avrupa konseyi demokratik vatandaşlık eğitimi ve İnsan ... · bu metin, kaynağın tam...

Click here to load reader

Post on 30-Aug-2019

4 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • CM

    /Rec

    (201

    0)7

    say

    lTa

    vsiy

    eK

    arar

    ve

    A

    klay

    c N

    ota

    kla

    yc

    no

    tHukuki Enstrmanlar

    Avrupa Konseyi DemokratikVatandalk Eitimi ve nsan HaklarEitimi art

    CM/Rec(2010)7 saylTavsiye Karar ve aklayc not

  • Avrupa Konseyi DemokratikVatandalk Eitimi ve nsan HaklarEitimi art

    Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin11 Mays 2010 tarihinde kabul ettii, CM/Rec(2010)7 saylTavsiye Karar ve aklayc not

    Avrupa Konseyi Yaynlar

  • Bu metin, kaynan tam adnn, yani Avrupa Konseyinin belirtilmesi kaydyla oal-tlabilir. Ticari amalarla kullanlmas veya Avrupa Konseyinin resmi dilleri dndaki birdile evrilmesi dnlyorsa ltfen [email protected] ile temasa gein.

    Avrupa Konseyi YaynlarF-67075 Strasbourg Cedexhttp://book.coe.intISBN 978-92-871-6898-6Council of Europe, ubat 2011Avrupa Konseyinde Baslmtr

  • 3

    1. Eitim Ynlendirme Komitesinin (CDED) nerdii ve Avrupa KonseyiBakanlar Komitesinin 11 Mays 2010da kabul ettii CM/Rec(2010)7sayl Tavsiye Karar

    2. Bu yaynda CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Kararnn metni veaklayc notu yer almaktadr.

  • 5

    CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Karar

    Bakanlar Komitesinin, Avrupa Konseyi Demokratik Vatandalkve nsan Haklar Eitimi art ile ilgili olarak ye lkelere ynelikTavsiye Karar

    (Bakanlar Komitesinde, 11 Mays 2010 tarihinde 120. Oturumda kabuledilmitir)

    Bakanlar Komitesi, Avrupa Konseyi Kurulu Yasasnn 15.b Maddesiuyarnca; Avrupa Konseyinin temel grevinin insan haklarn,demokrasiyi ve hukukun stnln yaygnlatrmak olduunu;

    Bu grevin yerine getirilmesinde eitimin temel bir rol oynad; ulus-lararas hukukta, zellikle de Avrupa nsan Haklar Szlemesinde(ETS No. 5), nsan Haklar Evrensel Beyannamesi, Ekonomik, Sosyalve Kltrel Haklara ilikin Uluslararas Szleme ve ocuk HaklarUluslararas Szlemesinde verilen eitim hakkn, 1993te Viyanadatoplanan Dnya nsan Haklar Konferansnda lkelere insan haklar,demokrasi ve hukukun stnlnn, yaygn ve rgn eitimde yeralan tm renim kurumlarnda ders olarak okutulmas arsndabulunulduunu;

    Avrupa Konseyi Devlet ve Hkmet Bakanlar 2. Zirvesinde (1997)alnan, demokratik bir toplumda vatandalarn hak ve sorumluluklarnailikin farkndalklarnn arttrlmasna ynelik demokratik vatandalkeitimi giriimini balatma kararn;

    Bakanlar Komitesi demokratik vatandalk eitimi konulu, Rec(2002)12sayl Tavsiye Kararn, Bakanlar Komitesinin genlerin yaygn eitim/reniminin yaygnlatrlmas ve tannmasna ilikin Rec(2003)8 saylTavsiye Karar ve niversite eitiminde ve mesleki eitimde Avrupansan Haklar Szlemesine ilikin Rec(2004)4 sayl Tavsiye Kararn,Parlamenter Meclisinin, demokratik vatandalk ve insan haklar eiti-mi iin bir Avrupa ereve szlemesinin yazlmasn ngren 1682(2004) sayl Tavsiye Kararn,

    gz nne alarak ve;

  • 2005 ylnda Budapetede yaplan Genlikten sorumlu Avrupa Bakanlar7. Toplantsnda demokratik vatandalk ve insan haklar eitimi iin birereve prensip dokman oluturulmas arsna cevaben;

    Avrupa Konseyinin Avrupada blgesel orta olduu, Birlemi MilletlerGenel Kurulunun 2005 ylnda kabul ettii, nsan Haklar Eitimi iinDnya Programnn amalarna ulalmasna katkda bulunmak;

    lkelerin ve sivil toplum kurulularnn demokratik vatandalk ve insanhaklar eitimi alannda eitli iyi uygulamalar sunduklar, Eitim YoluylaVatandalk Avrupa Yl 2005 deneyiminden yararlanarak, bu yndeilerlemeyi ve bu tr iyi uygulamalar Avrupann her yerinde glendirmek,belirli kurallara balamak ve yaymak,

    stei ile;

    ye lkelerin eitim sistemlerinin dzenlenmesi ve ieriinden sorumluolduklarn dikkate alarak, Sivil toplum rgtlerinin ve genlikkurulularnn eitimin bu alannda oynadklar nemli roln farkndaolarak ve bu kurulular bu alanda destekleyerek;

    ye lkelerin:

    Bu tavsiye kararnn ekinde belirtildii gibi, Avrupa KonseyiDemokratik Vatandalk ve nsan Haklar Eitimi artnda yer alanhkmlere dayal tedbirleri uygulamalarn;

    Sz konusu artn eitim ve genlikten sorumlu yetkililere geni birekilde datmn salamalarn;

    tavsiye eder.

    Genel Sekretere bu tavsiye kararn:

    Avrupa Konseyi yesi olmayan, Avrupa Kltr Szlemesine taraf lkelerin hkmetlerine (ETS No. 18);

    ve

    uluslar aras kurululara iletmeleri talimatn verir.

  • 7

    CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Kararnn Eki

    Avrupa Konseyi Demokratik Vatandalk ve nsan Haklar Eitimi art

    Bakanlar Komitesinin CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Kararerevesinde kabul edilmitir

    Blm I Genel hkmler

    1. Kapsam

    Mevcut art, Madde 2de tanmlanan demokratik vatandalk ve insanhaklar eitimiyle ilgili olup; demokratik vatandalk ve insan haklareitimiyle rttkleri ve etkileim iinde olduklar durumlar haricinde,kltrleraras eitim, eitlik eitimi, srdrlebilir kalknma iin eitim vebar eitimi gibi ilgili alanlarla dorudan ilgilenmez.

    2. Tanmlar

    Mevcut artn maksatlar dahilinde:

    a. Demokratik vatandalk eitimi, demokrasi ve hukukun stnlnyaygnlatrmak ve korumak amacyla; rencileri bilgi, beceri veanlayla donatmak ve tavr ve davranlarn gelitirmek suretiyle, onlartoplumda demokratik haklarn ve sorumluluklarn kullanp savunacakekilde yetkinletirmeyi, rencilerin eitlilie deer vermelerini vedemokratik yaamda aktif bir rol oynamalarn salamay amalayan,eitim, retim, farkndalk arttrc giriimler, bilgiler, uygulamalar vefaaliyetlerdir.

    b. nsan haklar eitimi, insan haklarnn ve temel zgrlklerinyaygnlatrlmas ve korunmas amacyla; rencileri bilgi, beceri,anlayla donatmak ve tavr ve davranlarn gelitirmek suretiyle, onlartoplumda evrensel bir insan haklar kltrnn yaratlp savunulmasnakatkda bulunacak ekilde yetkinletirmeye ynelik,eitim, retim,farkndalk arttrc giriimler, bilgiler, uygulamalar ve faaliyetlerdir.

    c. rgn eitim, ilk retim ncesinden balayarak, ilk ve ortaretimde, ardndan da niversitede devam eden, belirli bir yapsalerevesi olan eitim ve retim sistemidir. Bu eitim kural olarak genelveya mesleki eitim kurumlarnda verilir ve eitim sonunda bir diplomavb. alnr.

  • 8

    d. Yaygn eitim, resmi eitim sisteminin dnda yer alan ve bir dizibeceri ve yetkinliin gelitirilmesine ynelik olarak hazrlanm herhangibir planl eitim programdr.

    e. Enformel renme her bireyin kendi evresindeki eitimkaynaklarndan ve gnlk deneyimlerinden (aileden, benzer niteliktekiarkadalarndan, komularndan, eitli insanlarla karlamalarndan,ktphaneden, kitlesel haberleme aralarndan, i yerinden, oyunoynarken vb.) yaam boyunca eitli tavrlar, deerler, beceriler vebilgiler edinme srecidir.

    3. Demokratik vatandalk eitimiyle insan haklareitimi arasndaki iliki

    Demokratik vatandalk eitimi ve insan haklar eitimi birbiriyle yakn-dan ilikili olup, birbirini karlkl olarak destekler. Ama ve uygulamalar-dan ziyade, odaklandklar alan ve kapsamlar asndan farkllkgsterirler. Demokratik vatandalk eitimi esas olarak toplumunvatandalkla, siyasi, sosyal, ekonomik, yasal ve kltrel alanlaryla ilgilidemokratik hak ve sorumluluklar ve aktif katlm zerinde odaklanrken,insan haklar eitimi, insanlarn yaamlarnn tm yanlaryla ilgili dahageni kapsaml insan haklar ve temel zgrlklerle ilgilenir.

    4. Anayasal yaplar ve ye lke ncelikleri

    Aada belirtilen hedef, ilke ve prensipler geerli olacaktr:

    a. Her bir ye lkenin anayasal yapsna gerekli sayg gsterilecek ve buyaplara uygun aralar kullanlacaktr;

    b. Her bir ye lkenin ncelikleri ve ihtiyalar gz nne alnacaktr.

    Blm II Hedefler ve lkeler

    5. Hedefler ve lkeler

    Aadaki hedefler ve ilkeler ye lkelere kendi politikalarn,mevzuatlarn ve uygulamalarn dzenlerken ayn zamanda rehberolarak dnlmelidir.

    a. lke topraklarnda yaayan her bireye demokratik vatandalk veinsan haklar eitimi alma frsat sunma amacnn benimsenmesi.

