Bilten ZNM fev br 5 ALB

Download Bilten ZNM fev br 5 ALB

Post on 11-Mar-2016

219 views

Category:

Documents

2 download

DESCRIPTION

mesecen bilten

TRANSCRIPT

BULETINISHOQATA E GAZETARVE T MAQEDONIS NUMR 522Shoqata e gazetarve t Maqe-donis arriti t harmonizoj me Qeverin konceptin e ligjit pr dekriminalizimin e shpifjes dhe ofendimit. Edhepse teksti i ligjit ende nuk sht fi nalizuar, sht prcaktuar korniza e cila do ti diktoj ndryshimet t cilat do t parashohin q shpifja dhe ofen-dimi do t dekriminalizohet jo vetm pr gazetart por edhe pr t gjith qytetart n Maqedoni. Pr kto vepra propozohet t zhvillohet procedur qytetare pr kompensi-min e dmit t shkaktuar eventual. Koncepti i dekriminalizimit t shpifjes dhe ofendimit paraseh edhe heqjen e dnimit me burgim, i cili ekzistonte deri tani Miratohet koncepti pr dekriminalizimin e shpifjes dhe ofendimitBoton: Shoqata e Gazetarve t Maqedonis, Gradski - Xid blok 13, 1000 Shkup;Tel (+3892) 3298-139Faks (+3892) 3116-447 E-mail: contact@znm.org.mkEkipi redaktues: Tamara GrnarovskaKristina MakiqSnezhana LupevskaGazetar:Jovanka CaruleskaSanja TrajkovskaNevena PopovskaKristina MakiqAleksandar ZhivkoviqMarija Vasilevska33prej nj deri tre vite. Poashtu, ai parasheh edhe ridefi ni-min e asaj sht shpifja dhe ofenidimi. Moment tjetr shumn i rndsishm q parashihet me konceptin e dekriminalizimit sht kufi zimi i kompen-simit pr dmin jomaterial, si dhe kompensimin solidar t dmit t pals s dmtuar nga gazetari, redaktori dhe media. N koncept sht pranuar q ligji t ngrthej prak-tikn gjyqsore t Gjykats evropiane pr t drejtat e njer-iut n Strazburg, veanrisht n ndrtimin e konceptit pr interesin publik n mbrojtje t veprave pr shpifje dhe ofendim kur jan n pyetje persona publik dhe funki-onar shtetror, por edhe lirimin nga prgjegjsia pr shpifje dhe ofendim nse veprat jan kryer n mbrotje t interesit publik me qllim t mir. Poashtu sht parapar edhe mbrojtje e fuqishme pr t drejtn e gazetarve t mos i zbulojn burimet e informacionit.Koncepti i ligjit pasi t prfundoj do ti nnshtrohet analizs s ekpertve t Kshillit t Evrops, por do t ket edhe diskutime publike mes gazetarve dhe opin-ionit publik pr t pasur mundsi q t japin mendimet dhe sugjerimet e tyre para se ligji t hyj n procedur qeveritare dhe t miratohet n Kuvend. (T.G.)Edhepse teksti i ligjit ende nuk sht fi nalizuar, sht prcaktuar korniza e cila do ti diktoj ndryshimetBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis44Shoqata e gazetarve t Maqedonis me 17 shkurt festoi ditlindjen e saj t 66-t. N kuadr t festimit t jubileut qen ndar edhe shprblimet vjetore Krste Petkov Misirkov pr vepr jetsore dhe Jashar Erebara pr gaztari hulumtuese. Shprblimin pr vepr jetsore Krste petkov Mis-irkov e fi toi gazetari Zoran Ivanov, n konkurenc me katr gazetar t tjer t nominuar pr kt shprblim. N konkurenc t nnt nominimeve pr gazetari hu-Shprblimin pr vepr jetsore Krste Petkov Misirkov e fi toi gaze-tari Zoran Ivanov, ndrsa pr stoire hulumtuese shprbilmin Jashar Ere-bara e ndan emisioni Kod dhe Anila Limani nga gazeta LajmNdahen shprblimet pr vepr jet55lumtuese n media, shprblimin Jashar Erebara e ndan emisioni Kod pr storien: N krkim t varit t Panko Brashnarov, dhe Anila Limani nga gazeta Lajm, pr tekstin:Televizionet dhe funksionart dhan nj mij euro, ndrsa prfi tuan miliona. Prve plaketave dhe mirnjohje, t dy mimet peshonin edhe nga 30 mij denar, donacion i ELEM-it. T shrblyerit n emr t humanitetit hoqn dor nga shprblimi material. Zoran Ivanov mjetet e shprblimit i dhuroi pr gazetart q kan nevoj pr ndihm juridike dhe sociale, ndrsa Snezhana Llupevska, autor dhe producent i Kod, nj pjes t mjeteve i dhuroi pr familjen e gazetars s vdekur t Dnevnikut, Natali Sotirovska. N Komisionin q i ndau shprblimet bnin pjes: Jasmina Mironski, Branko Gjorgjevski dhe Adnan Hajdari. Pr atmosfern e mir t fests pr nder t 66 vje-torit t ekzistimit t SHGM, ku morn pjes nj numr i madh i gazetarve, si dhe organizata partnere t SHGM, u kujdes bendi i gazetarve The Reporters. (T.G.)sore dhe pr storie hulumtueseBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis66Prgaditi: Tamara GrnarovskaSi sht ndjenja t jesh i shprblyer pr vepr jetsore n gazetari nga kolegt?- Ndoshta duhet t them e hidhur, sepse m destinon pr t prfunduar angazhimin tim si gazetar. Kurthin n sti-lin oskarian e shpiku dikush prej SHGM, t mos e dish se nse fare je i nominuar, si dhe deri te vet akti i shpalljes t mos dihet kush sht fi tuesi i shprblimit, n rastin tim i fashiti ose n rastin m t mir, i tradhtoi emocionet e mia. Shoku ende vazhdon, ende me kaplon nj huti latente q mendova se nuk ishte veori e imja. Por, ja, kuptohet se koha, vitet e bjn t veten, koncentri-mi dhe vetkontrolli, megjithat me kan tradhtuar. Kur e pranuat shprblimin a u kthyet n fi llimet e juaja n vitin 1972. Si duket kjo nga nj distanc kohore prej 40 vitesh?- Hm, nuk e fsheh. Kto jan astet kur t vijn mendime, kur pr pak sekonda nj fi lm i tr t kalon npr kok. Nj nga kto pasqyra prej para tridhjet vitesh pr nj cast pushoi n vetdije dhe t pra-nishmit qen dshimtar t pauzs s heshtjes t shkaktuar nga befasia se isha fi tues i shprblimit t SHGM pr vepr jet-sore. Kjo pr pak koh m nxori nga baras-pesha. A ndryshoi dika n gazetari, gazetart gjat ktyre viteve? Gjenerata t reja, media t reja, kushte t reja socio-shoqrore?- N standardet e gazetarve jo. Ndysh-uan koht. Gazetaria, kjo e imja, e fi llova dhe punova n nj rend tjetr shtetror, n nj rend tjetr politik dhe ekonomik. Pas pavarsimit t Maqdonis u krijua nj ambient tjetr gazetaresk. Infoacion i mediave dhe, gjat do infl acioni, n fi llim bie kualiteti dhe vlerat. Hap-sira u b nga aspekti ekonomik heterogjen, politikisht plu-ral. U braktisn vlera, krijoheshin t reja, shoqria hyri n nj prshtjellim tjetr, lvizje tranzitore pa kompas. Pa drej-tim t defi nuar q ishin dhe n nj mnyr, ende paraqesin sfi d gazetareske q t srfohet mbi to. Sfi d e re sht q valt e reja shoqrore t mos prmbysin ose t mos nxjerrin n brigje. Por, ja, tashm duken standardizimi i kualtiteve t reja gazetareske. Vetm politika dhe interest e saj vulgare ti heqin duart nga mediat dhe t pushojn ta bjn pis gazetarin dhe gazetart. Gazetarve na mbetet t organizohemi, veanrisht n shoqata esnafi apo sindi-kata, vet ta vendosim statusin ton. Por, n kt drejtim, njher gazetart, veanr-isht disa redaktor t mediave me ndikim, t kthehen prej bankat partiake n ato t gazetaris. Dhe, t mos mrziten nse jan t kndshm pr nj apo politikan tjetr. Pr mua doher ka qen e rndsishme n gazetari t respetkojn, e jo t duan. N opinion, por veanrisht mes kolegve.Mirnjohja e quajtur Vepr jetsore me gjas do t thot se ia kam dalur mba-n. Veanrisht pr shkak t faktit q edhe nominimi dhe zgjedhja pr t m nderuar me shprblimin Krste Petkov Misirkov pr vepr jetsore, vjen nga kolegt e mi nga m shum media. Doli, q ato kryesisht jan koleg t mi gazetar me t cilt pr shum tema gazetareske kemi pasur ose kemi mendime tjera, bile edhe t kundrta. Pr politikn veanrisht. Ky fakt fl et pr vlerat e tyre njerzore. Dhe ky fakt veanr-isht me knaq. Duke pranuar shprblimin that se gazetaria sht profesion bukuri e mallkuar. far pr ju sht mallkimi, dhe Pr shkaqe t njjta gazetaria sht bukuri e mallkuar INTERVIST ME ZORAN IVANOVIN, FITUES I SHPRBLIMIT KRSTE 77far bukuria e profesionit?