biyoloji eğitimi ile sağlanan davranış değişiklik- lerinin

of 21/21
347 Tr. J. of Biology 22 (1998) 347-367 © TÜBİTAK Biyoloji Eğitimi ile Sağlanan Davranış Değişiklik- lerinin İnsanın Yücelişi ve Dünya Barışına Katkısı Yalçın YETKİN Atatürk Üni. Fen-Ed. Fakültesi, Biyoloji Böl., Erzurum-TÜRKİYE Geliş Tarihi: 23.10.1997 Özet: Biyoloji her dönemde insanlara yararlı bir bilim dalı oldu. Ülkemizde ilkokuldan üniversiteye kadar olan eğitim sürecinde değişik konular altında biyoloji okutulur. Araştırma bu sürecin ve eğitimin bireylerin davranışlarında; özellikle barışa yönelik düşüncelerinde bir gelişmenin olup olmadığını anla- mak için yapıldı. Araştırma için Fakültemiz Biyoloji Bölümü’nden gönüllü 18 kız, 19 erkek (n=37) öğrenci katıldı. Katılan öğrencilere araştırmanın amacına ugun olarak “Biyoloji öğretimi ve eğitimi sonucunda sağlanan davranış değişikliklerinin insanın kendi iç ve dünya barışına katkıları nelerdir?” sorusu soruldu. Verilen yanıtlar örencilerin değiştiklerine ilişkin örnekler, bilgi ve istatistiksel olarak değerlendirildi. Biyoloji eğitimi sayesinde bireylerin kendilerini anatomik ve fizyolojik olarak tanıyabileceği (%46.9) sağlıklı ve dengeli düşünce yeteneği kazanacağı; kendisine çevresinde ve toplumda en iyi ve uygun bir yer seçe- bileceği; düşmanlık, kaygı, korku, tiksinti ve nefret gibi kötü duygulardan arınabileceği; canlıları ve insanları sevebileceği (%37.5); bu yolla da barışa katkıda bulunacağı (%60) şeklinde davranış değişiklikleri edinilebileceğinin yanıtları alında. Bunlara aykırı olan bir yanıt anlamlı bulunmadı (%5). Sonuç olarak denilebilir ki, biyoloji eğitiminin yarattığı davranış değişiklikleri ile insanın kendisi ve toplum; sonuçta da dünya barışına katkı sağlanmaktadır. Anahtar Sözcükler: Bilim, biyoloji, barış, birey, insan. The Influence of Biology Education on Attitudes to Humanity and World Peace Abstract: The purpose of this study was to determine whether biology education has any effect on behaviour and opinions with regard to humanity and world peace. The subjects were 37 student volunteers, 19 male and 18 female, from the Biology Department of Atatürk University. They were asked what influence biology education has on individual peace of mind and attitudes to world peace. The students responses indicated that, owing to their biology education, they have greater self-awareness (46.9%), are better able to think in a balanced way and to find their place in society. They also reported a greater capacity to love people and all living things (37.5%) and felt that they could make some contribution to world peace (60%). It was concluded that biology education has a positive influence on individual peace of mind, harmony in society and, hence, peace in the world. Key Words: Science, biology, peace, individual, human.

Post on 27-Nov-2021

1 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

B97089.texBiyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiiklik- lerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
Yalçn YETKN Atatürk Üni. Fen-Ed. Fakültesi, Biyoloji Böl., Erzurum-TÜRKYE
Geli Tarihi: 23.10.1997
Özet: Biyoloji her dönemde insanlara yararl bir bilim dal oldu. Ülkemizde ilkokuldan üniversiteye kadar olan eitim sürecinde deiik konular altnda biyoloji okutulur. Aratrma bu sürecin ve eitimin bireylerin davranlarnda; özellikle bara yönelik düüncelerinde bir gelimenin olup olmadn anla- mak için yapld.
Aratrma için Fakültemiz Biyoloji Bölümü’nden gönüllü 18 kz, 19 erkek (n=37) örenci katld. Katlan örencilere aratrmann amacna ugun olarak “Biyoloji öretimi ve eitimi sonucunda salanan davran deiikliklerinin insann kendi iç ve dünya barna katklar nelerdir?” sorusu soruldu. Verilen yantlar örencilerin deitiklerine ilikin örnekler, bilgi ve istatistiksel olarak deerlendirildi. Biyoloji eitimi sayesinde bireylerin kendilerini anatomik ve fizyolojik olarak tanyabilecei (%46.9) salkl ve dengeli düünce yetenei kazanaca; kendisine çevresinde ve toplumda en iyi ve uygun bir yer seçe- bilecei; dümanlk, kayg, korku, tiksinti ve nefret gibi kötü duygulardan arnabilecei; canllar ve insanlar sevebilecei (%37.5); bu yolla da bara katkda bulunaca (%60) eklinde davran deiiklikleri edinilebileceinin yantlar alnda. Bunlara aykr olan bir yant anlaml bulunmad (%5).
Sonuç olarak denilebilir ki, biyoloji eitiminin yaratt davran deiiklikleri ile insann kendisi ve toplum; sonuçta da dünya barna katk salanmaktadr.
Anahtar Sözcükler: Bilim, biyoloji, bar, birey, insan.
The Influence of Biology Education on Attitudes to Humanity and World Peace
Abstract: The purpose of this study was to determine whether biology education has any effect on behaviour and opinions with regard to humanity and world peace.
The subjects were 37 student volunteers, 19 male and 18 female, from the Biology Department of Atatürk University. They were asked what influence biology education has on individual peace of mind and attitudes to world peace. The students responses indicated that, owing to their biology education, they have greater self-awareness (46.9%), are better able to think in a balanced way and to find their place in society. They also reported a greater capacity to love people and all living things (37.5%) and felt that they could make some contribution to world peace (60%).
It was concluded that biology education has a positive influence on individual peace of mind, harmony in society and, hence, peace in the world.
Key Words: Science, biology, peace, individual, human.
Giri
Homo erectus olarak isimlendirilen primitif insanlarn bir milyondan daha uzun bir süre önce Afrika’dan dier bölgelere yayldklarna ilikin görüler vardr (5). Bunlardan gelitii düünülen Neandertal (Avrupa), Pekin (Çin) ve Java (Endonezya) insanlar deiik yörelerde bulundu. Bunlar gerçekten bu gün yaamakta olan insanlarn atalarmdr? Ya da insan soy aacnn kol- larnda ortaya çkan uzak akrabalarmdr? Bu sorular imdilik Paleoanthropologlar bölmü durumdadr. Genetik aratrmalar 200 bin yl önce yaam olan bir Afrika kadnnn bizim ata- larmzn izlerini tadn ortaya koydu (40).
Non-human primatlarn insan konumasna benzer bir düzende iletiim gösterdikleri, ancak mental durumlar saptamay gösteremedikleri belirlendi (35, 37).
Bununla birlikte son zamanlarda insan evriminde çok bölgeli (Multi-regional) görüler ortaya atld. Gerek fosil ve gerekse genetik kantlar, deiik insan gruplarnn bu gün bulunduklar yer- lerde yükseldiklerini göstermektedir (40). Hemen hemen 600 milyon yl önce, hayvan evrimi yaratln emsalsiz bir sçramasn gösterdi. Sonra acaba evrim memkanzmasi hayvanlarn vücut planlarnda kökten deiiklikleri engelleyen bir çizgide deiiklie mi urad? Yani, vücut geliimindeki deimeler sona erdi mi? (23).
Açklanan yollardan hangisi ile geliirse gelisin, insanlar akllarn kullanmaya baladktan bu güne, kendisi, çeveresi ve dier canllarla ilgili sorular sordu ve buna herkesin kabullenecei yantlar verdi. lk yantlar deiik inanç sistemlerine göre oldu. Bu görü canllarn ayn ve bu günkü özellikler ile ayr ayr yaratldklar eklindeydi. 18. yy’da evrim kuram bu görüe kar çkarak canllarn çeitlilii, farkllamas, gelimesi ve ortaya çklar ile ilgili sorulara yantlarda biyolojinin temeli oldu (49). Artk anatomik, fizyolojik ve embriolojik gelimeler, deimeler ve oluumlar evrimsel olarak açklanmaktadr. Gen ve moleküler biyoloji, kromozom görüü ve dier kantlar canllardaki baz özgün özelliklerin nasl ortaya çktn; bunlarn “yaama sava” içinde nasl denendiini ve ayklandklarn ortaya koyarak evrim görüünü desteklemesine karn, bu olaylar sanki evrime karym gibi göstermek hakszlktr (49).
Zaten yaratl görülerinde de oldukça evrime yakn düünceler ileri sürülmektedir: Yeni yorumculara göre, canllar sürekli deien ve her deiimde yeni güzellikleri gösteren “Sanat” yaptlardr denilmektedir (15). Burada mutasyon, adaptasyon ve seleksiyon gibi kavramlar kabul edilirken, diyalektik veriler gözden kaçrlmaktadr. Yaratl ve gelimeyi mutlaka “Dinsel bir çerçeveye” sokma çabas gösterilmektedir. Oysa din insanlar için bir toplumsal gerçektir. Din insanlarn hiçbir gereksinmesini karlamasa bile onlarn sonsuzlama (ebedi) isteklerine yant vermektedir. Bu istek doal olarak kartnda önererek bilinmeyen bir öncelikten buyana kendiliinden varolduuna (ezeli) da yant verir. Burada insan evren olarak alrsak din sayesinde balangçtan (ezeli) sonsuza dek (ebedi) bir süreç ortaya çkar. Evrim kuramnn daha kolay anlalabilmesi için diyalektik felsefenin öretimi gerekir. Aslnda evrim kuramnn ideolojik bir boyutu yoktur ancak materyalistler daha kolay anlamakta ve kabul etmektedirler. Bu nedenle çatmalara son vermek için sorun “Biyolojinin Felsefesi” durumuna getirilmektedir (7, 25, 33).