  • 9

    b. Demokratik vatandalk ve insan haklar eitimi yaam boyu srecekbir sretir. Bu alanda etkili bir renim, politika oluturanlar, eitimciler,renciler, ebeveynler, eitim kurumlar ve eitim yetkilileri, kamugrevlileri, sivil toplum rgtleri, genlik kurulular, medya ve halk dahilolmak zere ok geni bir payda yelpazesini iermektedir.

    c. Bu eitim srecinde, ister rgn, ister yaygn, isterse yaygn ve algnrenme aralar olsun, tm eitim aralar, sz konusu eitim srecininilkelerinin yaygnlatrlmas ve hedeflerine ulamas alarndan deertamaktadrlar.

    d. Sivil toplum kurulularnn ve genlik kurulularnn demokratik vatan-dalk eitimine ve insan haklar eitimine zellikle de yaygn ve algneitim vastalaryla yapabilecekleri deerli katklar vardr; bu nedenle de,bu katky yapabilmeleri iin sz konusu kurululara frsatlar verilmelidir.

    e. retim ve renim uygulamalaryla ve faaliyetleriyle, demokratik veinsan haklar deer ve ilkeleri izlenmeli ve yaygnlatrlmaya allmal;zellikle de, okullar dahil olmak zere, eitim kurumlarnn ynetiimiinsan haklar deerlerini yanstmal ve yaygnlatrlmaya allmal veebeveyn de dahil olmak zere, rencilerin, eitim personelinin vepaydalarn yetkinletirilmesi ve aktif katlm iin olumlu ortamsalanmaldr.

    f. Tm demokratik vatandalk ve insan haklar eitiminin en nemliunsurlarndan biri de sosyal birlik ve beraberliin ve kltrler arasdiyalogun yaygnlatrlmas ve toplumsal cinsiyet eitlii de dahil olmakzere eitlilie ve eitlie deer verilmesidir. Bu amala, atmayazaltan, inan gruplar ve etnik gruplar arasndaki farkllklarn daha okkabul edilmesini ve anlalmasn salayan, insan onuruna ve paylalandeerlere karlkl sayg gsterilmesini mmkn klan, sorun veanlamazlklarn zme kavuturulmasnda diyalogu tevik ederekiddete kar, kiisel ve sosyal becerilerin ve anlayn oluturulmasarttr.

    g. Demokratik vatandalk eitimi ve insan haklar eitiminin en temelamalarndan biri rencilere sadece bilgi, anlay ve becerilersalamakla kalmayp, onlarn, ayn zamanda toplumda insan haklarn,demokrasiyi ve hukukun stnln savunmak ve yaygnlatrmak iinharekete gemeye hazr olacak ekilde yetkinletirilmeleridir.

    h. Eitim uzmanlarnn ve genlik liderlerinin yan sra, eiticilerin dedemokratik vatandalk eitimi ve insan haklar eitimi ilkeleri ve

  • 10

    uygulamalarnda srekli eitim almalar, bu alanda etkin bir eitiminverilmesinin ve srdrlebilmesinin hayati bir paras olup, yeterli birekilde planlanmal ve bu eitim iin yeterli kaynak ayrlmaldr.

    i. Devlet dzeyinde, blgesel ve yerel dzeylerde demokratikvatandalk ve insan haklar eitiminde yer alan ve aralarnda politikayapclar, eitimciler, renciler, ebeveynler, eitim kurumlar, siviltoplum kurulular, genlik kurulular, medya ve kamuoyu dahil olmakzere ok eitli paydalar arasnda (katklarndan azami olarakyararlanlabilmesi iin), ortaklk ve ibirlii tevik edilmelidir.

    j. nsan haklaryla ilgili deerlerin ve ykmllklerin uluslararas niteliiile demokrasinin ve hukukun stnlnn dayand ortak ilkeler gznne alndnda, ye lkelerin bu artn kapsad faaliyetler ve iyiuygulamalarn tespiti ve karlkl alverii konularnda uluslararas veblgesel ibirliini gerekletirmeye almas ve tevik etmesi nemlibir husustur.

    Blm III Politikalar

    6. rgn Eitim (Genel ve mesleki eitim)

    ye lkeler demokratik vatandalk ve insan haklar eitimini okulncesi, ilkretim ve orta retimin yan sra, genel ve mesleki eitimve retim dzeyinde de retim programlarna dhil etmelidirler. yelkeler ayn zamanda, bu retim programlarnda yer alan demokratikvatandalk ve insan haklar eitimini, sz konusu eitimin anlamlolmasn ve bu alandaki faaliyetlerin srdrlebilir olmasn salamakzere desteklemeye, gzden geirmeye ve gncelletirmeye devametmelidirler.

    7. Yksek renim

    ye lkeler, akademik zgrlk ilkesine saygl olarak, zellikle degelecein eitimcilerinin yararlanmas amacyla, demokratik vatandalkve insan haklar eitiminin yksek renim kurumlar tarafndan daverilmesini yaygnlatrmaldrlar.

    8. Demokratik ynetiim

    ye lkeler tm akademik kurumlarda demokratik ynetiimi hem kendiiinde arzu edilen ve yararl bir ynetiim yntemi olarak, hem de

  • 11

    demokrasiyi ve insan haklarna saygy renme ve deneyimlemeninuygulamal bir arac olarak yaygnlatrmaldrlar. ye lkeler, uygunvastalarla, rencilerin, eitim personelinin ve ebeveyn de dahil olmakzere paydalarn eitim kurumlarnn ynetiimine aktif bir ekildekatlmn tevik etmelidirler.

    9. Eitici almalar

    ye lkeler retmenlere, dier eitim personeline, genlik liderlerine veeiticilere, demokratik vatandalk ve insan haklar eitimi iin balangdzeyinde ve srekli eitici almalar ve gelitirme olanaklar salama-ldrlar. Bu eitici almalar ve gelitirme olanaklar, sz konusupersonelin, ilgili bilim disiplininin hedef ve ilkelerinin yan sra, uygunretim ve renim yntemleriyle ilgili ayrntl bilgiye ve anlaya ve bualandaki dier uygun temel becerilere sahip olmalarn temin etmelidir.

    10. Sivil toplum kurulular, genlik kurulular ve dierpaydalarn rol

    ye lkeler, zellikle de yaygn eitim alannda, sivil toplumkurulularnn ve genlik kurulularnn demokratik vatandalk ve insanhaklar eitimi alanndaki rollerini desteklemeli ve kolaylatrmaldrlar.ye lkeler bu kurulular ve faaliyetlerini eitim sisteminin deerli birparas olarak kabul etmeli ve bu kurululara mmkn olduunda,gereken destei vermeli ve her tr eitime katk salayabilecekleriuzmanlk ve bilgi birikimlerinden azami lde yararlanmaldrlar. yelkeler ayn zamanda, zellikle de medyaya ve genel kamuoyu olmakzere dier paydalara, bu alanda yapabilecekleri katky azami seviyeyekarmalarn salamak zere, demokratik vatandalk ve insan haklareitiminin tantmn yapmaldrlar.

    11. Deerlendirme kstaslar

    ye lkeler demokratik vatandalk ve insan haklar iin eitimprogramlarnn etkililiinin deerlendirilmesi iin kstaslaroluturmaldrlar. renici gruplarnn bu konudaki geri bildirimleri bu trdeerlendirmelerin ayrlmaz bir parasn oluturmaldr.

    12. Aratrma

    ye lkeler, bu alandaki mevcut durumu deerlendirebilmek iindemokratik vatandalk ve insan haklar eitimi ile ilgili aratrmalarbalatmal ve tevik etmeli ve politika retenler, eitim kurumlar, okul

  • 12

    mdrleri, retmenler, renciler, sivil toplum kurulular ve genlikkurulular da dahil olmak zere paydalara, etkililiklerini verimliliklerinilmelerine ve arttrmalarna ve uygulamalarn iyiletirmelerine yardmcolmak zere, karlatrmal bilgiler salamaldrlar. Sz konusuaratrmalar dierlerinin yan sra, retim programyla ilgili aratrmalar,yeniliki uygulamalar, retim sistemleri ve deerlendirme kstaslar vegstergeleri de dahil olmak zere, eitli deerlendirme sistemleriningelitirilmesini iermelidir. ye lkeler aratrmalarnn sonularn yerinegre dier ye lkelerle ve paydalarla da paylamaldrlar.

    13. Sosyal birlik beraberlii gelitirmeye, eitlilie deervermeye, farkllklarla ve atmalarla ba etmeye ynelikbeceriler

    ye lkeler eitimin btn alanlarnda demokratik ve birok kltr barn-dran toplumlarda birlikte yaamay renmeyi ve rencilerin sosyalbirlik beraberlii gelitirmelerini, eitlilie ve eitlie deer vermelerini -zellikle de farkl inan gruplar ve etnik gruplar arasnda olmak zere -farkllklar kabul etmelerini, anlamazlklar ve atmalar iddetebavurmadan zme kavuturmalarn, her trl ayrmclk ve iddetle,zellikle de iddetle ve tacizle mcadele etmelerini salayacak bilgi vebecerileri elde etmelerini amalayan eitim yaklamlarn ve retimyntemlerini gelitirmelidirler.

    Blm IV Deerlendirme ve ibirlii

    14. Deerlendirme ve inceleme

    ye lkeler bu artla ilgili olarak srdrdkleri stratejileri ve politikalardzenli olarak deerlendirmeli ve bunlara uygun uyarlamalaryapmaldrlar. Bunu dier ye lkelerle, rnein blgesel dzeyde,ibirlii yaparak ger- ekletirebilirler. Herhangi bir ye lke de bukonuda Avrupa Konseyinden yardm isteyebilir.

    15. Mteakip izleme faaliyetlerinde ibirlii

    ye lkeler mevcut artn ama ve prensiplerini uygularken yerine gredier ye lkelerle ve Avrupa Konseyi kanalyla aada belirtildii gibiibirliinde bulunmaldrlar:

    a. belirlenen ncelikler ve ortak karlar gerekletirerek;

    b. demokratik vatandalk ve insan haklar eitimiyle ilgili mevcut

  • 13

    koordinatrler de dahil olmak zere, ok tarafl ve snr tesi faaliyetleridestekleyerek;

    c. iyi uygulama alverii yaparak, bunlar belirli bir dzenleme yaplarakve yaygnlatrlmalarn temin ederek;

    d. kamuoyu da dahil olmak zere tm paydalar artn ama ve uygu-lamalarndan haberdar ederek;

    e. Avrupadaki sivil toplum kurulular, genlik kurulular ve eitimcialarn ve bunlar arasndaki ibirliini destekleyerek.

    16. Uluslararas ibirlii

    ye lkeler Avrupa Konseyi kapsamndaki demokratik vatandalk veinsan haklar eitimi almalarnn sonularn dier uluslararaskurulularla paylamaldrlar.

  • 15

    Aklayc not

    I. Konunun arka plan, balangc ve mzakere sreleri

    1. Bakanlar Komitesinin, CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Kararkapsamnda kabul edilen Avrupa Konseyi Demokratik Vatandalk ve nsanHaklar Eitimi art (art) Avrupa Konseyinin bu alandaki almalarnnnemli bir aamasdr.

    Bu almalar ilk kez 10-11 Ekim 1997 tarihlerinde Strasbourgda yaplanAvrupa Konseyi Devlet ve Hkmet Bakanlar 2. Zirvesinde ivmekazanmtr. Bu zirvede ye lke hkmet ve devlet bakanlar:

    vatandalarn demokratik bir toplumdaki hak ve sorumluluklarla ilgilibilincinin yaygnlatrlmas amacyla demokratik vatandalk eitimigiriimi balatmaya karar vermilerdi. (Avrupa Konseyi Devlet veHkmet Bakanlar 2. Zirvesi Nihai Deklarasyonu).

