brzostek i okolice

Download Brzostek i okolice

Post on 11-Jan-2017

248 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Ks. Bogdan Stanaszek

    BRZOSTEKi

    OKOLICE

    Brzostek 1997

  • Na okadce: kapliczka w Gobikwce

    Zdjcia i reprodukcje:ks. Bogdan Stanaszek

    Mapy:opracowa Wiesaw Stanaszekwykreli Franciszek Ogrodnik

    Tumaczenie napisw z cmentarzy wojskowych:ks. Krzysztof Tyburowski

    67-997630-rocznica nadania praw miejskich Brzostkowi

    ISBN 83-901833-3-1

    Wydawca:Towarzystwo Mionikw Ziemi Brzosteckiej w Brzostku

    Wyd. 3 poprawione i uzupenione

    Skad, druk i oprawa:Maa Poligrafia Redemptorystw w Tuchowie

  • Spis treciPrzedmowa do drugiego wydania.....................................................5Przedmowa do trzeciego wydania.....................................................5Wstp. ..........................................................................................6WARUNKI PRZYRODNICZO - GEOGRAFICZNE...............................8ZARYS HISTORII REGIONU...........................................................6POSZCZEGLNE MIEJSCOWOCI...............................................6BCZAKA....................................................................................6BAKOWA...................................................................................7BUKOWA......................................................................................5BRZOSTEK...................................................................................5DBORZYN...................................................................................86DBOWA......................................................................................9DZWONOWA.................................................................................9GOBIKWKA..............................................................................95GOGOW...................................................................................99GORZEJOWA..............................................................................05GRUDNA GRNA I DOLNA..........................................................JANUSZKOWICE.........................................................................7JODOWA..................................................................................8KAMIENICA DOLNA....................................................................5KAMIENICA GRNA....................................................................8KLECIE ......................................................................................5NAWSIE BRZOSTECKIE..............................................................57OPACIONKA................................................................................59PRZECZYCA................................................................................6SIEDLISKA BOGUSZ...................................................................7SKUROWA..................................................................................9SMAROWA................................................................................96WOLA BRZOSTECKA..................................................................99ZAGRZE...................................................................................0ZAWADKA BRZOSTECKA............................................................08Spacery, wdrwki, trasy rowerowe.............................................Informacje praktyczne.................................................................Gwne pozycje bibliograficzne....................................................5Znaki na mapkach szczegowych...............................................9

  • 5

    Przedmowa do drugiego wydaniaPrzed kilkoma miesicami Szanowni Czytelnicy otrzyma-

    li pierwsze wydanie ksiki ks. Bogdana Stanaszka Brzostek i okolice. Jej nakad zosta szybko wyczerpany. wiadczy to o duym zapotrzebowaniu na tego typu publikacje. Niewtpliwym sukcesem autora i wydawcy jest to, e ksika spotkaa si z miym przyjciem, co podkrelay liczne artykuy prasowe. Jest to rwnie zasug wielu yczliwych ludzi, ktrzy przyczynili si do jej wydania i rozpowszechnienia. Dzikujemy! Na uwag za-suguje fakt, e wreszcie Brzostek i okoliczne miejscowoci do-czekay si opracowania cennego pod wzgldem historycznym i krajoznawczym. Pokonany zosta w ten sposb prg niemocy, otworzy si nowy etap w yciu kulturalnym Brzostku. Zara-zem dokonaa si pewnego rodzaju promocja naszego regionu w szerszym rodowisku. Znaczca jest take rola, jak ksika odgrywa w edukacji modziey.

    Towarzystwo Mionikw Ziemi Brzosteckiej zamierza kon-tynuowa dziaalno wydawnicz i poszerzy jej dorobek...

    Brzostek 1994Prezes

    Towarzystwa Mionikw Ziemi BrzosteckiejWiesaw Tyburowski

    Przedmowa do trzeciego wydaniaMino cztery lata od pierwszego wydania niniejszej ksi-

    ki. W tym czasie Towarzystwo Mionikw Ziemi Brzosteckiej powikszyo swj dorobek wydajc dwa tomy Rocznika Brzo-steckiego, ksik ks. Bogdana Stanaszka Parafia Brzostek w latach 1918-1939, dwa foldery i kilka serii pocztwek. Kontynu-owane jest te, mimo licznych trudnoci, wydawanie Wiadomo-ci Brzosteckich. Oddajc do rk Czytelnikw kolejne wydanie przewodnika Brzostek i okolice mamy nadziej, e bdzie si on nadal cieszy popularnoci i pozwoli na lepsze poznanie prze-szoci i pikna Ziemi Brzosteckiej.

    Brzostek 1997Prezes

    Towarzystwa Mionikw Ziemi BrzosteckiejWiesaw Stanaszek

  • 6

    WstpOd najmodszych lat okolice Brzostku, gdzie si urodziem

    i wychowaem, byy przedmiotem moich zainteresowa. Ju w szstej klasie szkoy podstawowej wraz z kolegami wyruszalimy na rowerowe wycieczki, ktrych celem byy dwory szlacheckie, kocioy, cmentarze wojskowe. Odkrywalimy pikno podgr-skiego krajobrazu: malownicze przeomy rzek, tajemnicze ost-py lene, urocze ludowe kapliczki i krzye przydrone rozsiane wrd szachownicy pl. Z wycieczkami wizao si te sporo przygd i ciekawych przey.

