Beroepsziekten: de juridische gevolgen

Download Beroepsziekten: de juridische gevolgen

Post on 25-Aug-2016

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<ul><li><p>THEMA: BEROEPSZIEKTEN</p><p>Beroepsziekten: de juridische gevolgen</p><p>M.J. Kelder</p><p>Samenvatting Dit artikel beschrijft de juridische gevol-</p><p>gen van beroepsziekten. Allereerst worden de belang-</p><p>rijkste mogelijkheden die de werknemer heeft om</p><p>schadevergoeding te vorderen besproken. Het betreft</p><p>hier schadevergoeding op basis van schending van de</p><p>zorgplicht en schadevergoeding bij beeindiging van de</p><p>arbeidsovereenkomst.</p><p>Vervolgens komen de rol en positie van de bedrijfsarts</p><p>aan de orde. Belangrijke aspecten binnen deze rol zijn het</p><p>goed hulpverlenerschap, informatieplicht en geheimhou-</p><p>dingsplicht. De conclusie is dat een actief beleid van de</p><p>arbodienst en bedrijfsarts essentieel is. Planmatig dia-</p><p>gnosticeren en melden is naast een strategisch adviesin-</p><p>strument ook een maatschappelijke opdracht.</p><p>Inleiding</p><p>De Arbowet definieert een beroepsziekte als een ziekte of</p><p>aandoening die in hoofdzaak het gevolg is van arbeid of</p><p>arbeidsomstandigheden. Diagnosticeren en signaleren</p><p>van beroepsziekten is een der kerntaken van de bedrijfs-</p><p>arts. Als bedrijfsartsen een beroepsziekte diagnosticeren</p><p>moeten zij deze melden aan het Nederlands Centrum</p><p>voor Beroepsziekten (NCvB). De doelstelling van deze</p><p>melding is om op nationaal niveau inzicht te verkrijgen in</p><p>spreiding en voorkomen van beroepsziekten.</p><p>Qua doelstelling staan beroepsziektemeldingen dus los</p><p>van eventuele schadeclaims. Desondanks bestaat in de</p><p>bedrijfsgeneeskundige praktijk onzekerheid over de juri-</p><p>dische consequenties van een beroepsziektemelding.</p><p>Soms is dit zelfs een argument om maar niet te melden.</p><p>Om deze reden is het belangrijk dat bedrijfsartsen gen-</p><p>formeerd zijn over de mogelijke juridische gevolgen van</p><p>beroepsziekten en hun rol in deze situatie.</p><p>Dit artikel beoogt derhalve een overzicht te geven van</p><p>de belangrijkste mogelijkheden die een werknemer heeft</p><p>om bij een beroepsziekte schadevergoeding te vorderen.</p><p>Allereerst besteden wij aandacht aan de invulling van de</p><p>zorgplicht door de werkgever. Vervolgens komen de</p><p>belangrijkste rechtsgronden om schadevergoeding te clai-</p><p>men aandeorde.Tot slot passerende rol die de bedrijfsarts</p><p>bij de diagnose van een beroepsziekte heeft en de dilem-</p><p>mas die daarbij kunnen optreden uitgebreid de revue.</p><p>Artikel 7: 658 BW: schending zorgplicht:</p><p>De werknemer moet stellen en zonodig bewijzen dat</p><p>hij:</p><p>1. schade heeft geleden;</p><p>2. schade heeft geleden in de uitoefening van zijn</p><p>werkzaamheden.</p><p>De werkgever moet zijn aansprakelijkheid betwisten</p><p>door te bewijzen dat:</p><p>1. hij voldaan heeft aan zijn zorgplicht;</p><p>2. de schade niet het gevolg is van een tekortschie-</p><p>ten in zijn zorgplicht;</p><p>3. de schade is ontstaan door opzet of bewuste</p><p>roekeloosheid van de werknemer.</p><p>De belangrijkste mogelijkheden om schadevergoe-</p><p>ding te vorderen:</p><p>1. schending zorgplicht door de werkgever;</p><p>2. schending goed werkgeverschap;</p><p>M.J. Kelder (*)PersonaliaMw. Mr. M.J. Kelder is werkzaam als senior-bedrijfsarts bij Commit Arbo te Diemen-Zuid.CorrespondentieadresCommit Arbo, Postbus 607, 1110 APDiemen</p><p>TBV (2002) 10:224229</p><p>DOI 10.1007/BF03073756</p><p>13</p></li><li><p>3. kennelijk onredelijk ontslag.