    Karar, Avrupa Konseyinin temel deerleri olan demokrasi, insan haklar vehukukun stnlnn yaygnlatrlmasnda ve insan haklar ihlallerininnlenmesinde eitimin rolnn giderek daha ok anlalmasnn bir yan-smasyd. Daha genel bir ifadeyle, eitim giderek iddetin, rkln, arularn, yabanc dmanlnn, ayrmcln ve hogrszlnartmasna kar bir savunma mekanizmas olarak grlmeye balamt.Ayn zamanda eitimin sosyal birlik beraberlie ve sosyal adalete byk birkatk salad da geni bir biimde kabul edilmiti. 2. Zirvede alnan kararKurulua hem rgn, hem de yaygn eitimde, vatandalk ve insan haklareitimi alanlarnda geni kapsaml bir ibirlii oluturma grevi verdi.

    2. Bakanlar Komitesinin 7 Mays 1999da Budapetede kabul ettiiDemokratik Vatandalk iin Eitim Giriimi Program ve Deklarasyonuhazrlanarak 2. Zirve karar siyasi seviyede yrrle sokuldu. Operas-yonel seviyede ise, projenin 1997-2000 yllar arasndaki ilk safhasnda,Avrupa Konseyinin eitli blmleri birlikte alarak, tanmlar, temelkavramlar, yntemler, uygulamalar ve malzemeler zerinde aratrmalaryaparak tabana yaylm projeleri (vatanda siteleri) desteklediler. 2000Ekiminde projenin ilk safhasnn sonular Krakovda toplanan eitimbakanlarnca onayland. Bakanlar projenin devam etmesi gerektiini teyitederek Bakanlar Komitesinin bu ynde bir tavsiye karar almas arsndabulundular.

  • 16

    3. Projenin 2001-2004 yllar arasndaki ikinci safhasnda politikalaroluturuldu, ye lkelerden demokratik vatandalk eitimi koordinatrleria kuruldu ve 2005 ylnda yaplacak Eitim Yoluyla Avrupa VatandalkYl hazrlklar tamamland. kinci safhann nemli bir gelimesi de eitimbakanlarnn yukarda deinilen arsna cevaben, Bakanlar Komitesininye lkeler iin, demokratik vatandalk eitimi konusunda Rec(2002)12sayl Tavsiye Kararn yaynlamasyd.

    4. Eitim Yoluyla Avrupa Vatandalk Yl giriimi 2005 ylnda baarylagerekletirildi ve bunun sonucunda da ye lkelerde demokratikvatandalk eitiminin nemi konusundaki farkndaln artmasnn yansra, bu eitimin retim programnn ve hayat boyu renme program-larnn paras haline geldii lkelerin says artt. Eitim Yoluyla AvrupaVatandalk Yl giriimi ve bu giriimin sonlandrld Romanyann Sinaiakentindeki deerlendirme konferans, lkelerin ve sivil toplumkurulularnn bu alanda pek ok iyi uygulamay paylamalar iin bir frsatoluturdu.

    5. Eitim Yoluyla Avrupa Vatandalk Yl giriimi esnasnda ye lkelerinpolitikalar ve uygulamalar her ne kadar Rec(2002)12 sayl TavsiyeKararna olumlu cevap verildiini ortaya koyduysa da, balang safha-sndan itibaren, sonradan muhtemelen balayc bir ekle dnebilecek,daha kapsaml bir ereve prensip dokman oluturulmas ynndetalepler vard. 2004 Ekim aynda Parlamenter Meclisi, BakanlarKomitesince demokratik vatandalk ve insan haklar eitimi iin bir Avrupaereve szlemesi oluturulmasn nerdi (Parlamenter Meclisinin Avrupaiin eitim konulu, 1682 (2004) sayl Tavsiye Karar). 2004 Aralk aynda,Avrupa Kltr Szlemesine taraf devletlerin kltr, eitim, genlik ve sporbakanlarnca kabul edilen 50 Yllk Kltrel birlii WroclawDeklarasyonunda (ETS No.18), Avrupa Konseyi, insanlar demokratiktoplumlarda yaam boyu bilgi, beceri ve yaklamlarla donatacak politikalariin bir mkemmeliyet merkezi olma roln glendirmelidir... Bu amala,uygun geleneksel mekanizmalar kullanlarak Avrupa standartlaroluturulmas dnlmelidir... ifadeleri yer ald. 2005 MaysndaVarovada yaplan Devlet ve Hkmet Bakanlar 3. Zirvesinde, devlet vehkmet bakanlar Avrupa Konseyinin eitim alannda, Avrupann heryerindeki, tm genlerin eitime eriimini salama ve bu eitimin kalitesiniarttrrken, dier konularn yan sra, kapsaml bir insan haklar eitimininyaygnlatrlmas ynndeki abalarn arttrmasn istedi. Avrupa EitimBakanlar Daimi Konferansnn 22. oturumunda (stanbul, Mays 2007)Eitim Bakanlar Daimi Konferans ve Almanya Federal Eyaletler Kltrleri Bakan, ye lkelerde eitim durumunun ok radikal farkllklargstermesi nedeniyle demokratik vatandalk eitimi/insan haklar eitimiile ilgili bir ereve prensip dokman oluturma fikrine Almanyann ilgi

  • 17

    duymadn, ancak Almanyann, pek ok ye lkenin Avrupa Konseyininyol gstericiliine ihtiya duyabileceini gayet iyi anladn ve herkesinkabul edebilecei bir uzlama yolunun bulunabileceinden emin olduunubelirtti.

    6. Ayn zamanda, genlik politikalar alannda da paralel gelimeler vard.nsan Haklar Eitimi Genlik Program 2000 ylnda, insan haklareitimini balca genlik politikalarna ve genlik uygulamalarna ana akmolarak dahil etme iddiasyla balatld. Genlikten Sorumlu AvrupaBakanlar 7. Konferansnda bakanlar, Avrupa Konseyini, genler iin insanhaklar eitimi konusunda Bakanlar Komitesince bir tavsiye kararoluturulmasna ve bu karara, zellikle de iddetin nlenmesi ve AvrupaKonseyinin nsan Haklar Eitimi Genlik Programndan elde edilendeneyimden yararlanlmas konularnda Avrupada ibirliinin glendiril-mesine ilikin maddelerin de dahil edilmesini tevik ettiler. AvrupaKonseyinin genlik politikalarnda insan haklar eitimine ilikin (2008) 23sayl Tavsiye Kararnda, Bakanlar Komitesi genlik politikalarnda insanhaklar eitiminin temel roln daha da glendirerek insan haklar vedemokrasiyi genlik politikalar iin bir ncelik olarak belirledi ve bupolitikalara genlerin insan haklarndan tam olarak yararlanmalarnnsalanmasn, insanlk onurunun korunmasn ve bu yndeki kararllnntevik edilmesini de dahil etti.

    7. Avrupa Konseyinde meydana gelen bir dier nemli ve konuyla ilgilipolitik gelime de kltrler aras diyaloga artan ilgidir. Bu husus yelkelerde giderek nem kazanmakta ve Avrupa Konseyinin allagelmincelikli konularnn yan sra gndeme gelmektedir. zellikle dedemokratik vatandalk ve insan haklar eitiminin kltrler aras diyalogundesteklenmesi iin nemi, 2008 ylnda yaynlanan Kltrler Aras DiyalogBeyaz Kitabnda teyit edilmitir.1

    8. Ayn srada, kresel apta yaanan gelimeler de, zellikle de BirlemiMilletlerde (BM) ayn eilimi izlemektedir. 10 Aralk 2004te BM GenelKurulu tarafndan onaylanan Dnya nsan Haklar Eitimi Program, ilkaamada ye lke seviyesinde ilk ve orta dereceli okullarda olmak zere,insan haklar eitiminin glendirilmesi ve gelitirilmesi iin iddial hedefleribelirledi. Avrupa Konseyi, Dnya nsan Haklar Eitimi ProgramnnAvrupada uygulanmasnda Birlemi Milletlere resmi bir anlamaerevesinde destek vermektedir.

    1 Kltrler Aras Diyalog Beyaz Kitab: Eit insanlar olarak ve onurlu bir biimde birlikteyaama 118. Bakanlar Seviyesindeki Oturumunda (Strasbourg, 6-7 Mays 2008) AvrupaKonseyi yesi 47 lkenin Dileri bakanlarnca yaynlanmtr.

  • 18

    9. Bu gelimeler karsnda, Avrupa Konseyi Eitim Ynlendirme Komitesiprojenin nc safhas (2006-2009) iin Konseyin DemokratikVatandalk / nsan Haklar Eitimi ile ilgili faaliyet programn kabuletmesinin ardndan demokratik vatandalk/insan haklar eitimine ilikinbir referans erevesi fizibilite etdnn (uygun geleneksel mekanizmalar)hazrlanmasn salad. Bu almann grev kapsamna gre, bu konudabir Avrupa ereve prensip dokmanna olan ihtiyacn incelenmesi; gerekAvrupa Konseyi dahilindeki gerekse dier uluslararas kurululardakimevcut ereve dokmanlarnn incelenmesi, eksikliklerin belirlenmesi;muhtemel bir yeni dokmann getirebilecei katma deerle ilgili bilgilerinsalanmas ve byle bir dokmann ekli ve ieriine ilikin seeneklerinve kapsamnn belirlenmesi gerekiyordu.

    10. eitli lkelerden, ilerinde gerek eitim uzmanlar gerekse genlikkurulularnn temsilcileri bulunan gayri resmi bir uzmanlar grubunun yar-dmyla fizibilite almas hazrlamak zere bir uzman grevlendirildi.Uzman almasn 2007 Nisannda sundu.

    11. Yaplan almada, ereve prensip dokman deyimi, DemokratikVatandalk / nsan Haklar Eitimi (DVE/HE) alannda izlenecek,zerinde mutabk kalnm standartlar ve politikalar ieren, devletlerehitaben oluturulmu (balayc veya balayc olmayan) bir uluslararasbelge anlamnda kullanld. Bu almada, Avrupa Konseyinin demokratikvatandalk alanndaki, kkleri Konseyin insan haklarn, demokrasiyi vehukukun stnln yayma temel misyonuna dayanan gayretlerininbalangc incelendi. almada, tm ortak ilgi alanlarnda ve ye lkeleringiriimlerinde (insan haklar, ulusal aznlklar, sosyal politikalar, terrlemcadele vb.) Avrupa Konseyinin srekli olarak, eitli biimlerde erevedokmanlar hazrladna ve bu dokmanlarn ye lke seviyesinde birodaklanma alan ve yaplacak giriimler iin bir itici g oluturduuna, budokmann, iyi uygulamalarn yaygnlatrlmas ve Avrupa apndastandartlarn ykseltilmesi iin bir vasta oluturduuna dikkat ekildi.almada ayn zamanda, bu konuyla ilgili mevcut enstrmanlar daincelenerek, eksiklik ve yeni bir belgenin getirebilecei art deerler debelirlendi. almada balayc olabilecek veya olmayacak yenienstrmann ne ekilde hazrlanabilecei ve bu enstrmann kapsam veieriinin neler olabilecei de incelendi.

    12. almann sonu blmnde, bu alanda yeni bir ereve prensipdokmannn biim ve ieriinin mzakerelerine gemek zere birprensip kararnn verilmesinin uygun olaca tavsiyesinde bulunuldu.

