Boban Batrievi - Ogledi o Njegou Savia Markovia tedimlije

Download Boban Batrievi - Ogledi o Njegou Savia Markovia tedimlije

Post on 28-Jan-2016

21 views

Category:

Documents

1 download

DESCRIPTION

Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost ove je godine objavio njegove radove o Njegou, koje je priredio Danilo Radojevi. U veoma obimnim i zanimljivim Ogledima o Njegou, nalazimo trideset sedam Markovievih tekstova posveenih Petru II Petroviu a koji su objavljivani od 1932. do 1971. godine u raznim novinama, naunim aspopisima i publikacijama pod Markovievim imenom ili njegovim pseudonimom, poto mu je nakon rata bilo zabranjeno javno djelovanje.tedimlija je jedan od prvih modernih njegoologa s ovih prostora koji je poeo pravilnije tumaiti Njegoev opus, otrgavajui ga od tradicionalistiko-romantiarskih i klerikalno-nacionalististikih koncepcija koje su bile popularne u Kraljevini Srbiji, Crnoj Gori, ili u novoj zajednici Junih Slovena u kraljevini Karaorevia. Traio je prilaz Njegou onako izvorno, sagledavajui ga u vremenu i prostoru, titei njegovo stvaralatvo i od uskogrudih analiza koje su lovenskoga vladiku svodile na izuzetno talentovanog ali ne dovoljno obrazovanog genija. Izmeu ostalog dokazao je autorstvo Maurania i dubinski razgraniio njegov ep o smrti Smail-age engia od njegoevog naina pisanja, ali i istoriografski vjeto donio neke zakljuke o Njegoevim misijama u Beu i radu na unutranjoj dravnoj konsolidaciji Crne Gore te neke nepoznate Njegoeve nekrologe i izuavaoce predstavio domaoj javnosti. Ne smiju se zaboraviti ni njegovi radovi posveeni Njegoevom mauzoleju i kapeli, koji su svakako veliki doprinos u demistifikaciji i dekonstrukciji simbolike ravni koju je ovaj imao za razne junoslovenske vlasti, kao i njegovo pismo glavnom uredniku Pravoslavlja, koje je tampano prvi put kao potonji tekst ove knjige.

TRANSCRIPT

  • LINGUA MONTENEGRINA, god. VIII/2, br. 16, Cetinje, 2015.Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost

    335

    UDK 821.163.4.09(091)Struni rad

    Boban BATRIEVI (Cetinje)Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost Cetinjeboban.batricevic@fcjk.me

    OGLEDI O NJEGOU SAVIA MARKOVIA TEDIMLIJE(Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost, 2015)

    Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost ove je godine objavio njegove radove o Njegou, koje je priredio Danilo Ra-dojevi. U veoma obimnim i zanimljivim Ogledima o Njegou, nalazimo trideset sedam Markovievih tekstova posveenih Pe-tru II Petroviu a koji su objavljivani od 1932. do 1971. godine u raznim novinama, naunim aspopisima i publikacijama pod Markovievim imenom ili njegovim pseudonimom, poto mu je nakon rata bilo zabranjeno javno djelovanje.

    tedimlija je jedan od prvih modernih njegoologa s ovih prostora koji je poeo pravilnije tumaiti Njegoev opus, otrga-vajui ga od tradicionalistiko-romantiarskih i klerikalno-na-cionalististikih koncepcija koje su bile popularne u Kraljevini Srbiji, Crnoj Gori, ili u novoj zajednici Junih Slovena u kra-ljevini Karaorevia. Traio je prilaz Njegou onako izvorno, sagledavajui ga u vremenu i prostoru, titei njegovo stvarala-tvo i od uskogrudih analiza koje su lovenskoga vladiku svodile na izuzetno talentovanog ali ne dovoljno obrazovanog genija. Izmeu ostalog dokazao je autorstvo Maurania i dubinski raz-graniio njegov ep o smrti Smail-age engia od njegoevog naina pisanja, ali i istoriografski vjeto donio neke zakljuke o Njegoevim misijama u Beu i radu na unutranjoj dravnoj konsolidaciji Crne Gore te neke nepoznate Njegoeve nekrologe i izuavaoce predstavio domaoj javnosti. Ne smiju se zaboravi-ti ni njegovi radovi posveeni Njegoevom mauzoleju i kapeli, koji su svakako veliki doprinos u demistifikaciji i dekonstrukciji simbolike ravni koju je ovaj imao za razne junoslovenske vla-sti, kao i njegovo pismo glavnom uredniku Pravoslavlja, koje je tampano prvi put kao potonji tekst ove knjige.