</p><p>Rol bedrijfsarts:</p><p>1. De beroepsziektemelding is een wettelijke ver-</p><p>plichting en staat los van eventuele claims;</p><p>2. De bedrijfsarts heeft een informatieplicht naar</p><p>werknemer en organisatie;</p><p>3. Naast de informatieplicht hebben bedrijfsartsen</p><p>ook een geheimhoudingsplicht. Zij dienen hier</p><p>prudent mee om te gaan;</p><p>4. Onzorgvuldig handelen kan tuchtrechtelijke</p><p>consequenties hebben.</p><p>De zorgplicht van de werkgever: reikwijdte</p><p>Veruit de belangrijkste grondslag voor werkgeversaan-</p><p>sprakelijkheid ligt in artikel 7: 658 BW. Dit artikel stelt</p><p>dat de werkgever aansprakelijk is wanneer hij zijn zorg-</p><p>plicht voor zijn werknemers niet is nagekomen. Zorg-</p><p>plicht houdt in dat een werkgever moet zorgen voor een</p><p>veilige werkplek en die maatregelen neemt die redelijker-</p><p>wijs nodig zijn om te voorkomen dat de werknemer in de</p><p>uitoefening van zijn functie schade lijdt. Praktisch gezien</p><p>is dit uitgewerkt in een veelheid aan wet- en regelgeving</p><p>(de Arbowet, de op deze wet gebaseerde regelgeving,</p><p>CAOs, arboconvenanten, rechtspraak etc.).</p><p>Deze zorgplicht is vergaand. De werkgever dient een</p><p>zelfstandig preventiebeleid te voeren 1 en zich op eigen</p><p>initiatief te orienteren omtrent de gevaren die zich in het</p><p>werk kunnen voordoen. Het is onvoldoende als de werk-</p><p>gever klakkeloos de publiekrechtelijke of branchevoor-</p><p>schriften nakomt omdat deze verouderd kunnen zijn of</p><p>soms te weinig bescherming bieden.</p><p>Als wettelijke gegevens of richtlijnen over de gevaren</p><p>van stoffen die hij wil gebruiken ontbreken heeft de werk-</p><p>gever een eigen onderzoeksplicht. Bij gezondheidsschade</p><p>is het aan de werkgever om aan te tonen of en in hoeverre</p><p>hij zich tijdig heeft laten voorlichten over de gevaren en</p><p>de daarop gerichte voorzieningen of waarom dit niet</p><p>mogelijk was of niet gevergd kon worden. 2</p><p>Een werkgever kan ook aansprakelijk gesteld worden</p><p>voor schade door gevaren die nog onbekend zijn. Een</p><p>voorbeeld hiervan was een werknemer die na jarenlang</p><p>werken met asbest een mesothelioom kreeg. Dit risico</p><p>van asbest was toen hij met de stof werkte nog onbekend.</p><p>De Hoge Raad oordeelde in deze zaak dat er sprake kan</p><p>zijn van aansprakelijkheid voor onbekende gevaren als</p><p>de werkgever tekort geschoten is in zijn verplichting om</p><p>maatregelen tegen bekende gevaren te nemen. 3 Hierbij</p><p>dient men de werksituatie wel te beoordelen naar de in</p><p>die tijd geldende normen.</p><p>In de praktijk betekent dit dat werkgevers in beroeps-</p><p>ziektezaken zich doorgaans niet kunnen beroepen op</p><p>verweren dat:</p><p>1. een bepaalde handelwijze gebruikelijk is;</p><p>2. het treffen van maatregelen niet gebruikelijk is;</p><p>3. het gebruik van materiaal of het volgen van een han-</p><p>delwijze van overheidswege is voorgeschreven;</p><p>4. de arbeidsinspectie geen verdergaande maatregelen</p><p>heeft voorgeschreven of aanbevolen. 4, 5</p><p>Daarnaast hebben werkgevers een instructieplicht. Zij</p><p>moeten actief toezicht houden en sancties opleggen als</p><p>een werknemer de veiligheidsvoorschriften overtreedt.