    Zainteresowania te zaowocoway obecnie niniejsz ksik, ktra ma stanowi rodzaj przewodnika po okolicznych miejsco-wociach szeroko uwzgldniajcego ich histori. Ksika jest ad-resowana przede wszystkim do mieszkacw tych stron. Moe te stanowi pomoc dla turystw spdzajcych tu wakacje. Ze wzgldu na zarysowany cel i popularyzatorski charakter opra-cowania zrezygnowaem z zamieszczania przypisw. Ksika ta bowiem nie roci sobie pretensji do miana naukowej monografii. Nie mniej podane tu fakty posiadaj uzasadnienie w rdach archiwalnych i opracowaniach historycznych. Dla osb zainte-resowanych rozszerzeniem wiadomoci o przeszoci Brzostku moe suy doczona na kocu bibliografia.

    W przewodniku opisano 26 miejscowoci. Teren ten - okre-lony przeze mnie jako okolice Brzostku - nie stanowi odrbnej jednostki administracyjnej. S to dwie gminy: Brzostek i Jodo-wa nalece do wojewdztwa tarnowskiego oraz dwie wioski: Bakowa (wojewdztwo kronieskie) i Gogow (wojewdz-two rzeszowskie). Bakowa zostaa tu umieszczona ze wzgldu na zwizki z Brzostkiem (do koca XVIII w. naleaa do parafii brzosteckiej). Gogow natomiast znalaz si w przewodniku ze wzgldu na czysto osobiste upodobania autora - by on celem jednej z pierwszych wycieczek rowerowych.

    Wiele osb przyczynio si do powstania niniejszej ksiki. Za cenne uwagi dzikuj Wiesawowi Stanaszkowi, Januszowi Krelowi i ks. Krzysztofowi Tyburowskiemu, ktry przygotowa take tumaczenia niemieckich napisw z cmentarzy wojsko-wych. Sporo stara w wydanie ksiki woy Wiesaw Tybu-rowski, obecny prezes Towarzystwa Mionikw Ziemi Brzostec-kiej, z ktrym przed laty odbyem wiele wycieczek po okolicach.

  • 7

    Wreszcie na obecny ksztat przewodnika wpyna siostra Albina Kusek, ktra podsuna mi myl objcia nim take gminy Jo-dowa. Swoj wdziczno wyraam wszystkim, ktrzy chtnie udzielali mi informacji i wskazwek w czasie zbierania materia-w w terenie.

    Mam pen wiadomo niedoskonaoci tej ksiki. Wierz jednak, e speni ona swoje zadanie i zachci czytelnikw do poznania pikna ziemi brzosteckiej, ktra sw bogat histori wpisaa si na trwae w dzieje ojczyste.

  • 8

    WARUNKI PRZYRODNICZO - GEOGRAFICZNE

    Pooenie

    Brzostek pooony jest na poudniowo - wschodnim kracu wojewdztwa tarnowskiego przy drodze krajowej 992 czcej Tarnw z Jasem. Przepywajca tdy rzeka Wisoka wytycza granic oddzielajc Pogrze Cikowickie od Pogrza Strzyow-skiego. Najblisza okolica tworzy obnienie nadrzeczne nazy-wane Kotlin Brzosteck. Na zachd rozcigaj si pasma nale-ce do Pogrza Cikowickiego: masyw Liwocza (Liwocz 561 m n.p.m., May Liwocz 463 m, Rysowany Kamie 427 m, Wiszowa 409 m i Gilowa Gra 503 m) oraz Wzgrza Dborzyskie (Za-mczysko 327 m, Buczyna 350 m, Dbrowa 341 m). Te ostat-nie oddzielaj dolin Wisoki od Kotliny Jodowskiej. Na wschd od Brzostku cignie si Pogrze Strzyowskie. Nale do niego: Paskowy Gobikowski, pasmo Klonowej Gry i Wzgrza Ja-nuszkowickie. W pamie Klonowej Gry pooone s najwysze szczyty pogrza Strzyowskiego: Bardo 534 m, Chem 528 m, Klonowa Gra 525 m. Uksztatowanie powierzchni jest typowe dla terenw podgrskich. Pogrze Cikowickie posiada regular-ny ukad grzbietw o przebiegu rwnolenikowym. Poszczegl-ne pasma cz si midzy sob pytkimi dziaami. Natomiast na Pogrzu Strzyowskim dominuj wzniesienia ukadajce si rwnolegle, a ich przebieg jest nieregularny.

    Klimat

    Klimat regionu ma charakter przejciowy midzy nizinnym a grskim. rednia roczna temperatura mieci si w granicach 6.-.7oC (w styczniu -3oC, w lipcu +18oC). rednia opadw siga od 700 do 750 mm. Natomiast zaleganie pokrywy nienej waha si od 60 do 80 dni, a jej grubo od 60 do 80 cm. Wiosna jest wczesna i ciepa, jesie chodna.

    W ostatnich latach pojawiy si prby wprowadzania nieco innego podziau geomorfologicznego. Por. L. Starkel, Rzeba, w: Wojewdztwo tarnowskie. Monografia, Wrocaw 1988, s. 24-26.

  • 9

    Sie wodna

    Gwn rzek, jak ju wspomniano, jest Wisoka. Jej rda znajduj si w Beskidzie Niskim. W okolicy Brzostku ma ona charakter rzeki nizinnej. Jej spadek jest niewielki i wynosi 1. Szeroko koryta waha si od 30 do 50 m, gboko za przy rednim stanie wd wynosi od 0,7 do 1,5 m (miej