  • 19

    13. 2007-2008 yllar arasnda sz konusu alma, nce bu amalakurulan Demokratik Vatandalk ve nsan Haklar Eitimi Geici DanmaGrubuna (ED-EDCHR), daha sonra da, almayla ilgili grlerinibildiren eitli Avrupa Konseyi kurulularna: (nsan Haklar YnlendirmeKuruluna (CDDH), Genlikle lgili Ortak Konseye (JCY), Yksek renimYnlendirme Kuruluna (CDESR), Eitim Ynlendirme KomitesiBrosuna (CDED) ve son olarak da 2008 Mart aynda, EitimYnlendirme Komitesi Brosu Genel Kuruluna) sunuldu. Danlan btnkurulular, eitimle ilgili temel sorumluluu olan CDEDye yazlgrlerini sundular. ye lkelerin kendilerine danlan DVE/ HEkoordinatrleri de grlerini CDEDde belirttiler.

    14. Bu deerlendirme dneminde baz gr eilimleri belirdi. almadayer alan, mevcut durumun siyasi ve yasal arka planna ilikin deerlen-dirme ve mevcut ereve prensip dokmanlarnn eksikliklerine ilikinanalizler genelde paylalan deerlendirmelerdi. Yeni bir dokmannnemli katklarnn olaca zerinde de fikir birliine varld. Byle birdokmann ierii konusundaysa, dokmann kapsam ve temelterimlerin net tanmlarnn ve kesin ieriinin bilahare kapsaml olaraktartlaca hedef, ilke ve politikalarn yer ald blmlerin gerekliliizerinde byk lde gr birlii mevcuttu. lkelerin yeni dokmannuygulamasyla ilgili olarak, bir Avrupa Konseyi uzmanlar komitesindedeerlendirilip zerinde gr bildirilecek zere dzenli raporlarsunmasn gerektiren bir harici izleme mekanizmas nerisi zerinde iseayn lde mutabakat salanamad. Bazlar bunun nemli yararlarsalayacan dnrken, dierleri, sz konusu mekanizmann gereksizbir yk getirecei grndeydi. Dokmann ekline gelince, burada dabir gr ayrl mevcuttu. Bazlar dokmann balayc bir dokmanolmas gereini savunurken, dierleri balayc olmasnn gerekmediigrndeydiler.

    15. almann yaplmasn talep eden CDED, 10 Mart 2008de yaptgenel kurulda, dier tm kurulularn grlerini gz nne aldktansonra almay memnuniyetle karlad ve biri balayc, dieri isebalayc olmayan iki ayr versiyondan oluan bir taslak dokmanhazrlayarak ve Demokratik Vatandalk ve nsan Haklar EitimiDanma Grubunun (ED-EDHCR) politika oluturanlar iin temel konularbelgesi zerindeki almalarn da gz nne alarak, ereve prensipdokman zerinde mzakerelere devam etmeye karar verdi. CDEDayn zamanda yelerinden bir blmn taslak dokman hazrlamagrubuna atad ve genel sekreterlikten, eitim ve genlik konusundauzmanl olan dier yeleri de gruba atamasn istedi. CDED aynzamanda iki taslak versiyonun 2009 Mart aynda yapaca toplantda

  • 20

    grlmesine yeterli zaman brakacak ekilde sunulmasn da istedi.

    16. Taslak dokman oluturma grubu Haziran, Eyll ve Kasm 2009daolmak zere defa topland. lk toplantda iki taslak dokmann yasalekli ve genel form ve ierii zerinde gr al veriinde bulunuldu vefizibilite almasnn yazarndan iki metnin ilk taslaklarn yazmasnnistenmesine karar verildi. kinci toplantda, sz konusu iki alternatiftaslak metinle ilgili ilk deerlendirme yapld ve eitli mtalaalardabulunuldu. Bu grler, nc toplantya sunulan yeni taslaklar da gznne alnd. nc toplantda metinler yeniden gzden geirildi vezerinde anlamazlk olan hemen tm konularla ilgili uzla zmlerisaland. Sadece birka deiken, CDED Brosunun Aralktoplantsnda karara balanmak zere brakld. Bro tercihini yapt veCDED genel kuruluna sunulacak taslak metinleri onaylad.

    17. 2009 Mart aynda yaplan CDED genel kurulunda iki taslak metinyelere sunuldu. znde, karlanacak ihtiyalar ve ulalacak amalarayn olduundan, her iki metin de hemen hemen birbirinin aynyd.Aradaki fark, ekille ve metinlerin yasal etkisiyle ilgiliydi; metinlerden biribalayc bir ereve anlama olup, kullanlan dile yaptrmc bir sluphakimdi, dieri ise balayc olmayp, daha yumuak bir dille yazlmt(yaplacaktr yerine yaplmaldr gibi). erik asndan tek byk farkise, izleme blmyle ilgili olup, taslak anlamada, lkelerin raporverdii ve her ne kadar hafif olsa da, harici bir denetimin yer ald birmekanizma sz konusu iken, taslak art metninde, ye lkelerin zdeerlendirme yapmalar esas alnmt.

    18. Yaplan mzakereler sonucunda sz alan tm lke temsilcileri yenibir dokmann kabul edilmesi gerei zerinde gr birliine vard vebyk ounluk balayc olmayan art tercih etti. Komite buna gre 20Mart 2009da resmen kaytlara geen aadaki karar ald:

    Komite:

    - ereve prensip dokmann hazrlayan grubun yaptalmalarn sonucunu memnuniyetle karlamtr;

    - grup tarafndan sunulan iki teklifi inceleyerek, DVE/HE ile ilgilibir art ynnde gr bildirmitir;

    - ye lkelerde DVE/HE prensip ve uygulamalarnn srdrlebilirbir ekilde gelitirilebilmesi iin byle bir artn yararllnvurgulamtr;

    - artn CDEDnin 2010 genel kurulundan nce nihai halegetirilmesi iin bir yol haritas izmitir.

  • 21

    19. Yol haritasnn ilk aamas, tm delegasyonlarn belirli bir miada kadarartn mevcut metni ile ilgili herhangi bir deiiklik teklifini sunmaya davetedilmeleri olmutur. Bu deiiklik nerileri CDEDnin mevcut ve ncekibakanlarndan oluan kk bir grup tarafndan deerlendirilecek,kendilerine fizibilite almasnn yazar yardmc olacak, ve yaplan deer-lendirme deiiklik nerilerini veren ve metin yazma srecine katlmakisteyen delegelerin katlmna ak olacakt. Sz konusu grup 2009Haziran aynda topland ve yaplan nerileri inceleyerek, bir ksmn kabulederken bir ksmn reddetti. Birka teklifle ilgili olarak da, nerilen deiik-lii balang noktas olarak alp, metni daha kapsaml olarak yenidenyazd veya kendi inisiyatifiyle deiiklikler yapt.

    20. CDED Brosu 9-10 Eyll 2009da toplanarak metnin Haziran toplant-snda deiiklik yaplan eklini, Avrupa Konseyi Hukuk Danmanlnnverdii, 4 Eyll 2009 tarihli bilgilerin nda inceledi. Hukuk Danman-lnn verdii bilginin ana noktas, artn Avrupa Konseyi uygulamalarylauyumlu olabilmesi iin, Bakanlar Komitesinin bir Tavsiye kararkapsamnda kabul edilmesinin gerekli olduu idi. Bro, hem gzdengeirilmi metni hem de Hukuk Danmanlnn bilgi yazsn CDEDnin10-11 Aralk 2009da yaplan olaanst toplantsna gnderdi. Bro aynzamanda, bu aklayc notun ilk taslan da dikkate alarak, bu metnigenel kurula gnderdi. CDED yelerinden her iki metin zerindeki grve nerileri istendi.

    21. CDED Aralk ayndaki toplantsnda art metninde yaplmas nerilendeiiklikleri inceledi. Verilen hukuki bilgilerin nda yaplan gzdengeirilmi metni kabul etti. Buna gre, art, Bakanlar Komitesinin TavsiyeKararnn Eki, artn giri blm ise tavsiye kararnn giri blm olarakbelirlendi. Bu formatn, tavsiye kararlar balayc olmadndan, artnbalayc olmama zelliini kukuya yer brakmayacak bir ekilde ortayakoyduuna dikkat ekildi. art metninde yaplan birka deiiklik zerindedaha mutabakata varld. CDED aklayc notla ilgili deiiklik nerileriniele ald ve yeni bir taslan hazrlanmasn istedi.

    22. Komite, 24-26 ubat 2010 tarihlerinde yapt toplantda BakanlarKomitesinin ye lkelere Demokratik Vatandalk (DVE) ve nsan HaklarEitimi (HE) ile ilgili Avrupa artna ilikin tavsiye kararnn ve aklaycnotunun son eklini deerlendirdi. Komite taslak tavsiye kararnonaylamaya ve kabul edilmek zere Bakanlar Komitesine gndermeyekarar verdi. Komite taslak tavsiye kararnn aklayc notunu dikkatealarak, bu notu bilgi iin Bakanlar Komitesine gndermeye karar verdi.

  • 22

    II. Tavsiye kararnn ve artn hkmleriyle ilgili mtalaalar

    Tavsiye karar: giri ve resmi maddeler

    23. Tavsiye karar resmi al maddeleriyle balamakta ve Madde 1de1artn hangi yetkiye dayanlarak kabul edildii aklanmaktadr. Sz konu-su yetki, zellikle de sporla ilgili konularda, artlarn kabul edilmesindedaha nce de kullanlan bir yetkidir. Daha sonraki blmde ise, adetolduu zere, ye lkelerin hangi mlahazalarla art kabul ettiine ilikinaklamalar ve artn k noktas ve amalar yer almaktadr. artnformat Hatrda tutarak, gz nne alarak eklinde balayan bir dizimaddeden olumaktadr ve bu format ayn zamanda antlamastatsndeki dokmanlarda da grlmesine ramen, burada byle birstatnn gstergesi deildir. Bu format hibir zaman balayc olmayanBakanlar Komitesi tavsiye kararlarnda da normal olarak kullanlanformattr.

    24. 2. ve 3. giri maddelerinde, Avrupa Konseyinin temel grevi olaninsan haklarn, demokrasiyi ve hukukun stnln yaygnlatrmagrevi ve eitimin bu amaca ulamada temel bir rol oynad inancnadikkat ekilmektedir. Bu inan da, 1997den itibaren tm DVE/HEprojesinin ve ye lkelerin bu projeye olan kararllnn ve bu amacaulamak iin koyduklar standartlarn bir ifadesi olan artn temelinioluturmaktadr.

    25. 4. ve 5. giri maddelerinde, rnein, gerek Avrupa nsan HaklarSzlemesinde gerekse Birlemi Milletler dokmanlarnda yer alan, ei-timin insan haklarna ve temel zgrlklere saygy glendirmesini vetm bireylerin zgr bir topluma etkin bir ekilde katlmasnn salan-masn (Ekonomik, Sosyal ve Kltrel Haklar Uluslararas Szlemesi1966, Madde 13(1)) gerekli klan eitim hakknn yasal temelleri elealnmakta ve insan haklar konusunun eitim programlarna dahiledilmesinin nemi vurgulanarak, lkelerden bunu gerekletirmeleriniisteyen 1993 Viyana Deklarasyonuna deinilmektedir.

