barbara stec, materialność jako relacja

Download Barbara Stec, Materialność jako relacja

Post on 16-Aug-2015

274 views

Category:

Education

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  1. 1. Jestemy zbudowani zmaterii iyjemy pord materii. Naszym celem nie powinno by wyrzekanie si materii, ale poszukiwanie formy budulca innej ni obiekty. Czy form t nazwiemy architektur, ogrodem, technologi nie ma to znaczenia1 . T ak wksice Complete Works z2012 roku Kengo Kuma streci swoje przemylenia oarchitekturze, wktrych materia odgrywa szcze- gln rol. Jest ona dla japoskiego archi- tekta jako element wsplny dla ciaa, rodowiska iarchitektury podstawowym punktem odniesienia. Idea budowania, zapisana wtej myli, daje si pozna wre- alizacjach iesejach Kumy, ktre si uzupe- 1 K. Kuma, Complete Works, London: Thames & HudsonLtd, 2012, s. 4 okadki (wszystkie cyt. wart. tum. B.S.). niaj, cho czciej teksty tumacz projekt albo budowl. Celem jednych idrugich jest wykreowanie penego doznania architektury, ktre wpraktyce moe si sta jej kontemplo- waniem wmiejscu iwe wasnym ciele. Jeli materia architektury staje si jednoczenie budulcem isamym dowiadczeniem, ktre wciga wosobist relacj zmiejscem, zdarza si przeycie harmonii: jestemy zbudowani zmaterii iyjemy pord materii. Struktura/technologia Pierwsz wan dla idei architektury decyzj Kumy byo fizyczne poczenie iwzajemne przeniknicie materii rodowiska iarchitek- tury. Praktycznym rodkiem do tego stay si dla niego technologia istruktura. Dowiad- czenia zwizane ztakim dziaaniem opisa wksikach Anti-Object [Antyobiekt]2 iDefeated 2 Tene, Anti-Object: Dissolution and Disintegration in Architec- ture, Tokyo: Chikuma Publishing, 2000. Architecture [Architektura pokonana]3 . Wtym ujciu architektura nie jest obiektem, posta- wionym wmiejscu ioderwanym od niego, ale czci struktury rodowiska, ktra sama stanowi konstrukcj zbudowan zwasnego tworzywa, to znaczy zwtkw materii, wcho- dzcych wnowe poczenia zsob ielemen- tami otoczenia. atwo zauway, e materia ukada si wstruktury najpierw wsamej naturze od skali mikro do wymiarw ko- smicznych. Nie stanowi jednak architektury, nawet jeli jej forma na przykad jaskinia suy czowiekowi za dom. Dopiero nowy zwizek czstek tej materii, wynikajcy zbu- dowania, zaczyna by architektur. Kuma interesuje si strukturami naturalnymi materiaw, ale pod ktem ich waciwoci budowlanych, nie za waspekcie bioniki ar- chitektonicznej. Dla niego struktura budowli itechnologia przeksztacaj materi natury 3 Tene, Defeated Architecture, Tokyo: Iwanami Shoten, 2004. Barbara Stec Materialno jako relacja Dzianiny architektoniczne Kengo Kumy autoportret 1 [48] 2015 | 36
  2. 2. wbudulec, apotem wmateri architektury. To przeksztacenie jest uwarunkowane waci- wociami materii, takimi jak: ciar, gsto, twardo, temperatura, kolor, trwao, zmienno; ale take waciwociami rodo- wiska: cinieniem, temperatur, wilgotnoci powietrza, stopniem nasonecznienia, awJa- ponii take trzsieniami ziemi, wybuchami wulkanw, huraganami. Do tego dochodz elementy rodowiska ludzkiego: technologia, informacja, komunikacja. Wksice z2004 roku, oznaczcym tytule Materials, Structures, Details4 , Kuma zwrci uwag na istotny dla swojej twrczoci moment zwrotu wmyleniu omaterii ar- chitektury. By on zwizany zkonkretnym miejscem ikontekstem, oktrych architekt napisa wrozdziale Materia to nie jest wykoczenie: 4 