Biyolojinin bilim olarak geliim çizgisi, doaya fiziksel bir bakn ürünüdür (17). Biyolojinin can damar fiziksel ve kimyasal gerçekleri kullanmasdr. Doa bilimlerinde konularn felsefi
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
348
çözümlenmesi olaya diyaletik yaklamla mümkün olmaktadr. Ancak baz durumlarda toplumda- ki egemen felsefe ve geleneklerin etkisi altnda kalnmaktadr.
Evrim görüünün kesinlik kazanmas için daha birçok eksii, aç (19) ve baz yanllar vardr. Ancak bunlara “Kanaat ve inanaç” sistemeleri ile yant vermek evrimi çürütemez, çünkü evrimin birçok bilimsel destei vadr. Eksik olan ilk ortaya çklarn görüntülenmemi ve labo- ratuara sokulmam olmasdr. Eer biraz daha dikkatle nicelenirse (evrim) bunlara hiçte gerek olmad anlalr. Moleküler ve hücre biyolojisinde son 30 ylda ortaya çkan gelimeler, canl sis- temleri hakkndaki bilgilerimizde çok büyük deiiklilkler yaratt. Canl organizmann çevresin- deki deimelere uyum salayabilmesi için kazand gelimenin tepe noktas bilinç kavram içinde anlatlr.
Dier temel bilimlerde de olduu gibi biyolojininde bir dinsel kartl ve inanç çelikisi yok- tur; tersine evrim kutsal kitaplarda tanmlanan Tanr’nn niteliklerini açklamak için en mükem- mel bir örnektir: Maddenin iç yapsna kazandrlan bir devingenlik, onun basit fiziksel bir ortam- da deiiklie urayarak kendi farkna varabilecek, çevresinden ayrabilecek ve ayn zamanda iletiim kurabilecek, bir kimlik kazanabilecek ve kazandklarn sürdürebilecek bir güce sahip olmasdr. Bu özellikler biyokimyasal olarak “self mekanizmalar” örnekleri ile açklanmakta ve “kurulu(Self-assembly)”, “Düzenleme(Self-regulation)” ve “Eleme(Self-replication)” olarak tanmlanmaktadrlar (22).
Yine de bilimin gelimesi “Kukular ve bunlarn tartmalar” ile salanr. Tartma ortam ise düüncenin özgürce ve fikirlerin yasakszca söylendii ortamlarda olur. Hele bilimin önünde engeller varsa, ondan gelime beklenemez. Ülkemizde eletirel akldan uzak yaamak tarihsel bir zorunluluk gibi alglanmakta ve yaam tarz olarak ovenist-dogmatik görüler ileri sürülmekte- dir. Biyolojik bir sistem üzerinde bireyin insanlamas onun; düünce, duygu, kayg, inanç, karar ve eylemlerinin bir bilekesi olarak ortaya çkar. Bireyin insanlama sürecine girmesi için kendi varln biyolojik bir rk ögesi olarak deilde; ilevsel olarak tanmas ve yeteneklerini topluma yöneltmesi (vermesi) gerekir.
Din(ler) 21. yy’da ilevi dnda bir takm amaçlar için kullanlan bir kurum olarak deilde sürekli ve düzenli vicdan ilikisi ve Tanr’ya ulamann bir yolu olmaldr. Kitleleri amac dnda etkilemek isteyen sistemlerin bir arac olmaktan çkmaldr (42). nsanln tarihindeki dinsel ve siyasal savalar, katliamlar düünce ayrlklarnn akl dna; daha dorusu beyin süzgecinden geçmeden, çkmasnn bir sonucudur. Gerek doa bilimleri ve gerekse toplum düzenleri eletirel ve bu yollada gelien akl üzerine yaplmaktadr.
Deneysel aratrmalar insan ve hayvanlarn örenme mekanizmalarnn nörofizyolojik yasa ve ilkeler yönünden ayn olduunu gösterdi (1, 26, 30). Ancak hayvanlarda davranlar belirleyen etken temel içgüdü (instinct) iken; insanlarda ise örenmedir. Burada koullu refleksler öne çkabilir, ancak insan eitimle kazand bilimsel mantkla özgür düünebilir ve davranabilir; böylece kendi üzerindeki dogmalar, saplantlar, koullanmalar ve anlamsz batllar kaldrarak özgürleebilir. Biyoloji eitimi bu anlamszlar ykmada en önemli bilim daldr. nsann biyolojik yönden eitilmesi ile kendisi ve doaya ilikin bilgiler edinmesi, onun bireysel ve oplumsal yaamn kolaylatrr (3).
Y. YETKN
nsan davranna ilikin bilimsel sorularn yantlanmas ile davranlarn daha iyi anlama, açklma ve denetleme salanabilir. Bilimin temel dayana, deiimin sürekli ve ardk özellik salamasdr: Bu ayn zamanda diyalektik mantn da dayanadr (9).
nsan davranlarnda da ekonomik, sosyal ve kültürel deimeler görülür (32). Doal ayklanma olay örenme süreçlerinin açklanmasnda da kullanlmaktadr. nsann belirli davranlara ulamas; yani instinctten uzaklaarak insanlamas sürecine girmesi, olaski birçok “istenmeyen-Unwilling” davranlarn ayklanmas ve “stenilenlerin-Willing” de örenilmesinin pekitirilmesin salar. Bunu izleyen dönemde ise biyolojik önemi olan “Adaptasyon-uyum” da insan davranlarnda önemlidir. Uygun konum ve ortamlarda, birey ile söz konusu olgu, olay ya da obje arasnda bir uyum gerçekleinceye dek sürekli bir çatma olabilir. Biyoloji eitimi bu süreci anlamada, alglamada ve deiimde etkili olabilecek bir bilim daldr. nançlar ve düünce sistemleri yüz yllarca çatt. Bu çatmalarn bir ürünü olarak “Avrupa Uygarl” dodu; ancak insanlkta çok ac çekti. Dünyann yaanabilir olmas, ancak düüncenin özgürlemesi ve onun yaratc etkisine baldr. Bir takm olaylar ve süreçler bilim özellii tamazlar, ancak onlar üzerinde de bilimsel çalmalar yaplabilir. Zaten insanlar doup gelitikleri toplum içinde balangçta düüncede özgür deiller; çünkü koullu reflekslerle öretilir ve egemen kültürü ben- imserler. Ancak, zamanla bilimsel bir eitim süreci ve diyalektik felsefe ve mantkla, bu koullan- malardan ve egemen kültürün balayc etkisinden kurtulabilirler (12) ve hatta bunlardan mantksal ve bilimsel olanlar yeniden kazanabilirler. nançlarn batllardan ve safsatalardan arndrarak, gerçekten Tanr’ya ulamann mükemmel yolunu bulabilirler. Örenein; insan ömrünü uzatmann yollar aratrlmaktadr. Bunun için de yetikinlikten sonra, düük kalorili diyet önerilmektedir. nsanlara uygulanabilen düük kalorili beslenmenin en iyi yöntemlerinden biri oruç tutmaktr. Oruç, vücudun savunma sistemlerinin güçlenmesi ve ömür uzatmak için bi- limsel olarak kantlanabilen düük kalorili en iyi yöntemdir. Burada biyoloji eitimi önem kazan- maktadr.
Biyoloji eitiminin özgürlemesi için egitim birliinini yeniden salanmas gerekir. Biyoloji yasa ve öretilerine kar gelitirilen tepkici eitim braklmaldr. Böylece gereksiz bir çatma, ki bar zedelemektedir, ortadan kalkar. nsan olmann gereinden doan dinsel inanç ve buna ilikin bilgiler bireyin bunlar alglayabilecei bir eitim düzeyine geldiinde sunulmaldr.
Biyoloji eitimine en gerçekçi yaklam 1909 ylnda balad (29). Ksa süren bu eitim bile, örencilerin hayvanlara ve aaçlara kar duyarl olduklarn gösterdi. Günümüzde ülke sorun- larnn çou; çevre, erozyon, nüfus art , üretim, salk, beslenme, bulac hastalklar, akraba evlilii gibi sorunlar, biyolojik kökenlidir (24). Bu sorunlarn çözümünde biyoloji eitiminin önemi büyüktür. Doada türlerin varl, yerleri ve yararlar, önemleri ancak biyoloji bilgisi ile anlalabilir. Anayasamz “Herkes salkl ve dengeli bir çevrede yaama hakkna sahiptir: kinci ksm; 17. Madde” der. Burada tanmlanan “Yaama” kavram zorunlu bir bar vurgulamaktadr. PETA (People for the Ethical Threatment of Animals) örgütü, “We would rather go naked than wear fur (Kürk giymektense, çplak gezeriz daha iyidir)” diyerek yaban yaamn korumay balatt.
Ülkemizde biyolojinin ana dallar olan zooloji ve botanik bamsz bir bilim olarak 1933’te Üniversitelerin yeniden yaplanmas ile gerçekletirildi. Bu yaplanmada “Hayatta gerçek yol gös-
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
350
terici Bilim’dir, Fen’dir” diyen M.K. Atatürk’ün evrensel görüü yatmaktadr. Söylenelerin ter- sine; tp, eczaclk veterinerlik, orman, ziraat, diçilik, vb. gibi biyolojinin uygulama alanlar, biy- olojinin; zooloji, botanik, fizyoloji, anatomi, gibi bilimlerden sonra gelimilerdir (2). Bu bilim dallarndaki baar, ancak tam bir biyoloji bilgisi ile gerçekleir. Avrupa’da görünen odur ki bu uygulamal bilimler, artk geri dönerek biyolojinin problemlerini çözümünün yarna girmilerdir (28).
Biyoloji bilimi, her dönemde insanlarn yararna önemli hizmetler sundu. Çamzda ise önemi iyice artt (16). Biyoloji eitimi bireylerin, sosyal, psikolojik, moral ve kiisel kararlarn almalarna; salk, beslenme, çevreyi koruma ve sevgi gibi çada sorunlarna yardmc olmaya hazrlar. Biyoloji bilimi bunu bir yandan aratrmalarla, bilgi toplamay sürdürerek, dier yandan canllar arasndaki “Doal” ilikileri inceleyerek, insanlarn bu denge üzerindeki olumsuz etkileri- ni açklayarak yapar (16).