    26. 7-10. giri maddelerinde Bakanlarn balca siyasi deklarasyonlarnave artn kabulne yol aan nemli aamalar oluturan Avrupa Konseyikurumlarnn tavsiye kararlarna deinilmektedir. Pek ok adan, artn

    1 Metinde giri paragraflar numaralandrlmamtr, ancak aklayc notta referansnkolaylatrlmas iin sraya gre numaralandrlmtr. (lk giri paragraf iin 1, ikincigiri paragraf iin 2 ve bu ekilde devam)

  • 23

    en nemli n gstergesi Bakanlar Komitesinin yukarda deinilen vebenzer konular ele alan ve benzer amalar olan (2002)12 sayl TavsiyeKarardr.

    27. 11. giri maddesinde art kresel bir ereveye oturtularak, artn ,Avrupa Konseyinin, Dnya nsan Haklar Eitimi programnn Avrupadablgesel orta olduu dikkate alndnda, ok benzer amalar olanDnya nsan Haklar Eitimi programnn amalarna ulamasna katkdabulunaca ifade edilmektedir.

    28. 12. giri maddesinde, DVE/HE projesinde bir kilometre ta olan ve2005 ylnda yaplan, Eitim Yoluyla Avrupa Vatandalk Yl giriimineatfta bulunulmaktadr. Maddede, artn temel amalarndan biri olan vepek ok ye lkede yerleik olan ve sz konusu giriimle de kantlanan,eitim politikalarnda iyi uygulamalardan yararlanarak, bu uygulamalarnderlenerek Avrupa apnda yaygnlatrlmas hedefi vurgulanmaktadr.

    29. 13. giri maddesinde, eitimin tm art iin geerli olan bir zelliine,4. maddede spesifik olarak belirtilen, ye lkelerin eitim sistemlerininbirbirinden byk farkllklar gsterdiine ve bu farkllklara sayg gsteril-mesinin gerekli olduuna deinilmektedir. Sz konusu farkllklaranayasadan kaynaklanabildii gibi, eitimin ilgili lkede naslyaplandrldna da baldr. Bu itibarla, artta yer alan tm politika veuygulamalar mnferit lkelerce sz konusu anayasal ve yapsalsistemlere sayg gsterilerek uygulanacaktr.

    30. 14. giri maddesinde eitimin bu alannda sivil toplum kurulularnnve genlik kurulularnn oynad role iaret edilmektedir. Gerekten de,yaygn eitim giderek bu kurulular tarafndan salanmaktadr. Bunlarrgn eitimde de nemli bir rol oynamakta olup, pek ok lke, bu ileviin bu kurululara bel balamaktadr. Giriin bu maddesinde de, 10.maddede de, bu kurulularn katklar ve duyduklar destek ihtiyac ortayakonmaktadr.

    31. Bunlar da tavsiye kararnn resmi nihai maddeleri izlemektedir. Bumaddeler, giri maddeleri mahiyetinde olmayp, operasyonelmaddelerdir. O nedenle, kullanlan dil nesnel ifadelerde gzlenenobjektif bir dildir.

  • 24

    Komite, ye lkelerin hkmetlerinin ekteki art temel alan tedbirleriuygulamalarn ve bunlarn eitim ve genlikten sorumlu yetkililere genibir ekilde datmnn yaplmasn tavsiye etmektedir. Son olarak daGenel Sekretere, tavsiye kararn, ayn zamanda Avrupa Konseyi yesiolmayan, Avrupa Kltr Szlemesine taraf olan lkelerinhkmetlerine ve uluslararas kurululara gndermesi talimatverilmektedir. Bu da, demokratik vatandalk ve insan haklar eitiminin,daha geni kapsaml uluslararas niteliini ve yeni artn Avrupa snrlariinde olduu gibi Avrupa snrlar dnda da etkili olmas arzusunuyanstmaktadr.

    art

    Balk

    32. art terimi, uluslararas uygulamalarda hem balayc belgeler, kibunlarn en nls Birlemi Milletler Bildirgesidir, hem de Avrupa BirliiTemel Hak ve Grevler Bildirgesi gibi (2000 ylnda kabul edildii ekliyle,2005 Lizbon Anlamasna gre Avrupa Birlii (AB) yelerinin ou buartn kendileri iin balayc olmas zerinde mutabakata varmken,baz ye lkeler iin sz konusu belge balayc deildir), balaycolmayan belgeler iin kullanlmaktadr. Avrupa Konseyi uygulamasndada, bu terimin anlamnda mphemlik sz konusudur: Avrupa Sosyal art(1961, 1996da gzden geirildi) balaycdr, ancak Genlerin Yerel veBlgesel Yaama Katlmna ilikin Avrupa art (2003) balayc deildir.art ad ve ekli, Avrupa Konseyince bu alanda daha nce kabul edilmidokmanlara gre daha arl olan bir dokmana duyulan arzuyu,yani daha gl bir kararll ifade etme maksadyla seilmitir. Bununlabirlikte, ye lkelerin, Avrupa Konseyi Demokratik Vatandalk Eitimi vensan Haklar Eitimi artnn, uluslararas kamu hukukunda balaycolmamas ynndeki ak niyetleri nedeniyle, nce, konuda kukuya yerbrakmamak zere arta, Szleme statsnde olmayan art altbalnn dahil edilmesi zerinde mutabk kalnmt. Ancak, artntavsiye karar niteliinde kabul edilmesine karar verildikten sonra, szkonusu alt bala gerek kalmamtr, nk tavsiye kararlar ve bunlarnekleri, tanmlar gerei, zaten balayc deildirler. Buna gre, balktansonra, Bakanlar Komitesinin CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Kararkapsamnda kabul edilmitir ifadesinin yer almas zerinde mutabakatavarlmtr. Eer art, ounlukla, artn kabul edilmesine ilikin tavsiyekarar olmakszn yaynlanrsa, ki bu muhtemelen byle olacaktr,yukardaki ifade ile metnin balayc olmayan nitelii, tam ve aklklabelirtilmi olacaktr.

  • 25

    Blm I Genel hkmler

    1. Kapsam

    33. Bu maddede, artn maddi ierii ele alnmaktadr. artn ortayakmas ile sonulanan srete ortaya atlan mlahazalar ve yaplanmzakerelerde, bu tr daha nceki belgelerde dikkat eken bir noksanlkortaya kondu. Bu noksanlk, bu belgelerde sadece demokratikvatandalk eitimi veya sadece insan haklar eitiminin ele alnmolmasyd. Bu artta, iki konuyu farkl, ancak birbiriyle yakndan ilikilikonular olarak ele almak, bilinli olarak yaplm bir seimdi. Bu tr birkapsaml yaklam, yeni belgenin getirecei art deerlerden biri olarakgrld. Bundan sonra ortaya kan bir baka sorun da, birbiriyle ilgiliancak farkl konularn nasl ele alnacayd. Bu konulardan drdmetinde belirtilmektedir. Kltrler aras eitimle, birden fazla kltrnyer ald toplumlarda, karlkl anlay ve sayg iin gerekli olan bilgi,yetkinlik, beceri ve tavrlarn gelitirilmesi yoluyla demokrasininkorunmas ve insan haklarnn gelitirilmesi amalanmaktadr. Eitlikeitimi ve bar eitimi ise aklama gerektirmeyen terimlerdir.UNESCO Genel Mdrnn 2005 Austosunda yaynlad bir raporagre Srdrlebilir kalknma iin eitim, bireyleri, kuaklar aras eitlikve adalete katkda bulunma amacyla evreye nem veren; adil, eitlikive barl bir dnya, srdrlebilir bir dnya idealine bal, sorumluvatandalarn hayata hazrlanmasnn bir parasdr. BM SrdrlebilirKalknma iin Eitim On yl (2005-2014) giriiminin amac, byle bireitimin ve bu eitimin, rgn, yaygn ve algn eitim ve retimprogramlarna dahil edilmesini tevik etmektir. Srdrlebilir kalknmaiin eitimin DVE/HE ile ok ak benzerlikleri bulunmaktadr. Ancak bugiriimin kkleri BM iindeki evreci harekete uzanmaktadr ve ana odaknoktas evreyle ilgilidir. Benzer bir ekilde, artta deinilen tmkonularn byk lde genel DVE/ HE kavramnn kapsad, ancakkonunun zellikle bir blm zerinde younlaan, spesifik bir odaknoktas bulunmaktadr. artn bu ilgili konular dorudan ele almamas,ve ancak, sz konusu konularn DVE/HE ile rtt veya etkileimiinde olduu durumlarda ele alnmas zerinde mutabakata varlmtr.

  • 26

    2. Tanmlar

    34. Her ne kadar projenin birinci safhasnda byk lde tanmlar, kav-ramlar vb. zerinde allmsa da, mevcut ereve prensip dokmanla-rnda hal demokratik vatandalk eitimi ve insan haklar eitimi gibiterimlerle ilgili net tanmlar yoktu. Varsa bile, bunlar terimin anlamndanok, terimin neleri ierdiini uzun ifadelerle anlatyorlard, yani, gerek birtanmdan ziyade, birer tarif niteliindeydiler. Yeni bir dokmann kalemealnmasna ilikin olarak yaplan mzakerelerde, tm politika retenlerinve yeni dokman anlayp uygulamaya alan dierlerinin, temelterimlerin ne anlama geldiini bilmeleri asndan, net, ve zl tanmlaraihtiya olduu konusunda kesinlikle hibir gr ayrl yoktu.

    35. a ve b fkralarndaki iki ana tanm, mevcut tanmlardan yararlanlarakoluturulmutur: demokratik vatandalk eitimi tanm Eitim YoluylaVatandalk Avrupa Yl 2005deki tanmdan, insan haklar eitimi tanmise, BM nsan Haklar Komiserinin brosunca kullanlan tanmdanalnmtr. yle ki, bu tanmlarda kullanlan, yetkinletirme amacylaterimine kadar tanm aynen alnm olup, tanmlarn bundan sonrakiblmleri, zerinde odaklanlan farkl alanlara gre, bir yanda demokratiktoplumda yaam boyu gereken becerileri, dier yanda da tm alanlardainsan haklarnn yaygnlatrlmas ve savunulmasn ierecek ekildefarkllamaktadr. Her iki tanmda da, byle bir eitim sonucunda ortayakanlarn sadece bilgiden olumayp, gerekli giriimlere dnecek biryetkinletirme olduu vurgulanmtr.

    36. c, d, ve e fkralarndaki tanmlar Avrupa Konseyi tarafndan 2002ylnda yaynlanan PUSULA (COMPASS) adl, genlerle insan haklarkonulu el kitabna dayaldr. Dokmann yazm safhasnda bu tanmlargeniletilmi ve daha ayrntl olarak sunulmutur. rnein rgn eitiminbelirleyici zelliklerin-den birinin, bu eitimin sonunda belgelendirildiibelirtilmi ve bu anlama gelen ifadeler tanma dahil edilmitir. rnein,rgn eitimin ayrt edici zelliinin bu eitimin bir diploma ilebelgelendii hakkndaki ortak gr, tanmlarda szcklerle ifadesinibulmutur. Yaygn eitimle ilgili olarak ise, algn eitimlekarlatrldnda yine bir belgelendirmeyle sonulanmakla birlikte, bukarmak noktann metinde dorudan aklanmamas kararlatrlmtr.