Tene, Materials, Structures, Details, BaselBerlinBoston: Birkhauser, 2004. Ju wtedy dystansowaem si od podekscytowanego tumu, bo zbyt zamknity styl goych, betono- wych pude nie harmonizowa zmoimi zmysami. Gdy wchodziem do takich pude, nie mogem oddy- cha, moje minie staway si napite, tempera- tura ciaa spadaa. Nie wiem, co powodowao takie reakcje. Moe miao to co wsplnego zfaktem, e urodziem si iwychowaem wprzedwojennym japoskim domu odrewnianej konstrukcji. Zosta on zbudowany przez mojego dziadka, ktry by le- karzem wOhi, wTokio, jako wiejska, weekendowa posiado. Dom by prosty, zdu liczb otworw wentylacyjnych. Co wicej, zarwno mj dziadek, jak imj ojciec czuli odraz do sztucznej faktury aluminiowych ram okiennych za kadym razem, gdy dom by poddawany renowacji, wgr wchodzi- y tylko drewniane ramy. Wyeksponowany, surowy beton by oczywicie do przyjemny wizualnie, ale moje zmysy, wyksztacone przez by moe zbyt otwarty dom, wktrym si wychowaem, zupe- nie nie mogy dostosowa si do idei betonowego pudeka5 . Refleksje Kumy odsaniaj fakt, e to poprzez przykre, fizyczne doznanie materii betonu odkry on podstawow dla dowiadczania architektury rol tworzywa. Negatywna reakcja jego ciaa uwiadomia mu tsknot za struktur zapamitan zdziecistwa, zktr ciao mogoby wej wprzyjemn dla zmysw relacj. Kuma przyznaje, e archi- tektura waciwie zawsze ma strukturalny charakter, jednak czsto ciao nie moe si do jej struktury przebi, bo jest blokowane niepotrzebnie dodan warstw, ktr nazy- wa nadmiarem tuszczu. Zauwaa on, e odrnienie zdrowej, racjonalnej struktury od nadmiaru tuszczu czsto jest trudne, jednak wprzypadku betonu nie sprawia kopotu, bo betonowy budynek wytwarza podwjn iluzj, e wszystkie jego czci s strukturalne, ie stanowi on absolutn 5 Tame, s. 6. prawd, niepodlegajc krytyce6 . Niech do betonu jako tworzywa, ktre kamufluje struktur wasn ibudynku, doprowadzia go do poszukiwania stanu czsteczkowego architektury, ktre wpyno na jego wiato- pogld ifilozofi. Chc wytworzy warunki, wktrych cay wiat, nie tylko materia, ale take technologie, informacje, ludzie, jest rozproszony iczsteczkowy7 . Ciao Dowiadczenia te pogbia Kuma wkolej- nych latach ipodsumowa weseju opubli- kowanym w2009 roku, wktrym okrela architektur ju nie tylko jako struktur, ale mediatora wrelacji ciaa irodowiska8 . Punktem wyjcia do sformuowania idei architektury jest materia, bo to bazujc na niej, architektura odgrywa swoj pored- niczc rol. Ciao, materia irodowisko angauj si wdialog, powtarzany a do osignicia odpowiednich rozmiarw przez budynek9 pisze Kuma. Organizm stanowi wujciu architekta model dla architektury jedynie jako zasada wzajemnej zalenoci ioddziaywania ze rodowiskiem, nie za jako zasada podobiestwa do jego formy, funkcji czy nawet procesw yciowych. Kuma tym samym odegnuje si od organicz- noci Franka Lloyda Wrighta, funkcjonali- zmu Le Corbusiera czy metabolizmu Kisho Kurokawy, askupia na badaniu relacji ciaa zjego rodowiskiem. Architektura staje si wtym ujciu struktur negocjowan, pored- nikiem midzy ciaem iotoczeniem wna- pitej icigej relacji. Budowanie zarwno organizmu, jak iarchitektury jest postrze- gane jako procesy dopasowywania si, ktre 6 Tame, s. 8. 7 Tame, s. 14. 8 Tene, Studies in Organic, Tokyo: Kengo Kuma & Associ- ates, 2009, s. 58. 9 Tame, s. 60. Kengo Kuma & Associates, Muzeum Ando Hiroshige wBato, 2000 fot.m.fujitsukakengokuma&associates autoportret 1 [48] 2015 | 37