Biyoloji, insan dorudan doruya ilgi alan içine alan hem biilmsel ve hem de sosyal yan olan en önemli bir Temel Bilim Daldr. Biyoloji eitiminin daha gerçekçi bir düzeye gelmesi için yön- tem ve eitim araçlar açsndan ileri bir düzeye getirilmesi gerekir. Bu sayede, biyolojiye yönelik olarak gelien ön yarg ve saplantlar yenilebilir (34).
Gerek biyolojiye dayanan dier uygulamal bilim dallar ve gerekse dorudan biyolojinin kendi alanlar üzerinde sürekli aratrmalar yaplmaktadr. Bunlardan bir bölümü örenme ve bellein gelitirilmes (4). eitimin kültürü (10), eitimin felsefesi (50), beyinin özellikleri (11) ve nöro- biyolojik çalmalardr. Ancak bunlarn dnda; laboratuar aratrmasna gerek kalmayan alanlar- da da biyoloji üzerine aratrmalar yaplmaktadr.
Amaç
Biyoloji eitim ile bara katlmann en önemli yollarndan biri yine insann biyolojik olarak kendini irdelemesi için övenizmi ykmas, biyolojinin en önemli bir baarsdr. Homo sapiens olarak sistematikte yerini alan canllarn (41) ortak atas ister dinsel, ister bilimsel olsun, maaradan çkarak bir insanlama sürecine girdi. Karanlktan nedenli uzaklat ise o denli insan- lat. H. sapiens insanlamaya doru bir yol lizlemektedir. Eer bu gün birisi kendini “insan” olarak görüyorsa, dier insanlarn ona yabanc bir eyi olamaz. H. sapiensin avlanma ile balayan insanlama süreci, onu bu günkü duruma getirdi. Yine bu süreçte insanlarn; aslnda tüm türlerin, kazandklar en ileri evrim ve en deerli sistem beyindir. Bu noktada diyebilirizki her insan beyi- ni, tüm biyolojik evrim kadar deerlidir. Ne yazk ki onu sona erdirecek bir biyolojik saat bile yine beyinin içindedir.
Üç yl sonra gireceimiz 21. yy’n niteliini biyolojik bilimlerin belirleyecei; nisanlarn daha birçok saplantlar yenecei; doaya birlikte sahip çkaca anlalmaktadr Bu amaçla temel bil- imlere önem veren uluslarn giderek gelitiini, vermeyenlerin ise geride kaldn görmekteyiz (6).
Biyoloji eitimi ve öretiminin tarihsel balangc ve süreçleri (2); önemi (16); biyoloji eiti- minde araç ve gereçlerin uygulanmas (6); eitiminin gereksinmesi (51); çevre bilinci ve korun-
Y. YETKN
351
mas (29, 43); orta öretimde ve üniversitelerdeki biyoloji eitiminin düzeyi (27, 43, 45); kurumlar arasndaki farkllklar (47); ders araç ve gereçlerinin hazrlanmas (34); öretim yön- temleri (48); psikolojinin gelimesine katklar (3) ve ülkemiz biyoloji eitimi açsndan önemli olan yaratl ve evrim tartmalarna (49); örenme ve bellein biyolojisine (24) ilikin olarak birçok aratrma; biyoloji eitiminin bireyin davaran deiiklikleri üzerini etkileri ve biyoloji öretmenliinin önemi ve nitelii üzerine (47, 48) yine birçok aratrma ve tartma yapld. Ayrca eitim üzerine binlerce kitap yazld (13, 15, 16, 17, 20, 24, 27, 29, 32). ancak bu aratrmalarn içinde biyoloji eitiminin oluturduu davran deiikliinin ve kazanmlarnn dorudan insann kendisi içinde yaad toplumu ve dolayl olarak dünya barna katklar konusunda bir aratrma görülmemektedir.
Bu amaçla eittiimiz ve biyoloji örettiimiz örenciler üzerinde bu yönde bir aratrma düzenlendi. Daha temel eitimde iken bireyler bara yöneltilebilirler. Eitim ve bar ulusun temel özellii olmaldr. Özellikle toplumsal ve evrensel bar ve bu bar yandalnn temeli Kurtulu Sava’mzn ve Cumhuriyet’imizin kuruluundan sonra “Yurtta Bar Dünyada Bar” ilkesi ile M.K. Atatürk tarafndan vurgulanmtr.
nsanlarn güzel ve doal çevre, salkl yaama, üreme, beslenme, mutluluk ve bar içinde olma gibi istemlerine ulamada eitimin; özellikle de biyoloji eitiminin öneminin çok büyük olduu anlalmaktadr (29).
Yöntem
Bu aratrma biyoloji eitimi ve öreniminin bir takm koullu davranlar deitirerek bireyin gerek kendisi, gerek içinde yaad toplum ve gerekse dünya insanlar ile bark olma- da etkili olup olmadn aratrmak için yapld.
Aratrmaya Atatürk Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi (FEF) Biyoloji Bölümü 93-97 eitim dönemi son snf örencileri gönüllü olarak katldlar. Örencilere düüncelerini diledikleri gibi özgürce açklamalar için bir soru soruldu: Bu soru aadaki gibiydi:
“Biyoloji bilimi ve eitiminin salad davran deiikliklerinin insann kendisi ile barklna ve dünya barna katklar nedir?”
Aratrmaya 37 örenci katld; bunlarda 19’u erkek, 18’i kz örenciydi. Alnan sonuçlar olumlu ve olumsuz yantlar olarak belirlendi. Örencilerin verdii yantlar içinde, eitim süresince gerçekletirdikleri davran deiiklikleri sfat olarak kaydedildi; 46 sfat saptand. Bunlardan 23’ü dorudan bara yönelik davranlard. Geri kalan 23’ü ise uygar ve barçl toplumlarda bireylerin kazanm olmas gereken sfatlard ve dolayl olarak bara alt yap hazrlamaktaydlar.
Deien davranlar tercih eden örencilerin says; bunlarn 33 örenci içindeki % oranlar ve istatistiksel olarak önemleri belirlendi. Elde edilen sonuçlar Tablo 1’e yerletirildi. Yine ören- cilerin biyoloji eitiminden sonra saptadklar bar kart görüler Tablo 2’ye yerletirildi.
Ayrca örencilerin verdikleri yantlardan, insann gelime süreçleri ve savalarn belirgin nedenleri çkarld. Davran deiikliklerine neden olan örenme ve eitimin deiimi gerçek- letirme süreçlerine ilikin örnek anlatmlar öz olarak alnd ve bulgular bölümüne eklendi.
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
352
Davran Deiiklii Say % Davran Deiiklii Say %
1.Kendini tanma 15 46.875 1.Hayvan korkusunu yenme 3 9.375 2.nsan ve hayvan sevgisi 12 37.500 2.Canl çeitliliinin gereklilii 4 12.500 3.Kendisi ve doa ile bark 14 43.750 3.Doann ekolojik dengesi 13 40.625 4.Kadn-erkek doal birlii 2 6.250 4.Yaam ilgilendiren sorulara 4 12.500
yant bulma 5.Akraba evliliinin zararlar 1 3.125 5.Aratrma yoluyla bara katk 1 3.125 6.Paylama bilinci 2 6.250 6.Canllara ilgi duyma 3 9.375 7.Dier insanlarla olumlu 4 12.500 7.Ayrmsz (Din, dil, rk, cins,tür) 2 6.250
iliki 8.Dünya barna katk 20 62.500 8.Cevreye duyarl 6 18.750 9.Bara katks yok 2 6.250 9.Halk sal bilinci 3 9.375
10.Kendine sayg duygusu 2 6.250 10.Yaamn balamas ve 1 3.125 sürmesi
11.Kongre, sempozyum ve 1 3.125 11.Bitki ve hayvanlar koruma 6 18.750 toplant gibi bilimsel etkinliklerin bara katks
12.Hayvanlara efkat duygusu 4 12.500 12.Tarm ve doay koruma 2 6.250 13.Saln önemseme 2 6.250 13.Sigara, içki ve uyuturucu 10 31.250
ile sava 14.Bilinçli davranma (beyin 6 18.750 14.Canl dünyasnn bütünlüü 2 6.250
kullanm) ve birliini kavrama 15.Canllarla yaknlama 4 12.500 15.Canllarn geçmiini (evri- 1 3.125
mini) kavrama 16.nsann farkllamas 4 12.500 16.Aratrma yapma 1 3.125 17.Korkuyu yenme 1 3.125 17.Kendi deerini bilme 1 3.125 18.Yardmlama duygusu 1 3.125 18.Doada enerji, O
2 , CO
O döngüsünü kavrama 19.Ortak yaama bilinci 3 9.375 19.Biyolojik sistemlerin eko- 4 12.500
nomi kuraln görme 20.Yaama sevgisi ve ball 3 9.375 20.Doal çevreyi tanma 1 3.125 21.Barn ve mutluluun 1 3.125 21.Teknolojinin kaynann 1 3.125
anlamn kavrama doal çevreye dayanmas 22.nsanlk için yapacak 3 9.375 22.Canllar iyiletirme, geli- 1 3.125
eylerin olduu bilinci tirme ve verimi artrma gerei ve yöntemi
23.Tümüyle davran 4 12.500 23.Görü açsnn genilemesi 1 3.125 deiiklikleri kazanma
Y. YETKN
deiikliklerine ilikin yantlar,
kazandklar özeliklerin % oranlar
deiiklikleri
Tablo 3. Biyoloji eitiminden sonra belirlenen bar kart gerçekler, gelime süreçleri, sava nedenleri ve insann ko-
numu
2.Ormanlar yakma, kesme ve dier 1.Biyolojik (Beyin) gelime
ykmlar
4.Çevrenin kirlenmesi 3.Ekonomik gelime
6.Betonlatrma 1.Ekonomik nedenler (mülkiyet, v.s.)
7.Hava kirlenmesi 2.Dinsel nedenler (farkl dinler, mezhepler, hizipler)
8.Ozon tabakasnn delinmesi 3.Irksal nedenler (Üstün rk, soy krm, övenizm, v.b.)