    3. DVE ile HE arasndaki iliki

    37. DVE ile HE arasndaki nemli iliki, bu art metnini yazanlarn bildiikadaryla imdiye kadar ilk defa tanmlanmaktadr. 1997 ylnda balayan

  • 27

    srekli programla ilgili Avrupa Konseyi dokmanlarnn ounda, her ikiterim de kullanldnda, normal olarak aralarna bir / iareti konarak buiki terim birlikte yazlm, ancak bu durum, bu iki kavram arasndaki iliki-nin mphem kalmasna yol amtr. Bu durum, fizibilite almasnngrev kapsam iin de geerli olup, sz konusu fizibilite almasnda bukonunun gz ard edilmesinin artk mmkn olmadna ve herhangi biryeni dokmanda konunun ele alnmasnn gerekli olduuna deinilmitir.ki terimin rtt alanlar vardr, nk vatandalk asndan nemliolan, rnein, oy kullanma hakk, ifade zgrl ve toplant zgrlklasik insan haklar olup, DVE alannda yer ald kadar HE alannda dayer almaktadrlar. Bununla birlikte, madde 3n metninde aklk getiril-meye allan bir fark vardr. Belirtildii gibi, bu fark, ama ve uygulama-lardaki bir farktan ziyade, zerinde odaklanlan alan ve kapsam farkdr.

    4. Anayasal yaplar ve ye lke ncelikleri

    38. Bu kapsaml maddede, giri blmndeki 13. maddeyle ilgili olarakele alnan grler zerinde durulmaktadr. Dokmann yazm vemzakereler boyunca, anayasal yaplarnn ve eitim sistemlerinin eitim alannda, dier pek ok Avrupa ibirlii alanndan ok daha fazlaolmak zere byk farkllklar gstermesi nedeniyle, artn hkmleriniuygulamada kullanacaklar vastalar bakmndan, ye lkelerin dahageni bir takdir yetkisine sahip olmalarnn gerei anlalmtr. rneinbaz eitim sistemleri ok merkezi olup, tm retim programlar veyntemleri ye lke hkmeti seviyesinde belirlenmekteyken, dierlerin-de bu ok daha yerinden ynetimle gerekletirilmekte, yerel ynetimlerve mnferit okullar genel hedefler kapsamnda nemli bir zerklie sahipolmaktadrlar. Federal ynetimlerde ise eitimle ilgili sorumluluk federas-yonu oluturan eitli eyaletlerin hkmetlerince stlenilmektedir. te bunedenle de a fkrasna ihtiya domutur. b fkrasnda ise, programboyunca ve zellikle de Eitim Yoluyla Vatandalk Avrupa Yl uygula-masnda ortaya kt zere, farkl ye lkelerin DVE ve HE mevzuatlarve uygulamalar alarndan birbirlerinden ok farkl noktalarda olduklarkabul edilmektedir. Baz lkelerde bu konular retim programnda veuygulamada yllardr yer alrken, dier lkelerde yeni balamaktadr. Bunedenle de ilgili lkelerin bu konulara ilikin ncelikleri ve ihtiyalar farklolacak olup, bu lkeler artn dier blmleri zerinde duracak ve bukonular farkl bir sralamaya gre ele alacaklardr.

  • 28

    Blm II Hedefler ve ilkeler

    5. Hedefler ve ilkeler

    39. artn bundan sonraki yapsna baktmzda 5. Maddede bir dizihedef ve ilkenin genel olarak ifade edildiini ve bunlarn pek oununmteakip, kapsaml 6-16. maddelerde ayrntl olarak ele alndn gr-yoruz. Ancak, 5. Maddenin kaln hatlar ve genel zellii nemini koru-maktadr, her bir nokta daha ileride tek tek detayl olarak ele alnmadiin, bu maddede tm ye lkelerin DVE/HEye ilikin faaliyetleriyle ilgilibilgi verilmektedir.

    40. Bu maddenin giri cmlesindeki rehberlik szc ile biimlendirilenifade nemlidir: buradaki hedefler ve ilkeler yol gstericidir, yani neuygulanacak politikalar, mevzuat ve uygulamalar iin tarif edici birreetedir, ne de arka planda yer alacak bir takm fikirlerden szedilmektedir. Metni kaleme alanlar hem daha kuvvetli (mevzuatlarn vb.aadaki hedef ve ilkeleri temel alarak belirlemelidirler), hem de dahazayf seenekleri (.aadaki hedef ve ilkeleri gz nne almaldrlar)dnmler, ancak mevcut ifadeyi zellikle tercih etmilerdir.

    a. Bu maddede yer alan hedefte, herkese DVE ve HE salanmasnailikin Birlemi Milletler 1993 Viyana Deklarasyonu ve bu hakk, sadecevatanda olanlara deil, lke topraklarnda bulunan herkese yaygnla-tran Avrupa nsan haklar Szlemesi (Madde 1) hatrlatlmaktadr.

    b. Burada, eitimin, zellikle de vatandalk ve insan haklar alanlarndayaam boyu srecek bir sre ve Avrupa Konseyi programlarnn kalcbir konusu olduuna deiniliyor. Srete yer alan paydalarn listesibilinli olarak uzun ve ak ulu (dahil olmak zere) tutulmu olup, hertrl kurum, sivil toplum kuruluu (STK) vb. dahil edilmitir.

    c. Hkmetler, anlalr bir biimde, en fazla etkileyebilecekleri ve paraayrabilecekleri eitim tr olan rgn eitime daha fazla kaynak ayra-caklar halde, bu prensip, bu srete her trl renimin deerliolduunu hatrlatmaktadr.

    d. STKlarn ve genlik kurulularnn vazgeilmez katklar yukarda,giri blmndeki 14. Madde kapsamnda vurgulanmt. Buradadestek konusuna yaplan gndermeden kast, genel bir destek olup,sz konusu finansal veya dier tr destee hak kazanma sz konusudeildir. Bununla birlikte bu ilkede, STKlarn ve genlik kurulularnngerek devletten gerekse dier kaynaklardan salanmak zere, budestee ihtiyac olduu belirtilmektedir. Genlik kurulularna yaplan bu

  • 29

    zel gndermede, renci rgtleri de, insan haklar eitiminin nemliortaklar olarak srece dahil edilmektedirler.

    e. Eitim kurumlarnn bir yandan demokratik ilkelere ve insanlara saygyretip, te yandan hi de demokratik olmayan bir ekilde ynetilmelerianlamsz olur. Okullarda ve dier eitim kurumlarnda demokratikynetiim ihtiyac Avrupa Konseyi programlarnda srekli olarakvurgulanmtr. Bu ilke daha kapsaml 8. Maddede tekrar ele alnmtr.

    f. eitlilie sayg da Avrupa Konseyinin temel ilkelerinden biri olup,(rnein Bak: genlik kampanyalar, (Herkes farkl, herkes eit)DVE/HEnin ana ama ve yararlarndan biri karlkl anlayn artrlmasve atmalarn nlenmesidir. Farkl inan gruplar ve etnik gruplar rneikarlkl anlayn ve saygnn oluturulmas balamnda verilmitir,ancak ayn ilke, aralarnda yanl anlama ve atma ba gsterebilecekdier gruplar iin de geerlidir.

    g. DYE ve HEnin tanmlarnda da olduu gibi, bu ilkede arlk, sadecebilgi ve becerilerin elde edilmesine deil, belirli bir eyleme dntrlme-sine verilmitir.

    h. Bu ilke, daha kapsaml olan 9. Maddede aklk getirildii gibi,eitimin, hizmet ncesi ve hizmet srasndaki safhalar dahil olmak zere,tm aamalar iin geerlidir. Bu ilke, retim gnllleri vekolaylatrclarnn eitilmesine ilikin olanaklar ou kez ok kstl,geici ve yardm salayan kurumlarn desteine bal olan sivil toplumkurulular ve genlik sektr iin zellikle nemlidir.

    i. Bu kadar geni bir yelpazeye yaylm paydalar arasnda ortaklk veibirliini salamak, baz karlarnn kesinlikle ataca ve snrlkaynaklar iin rekabet edeceklerinden, kolay deildir. Bununla birlikte,payda ibirliinin getirdii yararlar ylesine byktr ki, lkelerin bualanda sarf edecekleri her trl gayret karln bulacaktr.

    j. artn bizzat kendisi Avrupa Birliinin 47 lkesinin ve eitim alanndada Avrupa Kltr Szlemesine taraf olan tm devletler arasnda uluslararas ibirliinin bir sonucu olarak ortaya konmutur. artn yasalve siyasi dayana ibirlii olduundan, byle bir ibirliinin gelecekte desrdrlmesi ama ve prensibinin vurgulanmas beklenen bir durumdur.Kendi iinde deerli olmasnn yan sra, bu tr bir ibirlii ve iyiuygulamalarn paylalmas, rnein mkerrer abalar azaltma, sinerjiyikolaylatrma ve maliyetleri drme gibi nemli pratik yararlarsalayabilir.

  • 30

    Blm III Politikalar

    41.artn 6-16. maddelerinde operasyonel hkmler yer almaktadr. Bumaddelerde, 5. Maddede sralanan hedef ve ilkelerin uygulanmasnmmkn klmak zere, belirli alanlara ilikin politikalar yer almaktadr.Genel ifadelerle aklanan politikalar ye lkelere bunlarn nasluygulanaca konusunda kayda deer bir takdir marj brakmaktadr.Tabiatyla, 4. Madde de bu balamda geerlidir (Bak: yukardaki 38.Madde)

    6. rgn genel ve mesleki eitim

    42. Yukarda da belirtildii gibi, Avrupa Konseyinin bu alandaki gayret-lerinin temel noktas, dier eitim biimlerini dlamakszn, bu eitimtrdr. Bunun nedeni bu eitim trnn, lkelerin fark yaratarak sonualabilmeleri daha olas bir alan olmas nedeniyle, nemli yararlarsalamasdr. Bu madde yukardaki 4. Maddenin uygulanmasna iyi birrnek oluturmaktadr nk baz lkelerin anayasalar ve mevcutyaplar merkezi hkmetin retim programnda dorudan deiiklikleryapmalarn mmkn klarken, dier lkelerde merkezi hkmet, bunuyapma yetkisi olan dier yetkili kurumlardan ancak istekte bulunabilmekteve bunlar tevik edebilmektedir. Federal sisteme dayal devletlerdeysefederal hkmetin eitim alannda bir yenilik yapma veya bir taleptebulunma sorumluluu yok gibidir. Benzer bir biimde, baz lkeler bunuok uzun bir sre nce yapm olduundan baka ncelikleri olacak,dier lkeler iinse bu alan ncelikli bir alan olacaktr. art bu farklyntemlerin uygulanmas ve farkl seimler yaplmas iin serbestisalamaktadr. Arada farkllklar olan bir baka alan da, genel vemesleki rgn eitimin yaplandrlmasndaki farkllklardr. Metinde herlkenin kendi sistemine uyarlamasn mmkn klacak bir slupkullanlmtr.

