barokni mramorni oltari u franjevaœ mramorni oltari -   odsjek za povijest umjetnosti

Download BAROKNI MRAMORNI OLTARI U FRANJEVAŒ mramorni oltari -    Odsjek za povijest umjetnosti

Post on 29-Aug-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Sveuĉilište u Zagrebu

    FILOZOFSKI FAKULTET

    Nikolina Kordić

    BAROKNI MRAMORNI OLTARI U FRANJEVAČKIM

    CRKVAMA KONTINENTALNE HRVATSKE

    DIPLOMSKI RAD

    Mentor: dr. sc. Danko Šourek, viši asistent

    Zagreb, 2016.

  • 2

    Temeljna dokumentacijska kartica

    Sveuĉilište u Zagrebu

    Filozofski fakultet

    Odsjek za povijest umjetnosti

    Diplomski studij

    Diplomski rad

    BAROKNI MRAMORNI OLTARI U FRANJEVAĈKIM CRKVAMA KONTINENTALNE

    HRVATSKE

    Nikolina Kordić

    SAŢETAK

    Dolazak mramornih oltara u kontinentalni predio Hrvatske uvjetovan je modom proisteklom iz

    sjeverne Italije, napose Venecije i Gorice (tada u sastavu Habsburške Monarhije). Prvi mramorni oltar

    kontinentalnog dijela Hrvatske naruĉen je za franjevaĉku crkvu Presvetoga Trojstva u Karlovcu 1698.

    godine. Slijede ga mramorni oltari crkve Blaţene Djevice Marije u Jastrebarskom iz 1734. godine te

    oltar ţupne crkve Pohoda Blaţene Djevice Marije u Mariji Gorici iz 1757. godine. Oltar u Mariji

    Gorici kipara i klesara Francesca Bense pripada tipu tabernakul oltara prisutnih na prostoru

    sjeveroistoĉne Italije i Slovenije XVIII. stoljeća. Oltar Uznesenja Blaţene Djevice Marije iz

    franjevaĉke crkve u Jastrebarskom rad je Giovannija de Rossija te po tipu pripada tektonskim oltarima

    s boĉnim prohodima kakvi su prisutni na prostoru Gorice drugoga desetljeća XVIII. stoljeća. Glavni

    oltar franjevaĉke crkve Presvetoga Trojstva u Karlovcu djelo je Michaela Cusse, a nastavlja modu

    oltarā od crnoga mramora koji su se pojavili na prostoru Italije u XVII. stoljeću i proširili se srednjom

    Europom.

    Rad sadrţi: 91 stranicu, 55 reprodukcija. Izvornik je na hrvatskom jeziku.

    Kljuĉne rijeĉi: barok, altaristika, kontinentalna Hrvatska, Karlovac, Jastrebarsko, Marija Gorica,

    franjevaĉke crkve.

    Mentor: dr. sc. Danko Šourek, viši asist.

    Ocjenjivaĉi:

    Datum prijave rada:

    Datum predaje rada:

    Datum obrane rada:

    Ocjena: ___________________

  • 3

    Zahvale

    Zahvaljujem se mentoru Danku Šoureku na svesrdnoj pomoći u pisanju ovoga rada.

    Zahvale upućujem fra Velimiru Tomaškoviću iz Jastrebarskog, fra Krunoslavu Albertu i fra

    Igoru Andrijeviću iz Karlovca te vlĉ. Stjepanu Bariću iz Marije Gorice što su mi omogućili

    uvid u oltare franjevaĉkih crkava u Jastrebarskom i Karlovcu te ţupne crkve u Mariji Gorici.

    Zahvaljujem se prijateljima i obitelji koji su mi bili najveća podrška tijekom studija.

  • 4

    Sadržaj

    1. Uvod ................................................................................................................................... 6

    2. Povijest franjevaĉkih provincija Bosne Hrvatske i Hrvatsko-kranjske provincije svetog

    Kriţa ........................................................................................................................................... 7

    3. Franjevaĉka kiparska radionica i goriĉki umjetniĉki krug ................................................. 9

    4. Marija Gorica ................................................................................................................... 11

    4.1. Crkva i samostan ....................................................................................................... 11

    4.2. Glavni oltar ................................................................................................................ 15

    4.2.1. Oltari tipa tabernakul .......................................................................................... 16

    4.2.2. Naruĉitelji oltara i Francesco Bensa ................................................................... 18

    4.2.3. Pitanje autorstva skulptura glavnoga oltara ....................................................... 20

    4.2.4. Ĉudotvorni kip Madone selice ........................................................................... 27

    4.2.5. Slikani oltarni retabl ........................................................................................... 33