9.Ortalama snn artmas 4.Egemenlik ve hegamonyaclk (Sömürü, emperyalizm)
10.Yamur ormanlarnn yok olmas C-Bireylerin Konumlar
11.Biyolojik silahlar Uzay
12.Umutsuzluk Güne Sistemi
17.Mutasyonlar (Letal): Radyasyon Dil
354
Bulgular
Örencilerden elde edilen verilerin deerlendirilmesinden sonra ortaya ilginç sonuçlar çkt. Biyoloji eitiminin birey üzerinde düünülenden daha çok etkili olduu ve davran deiiklikleri yaratt anlald. Özellikle deiiklikleri süreç olarak anlatan açklamalarda bu deiimi görmek, biyoloji eitimi açsndan önem kazanmaktadr. Bilgi üretiminde en önemli öe insan beyinidir. Bilgi ve tekniin düzeyi ile insan beyninin düzeyi arasnda çok yakn bir iliki vardr. Kimi görülerin, beyinden önce varln öne sürdükleri zihin etkinliinin tersine (51) hiçbir yenilik ve bulu beyinin bir ilevi olan düüncenin önünde deildir.
Biyoloji eitimi ile örencilerde görülen davran deiikliklerinden bara ençok katks olan sfatlar Tablo 1’de görülmektedir. Bir denge gibi ortaya çkan 23 kavram içinde biyoloji eiti- minin dünya barna katks 20/33 olarak yantland ve %62.5 gibi yüksek bir deere ulat ve önemli bulundu.
Biyoloji eitiminin yaratt davran deiikliklerinin süreçleri, ilgili örencinin ksa numaras verilerek sraland:
1. K(93-14) Biyoloji tüm canllar, ayrm yapmadan “ayn deer ve sevgi içinde” ele alr. Bu özel- liinden dolay hem kendimi hem de çevredeki varlklar daha iyi tanmaktaym. lk insanlarn yaad çevrede hava, su, besinler ve çevre temizdi: Zamanla ellerimizle bunlar yok ettik. Ne zaman sevmeyi öreniriz, o zaman yeniden kazanabiliriz. Sevgi, tüm canl ve cansz varlklar içine alacak kadar geni bir kavramdr; onu daraltmamal.
2. E(92-64) Biyoloji eitimi ile canlya bak açmz deiir. Sradan bir insan yapran dümesine iki gözle; oysa biyoloji okuyan yüzlerce gözle bakar. Yaprak yere düünceye dek yüzlerce olayn gerçekletiini bilir. nsan olu her ne kadar kötülük duygularna bilimide kartrarak “Biyolojik sava” kullanmak istesede; bu bencil davranlardan habersiz, dier canllar biyolojik dünyay sürdürmektedirler.
3. E(93-27) Biyoloji eitimi ile vücut yapm ve düzenimi tandm. Bitki ve hayvanlara kar bakm deiti; hayvanlara sevgi duymaya baladm. Ylan bile öldüremem. Gençlik, biyoloji okuma olanana sahip deilse bile, kendi olanaklar ile okumaldr.
4. K(93-02) lk kez üniversite snavlarna hazrlanrken biyoloji okudum. Fakültede biyoloji dostluu balad. Bak açm deiti. Canllar yaratcnn eseri olduklar için sevmeyi öredim. Biyoloji eitimi, ilk önce “kendimle sonra da çevremle” bark olmama salad. Elimden gelse her aileye biyoloji eitimi verirdim.
5. K(93-66) Biyoloji eitimi alan kimse hayata daha salkl bakar. Salkl yaama ise dünyaya bak deitirir. Tüm insanlara ve canllara sayg gösterir. Evrensel bir bilim olan biyoloji, insan- da yaratt deiiklikler ile bireyin kendi ve dünya barna katksn salar.
6. E(93-35) nsanlarn bilinçsiz davranlar, biyolojik dengenin bozulmasna neden olmaktadr. Baz silahlar ve nükleer denemeler, dengeyi tersine çevirmektedir. Bu silahlar elinde bulunduran ülkeler, dünya barn tehdit etmektedirler. Az gelimi ülkeler üzerinde bask oluturmaktadrlar.
Y. YETKN
355
Biyolojide canl sistemlerin çok ekonomik ve tutumlu olduklarn örendik. nsanlar ve ülke- ler böyle mi? Dünyada açlktan ölenler vardr; çünkü büyük bir israf ve haksz bir paylam vardr. imdi artk ormanlarn yanmasn, ozon tabakasn, çevre ve hava kirliliini, hayvan ve insanlarn öldürülmelerini önemsiyorum. Eer bunlar üzerinde düünülürse, bar dolu daha mutlu bir dünyaya ularz: Unutmayalm, canllarn olmad bir dünyada bartan söz edilemez.
7. E(93-80) Dünya uluslar ortak bir paydada birleebilirler: O da dünyadr. nsanlar tüm teknoloji gelimelerini yine canllardan esinlenerek yarattlar.
8. K(93-82) nsanlar vücudunu oluturan hücreler arasndaki mükemmel i birliini sigara, içki ve uyuturucu gib zararllarla bozmaktadr. Biyoloji eitimi bu i birliinin önemini bilir. Ayrca doada maddeler arasndaki karlkl i birliini (O
2 , CO
2 , N
2 , C besin ve enerji döngüleri) ve
madde telefini nasl önlediklerini bilir. nsanlar böyle bir i birlii yerine, sanki bir ilahi yasa varmçasna güçlüler (hakszlar) güçsüzleri yok edecek ekilde davranmaktadr. nsanlar birbir- leri ile savamaktan ve öç almaktan vazgeçerlerse, doann düzenide bozulmaz.
9. K(93-85) Biyoloji örencisi olarak daha önce bilmediim birçok soruya yant buldum. Anatomik ve fizyolojik yapmn yaamm için ne denli önemli olduunu anladm. Bitkilerin havay temizlediini, yiyecek ve giyecek kayna olduklarn, ilaç yapmnda kullanldklarn, biliyor ve bitkileri seviyorum. Mükemmel bir gerçek olan ekosistemi örendim: Tüm insanlarn bir gün matlaka bunu anlamas gerekir.
10. K(93-26) Sorunuz çok ince ve anlaml; teekkür ederim. Bölümümü çok seviyorum. nsann doaya daha farkl bir gözle bakmasn salyor. Biyolojinin kapsndan giren birinin insann hayatn ya da toplumun huzurunu bozacak dünya barn engelleyecek hareketlerde bulunmas mümkün olamaz. Biyolog dünya barna katlr ve destekler.
11. E(93-74) Doa, içinde birçok sr tamaktadr. Biyoloji eitimi ile birçok canlnn bizim için ne denli önemli olduunu anlyoruz. Örnein, azot bakterileri olmasayd; ya da yok olsayd hay- van ve bitki artklar giderek artar ve dünya bir çöplük olurdu. Her canlnn bizim kadar yaamaya hakk vardr.
Dünyann u andaki durumu hiç iç açc deil. Doann milyarlarca senesini harcayarak gelitirdii canllar, hiç yoktan yok edilmektedir. nsanlar paylamay örenirlerse, sava ve vahetin önüne geçilebilir. Doada her canlya yer vardr.
12. E(93-05) Yaamn nasl baladn, sürdüünü; en önemlisi de kendimizi tanrz. Bu sayede insan kendisi ile bark olur. Dil, din, rk fark gözetmeden insanlar birbirleri ile etkileim yaparlar.
13. E(93-52) Biyoloji eitimi, canl yaamna daha çok önem vermekle kendini gösterir. nsan kendisini tanr; ekolojik dengeye önem verir. Bireylerin bir araya gelmesi ile dünya barna katk salar. Bilimsel etkinlikler, deiik uluslarn bilim adamlarn bir araya getirerek kaynamalarn salar.
14. E(93-09) nsanlar canllara ilgi duyar ve canllkla ilgili srlar çözmeye çalr. Daha iyi verim alma, hastalklara çare, yeterince besin araylar örnek verilebilir. Birçok yörede baz canl tür- leri yok olmaktadr. Bozulan denge bizleri etkiler. Ülkemizin en büyük doal tatl su gölü olan
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
356
Beyehir Gölü’nün yllardr ekolojik dengesinin bozulduunu görmekte ve çaresizce seyretmek- teyim. Biyoloji eitimi alan biri dier insanlara da farkl bakar.
Savalar, çkarlar koruma ve güçlü devletlerin zayf devletleri sömürme isteinden çkar. Dünya ülkeleri ile bar içinde yaamak ve bara katkda bulunmak istiyorsak, eitime önem ver- meliyiz.
15. E(93-59) lim tüm dünyann ortak konusu ve maldr: lim ilim bilmektir; ilim kendin bilmek- tir (Y. Emre). Biyoloji yaamn temellerini anlamamza ve korumamza yardmc bir bilim daldr. nsanda olmas gereken en iyi erdem ho görüdür. Bu da bar için önemlidir. Ulu önder Atatürk “Yurtta sulh, cihanda sulh,” derken, dünya barnn öneminin vurgulamtr.
16. E(93-23) Biyoloji, fizik ve kimyann deneylerinden ve gözlemlerinden çkarlan binlerce gerçein birlemesi ile olumu bir bilimdir. Biyoloji örenen biri, halk salna, bitki ve hay- vanlar, çevreyi korumaya, tarma; insanlarn gelimesine katk salar. Hereyden önce biyoloji “nsan nedir?” sorusuna çözüm getirmektedir.
17. E(93-08) Biyoloji örenmeden önceki ve sonraki durumum arasnda uçurumlar var. Eer insanlar biyoloji eitiminden geçselerdi, bugün insanl yok etmek için ürettikleri silahlar üret- mez; bir karncay yok etmezlerdi. Biyoloji eitimi alan insan çevresine zarar vermez.
18. E(90-35) Biyoloji eitimi alan biri olarak doaya ve insanlara dierleri gibi bakmyoruz. nsann deiik özelliklerini öreniyor; farknda olmadan onlar yaammza tayoruz. Dünyann deiiminin farkna varyoruz. Biyoloji ile uraanlar srtn dönüp rahat uyuyamazlar. Kendimizi tandmz için insanlar seviyoruz. Ksaca biyoloji tüm dünya ile bark olmamz salyor.