  3. 3. Wtej idei ciaa architektury Kuma powouje si na przemylenia Gillesa DeleuzeaiFlixa Guattariego10 , wedug ktrych materia jest ciga, pynna, elastyczna, wci zmienia sw posta pod wpywem bodcw zewntrznych iwewntrznych, oscyluje midzy gstoci, rzadkoci, twardoci imikkoci. Kuma pisze: Postrzegamy na przykad posta sta iciek ciaa jako opozycj, ale woda staje si twarda dla kogo, kto styka si zni, spadajc zduej wysokoci. Jak wida, przejcie od posta- ci staej do ciekej jest dwuznaczne irelatywne. Oto chodzio wteorii DeleuzeaiGuattariego11 . Wtym ujciu architektura, rodowisko iciao istniej jako powizane komponenty jednej, cho zoonej struktury, ktra mocno przypomi- na Deleuzjask fad, nieustannie budowan zrnych warstw materii wedug zasady cigo- ci. Wtakiej strukturze nie ma przerw, rozdar, autorytaryzmu, dominacji, zawaszczania, tylko rozrzedzanie, zagszczanie, rozwarstwia- nie, nawarstwianie, pcznienie, zapadanie si, rozciganie, skupianie, dopasowywanie, adoptowanie, afiliowanie. Poznawanie/dowiadczanie Przy tak rozbudowanej refleksji intelektual- nej istnieje obawa, e przytoczy ona fizyczne doznanie samej architektury. Wprzypadku mojego dowiadczenia nie przytoczya go, lecz tylko wyostrzya. Fizyczna sia oddziay- wania budynkw Kumy jest znacznie moc- niejsza, ni mylaam, cho czsto dyskretna. Obawiaam si te, jak wypadnie konfrontacja zrealnoci budynkw, ktre wczeniej zna- am ze starannie kadrowanych znakomitych fotografii, efektownie obrazujcych materi tych obiektw. Przyznaj, e za kadym razem kolejny budynek Kumy okazywa si zupenie 10 G. Deleuze, Leibniz et le Baroque, Paris: Les Editions de Minuit, 1988. 11 K. Kuma, Studies in Organic..., s. 46. Kuma nazywa: showing/erasing, entering/leaving, breaking/connecting (wystawianie na pokaz/usu- wanie, wchodzenie/wychodzenie, przerywanie/ czenie). Taka relacja pozwala Kumie uywa okrelenia ciao architektury waciwie bez metaforycznego znaczenia, lecz dlatego, e je- dynie ciao wchodzi wosobist relacj zinnym ciaem. Wpraktyce przejawia si ona wwy- miennym akcie dowiadczania/budowania/do- wiadczania materii architektury. Ten akt jest dugotrwaym dziaaniem, wktrym badane s posta, charakter, cechy izasady wystpowania materii, atake jej potencja, widoczny wpro- cesach, ktrym podlega, na przykad wobrbce istarzeniu si oraz wsile, zjak oddziauje. T zoon jako budulca wrelacji zczowiekiem mona okreli mianem m a t e r i a l n o c i a r c h i t e k t u r y, ktra wodrnieniu od istniejcej po prostu m a t e r i i wskazuje na jej waciwoci ioddziaywanie wrelacji do ciaa. Materialno take dyskretnie wskazuje na inn, niematerialn stron architektury, na ktr skadaj si genius loci, idea projektu, wiadomo przebywajcych wniej ludzi. Staje si ona dostpna tylko wrelacji ciaa architek- tury iciaa czowieka, wtedy te objawia si jako sia rewitalizujca. Kengo Kuma & Associates, Muzeum Ando Hiroshige wBato, 2000 fot.b.stec fot.b.stec
  4. 4. inny, ni go sobie zapisaam wwyobrani. Zdarzao si, e trudno go byo rozpozna, ale jego widok nigdy nie by rozczarowaniem, wrcz przeciwnie. Najcenniejsze dla mnie okazay si rysunki wykonawcze, ktre Kuma zamieci wksice Materials, Structures, Details. Do nich wracaam, bo byy najblisze fizyczne- mu dowiadczeniu architektury. Sowa Kumy te wracay, ale wnowym brzmieniu, bardziej zrozumiaym. Muzeum And o Hiroshige wBato Do muzeum wBato dotaram pocigiem iautobusem. Jest ono pooone na gbokiej prowincj