- Gazetaria sht e rnd, profesion i prgjegjshm. doher kam pohuar dhe ngelem n kt qndrim se nuk mundet secili t bhet gazetar. Nuk mund t jet gazetar ai q nuk di t prballet as me prgjegjsin e vet. E ku m ti besohen, ti disponoj veglat e gazetarit q ti manifestoj komplekset e tij dhe pasionin e ult. Kolegt me kto veori nuk mund ti prgjigjen pozicionit shoqror t gazetaris. Ato nuk mund t jen prfaqsues t fuqis s shtat dhe t pushtetit t katrt. Penda, mikrofoni, kamera nuk jan vegla pr aktivitete partiake pr t cilt kodet e etiks jan leksion i pakup-tuar. Ato jan arm pr t prgjegjshmit, pr njerzit e mor-alshm. Pr njerzit me usull dhe me kualitete njerzore dhe profesionale. Gazetaria sht e prgjegjshme, me ndi-kim, e mundimshme, e lodhshme, stresuese. Vazhdimisht sht e ekspzuar ndaj vlersimit publik. do fjal e gazetar-it sht nn krcnim t ndonj paknaqsie. Pr shkak t ktyre shkaqeve t njejta ajo sht e mallkuar dhe e bukur. Prandaj profesionin tim e defi noj si bukuri t mallkuarN biografi n tuaj t gaztarit jan shnuar gazetari n radio, javore, gazeta ditore, kolumna, gazetari televizive, t agjencis, deri te emisoniot autoriale. N ciln prej k-tyre m shum e gjett veten?- Nuk ka dallim dhe gazetarin nuk mund ta ndani n t radios, t agjencis, t shtypit, televizionit, Internet edhe pse shikoj se disa mjedise akademike prpiqen ta for-matojn veas, ti japin trajtime shkencore dhe defi nicione, ta ndajn si deg t veanta teorike shkencore. Esenca, prmbajtja e gazetaris si profesion dhe si zanat sht identik. Dallon forma e prezentimit e produktit gazetaresk. Bhet fjal vetm pr vegla t ndryshme t shprehjes gazetareske dhe asgj m tepr. Po, i kalova t gjitha format e shprehjes gazetareske. Televizioni sht popullor, agjencit sipas defi nicionit jan, ose duhet t jen, objektive n esenc, shtypi e ka supstra-tin e tij autentik t sqarimit dhe analizs. N t gjitha zhan-ret e medias u gjinda njsoj. Prandaj, megjithat, radion, kush e ka provuar e di, sht medium me i bukur, m I liri, m inspirues. Gazetart n radio e sfi dojn dgjuesi, Puna e gazetarit sht nj dshmim i prditshm mbi produkte fl uide q humbin vlern n astin kur do ta prekin opinioninPETKOV MISIRKOVBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis88vetm prmes nj shqise, t shkaktojn edhe z, edhe imazh, edhe ndjenjaShprblimet pr vepr jetsore, n t gjitha profesionet, zakonisht fi tohen n fund t kariers, por pr shumicn gazetaria nuk sht vetm profesion, por edhe mnyr e jetess. far sht gazetaria pr ju, karier apo dika m tepr?- Thash dika shkurt edhe n Klubin e gazetarve. Vrtet nuk e di se ka sht ajo q n gazetari mund t defi nohet si vepr jetsore. Si nj opus ndoshta do t ishte me adekuate. Poashtu, edhe si termi karier sht joadekuat pr gazetarin. Ne nuk jemi shkenctar q lm pas vepra pr gjeneratat e ardhshme, pr nevojat e reja t shoqris. Mundi jon harxhohet shpejt n astin kur investohet dhe n astin kur lajmi yn e sheh dritn e dits. Mundi jon pr nj ast bhet histori. E vlefshme m shum, m pak apo hi. Dhe aq. Nuk ka asgj m t vjetr se lajmi i djeshm, apo?Puna jon sht e prditshme sht nj dshmim i prditshm mbi produkte fl uide q humbin vlern n as-tin kur do ta prekin opinionin. Kjo sht kshtu sepse nga ne menjher krkon produkt t ri. Kshtu un mendoj. Ky vlersim personal pr gazetarin m ndjek si vler tr kohn gjat puns time me dekada. Prandaj, nuk mund t them se gazetaria len pas vepra, edhe m pak t prher-shme. Mendoj se pikrisht n kt qndron edhe fuqia e tij. N prpjekjet pr t modeluar rrjedhat aktuale t shoqris. Dhe, kuptohet, ktu qndron edhe prgjegjsia e madhe shoqrore e profesionit t gazetaris. Prandaj, t jem direkt ndaj pyetjes tuaj gazetaria sht stil i jets sime, fi lozofi a e jets sime. A thua me Presing Zoran Ivanov e prmbyll historin e tij si gazetar ose ai ka ende shum projekte gazetareske q presin t realizohen?- Asnjeher nuk m kan munguar idet prej atyre q realisht mund t realizohen dhe q garantojn sukses. Problemi ishte q asnjher asgj e gatshme nuk m ishte mundsuar. Vezhdimisht, gjithkund dhe pr do gj srish dhe srish kam qen i detyruar t dshmohem. Me kok t shmb mure pr produktet q i kam ofruar. Pr fat t mir, n opinion, te konsumatort e medias, kam kaluar m leht. Ai, pr dallim nga pundhnsit, doher ka pasur mirkuptim pr produktin e mir t gazetaris. Deri tani producentt nuk kan sa duhet sens pr ofertat e mia. Do t shohim, une jam ende ktu, n hapsirn maqedone t medias. Televizioni si medium gjithher ka qen fjala ime e fun-dit. Ne shpesh nuk e bjm at q e duam. Por dika duhet ta prpunoj gjat mandatit t puns. Pr Presing thon se sht emision i pranuar. Prkundr disave prpjekjeve t brendshme pr ta dis-kualifi kuar emisionin ose mua personalisht, nuk dua t ko-mentoj, Presing shikohet, e begat, dinamike, korekte. Me nj diapazon t gjr temash dhe po me aq spektr t gjr bashkbiseduesish nga politika, shkenca, biznesi, kultura, diplomacia, sporti, mediat, joqeveritart a sht fjala e fundit si gazetar, nuk e di. Nuk besoj, storia e fundit gjithher sht dita e fundit. Prgaditi: Tamara GrnarovskaEmisoni KOD pr storien e Panko Brashnarovit e mori shprb-limin e SHGM pr gazetari hulumtuese Jashar Erebara. Cila sht rndsia e ktij mimi pr ty dhe pr gjith ekipin me t cilin punuat n realizimin e emisionit?- Isha e befasuar kndshm kur Komisioni e prmendi emrin e emisonit Kod si e shprblyer pr gazetari hulumtuese. Veanr-isht sepse bhet fjal pr storie me rndsi historike. Shprblimi sht i rndsishm pr ekipin, por mendoj se sht m e rnd-sishme ajo q na sht ndar mirnjohje se sht gjetur varri i njrit nga fi gurat m t rndsishme t historis maqedone, njeriut q ka merituar respekt. Shprblimi do t na nxit t vazhdojm me hulum-timin e momenteve t paqarta t historis, por edhe tu prkush-tohemi temave nga prditshmria dhe ti evidentojm gabimet, kri-min, korupsioninCila sht historia e Kod. Si ishte n fi llim dhe tashi?- Historia vazhdon gati pes vite. Emisioni i par ishte ambicioz me tre raste t mdha t krimit, nga Ngrohtorja deri te fi mrat farma-ceutike udhhiqeshim nga ideja t bjm dika m ndryshe, di-ka q nuk mund ta bjm n kuadr t lajmeve televizive. Prej vitit 2009 Kod sht n produksionin tim, por ekipi sht i njejti dhe mendoj se ky sht elsi I suksesit. T gjith jemi ende me entuzi-azm se n kt vend patjetr duhet t vazhdojm me gazetari hu-lumtuese, bile edhe n kushte t rnda. Kur fl itet pr gazetarin hulumtuese n Maqedoni, nuk mundet, a mos t fl itet pr emisionin Kod, por cili sht mendimi yt pr gazetarin hulumtuese maqedone?- Pr fat t keq, kemi pak tekste dhe emisone t ktij lloji. Men-doj se faji nuk qndron vetm n kushtet e shoqris, por edhe te ne gazetart. do pushtet, nuk do t donte gazetar q i kontrollojn. Mendoj se duhet t marrim guximin pak m shum mes nesh dhe t kthehemi n at q dikur ishte pun normale, prej informacionit t bjm lajm, por nse meriton vmendje edhe me hulumtim dhe analiz t shkohet edhe m thell. Shpresoj se kolegt, veanrisht m t rinjt, do t inkurajohen pr t br kt. E plotson gazetaria qllimin e saj? Shikon ndryshime edhe n shoqri edhe te gazetart pr at q ju dhe ekipi juaj e bni?