19. K(93-39) Biyoloji eitimi ile hayvan korkusunu yendim. Ylan, trtl, solucan gibi hayvanlarn gereksizliine inanr; çiçei koparp almak isterdim. imdi o hayvanlarn gerekliliinie inanyor; çiçekleri koparmyorum. nsanlarn sevilmeyen birtakm salg ve iltihaplarn bile vücudumun parças gibi görüyorum. Biyoloji bana “kendimle ve doa ile bark” olmam öretti. Kadn erkek arasndaki üstünlük tartmalar gereksiz geliyor: kisinin bir ayrlmaz bütün olduunu düünüy- orum. Yaammz ilgilendiren binlerce soruya yant bulabiliyorum. Eer insanlar doaya biyolog gözü ile bakarsa, onu mahvetmek yerine aratrma, inceleme ve gelitirme gibi bilimsel amaçlar için kullanr.
20. K(93-47) Biyoloji, ondan yararlanmak isteyenler için vazgeçilmez bir bilim daldr. Biyoloji dier bilim dallarndan farkl olarak, yaama daha farl bir bak kazandrr. Biyoloji bilgisi alan bir kii doann düzenini daha iyi anlar ve korur. Bu gün yeilsiz bir dünyann sonunun ne olacan herkese kavratabilmeliyiz. Herkesin korktuu canllar yararl varlklar olarak görüyo- rum. Biyoloji eitimi bizlere tüm canllara ve kendimize kar nasl davranmamz gerektiini ço iyi bir ekilde öretmektedir.
21. K(93-28) Biyoloji örenmeden önce çevreme dikkatli bakmazdm. Oysa biyoloji örendikçe çevreme bakm deiti; daha dikkatli ve anlaml bakmaya baladm. Artk mayalanmann bir fer- mentasyon olduunu biliyorum. Ar ile çiçekler arasndaki iliki ve ibirlii hayrete düürüyor. Sinir sistemimiz tüm dünyay birbirine balayan telekomünikasyondan çok daha mükemmel iler baarmaktadr. nsanlarn biyoloji biliminden örenecei çok ey vardr. nsanolunun silahlarla
Y. YETKN
dünyann altn üstüne getirmesi, canlnn yaamna son vermesi; sevgi yerine kin, nefret ve dümanln domas güzel deildir. Biyoloji kuaklar boyu okutulmal; çünkü ondan örenilecek çok ey vardr.
22. K(93-37) Biyoloji, deerli bilimimiz, nereden geldiimize, çevremizdeki çeitlilie, yaama biçimlerine ve bedenimizde olup bitenlere yant vermektedir. Baz biyolojik dönemlerin gerçek- letiini, dönüümlerin olduunu, yaamn sürekliliini saladklarn öreniyoruz. Tüm canllar bir bütünüz. Biyoloji hepimize yardmlamay, birliktelii, yaamn ortakln ve birçok güzel eyi öretir.
23. K(93-31) Biyoloji örenmek evrensellie giden ilk adm olabilir. 21. yy’da insanlar neden konumaktan çekiniyor? Neden dünyaya dar çerçeveden bakyoruz? Bananecilik yapyoruz? Canly tanma ona saygy artrr ve insan sayg duyduu bir varl zarar vermek istemez. lkel canllar bile aralarnda iletiim gerçekletirdii halde, insan neden böyle güzel bir ba kuramad? nsanlarn dili,dini, rk, rengi farkl olabilir; ancak bu nedenleri bara engel oluturmamalyz. Bar salayacak nedenler de bilim gibi evrenseldir.
24. K(93-41) Biyoloji çevremize kar daha bilinçli ve duyarl yaklamamz salamakla birlikte, canllardan insanlar için daha yararl sonuçlar çkarmamz da salar. Hem çevremizi hem de insann kendi iç yapsn tanmay salar. Ayn zamanda ülkelerin kaynamasn salar. nsann içinde bulunduu doas, kendisi ve çevresi ile bark olmasn salar.
25. K(93-78) Biyoloji kendi kendimizi tantr. Bu bölümü seçmeden önce kendimize, vücudu- muza yabancydk. lk zamanlar sevmemitim; tp eitimi istiyordum. Sonra bölümü sevmeye baladm, çünkü beni bana anlatmaktadr. çinde bulunduum evreni farkl bir pencereden görmemi salad. Hayvanlara yaknlm ve sevgim artt. Doay seviyorum: Onun muhteem organi-zasyonu beni büyülüyor. Doa katili olmak için bu acele neden? Doay, insan sevmek; onlardaki sanat, ince yaradl görmek için herkese biyoloji öretmek mi gerekir? Biyoloji ile sevgiyi bi-limsel gerçeklerle yourup insanla sunmay öreniyorum. En önemlisi de evreni barçl gözlerle izliyorum.
26. K(93-12) Doaya kar olan ilgim, biyoloji eitim ile bilinçlendi. Doal dengenin bozulma- mas için tüm canllarn bir bütün olduunu bilmeli ve korumalyz.
27. K(93-04) Biyoloji sayesinde canllar ve onlarn bizlerle olan ilikilerini öreniyoruz. Yourt nasl oluuyor, biliyoruz artk. Biyoloji insann sevme gücünü ve duygusal yapsn gelitirmekte- dir. Biyoloji biliminin evrensel dili sayesinde tüm insanlar ayn çat altnda toplanabilmektedir.
28. K(93-51) Kendine, çevresine saygs ve sevgisi olan her insann bilmesi, örenmesi gereken bir bilimdir. Her nedense eitim sistemimizde hala seçmeli ders olarak verilmektedir. Biyoloji sayesinde insan kendisine ve çevresine daha duyarl davranyor. Doaya ve insanlara daha farkl açdan bakyor; daha saygl ve daha sevecen oluyor. nsann kendine saygs, sevgisi ve özgüveni artyor; kendini daha iyi tanma ans buluyor. Beyinin, organlarn, sitemlerin ayr ayr ve çok önemli olduunu bilmek insan çok duyarl yapyor.
29. K(93-73) Var olan herey biyolojiye konu olabilir. Bu sayede doadaki uyumu farkederiz. Gerek fizik gerekse fizik ötesi sorunlar çözmek için teorem oluturur, bunlar hipotezlere ve
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
358
sonra da senteze ulatrabiliriz. nsan, hereyde müthi bir uyum gördüünden, uyumlu davran- mas gerektiini düünür. “Vurana elsiz, sövene dilsiz, krana gönülsüz”. “Kendisi ile bark” olan bir insan sorunlar karsnda yklmaz. Problemin ne olduunu bilmek %50 çözmektir.
30. E(93-80) Biyoloji her geçen gün gelien, yenilenen bir bilim daldr. Daha aydnlatlmam srlarla doludur. Biyoloji insanla saylamayacak kadar çok yarar olan bir bilim daldr. Gönül isterdi ki gelecekte yeni aratrmalar biz yapalm; çalmalarmz dünyaya kantlayalm ve insanla yararl olalm. Ancak, biyoloji eitimi alan birinin ilkokul öretmenlii gibi özel yetiti- rilme gerektiren bir görevi ne denli baarl yapabilecei de düünülmelidir.
31. K( ? ) Dünyamz bin bir türlü canl ve cansz varlklardan oluan karmak bir yaam ortamdr. nsan sahip olduu akl ve yetenekleri sayesinde bu ortama üstünlük salar.
32. E(93-79) Biyoloji biliminin dünya barna katksnn olabilmesi için, öncelikle insann iyi bir biyoloji eitimi almas gerekir. Bölümümüzde böyle bir eitimin verildiine inanmyorum. Eitim, bizi daha çok öretmen olmaya zorlamaktadr. Dünya barna katk için salam, dinamik, etkin- bir beyine; bunu için de iyi bir beslenmeye gerek vardr. Günümüzde beslenme sorunu çözüm- lenmemitir. Biyoloji biliminin deil dünya barna, insann kendisine bile yarar olduuna inanmyorum.
33. E(92-10) Biyolojinin düzenli incelenmesi, insann kendini ve dier canllar tanmasn salar. Doa ile ilikinin gerekliliini ve snrlarn belirler.
34. E(93-22) Atalarmz; “Hayvanlar koklaa koklaa, insanlar konua konua” demi. nsanlar çevrelerinden etkilenirler. Biyoloji sayesinde insann ve canllarn geçmii ve gelecei hakknda düünceler üretilir; gerçekler bulunur. nsan kendi yapsn ve geçmiini tanr. nsan bilinçlendikçe çevresini örenir ve sever.
35. E(93-10) Biyolojik yönden yetimi insanlar, barn ne denli önemli olduunu bilir; bunu salamann yolunun sevgi olduunu anlar. Yoksa kin ve nefret tohumlar yeererek göz ya gelir.
36. E(93-15) nsanlar hep iyiyi güzeli ister. Bunun için biyoloji bilimi ve bu bilime gönül vermi deerli insanlarla ulalr. nsann önce kendisi ile yakn bir dostluk kurmasn salar.
37. E(93-84) Amaç insan yetitirmek olmal. Böylece içerde ve darda bar salanr. Biyoloji sayesinde canlya saygl ve hogörülü oldum. Onlar koruyorum.
Tartma ve Sonuç
Y. YETKN
Eitim toplumun aynasdr. Her düzeydeki okullar, yurtta olarak görevlerimizi baarabilmek için ihtiyacmz olan bilgi ve eitimi salar. Eitimin amac insanlara yaamlarn kolaylatrmak ve yeteneklerinin büyük bir bölümünü gerçekletirmek için yardmc olmaktr. Eitim gerçek yaamla ilgili olmaldr; yoksa giderek fosil olur. Bunun için eitim “Bilime dayal, düünmeyi salayan, bilinçlendiren, bir yandan bireylere inançlarna özgürce yaklama salarken, dier yan- dan çada toplumun yaama ve yönetilme kurallarn kazandrr”. Eitim demokratik; yani, özgür, paylamc, katlmc ve ho görülü olmaldr. Bunlarn bilekesi ise bartr.