</p><p>Voorbeeld: RSI</p><p>Een werkneemster wordt na 6 jaar werken als dokters-</p><p>assistente volledig arbeidsongeschikt door RSI klachten.</p><p>Zij maakte veelvuldig echos waarbij zij in een gedraaide</p><p>houding moest zitten. Zij stelt haar inmiddels exwerk-</p><p>gever aansprakelijk uit hoofde van artikel 7: 658 BW</p><p>omdat deze nalatig is geweest bij het inrichten van de</p><p>werkplek. In de risico- inventarisatie was al gewezen op</p><p>de gebrekkige ergonomie van het echoapparaat. Tevens</p><p>was de werkplek niet aangepast aan de geringe lengte van</p><p>de werkneemster. De rechter oordeelt dat, als het zieken-</p><p>huis niet slaagt in een aangeboden tegenbewijs, de aan-</p><p>sprakelijkheid ten aanzien van de klachten van de</p><p>werkneemster vaststaat. 6</p><p>Schadevergoeding op basis van schending zorgplicht</p><p>Artikel 7: 658 lid 2 BW bepaalt dat de werkgever aan-</p><p>sprakelijk is voor alle schade die de werknemer lijdt in de</p><p>uitoefening van zijn werk, tenzij de werkgever kan bewij-</p><p>zen dat hij zijn zorgplicht volledig is nagekomen of de</p><p>schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid</p><p>van de werknemer.</p><p>De werknemer kan in deze procedure zaken als</p><p>gederfd loon, ziektekosten en immateriele schade</p><p>vorderen.</p><p>Het is voor de werkgever niet mogelijk om deze aan-</p><p>sprakelijkheid contractueel uit te sluiten.</p><p>Bewijslast</p><p>Voor schadevergoedingsacties geldt in principe het ada-</p><p>gium: wie eist, bewijst. Schadevergoedingsacties op</p><p>basis van het arbeidsrecht (artikel 7: 658 lid 2 BW) ken-</p><p>nen echter een omgekeerde bewijslast. Deze houdt in dat</p><p>de werkgever moet bewijzen dat hij niet nalatig is geweest</p><p>en aan zijn zorgplicht heeft voldaan. De reden om de</p><p>TBV (2002) 10:224229 225</p><p>13</p></li><li><p>bewijslast om te keren ligt in het feit dat de werkgever de</p><p>arbeidsomstandigheden bepaalt en de werknemer daar-</p><p>van afhankelijk is.</p><p>De werknemer moet echter eerst stellen en zonodig</p><p>bewijzen dat hij schade heeft geleden die verband houdt</p><p>met zijn werk. Ter illustratie volgen enkele voorbeelden</p><p>over deze stelplicht uit recente rechtspraak.</p><p>1. In een asbestzaak moest de werknemer aantonen dat</p><p>hij daadwerkelijk aan asbest was blootgesteld. Stellen</p><p>dat hij aan asbeststof kan zijn blootgesteld was onvol-</p><p>doende. 7</p><p>2. In een rechtszaak rond een beroepsziekte door schade-</p><p>lijke stoffen vond de rechtbank dat een werknemer</p><p>onvoldoende had gesteld om zijn vordering te kunnen</p><p>staven. In cassatie oordeelde de Hoge Raad dat de</p><p>werknemer gemotiveerd gesteld heeft dat hij schade</p><p>heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaam-</p><p>heden. De werknemer gaf immers aan hoe en wanneer</p><p>de schade is ontstaan, dit onder vermelding van een</p><p>reeks stoffen waarvan de werkgever erkende dat deze</p><p>in zijn laboratorium thuis hoorden. Volgens de Hoge</p><p>Raad zal de werkgever, als hij dit betwist, vervolgens</p><p>de omstandigheden dienen aan te geven die in zijn</p><p>domein liggen. Bovendien moet het door de werk-</p><p>nemer te bewijzen oorzakelijk verband worden aange-</p><p>nomen indien de werkgever heeft nagelaten</p><p>veiligheidsmaatregelen te treffen, zodat de werkgever</p><p>dient aan te geven of en zo ja welke maatregelen zijn</p><p>getroffen. 