- Un jam optimiste. Un mendoj se aktualisht informacioni nuk mund t fshihet. Shpres m japin rrjetet sociale dhe on-line me-diat q jan t shpejt dhe jan vend ku menjher plasohet ndonj lajm i kapshme pr t gjith. Pikrisht ktu e shoh hapsirn ku nuk mund t ndikohet nga ana e qendrave me ndikim. Lirin e mendimit e shikojm n bllogjet, n debatet dhe n krej ka sht n form Njerzit prej nesh presin t dgjojn dika t re, t zbulojm dika, a nuk sht e leht do jav t jemi ekskluzivINTERVIST ME SNEZHANA LLUPEVSKN, AUFITUESE E SHPRBLIMIT PR GAZETARI HUL99Sot informacioni smund t fshihetelektonike, a kjo sht edhe ardhmria. Mediat tradicionale duhet t prballen me sfi dn se duhet t ndryshojn dika nse duan ta ruajn popullaritetin, por edhe kredibilitetin. Shprblimet, prve se jan konfi rmim i suksesit, dijes, pro-fesionalizmit, jo rrall autorve tu bhet barr pr punn e ardh-shme dhe prsritjen e suksesit. Si e shikoni kt?- Un nuk jam njeri i cili me do kusht mendon se duhet t fi toj shprblim. Bile ksaj rradhe, sinqerisht, nuk dija se kemi konku-ruar. Kolegt e bn at. Mendoj se nse kemi merituar, dikush duhet t kujtohet se punojm dhe vlejm, edhe t na shprblejn. Kuptohet se m vjen mir kur jemi t shprblyer. Barrn e ndiejm jo vetm nga shprblimi, por do jav kur duhet t bjm emisionin. Njerzit prej nesh presin t dgjojn dika t re, t zbulojm dika, a nuk sht e leht do jav t jemi ekskluziv. Megjithat, prpiqemi sa mundemi dhe do t prpiqemi edhe me tej. Cili sht vizioni juaj pr Kod n t ardhmen?- Vizioni sht q ti zgjerojm temat rajonale, t bashkpu-nojm edhe me vende tjera, me gazetar t ri, poashtu. T jemi n hap me kohn dhe t lm gjurm. T arrijm sukses pr t qn korigjues i prhershm i shoqris. Ajo q m tepr se gjasht dekada, pr shembull, me sukses e bn emisioni 60 minuta n SHBA. Atje ekipet ndrohen me vite, por emisioni sht nocion pr gazetari hulumtuese. UTORE E EMISIONIT KOD, LUMTUESE JASHAR EREBARABULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis1010Shkruan: Sanja TrajkovskaMe status t pazgjidhur social dhe t arrdhura minimale gazetart jasht Shkupit, t cilat jan do dit e m pak t pranishm n me-diat e shkruara dhe elektonike si korespo-dent, kan probleme t mdha gjat kryerjes s detyrs s tyre. Organe shtetrore t centralizuara, presionet e mdha nga mjedisi, mungesa e kushteve elementare pr pun, in-vestimet nga xhepi pr t siguruar informacion t komple-tuar, jan vetm nj pjes e problemeve t korespodentve. Nj ndr problemet kryesore, sipas gazetarve nga brendia e vendit, sht statusi i pazgjidhur i tyre. Thuaja se t gjith koreposdentt nga rajoni verilindor punojn si honorarist, t cilt me vite punojn n t zez. Nuk kan nnshkruar marrveshje pr pun, nuk kan lokale pune, pajisje teknike, transport, telefon zyrtar dhe dogj tjetr q sht e nevojshme pr t kryer normalisht detyrat e pu-ns. Gazetart e periferis tekstualisht investojn n mediat e tyre, n vend se mediat t investojn n to. Korespodentt vazhdimisht jan prballur me nj pasig-uri pr perspektivn e tyre n t ardhmen, sepse n kto kushte rrall kush prej tyre mund t siguroj t drejtn e pen-sionit. Ka gazetar q m shum se dhjet vite punojn me honorar, respektivisht n t zez, sepse nuk kan t nshk-ruar kurrfar marrveshjes me mediat pr t cilat punojn, a duke pasur parasysh moshn tashm nuk kan as shansa pr tu punsuar dhe t sigurojn t drejtn e pensionit, thot Suzana Nikoliq, gazetare dhe koordinator i Qends rajonale t SHGM n Kumanov. Ktu, thot Nikoliq, sht problemi se korespodenti asnjher nuk di nse lajmi i tij do t botohet apo jo, prkundr gazetarve npr redaksi, t cilt paraprakisht i koordinojn tekstet me redaktort e tyre dhe kan hapsir t rezervuar pr to, kshtuq shpesh mundi i harxhimeve t korespodentve shkon hu. Situat t ngjashme kemi edhe n Gostivar. Gazetari Zoran Maxhovski thot se redaksit shpesh nuk jan t in-teresuara t ndihmojn gjat blerjes s ndondj fotoaparati, mikrofoni, rekorderi, kompjutri dhe pajisje tjetr e nevo-jshme pr kryerjen e puns. ME FAR PROBLEMESH PRBALLEN GAZETART E Penda e gazetarit nga sfi duar nga problemetHonorare t vogla, status i pazgjidhur social, munges e pajisjes dhe presione t mdha nga persona lokal me pushtet jan vetm nj pjes e problemeve me t cilat prballen gazetart e mediave lokale1111M shpesh gjindemi dhe prdorim mjete tona pr pun. Internet dhe zyrat vet i paguajm, ndrsa pr kt nuk marrim kurrfar kompensimi e as ndonjfar shtese. Ktu t rndsishme jan harxhimi q bhen pr transport, i cili m shpesh kompensohet prmes formave alternative, thot ai. PRESIONE NGA PERSONAT ME PUSHTET DHE T ARDHURA T VOGLAMeq gazetart nga mediat lokale punojn npr qyte-tae m t vogla dhe rajone ku dokush njihet me secilin, logjikisht sht se gazetart m leht vijn n kontakt me QYTETVE M T VOGLAperiferia e tBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis1212bashkbiseduesit. Por sipas gazetarve q i kontaktuam, kjo sht shpat me dy teha. Suzana Nikoliq thot se gazetart n vendet m t vogla jan t ekspozuar ndaj presionit m t madh t rrethit, sepse t gjith njihen ose kan lidhje farefi s-nore dhe miqsore, veanrisht kur jan n pyetje tekste kritike. Pr shkak t ksaj jo rrall her ndeshen edhe me refuzim pr t bashkpunuar dhe pr t mos pasur qasje deri te informacionet, prandaj shpesh jan t detyruar q t spekulojn, duke iu ekspozuar rrezikut pr tu paditur n gjyq pr shpifje dhe ofendim. Qndrim t njejt ka edhe korespodenti i televizionit Tel-ma nga Strumica Risto Tasev. Ai vlerson se gazetart n Strumic, si dhe kolegt nga qytetet tjera, e mbajn barrn e asaj se njihen mes veti, jetojn n vende t vogla dhe do-her mbi to ekziston pezull rreziku q i prekuri nga informa-cioni i botuar, n nj apo mnyr tjetr, t hakmiret pr at. Nj problem tjetr i madh i gazetarve lokal jan hon-araret e vogla q sillen prej 6 mij deri n 12 mij denar. Ato thot se me kto honorare shum vshtir jetohet. Por kur bhet fjal pr t ardhurat, korespodentt nuk duan t fl asin hapur. Me prjashtim t nj numri t vogl korespodentsh nga Manastiri, t cilt kan t ardhura solide, t tjert pu-nojn pr pak para, na deklaroi nj gazetar nga Manastiri, i cili deshi t mbetej anonim. Sipas tij, pr angazhim pr nj muaj disa prej korespodentve m t ekspozuar marrin prej 7 mij deri 9 ose 12 mij denar, ose jan t paguar pr cop teksti. Prej mngjesit deri n mbrmje vrapojn pas temave dhe lajmeve pr t fi tuar ndonj denar m shum. Punojn pr Krishtlindje, Pashk, Vitin e Ri, pr vikende, dhe kjo nuk paguhet si pun jasht orarit t puns. Pr sigurim pensional dhe shndetsor as nuk fl itet. Pjesa drmuese e korespodentve punojn nga shtat, tet bile edhe dhjet vite pr disa media, a ende nuk jan t punsuar n kto redaksi, thot kolegu nga Manastiri. Pr shkak t ktyre problemeve gazetart nga brendia e ven-dit shpesh ndihen t dshpruar. Vlersojn se mediat e tyre nuk investojn n to dhe puna e tyre, ndrsa pastaj krkojn shikue-shmri dhe lexues pr mediat e tyre n viset lokale. Faji pr t gjitha kto probleme ato e shikojn te pronart e medias, por edhe te vet gazetart. T PRAR RRETH ZGJIDHJES S MUNDSHMENj pjes e gazetarve vlersojn se zgjidhje mund t ket dhe kjo sht n duart e pronarve dhe redaktorve t mediave, por t tjert nuk besojn se problemet mund t zgjidhen. Si korespodent vazhdimisht reagojm pr problemet me t cilat prballemi n mediat ku punojm ose n SHGM, por, pr fat t keq, nuk kemi fuqi t marrin vendime. Zgjidhjet varen prej pronarve dhe redaktorve t medias, problemet tona shumvjeare mir i din, por deri tani nuk ka pasur sens ta prmirsojn gjendjen. Prgjigja shpesh sht se re-daksia ose pronari nuk