    4.3. Unutrašnjost crkve ..................................................................................................... 35

    5. Jastrebarsko ...................................................................................................................... 36

    5.1. Samostan i crkva ........................................................................................................ 36

    5.2. Glavni oltar ................................................................................................................ 40

    5.2.1. Kipar i klesar Giovanni de Rossi ........................................................................ 42

    5.2.2. Tektonski oltari jaskanskoga podruĉja ............................................................... 44

    5.2.3. Barbara Delišimunović Peranski i pitanje naruĉitelja jaskanskog oltara ........... 47

    5.2.4. Skulpturalna plastika jaskanskoga oltara ........................................................... 49

    5.2.5. Oltarna slika Valentina Metzingera .................................................................... 51

    5.2.6. Znaĉaj oltarā franjevaĉke crkve u Jastrebarskom............................................... 54

    5.3. Unutrašnjost crkve ..................................................................................................... 54

    6. Karlovac ........................................................................................................................... 56

    6.1. Samostan i crkva ........................................................................................................ 57

    6.2. Glavni oltar ................................................................................................................ 61

    6.2.1. Mihael Cussa i ljubljanska altaristika kraja XVII. stoljeća ................................ 63

  • 5

    6.2.2. Karlovaĉki oltar u odnosu na ostale Cussine oltare ........................................... 65

    6.2.3. Skulpturalna dekoracija karlovaĉkoga oltara ..................................................... 66

    6.2.4. Kasnije izmjene i briga oko oltara ...................................................................... 72

    6.2.5. Sliĉnosti triju oltara goriĉkoga porijekla (Karlovac, Jastrebarsko i Trsat)......... 73

    6.3. Unutrašnjost crkve ..................................................................................................... 75

    7. Zakljuĉak .......................................................................................................................... 76

    8. Prilozi ............................................................................................................................... 78

    9. Popis ilustracija ................................................................................................................ 80

    10. Literatura .......................................................................................................................... 84

  • 6

    1. Uvod

    U ovome radu pokušat će se detaljnije prikazati tri barokna oltara s kraja XVII. i iz XVIII.

    stoljeća iz franjevaĉkih crkava u kontinentalnom dijelu Hrvatske. Radi se o glavnim

    mramornim oltarima iz crkve Pohoda Blaţene Djevice Marije u Mariji Gorici, crkve Blaţene

    Djevice Marije u Jastrebarskom i crkve Presvetoga Trojstva u Karlovcu. Treba napomenuti da

    crkva Blaţene Djevice Marije u Mariji Gorici više ne pripada franjevaĉkom redu.

    Rad je podijeljen u pet poglavlja od kojih su tri nazvana prema mjestima u kojima se nalaze

    spomenute crkve odnosno njihovi glavni oltari. U svakome od tih poglavlja najprije se donosi

    uvod o vremenu izgradnje crkve i samostana, zatim slijedi potpoglavlje u kojemu se zasebno

    obraĊuje glavni oltar crkve te na kraju svakog od poglavlja donosimo kratak pregled

    najvaţnijeg crkvenog inventara.

    U sklopu obrade baroknih mramornih oltara franjevaĉkih crkava kontinentalne Hrvatske,

    iznijet će se podatci već spomenuti u relevantnoj literaturi te će se oni meĊusobno usporediti.

    Cilj je napraviti što detaljniji prikaz triju primjera, a potom iznijeti zakljuĉke i eventualna

    novija saznanja o kiparskom opusu prisutnom na tlu Hrvatske u to doba. Prilikom analize,

    osim ĉlanaka posvećenih navedenim franjevaĉkim svetištima, konzultirana je i komparativna

    literatura o baroknom kiparstvu i altaristici, osobito ona posvećena kiparstvu na prostoru

    kontinentalne Hrvatske, susjedne Slovenije te sjeveroistoĉne Italije. Svakako pri tome treba

    istaknuti doprinos Doris Bariĉević (Barokno kiparstvo sjeverne Hrvatske, 2008.), Sergeja

    Vrišera (Baroĉno kiparstvo v osrednji Sloveniji, 1976. i Baroĉno kiparstvo na Primorskem,

    1983.) i Massima De Grassija (La scultura a Gorizia nell'età dei Pacassi, 1998.).

    U sklopu obrade triju mramornih oltara iznose se i povijesne ĉinjenice o njihovu nastanku i

    naruĉiteljima, kratak osvrt na tipologiju pojedinoga oltara, usporednu analizu pojedinog oltara

    u odnosu na ostale oltare klesareva opusa te osvrt na oltarne skulpture. Skulpture će se

View more >