8</p><p>Causaal verband</p><p>De stelplicht en bewijslast voor het aantonen van het</p><p>verband tussen de schade en de uitoefening van de werk-</p><p>zaamheden rust in principe op de werknemer. Wel wordt</p><p>de werknemer tegemoetgekomen in zijn bewijspositie.</p><p>Als er een veiligheidsnorm geschonden is die beoogt te</p><p>beschermen tegen een risico en dat risico heeft zich ver-</p><p>volgens verwezenlijkt, dan is het aan de werkgever om te</p><p>stellen en bewijzen dat inachtneming van de veiligheids-</p><p>voorschriften de schadetoebrengende gebeurtenis niet</p><p>had kunnen voorkomen.</p><p>Schade met meerdere oorzaken</p><p>Als de schade deels veroorzaakt is door een buiten de</p><p>werksfeer gelegen oorzaak ligt een proportionele benade-</p><p>ring (schade verdelen naar aandeel veroorzakende fac-</p><p>tor) voor de hand. Een uitspraak waarbij de rechter</p><p>besloot tot een proportionele benadering betrof een</p><p>claim van een werknemer die longkanker kreeg door de</p><p>combinatie van roken en asbestblootstelling. 9 Roken en</p><p>asbest verhogen allebei synergetisch de kans op</p><p>longkanker. Over dit onderwerp is echter nog geen uit-</p><p>gekristalliseerde jurisprudentie voorhanden en in de juri-</p><p>dische literatuur zijn de meningen verdeeld. Voor een</p><p>overzicht, zie blz. 60 en 61 in Lindenbergh 10 en voor</p><p>een kritische beschouwing Bier. 11</p><p>Kwetsbaarheid, eigen schuld, bewuste roekeloosheid en</p><p>opzet</p><p>De werkgever is ook volledig aansprakelijk als er bij de</p><p>werknemer kwetsbaarheid of predispositie bestaat voor</p><p>het krijgen van een bepaalde beroepsziekte. Hij kan dus</p><p>niet zeggen: deze werknemer was al atopisch, dus hij kan</p><p>geen schadevergoeding voor zijn beroepsastma</p><p>vorderen.</p><p>Bij eigen schuld van het slachtoffer is in het algemene</p><p>aansprakelijkheidsrecht de stelregel dat de schade wordt</p><p>verdeeld in evenredigheid met de mate waarin de aan</p><p>ieder toe te rekenen omstandigheden tot de schade heb-</p><p>ben bijgedragen (artikel 6: 101 BW). Deze stelregel geldt</p><p>echter niet voor claims op basis van artikel 7: 658 BW. Er</p><p>was lange tijd onzekerheid of een werkgever een beroep</p><p>kon doen op eigen schuld van de werknemer. In het</p><p>arrest HR 9 januari 1987 NJ 1987, 948 oordeelde de</p><p>Hoge Raad dat bij vergoeding van de schade in artikel</p><p>7A: 1638x (de voorloper van 7: 658 BW) geen rekening</p><p>mag worden gehouden met eigen schuld.</p><p>Volgens artikel 7: 658 BW is de werkgever die tekort-</p><p>schiet in zijn zorgplicht, ook volledig aansprakelijk als de</p><p>schade mede het gevolg is van fouten van de werknemer:</p><p>de alles of niets regel. Men gaat hierbij uit van het erva-</p><p>ringsfeit dat werknemers allengs minder voorzichtig wor-</p><p>den als zij dagelijks in een bepaalde werksituatie</p><p>verkeren.</p><p>De verplichting tot schadevergoeding van de werkge-</p><p>ver vervalt wel wanneer er sprake is van opzet of bewuste</p><p>roekeloosheid van de werknemer. De Hoge Raad stelt</p><p>echter zware eisen aan het aannemen van bewuste roeke-</p><p>loosheid. Dit kwam aan de orde bij een ongeval waarbij</p><p>een timmerman zich buiten de steigeronderdelen op een</p><p>dak begaf en verongelukte. Hij was diverse malen</p><p>gewaarschuwd. De Hoge Raad oordeelde dat er pas</p><p>sprake was van bewust roekeloos handelen indien de</p><p>werknemer zich tijdens het verrichten van zijn onmiddel-</p><p>lijk aan het ongeval voorafgaande gedraging, te weten</p><p>het buiten de aanwezige beveiliging lopen, van het roe-</p><p>keloze karakter van die gedraging daadwerkelijk bewust</p><p>zou zijn geweest. 