Cumhuriyetin gelitirdii Tevhid-i Tedrisat Yasas ile balayan eitim plan, Türkiye’de aydnlanmann bir balangc ve erdemidir (38). Eitim çevresindeki deiim, geliim ve iletiimden etkilenerek kendini gösteren açk bir sistemdir (51). Bu özellii ile diyalektik gerçek- ler olan deiim ve çelikiyi içinde tar. Ülkemizde eitim istei nicel ve nitel yönden giderek art- maktadr. Bu durum aratrmaya katlan örenciler tarafndan da vurgulanmaktadr.
letiim sayesinde, yöresel ve ulusal deerler, evrensel deerlerin etkisine girer. Bu durumda öz deer olarak seçtiimiz ancak evrensel deerler tayabilecek olanlar öne çkarrsak, toplum- sal bara daha çok yaklarz. Gerek ideoloji ve gerekse inançlarn sorgulanmas insanlar ve kimi zaman toplumlar saldrgan yapmaktadr. Biyoloji eitimi iyi insan ve iyi yurtta yetitirmek için gereklidir (Unesco, 1993).
Bu gün dinlerin bir çou; semavi dinler, insann ayn ana ve atadan geldiini, bilim ise ayn soy aacndan evrimletiini söyler. Her ikisinde de bu günkü insan gerçei ve onlar ayrmaya gerek olmad; haklarnn ayn olduu ortaya çkar. Tüm insanlar ve canllar için ortada bir dünya ve onun üzerinde gerçekleen bir biyolojik ortam vardr. Bu da artk savalarn insancl olmadn ve yapay olduunu göstermektedir.
Biyoloji bilgisi sayesinde, toplum, salk ve beslenme ile ilgili yöntemleri ve gelimeleri deerlendirebilir. Bu yaklam bizim bulgularmzda da açkça görülmektedir. Bireyin saln önemsedii, halk sal bilinci gelitii, sigara, içki ve uyuturucu ile mücadelenin yollarn kavrad (Tablo 1 ve 2) vurgulanmaktadr. Bireyler barn anlam ve önemini kavradkça, sava daha çok topraa, üretime ve bitki dünyasna yöneltebilirler.
Biyolojide örenmeyi yaratc ve anlaml klmak için, biyolojinin felsefesini ve mantn kazandrmak gerekir. Bunun içinde, deiimi, çelikileri ve kavramlar evrimsel bir düzen içinde birbirlerine balayarak özütlemek gerekmektedir (12, 17, 25, 39). Biyoloji eitimi sayesinde birey kavramlar doru alglamay, sralamay ve balant kurmay örenir (21, 33, 39).
Dünya üzerinde temel eitimi sekiz yla çkarlmayan birkaç geri kalm ülke vard.Eitimin sekiz yla çkarlmas ile örencileri yaama hazrlama ancak biyoloji eitimi ile salanacana ilikin gelimi ülkelerden örnekler vardr (43). Çada ve bilimsel insann yaama yönelik temel eitimi zaman yitirilmeden yükseltilmelidir. Böylece ülkemizde uzun süre ertelenen biyoloji eitimi yeniden etkin olarak gündeme getirilmelidir.
nsanlar ileriye doru bakmaya ve davranmaya zorunludurlar. Geriye dönüün; hangi alanda olursa olsun, olanak d olduunu anlamak gerekir. nsanlar gelecekleri için en iyi yaama plan- larn yapmak zorundadrlar.
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
360
Bunlarn banda da eitim plan gelir. Uluslar, yeni kuaklar için uygulanacak eitimin ne kadar ve nasl olmas gerektiini saptamak zorundadrlar. Artk geleneksel eitim yöntemleri incelemeye ve irdelenmeye alnmaldr. Bu günkü eitim sorunu “Eitimin yaygnlatrlmas ve çada bir yapya nasl kavuturulaca” sorunudur. Yakn zamanlarda gerçekletirilen bir kongre ile (50) eitim-felsefe ilikileri tartld. Burada sunulan raporlara göre, doru bir eitim, insann ruhsal ve bedensel bütünlüünü gözeten ve bu iki yann da eitip gelitiren bir yöntemi uygula- makla olaca açklanmaktadr. Eitim yoluyla bireylere ideolojinin dayatlmamas gerekir.
Orta öretimde gelitirilen Fen Programlar sayesinde sürdürülen programlar içindeki biyoloji eitimi, 1980’den sonra hzla geriletildi. 1981’de TTK karar ile önce haftada iki saate; kredili sistemde de seçmeli duruma getirilerek dland Bu uygulamada asl amaç biyolojinin üç ayandan biri olan “Evrim Kuramn” devre d brakmakt. Bu kural toplumda bir çatma kayna olarak elde tutulmaya çalld. Oysa bu görü insanl hem inançlar açsndan hem de sosyal açdan evrensel birlie götürecek bir olaydr. Evrim ile canlln filogenetik özgeçmii ve ontogenetik geliimi anlalmakta, doay tantmakta ve gelecee de k tutmaktadr.
Homo sapiens olarak sistematik biyolojide yerini alan insann (41) maaradan çkarak uzun bir insanlama sürecine girdiini biliyoruz. nsan hayvansal özelliklerinden ne denli uzaklarsa, o kadar insanlam demektir. H. sapiens insanlamaya doru bir yol izlemektedir. nsann bu süreçte kazand en önemil özellik beyin ile onun gelimesinde etkili olan alet yapmdr (8).
Alet insann gereksinlemeleri ile bunlar karlama arasndaki sorunlar ortadan kardracak öedir. Aleti ilevsel klan ey çelikinin almasn ve doru bir bantnn kurulmasn temsil etmesidir. Prehistoria döneminde “Eolit” denilen ve doal bir tatan ayrdedilmesi çok güç olan bir balta ilev olarak krma ve parçalama iini görmektedir. insanlar o dönemden bu yana biy- olojik, sosyolojik ve ekonomik yönden evreler geçirdiler. Biyolojik olarak sahip olduklar en önemli gelime beyindir. Milyonlarca yllk bir evrimin ürünü olan beyinin önemi yeterince anlalmamaktadr. Beyin biyolojik yönden tüm nörofizyolojik ilevleri yerine getirdii gibi, birçok olaynda merkezi konumundadr. Scanning olarak adlandrlan bir tarama sistemi, özellikle nörolojide büyük bir gelime salad. Organlarn üç boyutlu görüntüsünün alnmas ve deerlendirilmesini salad (4, 8, 37). Ayrca Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) beyinle ilgili yeni bilgiler vermektedir. Beyin tüm sistemin bütünlemesini (integrasyon), ilikilendirilmesini (koordinasyon) ve denetimini (kontrol) yapt gibi; örenme, bellek, ac, ar, mutluluk, sevinç, tercihler, tapnma, hüzün gibi olaylarn ve ulamak istediimiz “Demokrasi ve Bar”nda merkezidir.
Yeni aratrmalara göre duygular; yeni bilgiler eklinde bellee ulaan ve bunlar eski bilgilerle karlatran beyinin bir yorumudur; yani beyinin bir ilevidir. Ac limbik (eski beyin) sistemde oluurken ki, bu primitif beyin bölgesidir; mutluluk büyük beyin bölgesinde, yani yeni beyinde olumaktadr: Daha dorusu insancl bir duygudur. Hipokampus amigdale çekirdek sevinçli ya da hüzünlü olaylarda etkinlik kazanr. Duygularmz anmsadmzda korteks uyarlr ve alg oluur. Ayrca moleküler biyoloji ve nörofizyoloji (1, 18, 30, 31) beyinin bölümlerinin hangi ilevi gördüünü saptamaya çalmaktadr. Beyin geliimi giderek onu saran ilkel duygu ve metafiziin snrlarn ve duvarlarn zorlamaktadr. Somut bir varlk olan beyin, düünce, duygu ve heyecan- lar gibi soyut olaylar yaratmaktadr. Yaratmann ve sezginin kayna nedir?
Y. YETKN
Sol yarmküreye ulaan bilgiler sraya konularak mantksal ilikiler kurulur; olaylar alglana- narak bellee kaydedilir. Sa hemisfer ise imgesel düünür. Daha çok yaratc düünceye sahiptir. Duygular, sesler, renkler bir bütün olarak alglanr. Bu nedenle eitimde sol yarmküre ilevsel yaplrken, sa yarm kürenin yetenekleride gelitirilmelidir.
Ta çandaki gelime aletleri, delmek, kesmek, yüzmek gibi ilemlere yönelikti. Alet insan ile onu etkileyen nesne arasnda domaktadr. Bu nedenle birçok eyin biçimselliini temsil eder. Aletin özellii, nesnenin dönütürülmek istenen özelliklerinin almasna yönelik olarak gelimek- tedir. Bu süreçte insann ayaa kalkmas ve ellerini kullanmasnn büyük önemi vardr (44). Nöroyolojik çalmalar insann bilgi ileme sisiteminin, duyusal saklama , ksa ve uzun süreli bellek aamalarndan olutuunu gösterir. Depolama ise görsel ve iitsel bellektir. Uzun süreli bellek, yaam boyu karlalan ardk olaylar (episodic) ve örenilen genel bilgileri (semantic) kapsar. Örenme bilginin duyumsal depolanmas, ksa ve uzun süreli bellek aamalarndan geçer. Bir bilgi üzerinde düünüldüü ve çalld zaman ksa süreli belekte kalabilir. Bundan sonra artk okuma aamalar gelir. Okuma, bamsz düünme erdemini gelitirerek, kendisi ve çevre- si ile bark ve güvenli insanlar yetimesine yardmc olur. Bir toplum bamsz (özgür) düünen bireylerden olutuu zaman, toplumun tümüyle özgürletii görülür. Yoksa, baka toplumlar düünür, düünmeyenler de onlarn denetimine ve etkisine girer. Üretilen fikirler, farkl boyut- larda yeni bak açlar getirmektedir. Bu nedenlerle de anlalyor ki, demokrasi ve barn merkezini “Baka Ülkelerde” aramaya gerek yoktur: Demokrasi ve Barn da merkezi “Beyin; ya da Beynimiz” dir. Bir yandan bar ve hogörü istenirken; dier yandan hiçbir eyin deimemesi- ni istemek yanlr.