planifi kojn punsime t reja dhe se udhhiqet politik e kursimit, thot Nikoliq. Pr Tasevin, zgjidhja e problemit qndron te vet gazetart. Sipas tij, n Maqedoni secili mund t jet gazetar. Por n situat kur numri i gazetarve t rrem sot sht m i madh n krahasim me ato t vrtett, thjesht zgjidhje nuk mund t ket. Shteti, jo tash, por edhe n njzet vitet e kaluara, i lejoi secilit t hap medium, sikur ai t ishte dy-qan mahalle. Gjithsesi, faji prap do t them, sht i vet gazetarve, SHGM dhe Sindikata, por njkohsisht pikrisht ato, sipas meje, mund m shum t ndihmojn n kaprci-min e problemeve, vlerson Tasev. Korespodenti nga Manastiri, thot se shkaqet pr kt gjendje sht mosinteresimi i disa mediave pr at far ndodh jasht Shkupit, vetknaqsia, redaktort dhe gazetart narcis dhe pafuqia fi nansiare pr tu paguar kore-spodentt sipas prodhimit. Si zgjidhje pr situatn prmen-det formimi i nj trupi, ku do t antarsoheshin korespo-dentt t cilt do t angazhohen pr t drejtat e tyre, prpil-imi i nj kodi pr sjelljen e redaksive ndaj korespodentve, si dhe nnshkrimi i nj dokumenti pr bashkpunim, ku do t parashihet pagesa e gazetarit pr kohgjatjen e angazhimit. Mediat rndsi m t madhe u kushtojn ngjarjeve nga kryeqyteti, sikur Shkupi sht vendi i vetm n Maqe-doni ku ndodh dika, vlersojn gazetart nga qytetet tjera. Prve kroniks s zez n pjesn informative, medi-at nuk ndajn hapsir sa duhet pr storiet q i ofrojn gazetart nga vendet tjera. N gishtat e nj dore mund t numrohen deklaratat e transmetuara nga ekspert pr ndonj shtje t caktuar, a t mos jen banor t kryeqytetit. Thuaja t gjitha mediat e shkruara kan faqet e rezervuara pr Shkupin dhe faqen pr Maqedonin, dhe rrall ka faqe t veanta kushtuar regjioneve. Sipas gazetarit nga Manastiri, i cili donte t mbetet anonim, me prjashtim t dy-tre redaksive, temat e balli-nave dhe lajmet kryesore me tekste dhe kontribute jan t prgaditura vetm nga gazetart n Shkup. Kjo nuk sht ashtu sepse tekstet e gazetarve nga qytetet tjera nuk jan t mir, por sepse nj pjes e ko-legve n Shkup prpiqen t bhen yje mediatike, t sigu-rojn, parasgjithash, hapsir pr vete n gazet dhe n televizion, e pastaj nse mbetet vend pr korespodentt, sht qndrimi i gazetarit nga Manastiri. Sipas tij, n disa media bile edhe raportet nga brendia e vendit i trajtojn n rubrika t veanta ose n nj faqe t gazetats. Interneti, solli deri t nj situat q, shton ai, n redaksit n Shkup t lexojn se at dit dika ka ndodhur n Manastir ose n Kumanov, ta prpunojn me fjal t tjera dhe ta botojn sikur t ishte lajm i tyre burimor. Ka ndodhur bile edhe ko-respodenti t drgoj tekst n redaksi, atje n vend q t botojn tekstin e tij shkon lajmi nga agjencia. (S.R.)Mediat jan t fokusuara n kryeqytet1313Shkruan: Jovanka CaruleskaQytetart e Maqedonis shum rrall mund t knaqen me ndonj reportazh gazetaresk t prgaditur nga ndonj korespodent i medias vendase. Arsyeja sht jo se nuk ka interes n opinion pr dika t till ose se gazettart nuk jan t interesuar pr nj angazhim t till, por se numri i korespodentve q raportojn prej jasht pr mediat maqe-done bie vazhdimisht. Po shuhen bile edhe paraqitjen di-rekte pr ngjarjet n fqinjsi, ndrsa kuriozitet i vrtet jan edhe paraqitjet nga metropolet botrore. Qasja n Internet dhe ueb portalet informative, n kombinim me krizn eko-nomike, seriozisht kan cnuar, dhe thuaja e rrnuan pu-nn e korespodentve n bot. Gjithkund n bot shkurto-hen vende pune n gazetari n pozicione t korespodentit, ndrsa shfrytzimi i Internetit sht krcnim i fuqishm pr mbylljen e mediave tradicionale. Prania e on-line informacioneve, jo rral me audio dhe me videofi lmime, mediave ua mundsuan q t mbshteten edhe n kto lloj burimesh informimi n raportimin e tyre gazetaresk dhe trsisht e prjashtuan nevojn pr tu pa-MEDIAT MAQEDONE PA INTERES MEDIAT MAQEDONE PA INTERES PR KORESPODENT JASHT VENDITPR KORESPODENT JASHT VENDITPortalet iu zun vendin korespodentve nga bota Pronart e mediave maqedone e kufi zuan gazetarin pr shkak t mungess s mjeteve dhe rishikimi i prioriteteve e dmtoi gazetarinBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis1414taqitur nga vendi i ngjarjes. N kurriz t me-diave tradicionale, hapja e siteve t huaja n Internet prej ku redaksit informohen, do dit e m tepr rritet. Kompanit mediatike maqedone para disa vitesh i hoqn korespodentt nga vendet fqinj, por edhe nga selia e Komisionit Evropian, edhepse informacionet nga Brukseli e interesojn opinionin maqedon, si vend i cili apsiron t bhet pjes e familjes evropiane. Edhe korespodentt dhe redaktort n nj pjes t me-diave maqedone pajtohen se kjo gjendje burimin e ka te kur-simi i pronarve t mediave, por theksojn se Interneti e ka br t venten. Njra dhe pala tjetr thon se kshtu hum-bet objektiviteteti i informacionit, sepse gazetari nuk sht n vendin e ngjarjes. Qndrimi i pronarve t medias sht i thjesht: pse t paguaj ndonjrin atje dhe t bj harxhime pr telefon, kur informacioni dosido pr ngajrjen do t arrij prej dikund, thot Emica Niami-Nallbantiq, ish korespodent nga Saraje-va. Ajo thekson se nuk mbahet llogari se zri I gjall i kore-spodentit, fotoja e tij, nse bhet fjal pr kontribut televiziv, krijon medium m t fuqishm dhe e bn informimin m t shpejt dhe m relevant. Sipas saj, korespodenti sht ai q di se cila pjes e ngjarjes sht i rndsishm pr ven-din pr t cilin raportohet. Sipas Niami-Nallbantiq, problem sht q korespodentura, ku ekziston, bazohet n raportim prmes telefonit, pa deklarata, pa mund q t kuptohet m shum dhe t plasohet dika m tepr, nuk ka pajisje, nuk ka fi nansa, nuk ka investime. Te ne kishte prpjekje dhe fi lloi t zhvillohet gazetari e cila pikrisht tashi do ta ket dhe ta plasoj informacionin, me nj rrjet korespodentsh, me paraqitje t drejtprdrejt. Por, pr fat t keq, entuzi-azmi u tret. U pre sikur me thik, Brenda nats. Dika prej kuazigazetarve t cilat pa pik prvoje n teren u emruan si reporter t par n ditar ose shkruanin kolumna, kupto-het, nn syrin e zgjuar t redaktorve dhe t pronarve, ka pr shkak t situats politike te ne, thot NIami-Nallbantiq. Ajo vlerson se n do profesion, nse mungon prgjegj-sia, nse mungon idea pr t ardhmen e profesionit, pr-pjekje pr profesion m t mir dhe m original, ajo ngadal por sigurt shkatrohet.Korespodentt me t cilt biseduam pajtohen se stan-dardet jan rrnuar dhe se dikush tjetr vendos se ka do t lexoj dhe shikoj opinion. Sot, thon ata, n edicionet e lajmeve fokusi m i madh i vihet gurrthemeleve t ndonj investimi lokal, se sa temave ndrkombtare q jan me in-teres pr publikun. Korespodenti i televizionit Kanal 5 nga Athina Sanja Ris-tovska vlerson se informacionet nga Interneti nuk mund n trsi ta zvendsoj korespodenturn. Sipas saj, korespo-denti, pr dallim nga Interneti, mund realisht dhe objektiv-isht ta bart imazhin pr at q ka ndodhur n nj mejdis, sepse ai mendon sikurse banort lokal. Ndoshta dhe Interneti dhe prhapja e shpejt e infor-macionit sht njra nga shkaqet q nj numr i vogl i gazetarve maqedon gjinden jasht vendit, por un person-alisht mendoj se pikrisht kjo qasje e informacioneve mund vetm pjesrisht, por jo edhe plotsisht ta zvendsoj ko-respodenturn, thot Ristovska. Ajo krahason mundsin q ajo ka si gazetar-korespodent nga Athina t jet e pra-nishme n brifi ngjet e Ministris s jashtme greke, ose t parashtroj pyetje dhe t merr prgjigje nga ndonj