    43. art metnini kaleme alanlar uluslararas sivil toplum kurulularndangelen ve DVE ve HEye, bu eitimlerin deiik seviyelerinde, belirlenendersleri retim programna dahil etmek yerine, yetkinlikleri dahil etmenerisini dikkate almlardr. Yetkinlik terimi akademik literatrdegiderek daha fazla kullanlmakta olan bir terim olup, uygulamada, birbeceri, bilgi ve tutumlar demetini anlatmaktadr. Burada renci hedefleriyerine, alnan eitimin ktlar, yani sonular zerinde durulmakta ve buktlarn karmak ktlar olabilecei de kabul edilmektedir. Yazm grububu modern terminolojinin ekiciliini grm, ancak, bu terimin, evrenselkabul gren retim program teriminin aksine, henz yeterince iyiyerlemedii ve anlalmad sonucuna varmtr. Bununla birlikte, bumaddenin amac, yukardaki 2. Madde ile birlikte okunduunda,

  • 31

    kukusuz, verilen eitimin sadece bilgi aktarmaktan ibaret olmayp, aynzamanda becerilerin gelitirilip, belirli konulardaki tavrlar etkilenerek,toplumda aktif katlmn zendirilmesi ve insan haklarnn savunulmasdr.

    44. kinci cmlede, DVE ve HEnin retim programna dahil edilmesininbir defaya mahsus bir giriim olmayp, retim programnn anlamlklnmas ve retim yntemlerinin etkililiinin salanmas iin, retimprogramnn srekli incelemeden geirilmesi ihtiyac vurgulanmaktadr.

    7. Yksek renim

    45. Yksek renim kurumlar, daha alt seviyedeki eitim kurumlarylakarlatrldnda ortaya kan durum, bu maddede kullanlan eylemlerinifade edilmesinde yansma bulmaktadr: rnein, dhil etmelidir, yerinedahil edilmesine destek olmaldr gibi ifadelerin kullanlmas gibi. Bu,btn lkelerde olmasa da, ou lkede, yksek renim kurumlarnngenelde kendi retim programlar zerinde zerklie sahip olduugereini yanstmaktadr. Ayn hususa, akademik zgrlk balamndada deinilmektedir. Nitekim bu konu, 2007 ylnda yeni bir ereveprensip dokman teklifini incelerken Yksek renim YnlendirmeKomitesinin de ana endie konularndan birini oluturmutu. Yksekrenim kurumlar kukusuz niversiteleri kapsamakla birlikte, bunlarlasnrl deildir

    8. Demokratik ynetiim

    46. Maddenin ilk cmlesinde eitim kurumlarnda demokratik ynetiiminiki ynl yararna deinilmektedir: kendi iinde etkili bir ynetiim yntemiolarak deerli ve yararl olmann yan sra, zellikle de rencileredemokrasiyi ve insan haklarna saygy uygulamal olarak deneyimlemefrsat sunmaktadr. kinci cmle, belirtilen paydalarn, klavuz bilgilerieren dokmanlar ve eitici almalar gibi unsurlar da ierebilecekuygun vastalarla byle bir ynetiime aktif katlmlarnn tevikedilmesiyle ilgilidir. Demokratik ynetiim ayn zamanda, en etkilidemokratik vatandalk altrmas yntemi olduu geni kabul gren,eitimin her seviyesinde anlaml ve srdrlebilir renci katlmnmmkn klacak yaplar da ierebilir.

    47. ngilizce governance szcyle ifade edilen ynetiim kavram(artla ilgili mzakereler de ngilizce olarak yaplmtr) karmak birkavram olup, dier dillere tek bir szckle tercmesi zordur. Ynetiim,sadece ynetme ve karar verme sreci olarak bilinen srecin tesinegeerek, bu srelerin ve kararlarn, zerinde mutabk kalnm deerler

  • 32

    ve tercihlerle olan ilikilerini ierir. Ynetiimin tanmlarndan biri: Ortayakonmu deerlerin ve tercihlerin, sreler ve kurumlar vastasyla, birgrubun ve grubun mnferit yelerinin gvenliini, refahn ve moralgeliimini arttran kolektif eylemlere dntrlmesidir. eklindedir.

    Daha fazla bilgi edinmek isteyenler iin, 2005 ylnda yaplan Yksekrenimde Ynetiim adl konferansla ve bu terimle, anlamyla, tercme-siyle ve pratikteki uygulamasyla ilgili kayda deer tartmalarn yer aldAvrupa Konseyi raporu ok aydnlatc bir dokmandr. Konferansta herne kadar esas itibaryla yksek renim ele alnmsa ve dierkurumlarn ynetiimi baz farkllklar gsterse de, burada belirtilenilkelerin ou pek ok alan iin geerlidir.

    9. Eitici almalar

    48. retmenlerin ve gerek eitim sisteminin iinde gerekse dnda yeralan, rnein genlik liderleri gibi, dierlerinin DVE/HE konularndaeitim almamas halinde, DVE/HE konusunda verilecek eitim etkisiz vetamamen yararsz olacaktr. Bu konu geleneksel konulardan ok farkl birkonudur. Bunun dersini vereceklerin, nce kendilerinin konunun eitiminialmalar gereklidir. Bunu en iyi ekilde retme yntemleri de farkldr verenilmeleri gerekir. Bu maddede, sadece retmenlerin deil,retmenlere konuyu retecek olanlarn eitilmesinin de nemivurgulanmaktadr.

    10. Sivil toplum kurulular, genlik kurulular ve dier paydalarnrol

    49. STKlarn ve genlik kurulularnn DVE/HE eitimindeki rolnnnemi 14. giri maddesinde ve 5.d maddesinde vurgulanmt. Buradakonu bu kurulularn sadece eitim iinin fiilen byk bir blmngerekletirmeleri deil, ayn zamanda konuyla ilgili aratrmalarnyaplmas, hkmet nezdinde lobi faaliyetlerinde bulunulmas vekamuoyunun farkndalnn arttrlmasnda da aktif olmalardr. Bukurulular ayrca, rencilerin, ocuklarn ve genlerin insan haklar vedemokrasi konularnda altrma ve uygulama almalar yapabilecekleriyegane yerlerdir. Bu kurulularn alma ve deerlerinin anlalmas vegrlmesi gerekmektedir ve bu maddenin temel amac da bunusalamaktr. lk iki cmlede, devletin bu kurulularn rolne destek olmave yaptklar ii desteklemedeki kararll zerinde durulmaktadr. 5.dmaddesinde olduu gibi, herhangi bir destek tr konusunda birtaahhtte bulunulmas sz konusu olmayp, salanan destek, lkelerinkaynaklarna ve nceliklerine gre farkllklar gsterecektir. Son cmlededaha geni bir kitleye deinilmekte olup, DVE ve HE eitiminin

  • 33

    yaygnlatrlmas ve duyurulmas iin, zellikle medya ve genel kamuoyuolmak zere, dier oyuncularn da srece dahil edilmesi amalanmak-tadr. Burada kullanlan dil zellikle genel mahiyette olup, lkelerin bumaddeyi kendi durumlarna uygun bir biimde uygulamalarna imkantannmas amalanmtr. Burada, rnein, gazete ilanlar, televizyonreklam kampanyalar, internet siteleri, aile birlii, sendikalar, inangruplar vb. gibi rgtlerle almalar saylabilir.

    11. Deerlendirme kstaslar

    50. Dier herhangi bir eitim trnde olduu gibi, bu eitimin etkililiininde deerlendirildii kstaslar olmaldr. Bu tr kstaslarn oluturulmaskolay deildir, ancak bu konuda kstaslar ve gstergeler oluturulmasiin uluslararas giriimler mevcuttur. Nihayette, her lke kendi kstas-larn oluturacaktr. Ancak, zellikle de Avrupa Konseyi dahilinde,Avrupa devletlerinden oluan blgesel gruplar iinde veya koordinatralar iinde (Bak: aadaki 12.14.15.ve 16. maddeler) deneyimleripaylamak ve ortak kstaslar oluturmak zere uluslararas ibirliindenkayda deer yardm salanabilir. kinci cmlede, kstaslarn oluturul-masnda rencilerden alnacak geri bildirimin nemi vurgulanmaktadr.

    12. Aratrma

    51. Aratrma, deerlendirmeyle yakndan ilgilidir. lk cmlede akaanlatld gibi, aratrmann hkmetlerce yaplmasna gerek yoktur.Nitekim, eitim alanndaki tecrbelere bakldnda, aratrmalarn bykblmnn STKlarca uluslararas dzeyde, ye lke dzeyinde ve belirliprojeler iin devlet fonlar alsalar bile, hkmetten bamsz dierkurumlarca yapld grlmektedir. Aratrmann pek ok amac vearatrmadan yararlanan pek ok grup vardr. Ana amac mevcutdurumun bir deerlendirmesini yaparak, DVE/HE eitimiyle uraanlarnperformanslarn lmelerine ve etkililik ve verimliliklerini arttrarak,verimsiz abalarn azaltp maliyetleri drmelerine yardmc olmaktr.kinci cmlede uzun ancak ak ulu (dierlerinin yan sra) bir muhtemelaratrma konular rnek listesi verilmektedir. Aratrmalarn dier yelkelerle paylalmasna ilikin son cmle, ibirliiyle ilgili 15. ve 16.maddelerle balantldr.

    13. Sosyal birlik beraberlii gelitirmeye, eitlilie deer vermeye,farkllklarla ve atmalarla ba etmeye ynelik beceriler

    52. Bu maddede, 5.f maddesindeki prensip ayrntl olarak ele alnmaktaolup, o maddeyle ilgili grler buras iin de geerlidir. Burada,

  • 34

    DVE/HEnin bir ders olarak retilmesi gibi dar bir anlayn tesinegeilerek, DVE/HE ilkelerinin eitimin her alannda uygulanmas tevikedilmektedir. Bu anlayn z, eitlilikler ieren bir toplumda,farkllklara sayg gstererek, atmalar iddete bavurmadan zmekavuturarak, birlikte yaamay renmektir. DVE/HEnin tanmlarndada aklk getirildii zere, DVE/HE sadece ve hatta ilke olarak bilgi ileilgili deil, beceriler edinip mevcut davran ve tavrlarn deitirilmesiyleilgilidir. Burada, zellikle de gerek fiziksel, gerek psikolojik olarakuygulanan veya giderek artan bir ekilde internet ortamnda (siber-kabadaylk) grlen, okullara musallat olabilen, kabadaylk ve tacizolarak adlandrlan trlerde ayrmclk ve iddet gibi, tm ayrmclk veiddet trleriyle mcadeleye zel olarak deinilmektedir.

    Blm IV Deerlendirme ve ibirlii

    14. Deerlendirme ve inceleme

    53. art metnini kaleme alan grup, ye lkelerinin ounun, ortayakara- ca maliyetler de dahil olmak zere, eitli nedenlerle haricidenetleme sistemlerine taraftar olmadn hatrda tutarak, her bir yelkenin kendi kendini deerlendirecei bir sistemi tercih etmilerdir.Byle bir deerlendir- menin hem dzenli aralklarla yaplmas hem deyaplan deerlendirmenin takibi ve izlenmesi gerekmektedir. Bu madde,deerlendirme kstaslarna ilikin 11. maddeyle, aratrma ile ilgili 12.maddeyle ve ibirliiyle ilgili 15. maddeyle ilgilidir. kinci cmlede spesifikolarak ye lkelerin deerlendirme srecinde dierleriyle ibirlii yapmaseeneine deinilmekte, nc cmlede ise lkelerin bu konudaAvrupa Konseyinden yardm isteyebilecei belirtilmektedir. Her ikiyaklam da ok yararl olabilir, ancak, tamamen istee balseeneklerdir.

