh th no cn bng u t vtit kim. Chng 26 l gii ti sao lun c tht nghip trong nn kinh t. Chng 27 v 28trnh by h thng tin t v nhng thay i trong cung ng tin t nh hng n mc gi,lm pht v li sut danh ngha nh th no. Chng 29 v 30 m rng phn tch ny cho nnkinh t m l gii cn cn thng mi v t gi hi oi.Tt c nhng phn tch ny trong phn trn u da vo hai tng c quan h vi nhau l s phni c in v tnh trung lp ca tin. Nh li rng s phn i c in l s tch bit gia cc binthc t (tnh bng lng hay gi tng i) v cc bin danh ngha (tnh bng tin). Theo l thuytkinh t v m c in, s thay i trong cung ng tin t ch nh hng n cc bin danh ngha,ch khng nh hng n cc bin thc t. Vi tnh trung lp ca tin, chng 24, 25 v 26 c thxem xt cc yu t quyt nh nhng bin thc t (GDP thc t, li sut thc t v tht nghip) mkhng cn a vo cc bin danh ngha nh cung ng tin t v mc gi.Nhng gi nh ny ca kinh t hc v m c in c th p dng vo th gii m chng taang sng khng? Li gii p cho cu hi ny c vai tr quyt nh trong vic tm hiuphng thc vn hnh ca nn kinh t: Hu ht cc nh kinh t cho rng l thuyt kinh t cin m t th gii trong di hn, ch khng phi trong ngn hn. Sau vi nm, thay itrong cung ng tin t nh hng n mc gi v cc bin danh ngha khc, nhng khngnh hng n GDP thc t, tht nghip hay cc bin thc t khc. Khi nghin cu v nhngthay i t nm ny qua nm khc, gi nh v tnh trung lp ca tin khng cn ng na.Phn ln cc nh kinh t cho rng trong ngn hn, cc bin thc t v danh ngha lin quanvi nhau. c bit, thay i trong cung ng tin t c th tm thi y sn lng ra khi xuth di hn ca n.Do , hiu nn kinh t trong ngn hn, chng ta cn mt m hnh mi. xy dng mhnh ny, chng ta da vo nhng cng c pht trin trong cc chng trc v khng davo s phn i c in v tnh trung lp ca tin.M hnh c bn v bin ng kinh tM hnh ca chng ta v cc bin ng kinh t ngn hn tp trung vo hnh vi ca hai bin s.Bin th nht l sn lng hng ho v dch v ca nn kinh t tnh bng GDP thc t. Bin thhai l mc gi chung tnh bng CPI hoc ch s iu chnh GDP. Cn ch rng sn lng lbin thc t trong khi mc gi l bin danh ngha. Do , bng cch tp trung vo mi quan hgia hai bin s ny, c ngha chng ta tha nhn khng c s phn i c in.Hnh 2. Tng cu v tng cung. Cc nh kinh t s dng m hnh tng cu v tng cung phn tch cc bin ng kinh t. Trn trc tung l mc gi chung. Trn trc honh l tngSn lngcn bngSnlngMcgi0Mc gicn bngTngcungTng cu 5. NGUYN L KINH T HCChng 14 Tng cu v tng cung 5lng hng ho v dch v c nn kinh t sn xut ra. Sn lng v mc gi iu chnhn im m ti ng tng cu v tng cung ct nhau.Chng ta phn tch bin ng ca c nn kinh t vi t cch mt tng th bng m hnh tngcu v tng cung c minh ha trong hnh 2. Trn trc tung l mc gi chung trong nnkinh t. Trn trc honh l tng sn lng hng ho v dch v. ng tng cu cho bitlng hng ho v dch v m cc h gia nh, doanh nghip v chnh ph mun mua ti mimc gi. ng tng cung cho bit lng hng ho v dch v m cc doanh nghip munbn ra ti mi mc gi. Theo m hnh ny, mc gi v sn lng iu chnh cn bng tngcu v tng cung.Chng ta c th mun coi m hnh ny chng qua l hnh nh phng to ca m hnh cung vcu th trng c cp trong chng 4. Tuy nhin trn thc t, m hnh ny khc hn.Khi chng ta xem xt cung v cu trn mt th trng c th, chng hn th trng kem, hnhvi ca ngi mua v bn ph thuc vo kh nng di chuyn ngun lc t th trng ny quath trng khc. Khi gi kem tng ln, lng cu gim i v ngi tiu dng mun mua snphm khc. Tng t nh vy, khi gi kem tng, lng cung tng do cc nh sn xut c thtng sn lng bng cch thu thm lao ng t cc b phn khc ca nn kinh t. S thayth mang tnh kinh t vi m t th trng ny sang th trng kia khng c ngha khi chngta phn tch cho c nn kinh t. Xt cho cng, lng hng m m hnh ca chng ta tm cchl gii - GDP thc t - phn nh tng lng hng ho sn xut trn tt c cc th trng. hiu t