zyratr grek, me situatn kur ajo do t ishte n Shkup dhe do t priste q ndonj gazetar grek t shkruaj tekst ose t dali transkripti nga Ministria q t mund t bje kontribut. Men-doj se kur nuk je n vendngjarje dhe kur pret prej tjetrit q t rrfej se ka ka ndodhur, humbet objektiviteti, thekson Ristivska. Padallim cili sektor e ndjek gazetari para se t bhet korespodent, kur do t shkoj jasht duhet n pllmb t dors ti ket t gjitha informacionet edhe nga sfera e poli-tiks, edhe nga ekonomia, eurointegrimet ose kronika e zez. Vetm n kt mnyr, theksojn korespodentt q i Derisa n vend shum t rralla jan mediat q kan korespodent t prhershm n Bruskel ose n ndonj qytet evropian, me problem t ngjashm prballen edhe vendet tjera evropiane. Mediat tradicio-nale do dit jan nn krcnimin e fuqishm t Internetit, prandaj redaksit nga mbar Evropa me t madhe i trheqin korespodentt e tyr nga Brukseli. Derisa numri i gazetarve bie, numri i infor-macioneve q e sigurojn institucionet evropiane prmes Evropa Brukseli i mrzitshm, Uas1515kontaktuam, mund t zgjidhet ajo q sht m interesante pr publikun n vend prej ku vjen gazetari. Sa m pak informacion prej jasht, veanrisht nga qendra UE dhe NATO, aq pak shqetsime pr politikn, vlerson Lupo Popovski, redaktor dhe ish kryeredaktor i Utrinski vesnik. Sipas ksaj, thot Popovski, qytetari maqe-don tashi jan analfabet total pr politikn evropiane dhe pr projektet evropiane. Pronart e mediave maqedone e ngushtuan fokusin e gazetaris. N gishtat e nj dore mund t numrohen jo vetm korespodentt, por edhe udhtimet e organizuara nga ndonj redaksi pr ngjarjet q ndodhin n Evrop. Vshtir e ka dikush t kujtohet kur pr shembull, nj gazetar maqe-don ka shkuar n Budapest n llogari t redaksis, e jo si eskort e ndonj politikani. Arsyetimi pr munges fondesh dhe rivlersimi i prioriteteve e gymtoi gazetarin, e rrnoi substancn e tij, sepse t gjitha informacionet jan t kap-shme n do ast dhe kudo. Lexuesit ose shikuesit duhet ti oforhet dika m tjetrfare, dika m t thell, nga kndi tjetr pr tu kuptuar ngajrjet. Por mediat tona nuk duan ta bjn kt, thot Popovski. Edhe korespodentt edhe redaktort shpresojn pr dit m t mira, kur srish do t vijn informacione t dre-jtprdrejta nga qytetet evropiane. T bashkuar jan n qn-drimin se aktualisht kursehet n t gjitha ant, bile edhe n shtpit e madhe mediatike. prmes satelitit dhe serviset ueb-televizive t Kshillit evropian dhe t Parlamentit Evropian vazhdimisht shtohen. Fakti q ky lloj materiali sht i kapshm falas n Internet, i nxiti edhe m shum disa media t mos investojn pr drgimin e korespodentve. Sipas Asocioacionit ndrkombtar t gazetarve (API), numri i gazetarve t akredituar q raportojn prej Unionit nga selia e saj n Bruksel, sht ulur pr m shum se nj e treta prej vitit 2005 deri tani. Sipas API, numri i gazetarve t akredituar n Bruksel u ul prej 1300 n vitin 2005 n 1100 tre vite m von. N vitin 2009 ka pasur 964 gazetar t akredituar, ndrsa vitin e kaluar vetm 752. Pr dallim nga Brukseli, numri i gazetarve t huaj t akredi-tuar n Uashington vazhdon t jet i lart. N Uashington sot ka rreth 1.550 gazetar t akredituar, q sht m shum prej 1.490 gazetar t akredituar n tetor n vitin 2008. (J.C.) shingtoni ende aktualBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis1616Shkruan: Kristina MakiqGrafi ti prej gishtave po na rrshqet. Leximi i gazetave, dgjimi i radios pr informim t shpe-jt, t sakt dhe me koh, ngadal por sigurt e humbin betejn me Internet mediat. N kt ast Internet mediat, portalet kan ardhmri t sig-urt. Pak t holla pr t hapur, leht pr ta mirmbajtur, fuqia shum e lir puntore e gazetarve. Mbretri e prrallave pr portalet n Maqedoni. Internet mediat, biznes i cili sapo ka fi lluar t funksionoj n Maqedoni, aktualisht jan vrshuar me site me prm-batje t ndryshme. Por, megjithat, site mund t bhet pr 24 or, por ajo q pason pastaj sht pun serioze. Harxhi-met fi llestare jan relativisht t vogla n krahasim me cilindo tjetr medium. Vrshimi i portaleve t reja me prmbajtje informative dhe zbavitse n hapsirn maqedone t Internetit sht veanrisht i dukshm gjat dy viteve t fundit. Vetm para disa viteve n domenin MK kisht nj apo dy portale in-formative dhe disa me karakter zbavits, ndrsa n periud-hn e kaluar thuaja se do muaj paraqitet ndonj portal i ri. E zakonshme ishte t lexohen vetm gazetat ose sitet pr zbavitje, por tashi mbi 400 site tashm mir luajn n tre-gun e Internetit n Maqedoni. KU JAN GAZETART-AUTORT?Por disa krkime tregojn se sa shpejt shtohet kuadri gazetaresk. Karakteristike sht se ky fenomen ekziston sepse shteti nuk siguron legjislacion dhe institucione q do ta kontrollojn punn e ktyre mediave, e as q ekziston legjislacion pr mnyrn se si plasohen prmbajtjet. Kjo len hapsir pr botimin e teksteve t palektoruara, prmbajtje fyese ose me fjal t tjera, dokush mund t botoj far ti kujtohet. Por jovetm q do t shkruhet dika analfabete, e pa-provuar ose me nj qllim t caktuar, thjesht nuk ka kush kt ta sanksionoj. Para ca kohsh gazetart nguteshin q lajmi tu jet i pari, autorial ose origjinal n ballin. Fiton pik dhe fam. Por tashi Interneti ua prishi festn n garn pr origjinalitet. do dit n orn 17 gazetat jan n Internet dhe pastaj pa kurrfar usulli storiet origjinale dhe lajmet tashm kan lundruar npr site dhe site m t vogla q punojn me vetm dy-tre shkrues t mir. Pikrishkt kjo e zbeh bukurin e Internet on-line publikimeve ne disa site t pakta t mira. Kjo natyrisht nxit edhe nevojn pr prmbajtje t reja, poashtu, disa portale hapen pr t imituar ekzistuesit, me qlllim q t rrmbehet nj pjes e tregut. Ka edhe portale q jan hapur me prapavij politike, pr t br propagand dhe t imponohen qndrime politike. PARAT U PRIJN ON-LINE MEDIAVE Nj nga arsyet pse hapja e Internet mediave sht br m atraktive jan parat q ndahen pr Internet marketin-gun. N Maqedoni pjesa e parave q shpenzohen pr reklam q shkon n Internet sht ende e vogl. Sigurisht, prqindja do t rritet, por nuk pritet q t rritet n mnyr t shpejt. Nj site pr t fi lluar t ditoj, duhet t kalojn t paktn gjasht muaj, ndrsa shpesh edhe m shum se nj vit. Para ca kohsh u paraqitn site tematike, por zhvillimi i planeve t marketingut t kompanive nuk ishte i orientuar drejt tyre. Megjithat, kompanit ende besojn se vendi pr reklamn e tyre sht televizioni, por edhe mediat e shkruara. Por, fakt sht q n Maqedoni mungojn fushata kuali-tative e t targetuara marketingu n Internet. Dshira pr fi tim nprmjet shrbimeve t marketingut sigurisht ka ndi-kim t madh kur themelohen portalet e reja, por edhe se disa prej tyre nuk realizojn profi t edhe pas nj apo dy viteve pun. Njohsit thon se vazhdimisht rriten shumat q kom-panit i ndajn pr marketing n Internet. Ky lloj reklamimi mundson me harxhime m t vogla t arrihet te klientt e vrtet potencial, prmes promocionit t targetuar. ON-LINE NDARJET POLITIKEMediat e shkruara dhe televizionet n Maqedoni jan n nj situat t paplqyeshme. Ka propushtetit dhe proopoz-its, por kursesi media t pavarura si duhet n t vrtet t jen. E njejta fi lloi t ndodh edhe n Internet. Pr nj vit mbin Internet media proqeveritare dhe proopozits, ato pak INTERNET MEDIAT Ardhmri apo dshtim pr gazetarin origjinaleLeximi i gazetave, dgjimi i radios pr informim t shpejt, t sakt dhe me koh, ngadal, por sigurisht e humbin betejn me Internet mediat1717t