    15. Mteakip faaliyetlerde ibirlii

    54. Bu maddede, Avrupa Konseyi ye lkeleri arasnda bu konuda1997den beri sregelen mkemmel ibirliini devam ettirerek buibirliinin, artn uygulanmasndan sonraki mteakip faaliyetler zerindeodaklandrlmas arzu edilmektedir. Fkralardan ; a,c ve d, esasitibariyle hkmetlerin kendileri iindir. Dier b ve e fkralar ise,hkmetlerin kendi lkelerinde yaayan insanlarn ve kurulularnibirliini gelitirmeleri ve desteklemeleriyle ilgilidir. Avrupa apnda yelke DVE/HE koordinatrleri ve STK ve genlik kuruluu alar yllariinde bu konuda ok ey baarmlardr. Ama bu balantlar ve bunlarnyaratt sinerjiyi tevik etmektir. Benzer bir ekilde, hkmetler birliktehareket ederek israfa yol aacak mkerrer eylemlerden kanacak ve kt

  • 35

    kaynaklar daha verimli kullanacaklardr.

    55. c fkrasnda geen derleme teriminden kast, iyi uygulamalarndaha geni apl uygulanacak bir tr norma dntrlmesidir. Budzenleyici nitelikte olabilir ancak daha ok bir klavuz veya tavsiyelerdizisi eklinde olacaktr. Mahiyeti itibariyle byle bir kodifikasyon, her birye lkenin kendi yetki alannda uygulanmak zere benimsemesi iindir,ancak birka lkenin birden uygulayaca, zerinde mutabk kalnm birrehber veya kurallar dizisi de mmkndr. Nitekim, artn bizatihi kendisiiyi uygulamalarn derlenmesine bir rnek oluturmaktadr.

    16. Uluslararas ibirlii

    56. Bu maddeyle, ibirlii kapsam, Avrupa Konseyi ile DVE/HEkonusunda ortaklk yapan uluslararas kurulular, esas olarak BirlemiMilletleri, Avrupa Birliini ve Avrupada Gvenlik ve birlii Tekilatnkapsayacak ekilde geniletilmektedir. Bu drt kuruluun genel sekreterlikseviyesinde yakn irtibat vardr ve konuyla ilgili nemli ortak toplantlardzenlemilerdir. Ancak bu maddede ye lkeler arasnda ve hatta yelke dahilinde bu konuda daha yakn ilikiler tevik edilmektedir. nkou kez, bir uluslararas kuruluta alan bir devlet memurunun bakabir uluslararas kuruluta ayn konuda yrtlmekte olan almadanhaberdar olmad grlmektedir. Bu maddenin amac artn, ve artdorultusunda benimsenen politika ve uygulamalarn yararlarn gerekAvrupada gerekse Avrupann tesinde geni bir ekildeyaygnlatrmaktr. Kukusuz bu madde ayn zamanda dier uluslararaskurulularn da yesi olan ye lkelerin, deneyimlerini ve iyiuygulamalarn bu kurulularla dorudan doruya paylamalarn hibirekilde engellememektedir.

  • Avrupa Konseyi Yaynlar sat temsilcileri

    BELKALa LibrairieEuropenne - TheEuropean BookshopRue de lOrme, 1BE-1040 BRUXELLESTel.: +32 (0)2 231 04 35Fax: +32 (0)2 735 08 60E-mail: [email protected]://www.libeurop.be

    Jean De Lannoy/DL ServicesAvenue du Roi 202 KoningslaanBE-1190 BRUXELLESTel.: +32 (0)2 538 43 08Fax: +32 (0)2 538 08 41E-mail: [email protected]://www.jean-de-lannoy.be

    BOSNA HERSE Roberts Plusd.o.o. Marka Marulia 2/VBA-71000, SARAJEVOTel.: + 387 33 640 818Fax: + 387 33 640 818E-mail: [email protected]

    KANADARenouf Publishing Co. Ltd.1-5369 Canotek RoadCA-OTTAWA, Ontario K1J 9J3Tel.: +1 613 745 2665Fax: +1 613 745 7660Toll-Free Tel.: (866) 767-6766E-mail: [email protected]://www.renoufbooks.com

    HIRVATSTANRoberts Plus d.o.o.Marasovieva 67HR-21000, SPLITTel.: + 385 21 315 800, 801, 802, 803Fax: + 385 21 315 804E-mail: [email protected]

    EK CUMHURYETSuweco CZ, s.r.o.Klecakova 347CZ-180 21 PRAHA 9Tel.: +420 2 424 59 204Fax: +420 2 848 21 646E-mail: [email protected]://www.suweco.cz

    DANMARKAGADVimmelskaftet 32DK-1161 KBENHAVN KTel.: +45 77 66 60 00Fax: +45 77 66 60 01E-mail: [email protected]://www.gad.dk

    FNLANDYAAkateeminen KirjakauppaPO Box 128 Keskuskatu 1FI-00100 HELSINKITel.: +358 (0)9 121 4430Fax: +358 (0)9 121 4242E-mail: [email protected]://www.akateeminen.com

    FRANSALa Documentation franaise(diffusion/distribution France entire)124, rue Henri BarbusseFR-93308 AUBERVILLIERS CEDEXTl.: +33 (0)1 40 15 70 00Fax: +33 (0)1 40 15 68 00E-mail:[email protected]://www.ladocumentationfrancaise.fr

    Librairie Klber1 rue des Francs BourgeoisFR-67000 STRASBOURGTel.: +33 (0)3 88 15 78 88Fax: +33 (0)3 88 15 78 80E-mail: [email protected]://www.librairie-kleber.com

    ALMANYA/AVUSTURYAUNO Verlag GmbHAugust-Bebel-Allee 6DE-53175 BONNTel.: +49 (0)228 94 90 20Fax: +49 (0)228 94 90 222E-mail: [email protected] http://www.uno-verlag.de

    YUNANSTANLibrairie Kauffmann s.a.Stadiou 28GR-105 64 ATHINAITel.: +30 210 32 55 321Fax.: +30 210 32 30 320E-mail: [email protected]://www.kauffmann.gr

    MACARSTANEuro Info ServicePannnia u. 58.PF. 1039HU-1136 BUDAPESTTel.: +36 1 329 2170Fax: +36 1 349 2053E-mail: [email protected]://www.euroinfo.hu

    TALYALicosa SpAVia Duca di Calabria, 1/1IT-50125 FIRENZETel.: +39 0556 483215Fax: +39 0556 41257E-mail: [email protected]://www.licosa.com

    MEKSKAMundi-Prensa Mxico, S.A. De C.V.Ro Pnuco, 141 Delegacon CuauhtmocMX-06500 MXICO, D.F.Tel.: +52 (01) 55 55 33 56 58Fax: +52 (01) 55 55 14 67 99E-mail: [email protected]:// www.mundiprensa.com.mx

    HOLLANDARoodveldt Import BVNieuwe Hemweg 50NL-1013 CX AMSTERDAMTel.: + 31 20 622 8035Fax.: + 31 20 625 5493Website: www.publidis.orgEmail: [email protected]

    NORVEAkademikaPostboks 84 BlindernNO-0314 OSLOTel.: +47 2 218 8100Fax: +47 2 218 8103E-mail: [email protected]://www.akademika.no

    POLONYAArs Polona JSC25 Obroncow StreetPL-03-933 WARSZAWATel.: +48 (0)22 509 86 00Fax: +48 (0)22 509 86 10E-mail: [email protected]://www.arspolona.com.pl

    PORTEKZLivraria Portugal(Dias & Andrade, Lda.)Rua do Carmo, 70PT-1200-094 LISBOATel.: +351 21 347 42 82 / 85Fax: +351 21 347 02 64E-mail: [email protected]://www.livrariaportugal.pt

    RUSYA FEDERASYONUVes Mir17b, Butlerova ul.RU-101000 MOSCOWTel.: +7 495 739 0971Fax: +7 495 739 0971E-mail: [email protected]://www.vesmirbooks.ru

    SPANYAMundi-Prensa Libros, s.a.Castell, 37ES-28001 MADRIDTel.: +34 914 36 37 00Fax: +34 915 75 39 98E-mail: [email protected]://www.mundiprensa.com

    SVREPlanetis Srl16 chemin des PinsCH-1273 ARZIERTel.: +41 22 366 51 77Fax: +41 22 366 51 78E-mail: [email protected]

    BRLEK KRALLIKThe Stationery Office LtdPO Box 29GB-NORWICH NR3 1GNTel.: +44 (0)870 600 5522Fax: +44 (0)870 600 5533E-mail: [email protected]://www.tsoshop.co.uk

    AMERKA BRLEK DEVLETLERve KANADAManhattan Publishing Co2036 Albany Post RoadUSA-10520 CROTON ON HUDSON, NYTel.: +1 914 271 5194Fax: +1 914 271 5886E-mail: [email protected]://www.manhattanpublishing.com

    Avrupa Konseyi YaynlarFR-67075 STRASBOURG Cedex

    Tel.: +33 (0)3 88 41 25 81 Fax: +33 (0)3 88 41 39 10 E-mail: [email protected] Website: http://book.coe.int

  • ID10955

    Eitimin, Avrupa Konseyinin temel deerleri olan: demokrasi, insan haklar vehukukun stnlnn yan sra, insan haklar ihlallerinin nlenmesinde de hayati birrol vardr. Daha genel anlamda eitim, giderek daha byk lde, iddetin,rkln, arln, yabanc dmanlnn, ayrmcln ve hogrszlnartmasna kar bir savunma yntemi olarak grlmektedir. Bu konuda giderekartan farkndalk, Avrupa Konseyi Demokratik Vatandalk ve nsan Haklar Eitimi(EDC/HRE) artnn, CM/Rec(2010)7 sayl Tavsiye Karar kapsamnda AvrupaKonseyinin 47 ye lkesince kabul edilmesiyle yansma bulmutur. art genikapsaml istiareler sonucunda birka yl sren bir alma neticesindehazrlanm olup balayc deildir. art, vatandalk ve insan haklar konularylailgilenen herkes iin nemli bir bavuru belgesi olacaktr. Belgenin ye lkelerdebu konularda harekete geilmesi iin bir odak noktas ve katalizr olmann yan sra,Avrupada ve tesinde iyi uygulamalarn yaygnlatrlmas ve standartlarnnykseltilmesi iin bir vasta olaca mit edilmektedir.

    www.coe.int

    The Council of Europe has 47 member states, covering virtually the entirecontinent of Europe. It seeks to develop common democratic and legalprinciples based on the European Convention on Human Rights and otherreference texts on the protection of individuals. Ever since it was founded in1949, in the aftermath of the Second World War, the Council of Europe hassymbolised reconciliation.

    ISBN 978-92-871-7031-6

    8/US$16http://book.coe.int

    Council of Europe Publishing