12</p><p>Aspecten als opzet, bewuste roekeloosheid of eigen</p><p>schuld kunnen ook een rol spelen bij beroepsziekten. In</p><p>de literatuur is dit uitgewerkt voor de vraag of een werk-</p><p>nemer die vaccinatie tegen hepatitis B weigert bewust</p><p>roekeloos handelt. Van bewust roekeloos handelen zal,</p><p>226 TBV (2002) 10:224229</p><p>13</p></li><li><p>uitzonderingen daargelaten zoals iemand die zich met</p><p>opzet besmet, zeer zelden sprake zijn. De werknemer</p><p>kan de werkgever overigens niet aansprakelijk stellen</p><p>als de werkgever aantoont dat hij aan zijn zorgplicht</p><p>wat betreft preventie en voorlichting inzake hepatitis B</p><p>heeft voldaan. 13</p><p>Verjaring</p><p>Een vordering tot schadevergoeding verjaart na verloop</p><p>van tijd. In het recht zijn er twee soorten verjaringster-</p><p>mijnen, een relatieve en een absolute. De relatieve verja-</p><p>ringstermijn houdt in dat een vordering tot</p><p>schadevergoeding 5 jaar nadat de benadeelde bekend is</p><p>geworden met de schade en de aansprakelijke persoon</p><p>verjaart. De absolute verjaringstermijn betekent dat een</p><p>vordering in ieder geval na 20 jaar (bij giftige stoffen 30</p><p>jaar) verjaart na de schadeveroorzakende gebeurtenis.</p><p>Omdat er ziekten zijn die zich pas na die 30 jaar kunnen</p><p>openbaren (mesothelioom bijvoorbeeld) is in de recht-</p><p>spraak beslist dat redelijkheid en billijkheid meebrengen</p><p>dat de werkgever niet altijd een beroep kan doen op</p><p>verjaring van de vordering. 14</p><p>Verhoogde rentegratieplicht</p><p>Een werkgever heeft ten opzichte van een werknemer die</p><p>arbeidsongeschikt geworden is door zijn werk, een ver-</p><p>hoogde rentegratieplicht. 15 Zo mogelijk moet hij zijn</p><p>bestaande organisatie of arbeidsverdeling wijzigen. Als</p><p>de werkgever een werknemer met een beroepsziekte op</p><p>een passende werkplek rentegreert, voorkomt hij overi-</p><p>gens premieverhogingen op basis van PEMBA en beein-</p><p>digingvergoedingen op basis van kennelijk onredelijk</p><p>ontslag na 2 jaar ziekte.</p><p>Voorbeeld: psychische klachten</p><p>Werknemers kunnen in hun werk ook psychische schade</p><p>oplopen. Deze schade kan voor vergoeding in aanmer-</p><p>king komen als de werkgever een duidelijke norm binnen</p><p>zijn zorgplicht heeft geschonden. Te denken valt aan een</p><p>post traumatisch stress syndroom als gevolg van een</p><p>ongeval of psychische klachten als gevolg van seksuele</p><p>intimidatie. 16</p><p>Het is echter niet zeker of schade als gevolg van sub-</p><p>tielere oorzaken zoals slecht management of pesten via</p><p>artikel 7: 658 BW (schending zorgplicht) kan worden</p><p>geclaimd (zie blz. 41-43 in Lindenbergh 10 en Van Sloo-</p><p>ten. 17 Een werknemer met een goede staat van dienst</p><p>raakte arbeidsongeschikt door psychische klachten als</p><p>gevolg van bejegening door een chef en onvoldoende</p><p>begeleiding bij de automatisering. Hij claimde een</p><p>schadevergoeding op basis van schending van de zorg-</p><p>plicht. De Hoge R...</p></li></ul>