pavarurat jan zbavitse dhe portale t specializuara. Shtrohet dilema pr legjislacionin dhe intervenimin e shtetit pr portalet dhe ueb-faqet, q sht n kundrshtim me iden q paraqet Interneti. Shtrohen disa pyetje: do t rregullohen Internet mediat n nj apo mnyr tjetr, por ka nse un nis nj blog? Nse blogu sht media? Kush do ti rregulloj Internet mediat dhe si?Nse lm mnjan gjykatn si zgjidhs i kontesteve, si argument pr iden e rregullimit, pjesa m e madhe e Internet mediave nuk respektojn t drejtat e autorit. Jemi dshmitar t rasteve kur gazeta t mdha dhe portale t vogla vjedhin fotografi , lajme t plota dhe prkthejn tekste. Pse mos t ekzistoj dikush q do ti rregulloj t paktn rregullat fer t lojs. Ndoshta mund t jet Kshilli pr radiodizufi on q funk-sionon si nj lloj rregullatori pr mediat elektronike? Por ato jan mjaft t ngatruar me prarjet dhe gjobat pr me-diat e vjetra televizionet, q t merren me Internet mediat. Puna e SHGM nuk sht q t rregulloj, ndrsa e ministrive edhe m pak. Kush dhe si mund ta bj kt? Prfundimisht, koha sht t fi llohet t mendohet dhe t gjindet zgjidhja. E para dhe themelore pr shkak t mbrojtjes s produktit t vrtet gazetaresk, pr shkak t mbrojtjes t fjals s vr-tet gazetareske. Koha sht pr ti dhn fund prshkrimit, vjedhjes dhe devalvimit t storieve autoriale t gazetarve. Mjaft sht keqprdorim jo vetm t gazetarve, por edhe t fotoreporterve. Koha sht t kthehen artistt e fjals, origjinaliteti dhe mendimi i vrtet gazetaresk. N Britani mediat mund ti paditin Internet agregatortN Britanin e Madhe zhvillohet nj kontest pr t paguar pr shfrytzimin e teksteve t gazetave prej atyre q komercio-nalisht i shfrytzojn tekstet prmes t ashtuquajturit agrega-tor ose thiths t lajmeve. N kt vend tashme punohet pr prcaktimin e ardhmris s lajmeve on-line. Tribunali pr t drejtat e autorit e mbshteti t drejtn e in-dustris britanike t shtypit ti padis ato q mbledhin on-line lajme dhe pastaj iu strshesin palve t treta. Kjo do t thot se mediat britanike mund ti detyrojn t paguajn lienca, q vlersohen n nj deri dy milion funta pr vjet pr ato q mbled-hin Internet lajme dhe pastaj ua strshesin blersve.Beteja e gjat legale mes Agjencionit pr liencimin e gazetave (NLA) dhe gjigantit pr monitorim t mediave Mel-voter ende vazhdon. Parime se titujt e thithur on-line, tekste t prfolura dhe linqe jan materiale me drejta t garantuara t autorit tashm sht vendosur n dy vendime gjyqsore n vitin 2010 dhe 2011. Meltvoter pr vit fi ton nga 50 milion funta duke mbled-hur tekste prej gazetave dhe duke ndjekur Internet prmbajt-jet. E aryeshme sht q nj pjes e ktyre parave tu shkojn gazetave, deklaroi drejtori i NLA, dejvid Pu. Nj pjes e mbrojtjes t Meltvoter sht se ato me as-gj nuk dallohen nga ajo q e bn Google news. Tribunali pr t drejtat e autorit n vendimin e tij u pajtua me kt dhe e mbshteti t drejtn e gazetave britanike, nse dshirojn, ti krkojn para Google pr shfrytzimin komercial t teksteve t tyre. Sipas kryetarit t Meltvoter Jorg Lisegen, faqja e shm-tuar e ktij vendimi sht se Interneti, ashtu si e njohim, sht atakuar. Leximi dhe shkmbimi i prmbajtjeve n Britanin e Madhe m nuk sht hobi rehatshm. Leximi dhe ndarja e prm-bajtjeve t Internetit tashi sht objekt i liencimit dhe pag-ess, thot Liseng. (K.M.) BULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis1818Shkruan: Aleksandar Zhivkoviq Marija VasilevskaHistoia e mediave rinore nisi shum hert, nj dit kur Mlad borec u krijua me mendjen dhe pendn e t rinjve entuziast t Universitetit t Shkupit. Edhepse Mlad borec lindi n nj sistem njpartiak me shume bariera t mendimit kritik dhe pastrim i shpesht i njerzve me mendje t lir, ai ishte me mrri dhe hidhrim shum m t madh n sy se sa q jan tashi ndoshta mendjet e tashme t gazetarve t ri. Ai ishte nxits i hapjes s mendjes s t rinjve pr ndry-shime. Nj prej autorve t ksaj gazete do t thot: Bile edhe n at koh gjenim dritarza prmes t cilave mundej t kalonin nj tuf rrezesh drite. Por ku u tret entuziazmi, pasioni, kriticizmi ndaj sistemit? Cilt prej mediave t tashme rinore mund ti prmendim si promotor dhe ithtar t veorive q i karakterizonin t rinjt, luftatarit me mendje t lir?Gjendja n Maqedoni me mediat rinore sht e till q vazhdimisht mediat lokale t universiteteve, kuptohet, m e madhja sht n Shkup, ka tre radio on-line q merren konkretisht me tema pr t rinj, disa ueb portale q i ad-resojn problemet e t rinjve dhe gjithsesi edhe nj revist m e madhe studentore Dalje. Gazetart q jan pjes e ktyre mediave jan n mosh t ndryshme, por megjithat mes tyre dominojn studentt. Edhepse kuantiteti sht veoria e mediave t sotshme pr t rinj, megjithat, si di-kund n lavirintet e tranzicionit t humbej dshira e madhe dhe nisma pr t br ndryshim t vrtet n t gjitha struk-turat q i tangojn t rinjt. N bisedat q i zhvilluam me njerz kompetent pr kt tem adresuam shum dobsi t funksionit t sotshm t mediave rinore. Por, ashtu sikurse n socializm nuk ishte do gj e kuqe, edhe sot nuk sht krejt ashtu gri. Nj pjes e madiave ri-nore ofrojn hapsir q studentt e ri n gazetari n pak-tik ti realizojn dijet q i fi tojn gjat studimeve t tyre. Njri prej redaktorve t Student FM Aleksandar Riste-vski thot se Student FM sht shkoll pr kuada t reja, i cili jep mundsi pr t gjith studentt n gazetari, me dshir pr t marr msime praktike, sepse nj student i gazetaris me vet diplomimin, realisht, ka pak prvoja praktike. Ristevski vlerson se shkrimi i eseve dhe dhnia e provimeve, sikur t zgjidhes fjalkryqe, studenti nuk mundet fi toj ndonj dije t mjaftueshme. Me Student FM, mso-hen si sht t punosh dika pr t ciln nesr do t mernin paga. Me ndryshimin e vokacionit dyvjear radioa universitare u transformua dhe e la pas vete kritikn radikale pr prob-lemet e studentve duke u br t varur fi nansiarisht prej Shn, Qirilit de Metodit. Por, at q fi lloi dikur, tashi, pr fat t keq, sht nj for-Ku u tret progresiviteti i mediave t studentve?MEDIAT E REJA1919m e haruar e Radios studentore, pr vete e ruajti radion urbane 103. Fjala 103-she n vetvete n fjalorin urban u b sinonim i lufts kundr kiit dhe shundit q do dit e m tepr sht i pranishm n mediat tona. Gjorgji Janevski, redaktor n 103, vlerson se Kanali 103 saher ka kulti-vuar nj qasje t hapur pr mendimin e lir dhe idet pro-gesive, ndrsa presioni eventual politik gjithher ka qen frymzim plus pr njerzit q punojn si volunter n kt radio jofi timrurse. Un t paktn nuk njoh radio dhe media rinore vrtet autentike, thot Janevski. Daniella Atanasova, redaktor n Dalje, revisit ri-nore e cila veten nuk e shikon si trashgimtare e Mllad borec, mendon se ajo q e veon Dalje sht hapsira q e rezervon pr arsimin e lart, jetn studentore dhe problemet e studentve. Por, poashtu, i kushton vmendje edhe shtjeve aktuale nga jeta shoqrore dhe kulturore n Maqedoni dhe m gjr, n nivel global. Qllimi tyre sht sht q t mos identifi kohen ose t krahasohen me ndonj media tjetr, por se Dalja sht rezultat i nevojave dhe prpjekjeve t nj gjenerate t re, me koncept t vetin dh mnyrn specifi ke t funksionimit. Sipas ksaj, ato shpreso-jn se revista do t lr gjurm, jo aq n historin e revistave rinore dhe gazetave, aq sa n jett dhe zhvillim individual t studentve dhe njerzve t ri pr t cilt sht dedikuar. T jesh gazetar i ri do t thot t jesh kurioz, dshir dhe pasion pr t njohur gjra