nsann sosyal geliimi ise toplumsal kültürün ve üst yap kurumlarnn; hukuk, devlet, yöne- tim, aile, eitim ve birlikte yaama gibi, gelime sürecidir. Toplumlar bu süreçte kendileri için egemen bir kültür gelitirdiler. Bu nedenle de uzun süre eitim “Egemen kültürün yeni kuaklara aktarlmasn salayan bir kurum” olarak algland. Artk dünya toplumlar, özgün kültürlerinden evrensel olabilenlerini gelitirerek dünya toplumlar içine girmekte ve evrensel deerler olutur- maktadrlar. Böylece belirli bir toplumun egemen kültürü yerine, çok kültürlü yeni bir süreç balad. Herbir toplum bu kez bu çok kültürü kendi eitim sürecinde uygulayarak yeni bir oluum yaratma çabasndadr. Böylece saplant, banazlk ve bencillik yerine üniversal; yani tüm insanl düünme, deer verme ve mutlu etme aamasna gelindi. Bu süreçte gelien ve barçl olmayan baz istemler bar bozdu. Biyoloji eitiminin övenizme kar evrensel baarlarndan biri, rk faktörünü ykarak yerine kültür öesini yerletirmesidir. Ayrca kan gruplarnn, gen ve kromozomlarn saptanmas ve temel ortak özelliklerin ortaya çkarlmas ile evrensel uzlamaya katk salad. Canl dünyasnn temel içgüdüleri (instinct) biyoloji tarafndan saptand. Bunlardan biri ve öncelikli olan yaama; iskincisi beslenme ve üçüncüsü üremedir. Yaama bir biyolojik hak olduu gibi ayn zamanda evrensel bir yasal haktr. Beslenme ve salk yaam sürdürmenin yine hem biylolojik ve hem de yasal yoludur. Üreme ise canlnn soyunu sürdürmesinin bir yolodur. Bu aamada kadnlarn daha barç olduu anlalmaktadr. Sava balatan kadnlar deildir. Douracaklar çocuklarn huzur ve salk içinden olmalarn isterler. Üreme güdüsü dorudan barçl bir güdüdür. Hemen hemen tüm kültürlerde çocuklara kadnlar bakar ve büyütür. Buna karn çok çocuk istei ve eylemi erkeklerden gelmektedir. Bu durum aratrmaya katlan grup-
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
362
Sosyal bir kurum olarak toplumlarn; daha dorusu insanln gelitirdii en önemli sistem eitimdir. Yaammzn her ann etkileyen ve hzla deien bir dünyada yaamaktayz. Bu deiim toplumlarn yaknlamasn, ülkelerin küçülmesini salamaktadr. Barçl bir dünyada yaama istei giderek artmaktadr. Bu da haklarn, ödevlerin ve görevlerin paylam ile olur. Örnein örenciler yalnzca disiplini deil; ayn zamanda eitimlerinin akademik içeriklerini ve kendileri için verilen kararlar da paylamaldrlar. Bireyler neyi daha iyi yapyorsa, onun sorumluluu ver- ilmelidir.
Bilim gerçee, onu kantlayarak ular. Dinde kantlama ve temellendirme yoktur. O inanca ve bireyin tanrya balanma için sahip olduu vicdani ilikiye dayanr. nsan kendisinin biyolojik, kültürel, toplumsal ve psikolojik özelliklerini inceleyebilir; öznel ve nesnel yaps arasnda bir ba kurarak bilgiye ulaabilir. Sava yapay olarak oluturulan ve gelitirilen bir olgudur. nsan doal olarak ben sahibidir; kendini sever; ancak bar ve güvenlik içinde de yaamak ister (36). Moral ve hukukun temel amac bar salamaktr. Bu, toplumlarn ancak bireyin özgürletii; dorudan doruya kendi biyolojik ve hukuksal varlndan dolay kazand haklara dayanan bir devlet eklinde örgütlenmi olmasndan geçer. Feodal deerlerle ve airet yaam ile örgütlenen bir toplumda bar salanamaz. Burada onur duyarak ve övünerek söyleyebiliriz ki Türkiye Cumhuriyeti, bilimsel, demokratik ve bireyin haklarna dayanan bir devlet temeli ile kuruldu. Ne yazk ki bu gün, bu kurulua kar “Ayrlkçlk, Feodalite ve Bonapartçlk (2. Cumhuriyetciler)” üçgeni ile bir cephe oluturulmaya çallmaktadr. Bunlardan hiç birisi özgürlükçü ve demokrat olmad halde, Cumhuriyetin kurucularn diktatörlükle suçlamaktadrlar. Demokratik devlet, tek tek insanlarn isteklerini, bakalarnn isteklerine balayarak çözümler. Devletin oluturduu yasalar, yaamn mantna aykr olamaz. nsanlarn hakça bir düzen içinde yaamalar en yük- sek deerdir. Kant “Öyle hareket etki bakalar için bir ölçüt olsun” der. Bu amaçlara ulamada biyoloji eitiminin katksnn önemli olduu mevcut aratrma ile anlalmaktadr.
Günümüzde öne çkan insan haklar, demokrasi; düünceyi açklama, giriim ve inanç özgür- lüünü kapsayan deiimlere; toplumsal yarara; ekonominin insann düünce ve davranlarnda belirleyici olduuna; doaya zarar vermeden ona egemen olma; üretimin doadan salanmasna; bilgi ve becerilerin yaama geçirilmesine ve insann yücelmesine yönelik olmasn beklemektedir. Demokratik,bireylerin din ve dünya ilerini birbirinden ayran, sosyal, çoulcu, katlmc ve huku- ka dayal devlet düzeni bu ileri yapar.
nsan gelimesinde ve savalarn kaynanda yatan dier bir olguda ekonomik gelimedir. Ekonomi; snrl kaynaklarla insanlarn “Sonsuz istek ve gereksinmeleri”ni karlayabilmek için çözüm getiren ve uygulayan bir bilim daldr. Her devletin bir ekonomik sistemi vardr. Önemli olan ekonomiyi gerek içte ve gerekse dta bir bask, sömürü ve sava nedeni olarak kullan- mamaktr. Bunlarn çözümü de yine eitimden geçmektedir. Aratrmalara göre eitime yaklam da bir kültür iidir (10). nsanlar düünceye mantksal-bilimsel ve öyküsel yolla ularlar Eitimde bilimsellik-mantksallk ikilisinin esas alnmas, tümüyle toplumun eitim kültürünü tutarl yapar. Çocuklarmz için istediimiz eitimin, insan kiilii konusundaki umutlarmza baldr. Savaçl birine iyi görünen bir eitim, barçl birisi tarafndan istenmez (32). Ülküsel bir eitim düzeni
Y. YETKN
363
demokratik olmaldr. Bu aamada istenilen ve savunulan hereyin hem ulusal toplumcu ve hem de evrensel nitelii olmaldr. Eitimin sonucunda toplum yarar görmelidir.
Barn ne olduunu anlamak için önce demokratik yaam anlamalyz. Bunu anlamak için de tanm yerine, kurumlarn varlna ve ileyiine bakmalyz. Diyelim ki bir yandan alkol ve uyuturucu ile savarken; dier yandan sigara üretimini artrmak için çaba gösterme çeliki içindedir. Sevindirici bir olay sigara içmenin denetim altna alnmasdr (Kasm 1996). Bu kararn gelitirilmesi ve sürdürülmesine en büyük çabay biyologlar göstermektedir. Aratrmaya katlan- larn tümünün cevreye ve sala kar duyarl olduu anlalmakta ve bunu bir sfat olarak ben- imsemektedirler (Tablo 1 ve 2).
Dünya barna bilimsel yönden katlmak için ilk harekete yine biyoloji önderlik etmektedir (1). Dünyann çeitli yörelerinde ki çatma bölgelerinde bilimsel ibirliini gelitirmek için bir giriim batalld. Amaç, sözkonusu bölgelerde “stikrar ve Bar” getirmek için yaplan politik çabalara bilimsel destek salamaktr. Uygulamaya geçebilmek için “Bar için Bilim” olarak bilinen ve UNESCO’nun himayesi altnda çalan bir Vakf kuruldu. Dünya barna ulamak için önce toplumsal bara ulamak gerekir. Bunun içinde bireyin korku, kayg, komplekslerini yenerek kendisi ile bark olmas gerekir. Bu yolda biyoloji eitiminin katks hem ulusal ve hem de ulus- lararas boyutta kendini göstermektedir. Çünkü olumsuzluklardan arnmann yolu kiinin kendi- ni “Biyolojik, fizyolojik ve psikolojik “ olarak tanmadan geçer.
u anda toplumlar Yunus Emre gibi birini yetitirebilir mi? Olaylar, çevreyi ve toplumu Yunus gibi alglayabilir mi? Ve günümüz toplumlarnda amac Yunus Emre kadar insancl ve evrensel olan bireyler yok mu? lk iki soruya olumlu yant veremeyebiliriz; ancak son soruyu olumlu yantlayabiliriz. Bar bozanlar belkide ençok zarar kendileri çekerler, Hitler ve Nazi Almanya’s gibi. Bar için gereken iç irade özgürlük (kendisi ve bakalar için) ve paylama iradesidir. Ozan “Yaamak bir aaç gibi tek ve hür/Ve bir orman gibi kardeçesine” diyerek bu durumu özetle- mektedir.
nsanolunun bilinçaltn karartm olan; gaddarl, basky ve sava peinden sürükleyip getiren korkunç olaylarn etkisi eitim ile azaltlabilir (32). Böyle bir eitimde temel öe iyi bir fizyoloji eitimidir. Fizyoloji okuyan biri neden fizyoloji örenmek istiyorsun sorusuna; “çünkü her zaman vücudumla birlikte yayor ve düünüyorum” yantn vermitir. Mantk hem düünme ve hem de bunu anlatma olarak ele alnr. Düünce beyinin bir ilevidir. Bar beyinin en insancl çkarmlarndan biridir. Bulgularmza göre, % 60 gibi yüksek bir oranda biyolojinin bara katksnn olduu vurgulanmaktadr. Geriye kalyor insanlarn barçl ortamlarda savamlarn yöneltecek hedefler ve skntlarn giderecek uralar bulmaktr. Bunlar aratrmamzn öneri ve dilekleri olarak verebiliriz.
nsanlar skntdan kurtarmann en önemli yöntemlerinden biri onlar sanata yöneltmektir. Spencer’e göre sanat oyundan dodu. nsan, arta kalan gücünü oyun için kullandnda, onu güzellii alglamaya, estetie ve yaratcla götürür: Olas ki batn ilerlemesinde ve demokratik- lemesinde bu yaklamn da oldukça katks vardr.