    Kljune rijei: Petar II Petrovi Njego, njegoologija, Savi Markovi tedimlija

  • 336

    Boban BATRIEVI

    Govoriti o djelu Savia Markovia u Crnoj Gori mnogo je lake nego govoriti o njegovoj linosti, imajui u vidu da veliki dio javnosti o njemu, zbog viedecenijske zabrane njegova javnoga djelovanja i tampanja njegova tiva, ima predrasudu. Odmah na poetku treba istai da je Markovi bio specifina, po mnogo emu nevjerovatna linost za crnogorske prilike, intelektualac ije djelovanje i pisanje reflektuje crnogorsku sudbinu, istoriju i povijesnu dramu. Kad posmatrate njegov lik vidite jedan dio crnogorske stvarnosti u XX vijeku borbu za nacionalno osvjeivanje i oponiranje reimu Karaorevia (al za izgubljenom dravom i bezkompasno stanje naroda); stradanje i mrak Dru-goga svjetskoga rata; zavoene totalitarnoga staljinizma u nas nakon njega i osvit jednoga novoga crnogorskoga puta ezdesetih godina. Markoviu te-dimliji zamjerao je svaki sistem u kojemu je ivio; nezgodna je bila njegova tenja za istinom, za ruenjem nametnutih mitova i sistema vrijednosti, to je on svakako skupo platio. Ono upitno u njegovu ivotu jeste njegova saradnja s hrvatskim vlastima za vrijeme Nezavisne drave Hrvatske i njegov boravak u Zagrebu u toku najveega sukoba u ljudskoj istoriji. S ove distance tedimliji moemo zamjeriti na tome i rei da je bio na pogrenoj strani, meutim, u tome trenutku on je radio slian posao koji je radio Oskar indler spaavao je ljudske ivote. O tome svjedoe brojni istorijski dokumenti, ali i zapisnik s njegova isljeivanja koji je objavio asopis Crnogorski anali. No, u donoenju vrijednosnih sudova u istoriografiji uvijek se moe izgubiti vrijeme; sreom za tedimlijom je ostala bogata pisana zaostavtina koju valja tumaiti, analizirati i stavljati je u slubu pomjeranja saznajnih gra-nica iz raznih naunih oblasti. Francuzi se nijesu odrekli Selinova knjievnoga stvaralatva, Hamsun je i dan danas najcjenjeniji norveki pisac, pa tako i mi trebamo promovisati naune radove Savia Markovia. Fakultet za crnogorski jezik i knjievnost ove je godine objavio njego-ve radove o Njegou, koje je priredio Danilo Radojevi. U veoma obimnim i zanimljivim Ogledima o Njegou, nalazimo trideset sedam Markovievih tek-stova posveenih Petru II Petroviu a koji su objavljivani od 1932. do 1971. godine u raznim novinama, naunim aspopisima i publikacijama pod Mar-kovievim imenom ili njegovim pseudonimom, poto mu je nakon rata bilo zabranjeno javno djelovanje. Iako je petnaest godina robijao, i napravio veli-ku raskorak u svojim istraivanjima i pisanju (tedimlija je deset godina bio u sovjetskim logorima, a pet godina robijao je u komunistikoj Jugoslaviji) njegova pasioniranost Njegoem nikada nije prestala, niti je kvalitet njegovih tekstova zbog toga trpio. tedimlija je jedan od prvih modernih njegoologa s ovih prostora koji je poeo pravilnije tumaiti Njegoev opus, otrgavajui ga od tradicionali-stiko-romantiarskih i klerikalno-nacionalististikih koncepcija koje su bile

  • 337

    Ogledi o Njegou Savia Markovia tedimlije

    popularne u Kraljevini Srbiji, Crnoj Gori, ili u novoj zajednici Junih Slovena u kraljevini Karaorevia. Traio je prilaz Njegou onako izvorno, sagleda-vajui ga u vremenu i prostoru, titei njegovo stvaralatvo i od uskogrudih analiza koje su lovenskoga vladiku svodile na izuzetno talentovanog ali ne-dovoljno obrazovanog genija, kojemu je usmena tradicija crnogorskoga naro-da podarila snagu. Njegoa je prije svega komentarisao filosofski, pojanjava-jui neke od njegovih glavnih motiva osvetu i silu, stavljavi ih u kontekst filozofskih sistema. Na taj nain, kako je sam smatrao, branio je Njegoev monizam u lajbnicovskom smislu od tetnog popravoslavljenja, koje je nai-nio Nikolaj Velimirovi u knjizi Njegoeva religija. Vidno je da je Savi Markovi pratio trendove intelektualnih rasprava u Evropi. To najbolje dokazuje njegova studija iz 1963. Spolia opima, koja je nastala na tradiciji pacifistikih skupova i debata u meuratnom periodu o psi-hoanalizi i ratu, koje su pokrenuli Ajntajn, Frojd, Moni-Kerli, Jung i dr. Kako su oni sa svojih stanovita teili analizirati izvore ljudske destruktivnosti, tako je Markovi tragao za obiajem ee glava u crnogorskom ratnom iskustvu s Turcima i jednom etnolokom analizom preispitivao znaaj Njegoeve Tablje za podsticaj crnogorskoga borbenoga morala. Njegovo iroko obrazovanje i filozofsko znanje omoguili su mu prednost u odnosu na ostale Njegoeve komentatore toga doba. Prvi je od naih intelektualaca upozoravao na zlou-potrebu Njegoa u politike svrhe (u politikom marketingu), jer je znao da izvankontekstne upotrebe njegova lika znae uniavanje njegove estetike i etike vrijednosti. Zato moramo naglasiti da je Markovi prvi napravio para-lelu sa zloupotrebama nekog drugog znaajnog stvaraoca kod drugih naroda kritikovao je naciste za rentiranje njemakog filozofa Fridriha Niea nji-hovoj militaristiko-rasisitikoj ideologiji, e je Nieov krajnji voluntarizam iz maksime volja za mo pretakan u neprikosnovenu volju njemake nacije da vlada svijetom, a zaratustrijanski nadovjek u superiornog arijevskog ge-nija. Za razliku od njemakih nacista i naih pannacionalista koji su opus ova dva svoja genija izdizali na petparaki nivo idolatrijske ideologizacije, tedi-mlija je pokuao da ih komparativno analizira i pronalazi zajednika polazi-ta, prvjenstveno kad su pitanju bog-sila-volja-borba. Ukoliko znamo znaaj koji je Nie odigrao za zapadnu civilizaciju, shvatiemo i znaaj Markovieva tumaenja, jer je za razliku od simplifikatorskih traenja uticaja Dantea i Getea na Njegoa koji su bili jako popularni, tragao za samom sri Njegoeve misli, koju je pokuao predstaviti kao preteu (u nekim segmentima naravno) nieanske filosofije. tedimlija je zanimljiv i kao polemiar, odnosno bolje rei kao neko ko otpisuje raznim pogrenim tumaima, ali i jeftinim apologetama Njegoa, koje je smatrao ne manje tetnim od onih koji ga zloupotrebljavaju. Najrafi-