t reja, puna t shndrohet n proces msimi, t takoheni me njerz t ri dhe gjithsesi, qndrimet tuaja t mundeni ti transmetoni si mesazhe pr botn, sht qndrimi i Ana Javkovsas, autore e emsionit Puls. Sa gazetart e ri sot din ta shprehin si nj dshir e vrtet pr t zbuluar problemet dhe nxitje, por dhe zgjid-hje t mundshme sht n pyetje tjetr q hap debat t ri. Sipas Janevsks nga 103, pr formimin e kuadrove gazetareske te ne, gjendja, sht dramatike. Standardet jan lshuar n nivel m t ult, dhe plotsisht sht deval-vuar dinjiteti i profesionit, thot Janeveski. Ai vlerson se kjo fshaqet edhe te ato q tashm duhet t bhen gazetar n kuptimin e vrtet t fjals, fora e re e cila duhet t jet barts i Pranvers arabe n gazetarin n Maqedoni. Atanasova nga Dalja vlerson se ajo u jep mundsi t shkelqyeshme gazetarve t ri ti zhvillojn shkathtsit e tyre dhe t fi tojn praktikn aq t nevojshme q do t ju ndi-hmoj n punn e tyre t ardhshme si gazetar, veanrisht sepse n Dalje mund t zgjedhin t hulumtojn tema pr t cilat kan interes dhe ti shfaqin pikpamjet e tyre. Mediat rinore duhet t jen hapsira alternative q ofrojn pamje ndryshe t situats, por, megjithat, bost e vjetr t hapsirs mediatike sikur kan vendosur rregulla shum t ashpra t lojs q t rinjt plqejn ti ndjekin. Koordinatori i Radio Mof, Stefan Aleksiq, vlerson se radio e tij nuk sht radikale, por objektive dhe se ajo q prpiqet ekipi i radios ta arrij sht transmetimi objektiv i storieve padallim prej ku vijn. T paktn n raport me kriticizmin prmes t cils prpiqemi ta transmetojn t vrtetn dhe ti nxisim t rinjt pr t diskutuar pr t vrtetn, deri tani kemi disa raste kur ka ndoshur dhe kemi nxitur diskutim ob-jektiv rreth t vrtets, thot Aleksiq. Sipas tij, hapsira q e ofrojn mediat tradicionale pr t rinjt sht qesharak, ato ndikojn mbi ta. Ne u prpoqm t krijojm hapsira vetm pr t rinjt, por megjithat n mediat tradicionale mungon veantsia,vlerson Aleksiq. Mediat alternative duhet t jen hapsira alternative q do t ofrojn nj qasje m ndryshe t gjendjes aktualeBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis2020Shkruan: Nevena PopovskaShoqata e gazetarve t Maqedonis para ca ko-hsh nisi nj raund t ri takimesh me pronart dhe drejtort e mediave, n kuadr t konsultimeve pr formimin e Kshillit t etiks n Maqedoni. Kryetari i SHGM Naser Selmani deri tani ka takuar drejtorin e Televizionit Telma, Risto Llazarov, drejtorin e MRTV Petar Ka-ranakov dhe zvendsin e tij Harun Ibrahimi. Poashtu ka pa-tur takime edhe me pronarin e gazets ditore Kapital Lupo Zikov, ndrsa sht paralajmruar edhe takimi me pronarin e gazets Koha, Lirim Dullovi. Sipas paralajmrimeve, n periudhn n vijim jan caktuar takime edhe me pronar t tjer t mediave, pr t fi tuar mbshtetjen pr shpejtimin e procesit t formimit t Kshillit t etiks. Selmani n takimet e deritashme i ka informuar bashkbiseduasit me rezultatet e bisedimeve me Qeverin, por edhe me ftesat e vazhdueshme nga jasht pr forcimin e mekanizmave pr vetrregullim n media. Pr t mos humbur koh n sigurimin e mjeteve fi -nansiare nga donator t jashtm pr jetsimin e Kshillit, Selmani nga njerzit e par t mediave u propozoi Kshilli n fi llim t fi nansohet nga vet mediat dhe nga Shoqata e gazetarve t Maqedonis deri sa t forcohet, dhe pastaj do t krkoheshte mbshtetje prej fondeve t BE-s. N kt mnyr mediat dhe gazetart n Maqedoni do t demostroj-n gatishmri ta marrin prgjegjsin pr forcimin e mekaniz-mave t veta vetrregullues. Kjo ide me dshir sht pranuar nga ana e bashks-biseduesve t cilt kan shprehur gatishmrin n t gjitha mnyrat ta mbshtetin themelimin e Kshillit. Me kt njko-hsisht mediat do t japin llogaridhnie para qytetarve dhe do t prparohet zbatimi i standardeve dhe etiks profesio-nale te gazetart. SHGM n kuadr t prgaditjeve pr formimin e trupit vetrregullues, q n qershor e prezentoi propozim statutin pr Kshillin e etiks n konferencn e organizuar me temn Vetrregullimi i medias n Republikn e Maqedonis: Drejt mediave t pavaruara dhe t prgjegjeshme. Kjo ishte prm-byllje e projektit disamuajsh Debat pr vendosjen e stan-dardeve profesionale t gazetarve vetrregullim dhe inicim i Kshillit t shtypit, i mbshtetur nga Fondacioni norvegjez NPA, n kuadr t cilit u orgnizuan nj sr takimesh, tribu-nash dhe prezentimesh t projektit, mes tjerash, edhe me menaxhmentin e medias.Popozim statuti pr Kshillin e etiks n Maqedoni, Kshillin e prcakton si trup pr vetrregullim me mision pr ta prparuar dhe mbrojtur standardet dhe etikn profesionale n media. sht parapar q Kshilli t funksionoj si organi-zat joqeveritare, jopolitike, jofi timprurse, e cila sipas parimit t dshirs s lir i bashkon antart e saj pr t realizuar qllimet dhe veprimtarit e prcaktuara. Qllimet e Kshillit jan mbrojtja e liris s medias dhe t drejtn e publikut pr t qen i informuar, pengimin e ndikimit t shtetit, partive poli-tike dhe qendrave t tjera me ndikim ndaj medias, mbrojtjen e interesave t opinionit duke siguruar nj proces t pavaruar, efi kas dhe t drejt pr zgjidhjen e kontesteve pr prmab-jtjen e medias, si dhe promovim i kualitetit t teksteve n media duke miratuar rekomandime t qarta dhe praktike pr punn e redaktorve dhe gazetarve. Kshilli, poashtu, do t punoj edhe pr ngritjen e vetdijes t opinionit pr standar-det dhe etikn profesionale q mediat duhet ti respektojn, krijimin e nj ambienti pr vetkritik, vetdje dhe llogarid-hnie n media ndaj publikut, si dhe prparimin e Kodit etik t gazetarve dhe uljen e t gjitha formave t cenzurs dhe vetcenzurs n gazetari. RINIS PROCESI I VETRREGULLIMITVetfi nansim Vetfi nansim pr Kshillin e etikspr KsDeri tani jan realizuar disa takime me pronart dhe drejtort e medias pr fi naisimin e trupit pr vetrregullim nga ana e mediave2121Pr kt qllim mes veprimtarive t Kshillit jan parapar edhe ndjekja e zbatimit t standardeve dhe etks profesio-nale t raportimit gazetaresk, sigurimin e ndihms profesio-nale dhe kshilluese pr antart e Kshillit dhe t opinionit m t gjr, organizimin e seminareve, puntorive, konferen-cave, debateve me qllim q t prparohen standardet dhe etika profesionale dhe t promovohet puna e Kshillit, por edhe ngritja e nismave para organeve kompetente pr t kri-juar kushte pr punn e papenguar t trupit pr vetrregullim t mediave n Maqedoni. Sipas propozim statutit, antar n Kshill mund t jet do person juridik i regjistruar te organet kompetente n Maqedoni, e cila kryen veprimtari nga fusha e gazetar-sis dhe industris s medias. Antart do t paguanin nj antarsi vjetore, ndrsa Kshilli do t udhheq nj regjistr t antarsis i cili do t azhurohej njher n vit. Antart e Kshillit e marrin prgjegjsin t prmbahen ndaj dispozi-tave t statutit, moralisht dhe n ndonj mnyr tjetr pr ta ruajtur kredibilitetin e Kshillit, aktivisht t marr pjes n realizimin e qllimeve dhe detyrave t tij, ta shqyrtojn dhe vlersojn punn e Kshillit, por edhe t marrin pjes n t gjitha takimet q i organizon ai. Parasgjithash, antart e Kshillit do ta marrin n vete obligimin ti respektojn dhe ti publikojn vendimet e Komisionit t ankesave, veanrisht kur ankesa i dedikohet medias s tij. Struktura e Kshillit prbhej prej: Kuvendit, Kshillit drejtues dhe drejtorit ekzekutiv. Kuvendi si trup m i lart i Kshillit do t prbhej prej t gjith antarve t tij, me detyr pr t zgjedhur Kshillin drejtues, t miratoj statutin, programin pr pun, rregulloren