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
364
Amaç, insanlar;
2) Sava doann zorluklarna, olumsuzluklarna, afetlerine va acmaszlklarna yöneltmek (Kuraklk, deprem, çölleme, sel, frtna, kanser, AIDS);
3) Sömürüyü insann “Sadk yari” topraa ve üretim yoluyla da bitkisel dünyaya yöneltmek;
4) lkel, köleci, feodal, imparatorluk, emperyalist-kapitalist, komünizm gibi ekonomik kay- nakl; faizm, teokratizm gibi diktatörlük yapl yönetim ve devlet biçimlerini aarak demokratik devletler aamasna gelmektir. Bu nedenle savalara gerekçe olan etkenler ve bunlar ortadan kaldracak yol ve yöntemler ortada görülmektedir.
SAVALAR NSANLARIN YÜCEL KARISINDA ARTIK ÇOK LKEL BR DUYGU VE DAVRANI BÇM OLARAK KALMAKTADIR.
Kzm Gökçe’nin bar içinde bir Dünya’da yaamas dilei ile.
Kaynaklar 1. Adams, R.D. and M. Victor (1989) Principles of Neurology. McGraw Hill. 4th Ed. N.Y.
2. Akçiçek, E. (1994) Osmanl Zamannda Tp Okullarnda Biyoloji Eitimi Veren Tabipler. I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi, 9 Eylül Üniversitesi Yay., 135-145.
3. Akyldz, H. (1994) Fen Bilimlerindeki Kuramsal Pratik Gelimelerin Psikolojinin Gelimesine Katks. I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi Semp., 9 Eylü Üni. Yay. 179-185.
4. Alkon, D.L. (1989) Memory Storage and Neural Systems, Sci Am., July, 27-34.
5. Allan, C.W. and R.L. Cann (1992) Where did Modern Humans Originate? The Recent African Genesis of Human, Sci Am. April, 20-27.
6. Bakaç, M. ve Arkadalar (1994) Fen Bilimleri Eitimi ve Öretiminde Laboratuvar Uygulamalarnn Önemi. I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi Semp. 9 Eylül Üni. Yay. 71-77.
7. Berry, R.J. (1988) God and Evolution, Creation, Evolution and the Bible, Lodder and Stoughton Lt. London.
8. Blumenschine, R.J. and J.A. Cavallo (1992) Scavenging and Human Evolution, Scientific American, October 70- 76.
9. Body, C.A.R. and D. Noble (1993) The Logiç Of life, Oxford Uni. Press, Oxford.
10. Brunner, J. (1996) The Culture of Evolution. Harvard Uni. Press.
11. Butler, D. (1995) Science for Peace, Nature, Vol. 378, November, 3, 2.
12. Copleston, F. (1986) Çada Felsefe: Felsefe Tarihi, Spinoza., Çev.: A. Yardml, dea-st.
13. Çubukçu, A. (1990) Mantk ve Diyalektik, 2. Bask, Yurt Yaynlar, Ankara.
14. Demirsoy, A. (1993) Yaamn Temel Kurallar, C. 1, Hacettepe Üni. Yay., Ankara.
15. Durali, T. (1992) Biyoloji Felsefesi, Akça Yay., 81, Ankara.
16. Ergezen, S. (1994) Biyoloji Eitiminin Önemi ve Orta Öretimde Biyoloji Öretimi, I. Ulusal Fen Bilimleri Eitiim Sempozyumu, 9 Eylül Üi. Yay., 171-177.
17. Frolow, I.T. (1986) Biyolojide Diyalektik Yöntem, Çev.: Y.ahan, Bilimsel Dizi, Ankara.
18. Guyton, A.C. and J.E. Hall (1996) Textbook of Physiology, 9th Ed. WB Saunders Co. USA.
Y. YETKN
365
19. Horgan, J. (1995) The New Social Darwinist, Sci Am. October, 150-157.
20. Kili, S. (1981) Atatürk Devrimi: Bir Çadalama Modeli. . Bank. Kültür Yaynlar.
21. Kizirolu, . (1994) Genel Biyoloji, Desen Yaynlar, Ankara.
22. Lehninger, A.L. (1977) Biochemistry, Second Ed. Worth Pub Inc., New York.
23. Levinton, J.S (1992) The Big Bang Of Animal Evolution, Sci Am. November, 52-59.
24. Marler, P. and H.S Terrace (1984) The Biology of Learning: Life Science of research Report 29, Editors; Dahlem Conferences Workshop Reports. Mercedes Druck GmbH Berlin.
25. Moore, J.N. (1976) Question and Answers on Creation, Evolution, Baker Book Hause Grand Rapids, Michigan, USA.
26. Mountcastle, V.B. (1980) Medical Physiology, CV Mostby Co 14th Edition V1, London.
27. Nakibolu, M. (1994) kibinli Yllara Yaklarken Üniversitelerimizdeki Biyoloji Eitimine Bir Bak, I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi Semp. 9 Eylül Üni. Yay., 155-163.
28. Nato-As Program (1996) From Cell to Brain. Joseph Fourier Uni., Theoretical Physics, Les Houshes, July 8-26, France.
29. Öztürk, M. (1994) Biyoloji Eitiminin Çevre Eitimi ile Özdeletirilmesi. I. Ulusal Fen Bilimleri Eitim Semp. 9 Eylül Üniversitesi Yay., 129-133.
30. Patton, H.D. et al. (1989) Textbook of Physiology, Vol 1; 21st Ed. WB Saunders Co., USA.
31. Ruch, T.C. and H.D. Patton (1990) Physiology and Biophysics, Vol 1; WB Saunders, Lond.
32. Russel, B. (1993) Eitim Üzerine, Çev.: N. Bazel, Say Yaynlar, stanbul.
33. Satler, R. (1986) Biophilosophy, Analytic and Holistic Perspectives, Springer Verlag, Berlin.
34. Sekendiz, A. (1994) Biyoloji Eitimnde Ders Materyali Hazrlama Yöntemlerinin Öretilmesi ve Benimsetilmesi Üzerinde Ön Çalmalar. I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi, 9 Eylül Üniversitesi yaynlar, 165-169.
35. Seyfarth, R.W. and D.L. Cheney (1992) Meaning and Mind in Monkeys, Sci Am. December, 78-84.
36. Sönmez, V. (1991) Eitim Felsefesi, Adm Yaynlar, Ankara.
37. Stringer, C.B (1990) The Emergence of Modern Humans. Sci Am. December, 68-74.
38. Tanilli, S. (1988) Nasl Bir Eitim stiyoruz? 4. Bask, Amaç Yaynlar, stanbul.
39. Tattersall, I. (1992) Evolution Comes To Life, Sci Am. August, 62-69.
40. Thorne, A.G. and W.H. Wolpoft (1992) The Multiregional Evolution of Humans, Sci. Am. April, 28-33.
41. Vilie, C.A; Walker, W.F. and R.D. Barns (1973) General Zoology. WB Saunders Co, Lond.
42. Yazdi, E. (1995) Science and Religion, Nature, Vol, 373, 9, February.
43. Yetkin, Y. (1992) Fizyolojik Çevrenin Korunmas ve sigara çimi le Biyoloji Eitimi Arasndaki liki, SBAD 3: 99- 110.
44. Yetkin, Y. (1993) The Examinaion of Preferences Related to the Using of Right or Left Hand, Foot and Eye. Tr J of Medical Sci 19, 133-142.
45. Yetkin, Y. (1994) Biyololjik Bak Açsndan ç Çevre Kavramna Çada Bir Yaklam, SBAD (Salk Bilimleri Aratrma Dergisi) 5: 12, 151-162.
46. Yetkin Y. (1994) Deiik Ya, Eitim ve Sosyal Çevrede Yaayan nsanlarn Gerçek lgi Alanlar, Sigara ile likileri ve Fizyolojik Çevre Yaklamlar, SBAD 5: 11, 49-62.
47. Yetkin, Y. (1996) Biyoloji ve Eitimininin nsan Davranlar Üzerindeki Etkileri. II. Ulusal Eitim Sempozyumu, Eylül, Marmara Üni. Eitim Fak. Yaynlar, stanbul. Kong. kitab: 306-321
48. Yetkin-Y. (1996) Biyoloji Eitimi ve Eitim-Öretmen likileri Üzerine Bir Aratrma. II. Ulusal Eitim Semp. Marmara Üni. Eitim Fak. Yaynlar, stanbul. Kongre kitab: 322-342
Biyoloji Eitimi ile Salanan Davran Deiikliklerinin nsann Yücelii ve Dünya Barna Katks
366
49. Ylmaz, I. (1994) Biyoloji Eitimnde Yaratl ve Evrim Tartmas, I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi, 9 Eylül Üni. Yay., 187-193.
50. Yüzüncü Yl Üniversitesi (1996) Eitim Felsefesi Kongrei, Ekim, Van.
51. Baykal, A. (1994) Fen Eitimi htiyacnn Göstergeleri, I. Ulusal Fen Bilimleri Eitimi Semp., 9 Eylül Üni. Yay., 121- 127.
52. Lange, F., Strauss, E und J. Dobers (1975) Biologie 5/6 Schuljahr. Schroedel Verlag, Vb.
Y. YETKN