  • 338

    niranije je iskritikovao Toma Oraovca, naknadnog Njegoeva advokata, koji je 1917. pisao neviene gadosti o Petru II, da bi tridesetih godina postao nje-gov pretorijanac. Sukobio se i s jednim hrvatskim, ultrakatolikim glasilom u kojem se trailo da Njegoev opus bude izbaen iz kolskog sistema zbog navodne vjerske netolerancije. Dokazao je autorstvo Maurania i dubinski razgraniio njegov ep o smrti Smail-age engia od njegoevskog naina pi-sanja, ali i istoriografski vjeto donio neke zakljuke o Njegoevim misijama u Beu i radu na unutranjoj dravnoj konsolidaciji Crne Gore te neke nepo-znate Njegoeve nekrologe i izuavaoce predstavio domaoj javnosti. Ne smi-ju se zaboraviti ni njegovi radovi posveeni Njegoevom mauzoleju i kapeli, koji su svakako veliki doprinos u demistifikaciji i dekonstrukciji simbolike ravni koju je ovaj imao za razne junoslovenske vlasti, kao i njegovo pismo glavnom uredniku Pravoslavlja, koje je tampano prvi put kao potonji tekst ove knjige. Na kraju, moemo zakljuiti da se pred publikom nalaze izazovni redo-vi, koje paljivo treba interpretirati. Ukoliko ih stavimo u kontekst vremena u kojem su nastajali i uzmemo u obzir tadanje limite, s pravom moemo rei da je Markovi-temlija moda i jedini multidisciplinarno pristupao izuavanju Njegoeva djela, jer postoji internauno saglasje u njegovoj ogromnoj istrai-vakoj ljubopitljivosti, neizbljeujuoj elji da spozna najveeg crnogorskog pjesnika. Zato je veoma bitno da se rad na izdavanju radova Savia Markovi-a tedimlije nastavi, kako bi se njegovi doprinosi mogli valorizovati. Neke institucije posljednju deceniju ine te napore pa se ustaljena slika o njemu mijenja. Objektivnost i nepristrasnost naunih poslenika moraju biti neprikos-novene, pa iako bi se i nali dokumenti koji kompromituju Markovia, valjalo bi i njih prezentovati javnosti kako bi se mogli donositi kvalitativniji vrijed-nosni sudovi. U svakom sluaju, Markovi ostaje jedan od najinteresantnijih, najkontroverznijih i najvanijih crnogorskih intelektualaca prologa vijeka te egzotinost izuavanja njegova lika i dalje ima provokativnu imperativnost i nauno-istraivaku osnovanost.

    Boban BATRIEVI

  • 339

    Boban BATRIEVI

    STUDIES ON NJEGO BY SAVI MARKOVI TEDIMLIJA(Faculty for Montenegrin Language and Literature, 2015)

    In this paper, the author reflects on one of the 2015 editions of the Fac-ulty for Montenegrin Language and Literature, Studies on Njego, prepared by Danilo Radojevi. The book includes thirty seven Markovis texts dedicated to Petar II Petrovi, published from 1932 to 1971 in various newspapers, sci-entific journals and publications. According to the author, tedimlija is one of the first modern researchers of Njego in this region who started to interpret Njegos oeuvre by detaching it from traditional and clerical-nationalist con-ceptions that were popular at the time.

    Key words: Petar II Petrovi Njego, studies on Njego, Savi Markovi tedimlija

    Ogledi o Njegou Savia Markovia tedimlije