dhe aktet tjera t Kshillit. N kompetenc t Kuvendit do t ishin edhe miratimi i rap-portit vjetor pr pun dhe raportit fi nansiar, por edhe zgjed-hje dhe shkakrim i antarve t Kshillit drejtues me dy t tretat e votave nga numri i prgjithshm i antarve n Ku-vend. Kuvdeni do ta zgjidhte dhe shkarkonte drejtorin ekze-kutiv me propzim t Kshillit drejtues, ndrsa do t zgjedh edhe kryetarin dhe nnkryetarin e Kuvendit. Komisioni pr ankesa, si organ i Kshillit q do ta bart barn e vetrregullimit, sht parapar t jet trup kshilld-hns i Kshillit. I emruar nga Kshilli drejtues me madat prej dy vitesh me mundsi pr edhe nj rizgjedhje, ajo pr-bhej prej shtat antarve. Dy antar do t nominohen nga pronart e mediave, dy nga radht e gazetarve dhe tre prfaqsues t opinioni publik q nuk jan profesionalisht t lidhur me gazetarin dhe mediat, por ekspert nga fusha t ndryshme. Antart e komisionit pr ankesa nuk guxo-jn njkohsisht t jen edhe antar t Kshillit drejtues, politikan, aktivist t theksuar partiak, antar t trupave partiake apo aktivist t shtabeve partiake. Ato do t kishin pr kompetenc t shqyrtojn ankesat e qytetarve, person-ave juridik dhe prfaqsuesve t tjer t opinionit lidhur me prmbajtjet e botuara n media, t ndrmjetsojn mes per-sonave q kan br ankes dhe redaktorit, medias ku sht botuar teskti i kontestuar. Komisioni pr ankesa do t miratonte vendimet lidhur me ankesat pr shkeljen eventuale t Kodit t gazetarve, por edhe t drgojn rekomandime deri te redaktort dhe mediat t mos vije deri te shkeljet e prsritura t Kodit. Kshilli drejtues parashihet t jet organ ekzekutiv i Kuven-dit, i cili e organizon dhe e harmonizon punn e Kshillit mes dy kuvendeve, i zbaton t gjitha aktivitetet e Kshillit bashk me programin, planin fi nansiare dhe vendimet e Kuvendit. Poash-tu, Kshilli drejtues do ti prgatiste mbledhjet e Kuvendit, por edhe akteve tjera q i miraton Kuvendi. Do ti zbatonte politi-kat, konkluzionet dhe vendimet, si dhe menaxhimi me mjetet e Kuvendit. N kompetencat e Kshillit drejtues do t ishte edhe emrimi dhe shkarkimi i antarve t Komisionit t ankesave, miratimi i vendimeve pr shprblime dhe mirnjohje. Mandati i drejtorit ekzeklutiv, sipas statutit, kufi zohet n katr vite me mundsi pr rizgjedhje. Ai ka obligim t marr pjes n punn e organeve t Kshillit, por edhe t propozoj deri te Kshilli drejtues plan strategjik dhe plan aktivitetesh pr vitin n vijim dhe plan fi nansiar pr nj vit t Kshillit. Ai, poashtu, do ta prfaqsonte Kshillin. Vetfi nansim pr Kshillin e etiksshillin e etiksBULETINI - Shoqata e Gazetarve t Maqedonis2222Gjasht antar ekzistues dhe ish antar t Kshil-lit t nderit t SHGM nga fundi i janarit kaluan trajnimin pr prmirsimin e kapaciteteve t Kshillit t nderit, n kuadr t projektit pr nxitjen e dialogut ndretnik n bashksin e medias. Projekti, q e zbaton SHGM me ndihmn fi nansare t UNESKO-s, n kudar t pro-gramit t prbashkt t OKB pr prmirsimin e dia-logut dhe bashkpunimit ndretnik, zyrtarisht nisi t zbatohet me trajnimin e par pr antart e Kshillit t nderit. Trajnimin fi nansiarisht e mbshteten ambasada norvegjeze n Shkup. Sekretari i Kshillit norvegjez t shtypit Kjel Ni-hus, si konsultant i projektit q e zbatoi trajnimin, bri nj prezentim t sistemit norvegjez t Kshillit t nderit, pastaj i nxiti t pranishmit q t diskutojn pr mundsit pr prparimin e puns s Kshillit t Paralajmrime pr ngjarjeN MARSForum pr prmirsimin e komunikimit mes mediavePlani aksional pr implementimin e projektit pr nx-itjen e dialogut ndretnik parasheh q nga fundi i marsit t mbahet forum m i gjr ku do t marrin pjes prfaqsues nga servisi publik radiodifuziv, MRTV, por edhe t mediave komerciale. N kt ngjarje sht parapar prania e Milica Peshiq, drejtor i Media diversity institut nga Londra, Bri-tania e Madhe. N forum pritet t jepen propozime konkrete se si t prmirsohet komunikimi dhe bashkpunimi mes mediave q raportojn n gjuh t ndryshme. Kjo ngajrje do t jet edhe nj mundsi tet gazetart q t do t inkuadrohen n prjekt dhe do t punojn n produkte t prbashkta gazetare, t mund t prezentojn prvojn e tyre dhe me at t tregojn praktik t mir t bashkunimit mes gazetarve nga redaksit e ndryshme. N PRILLKonferenc donatorsh pr prmirsimin e gjendjes s mediasMe konferencn e donatorve, e cila do t bahet n javn e par t prillit, do t nis faza e fundit e projektit pr prmirsimin e gjendjes s medias n Maqedoni. Projekti, i cili implemtohet nga ana e SHGM dhe MIM, mbshtetur nga ambasada holandeze n Maqedoni. N kuadr t projektit n vijim punohet pr zhvil-limin e konceptit t projektit, n bashkpunim me konsultantt e huaj Rob Hukels dhe Rob Frejsen, por edhe t partnerve lokal t SHGM. T gjitha konceptet e projektit do t jen prgjigje pr prob-lemet paraprakisht t indentifi kuar n Planin aksional, i cili ishte krijuar dhe prcaktuar prmes formumit t gazetarve, pronarve dhe ekspertve mediatik. Si rezultat i konferencs donatore n prill pritet mnshtetje nga bashksia ndrkombtare pr aktivitete konkrete t projektit q do ta pasojn n priudhn e ardhshme. Leksione norvegjeze2323PROJEKT PR KOMUNIKIM NDRETNIK N MEDIATet gazetar do t punojn tema t ndieshme etnikeTet gazetar t Maqedonis, antar t SHGM, do t bashkpunojn pr pr-pilimin e dy produkteve t gazetaris, n ekipe nga katr gazetar, q punojn n redaksi t ndryshme dhe shkruajn n gjuh t ndryshme. Kjo ishte mundsi pr bashkpunim mes gazetarve nga redaksi t ndryshme. Gazetart e zgjedhur do tu ndahen edhe praktikant student t gazetar-sis, pr tiu ndihmuar n prgaditjen e prodikeve gazetareske. Tekstet mund t forojn perspektiva t ndryshme duke ushtruar gazetart e ri dhe t krijohen produkte q trajtojn tema t ndieshme duke mos fyer asnj bashksi etnike q jeton n Maqedoni dhe sht n pajtim me Kodin etik t SHGM. Nj pjes e obligimeve t gazetarve q punuan n kt projekt do t jet af-rimi i tyre pr t bashkpunuar n ekip, mkikqyrja e praktikantve-student n gazetari, caktimi i tems pr hulumtim, shkruajtja e produktit t prbashkt gazetaresk, lobim pr botimin e testit n media, si dhe pjesmarrja ne forumin publik me prfaqsuesit e servisit publik dhe mediave komerciale. Produktet e gazetave do t drozohen n SHGM pr t ritur komunikimin mes grupeve t ndryshme n sektorin e me-dias prmes bashkpunimit dhe dialogut. nderit t SHGM. Konsulanti e prezentoi edhe procesin e dorzimit t ankesave n Norvegji, dhe u ndal n etikn n media prmes prezentimit t Kodit etik norvegjez. N kt pjes qe mbuluar roli i redaktorve, si dhe puna e ndrli-kuar e ndarjes s fakteve dhe mendimeve. Qen prezentuar shembuj t mir dhe t kqinj t raportimin pr shtje t ndieshme n Norvegji kur raportohej pr sulmin e vjetshm trrorist n Norvegji. N fund t trajnimit, t pranishmit patn mundsi t bisedojn pr strukturn dhe prmbajtjen e rregullores s re t puns s Kshillit t nderit, i cili sht prkthy-er pr tiu shrbyer antarve t Kshillit, si dhe gjith gazetarve gjat raportimit pr tema t ndieshme. N kadr t projektit, pas trajnimit do t pasoj monitorim tremujor i Kshillit t nderit si dhe shkruajtja, botimi dhe distribuimi i rregullores. pr Kshillin e nderitBULETINI - Shoqata e Gazetarve t MaqedonisKy projekt sht pjesrisht i mbshtetur me grant nga Ambasada e SHBA-ve n Shkup. Mendimet dhe konkluzionet ose rekomandimet e paraqitura n kt dokument jan t autorit dhe nuk i refl ektojn domosdo ato t Departmentit t Shtetit.