autoreferat 2. posiadane dyplomy, stopnie naukowe

of 31/31
AUTOREFERAT 1. Marek Józef Banach 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/artystyczne z podaniem nazwy, miejsca i roku ich uzyskania oraz tytułu rozprawy doktorskiej: Magister pedagogiki specjalnej - mgr Tytuł pracy: Postawy młodzieży niedostosowanej społecznie wobec możliwości kierowania własnym losem; Promotor: prof. dr hab. Stanisław Palka; Uniwersytet Jagielloński, Instytut Pedagogiki, Kraków 1988 r. Doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki - dr Tytuł pracy: Pedagogiczne aspekty pracy Amatorskich Zespołów Folklorystycznych; Promotor: prof. dr hab. Józef Kuźma, Recenzenci: prof. dr hab. Janusz Gajda, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin; prof. dr hab. Marian Śnieżyński, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej, Kraków 2000 r. 3.Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych/artystycznych: 1987 - 1988 Dom Kultury Kolejarza w Krakowie, instruktor zespołu folklorystycznego 1988 - 1989 Ośrodek Szkolno Wychowawczy dla Dzieci Głuchych w Krakowie, wychowawca 1988 - 1992 Miejski Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji w Chrzanowie, instruktor - choreograf zespołu folklorystycznego 1989 - 1991 Studium Nauczycielskie w Młoszowej, nauczyciel 1995 - 2012 Akademia Ignatianum, Kraków, adiunkt 1990 - i nadal Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Wydział Pedagogiczny, Kraków, adiunkt 1990 - 2001 Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, instruktor - choreograf zespołu folklorystycznego. 4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki

Post on 31-Oct-2021

3 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe/artystyczne – z podaniem nazwy, miejsca i roku
ich uzyskania oraz tytuu rozprawy doktorskiej:
Magister pedagogiki specjalnej - mgr
wasnym losem;
Uniwersytet Jagielloski, Instytut Pedagogiki, Kraków 1988 r.
Doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki - dr
Tytu pracy: Pedagogiczne aspekty pracy Amatorskich Zespoów Folklorystycznych;
Promotor: prof. dr hab. Józef Kuma,
Recenzenci: prof. dr hab. Janusz Gajda, Uniwersytet Marii Curie-Skodowskiej, Lublin;
prof. dr hab. Marian nieyski, Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej
w Krakowie
3.Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych/artystycznych:
1987 - 1988 Dom Kultury Kolejarza w Krakowie, instruktor zespou folklorystycznego
1988 - 1989 Orodek Szkolno Wychowawczy dla Dzieci Guchych w Krakowie,
wychowawca
1988 - 1992 Miejski Orodek Kultury Sportu i Rekreacji w Chrzanowie, instruktor
- choreograf zespou folklorystycznego
1995 - 2012 Akademia Ignatianum, Kraków, adiunkt
1990 - i nadal Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Wydzia Pedagogiczny, Kraków, adiunkt
1990 - 2001 Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, instruktor - choreograf zespou
folklorystycznego.
4. Wskazanie osignicia wynikajcego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003r.
o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki
(DZ. U. nr 65, poz. 595 ze zm.):
Cykl tematycznie powizanych publikacji skadajcy si na projekt habilitacyjny
pt. Problematyka Podowego Zespou Alkoholowego. Na cykl skada si 29 publikacji,
w tym:
18 rozpraw opublikowanych w recenzowanych publikacjach zwartych.
4.1. Lista tekstów budujcych projekt habilitacyjny:
Szczegóowy wykaz bibliograficzny skadajcy si na projekt habilitacyjny
(chronologicznie, podzia wedug kategorii wydawniczych).
4.1.1 Monografie autorskie:
1/ M. Banach, I. Kowalewski, Alkoholizm wród modziey. Kompendium wiedzy
dla pedagogów i pracowników socjalnych, Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2014, ISBN
978-83-64028-63-2
2/ Banach M., Matejek J., W trosce o zdrowie dziecka i twoje. Podowy Zespó Alkoholowy
(FAS) – kompendium wiedzy, Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016, ISBN 978-83-64028-
95-3
3/ Banach M., Matejek J., W trosce o zdrowie dziecka i Twoje. Spektrum Poalkoholowych
zaburze podu. Profilaktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2019,
ISBN 978-83-8084-304-2
4/ Banach M., Ewolucja wiedzy studentów i modziey na temat Podowego Zespou
Alkoholowego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2019, ISBN 978-83-8095-657-5.
4.1.2. Redakcja pracy zwartej:
1/ (red.) Banach M., Dzieci wymagajce specjalnej opieki zdrowotnej. Fetal Alkohole
Syndrome (Zespó Alkoholowy Podu) i Fetal Alcoholoe Efects (Efekt Alkoholowy Podu),
Fundacja Owiecenia Publicznego, Kraków 2004, ISBN 83-918055-0-6
2/ (red.) Banach M., Alkoholowy Zespó Podowy. Teoria, diagnoza, praktyka, WAM, Kraków
2011, ISBN 978-83-7611-070-4 (Ignatianum), ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM)
4.1.3. Artykuy w recenzowanych czasopismach punktowanych z listy MNiSW:
1/ Banach M., Funkcjonowanie dziecka z FASD w rodowisku rodzin zastpczych,
[w:] „Wychowanie Na Co Dzie”, Nr 6 (249), 2014
2/ Banach M., Matejek J., Uczniowie szkó ponadgimnazjalnych o Spektrum Poalkoholowych
Uszkodze Podu (FASD), [w:] „Wychowanie w rodzinie”, Tom XVI, 2/2017
3/ Banach M., Matejek J., Teoretyczne aspekty pracy z dzieckiem z FASD w rodzinie
zastpczej, [w:] „Ruch Pedagogiczny”, 2018
4.1.4. Artykuy w pozostaych czasopismach:
1/ Banach M., Michalik B., Goods start method when working with an FAS child
in elementary school, [w:] „Acta et Commentationes. tiine ale Educaiei. Revista
tiintificia”, Nr 1(10), Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C
2/ Banach M., Matejek J., Knowledge regarding fetal alcohol syndrome (FASD) spectrum
in various environments, [w:] „Comparative studies, Acta et Commentationes. tiine
ale Educaiei. Revista tiintificia”, Nr 2(11), Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C
4.1.5. Rozprawy naukowe w recenzowanych pracach zwartych:
1/ M. Banach, Sposoby postpowania z dziemi z Alkoholowym Zespoem Podowym, [w:]
Socialni pedagogika ve stredni Evrope. Inovace z nove trendy, Institut Mezioborovych Studi,
Brno, Czechy 2010, ISBN: 978-80-87128-15-4, s. 545-551
2/ M. Banach, Funkcjonowanie rodziny z dzieckiem chorym na Alkoholowy Zespó Podu, [w:]
Rodzina podmiotem i kreatorem komunikacji spoecznej, N. Pikua (red.), Wydawnictwo
Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawa II, Kraków 2010, ISBN 978-83-7438-256-4,
s. 89-98
3/ M. Banach, Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespoem Podu, [w:] Sociální
pedagogika v souvislostech globální krize, Institut Mezioborových Studií, Brno, Czechy 2011,
ISBN 978-80-87182-16-1, s. 25-31
4/ M. Banach, Specyfika picia alkoholu przez kobiety w Polsce, [w:] Alkoholowy Zespó
Podowy. Teoria, diagnoza, praktyka, red. M. Banach, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011,
ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM), ISBN 978-83-7614-070-4 (Ignatianum), s. 103-132
5/ M. Banach, Strategie, zasady i metody pracy z dzieckiem z FAS, [w:] Alkoholowy Zespó
Podowy. Teoria, diagnoza, praktyka, red. M. Banach, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011,
ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM), ISBN 978-83-7614-070-4 (Ignatianum), s. 297-326
6/ M. Banach, Profilaktyka Alkoholowego Zespou Podu w szkole, [w:] Dilemata sociální
pedagogikyv postmoderním svt, Miroslav Bargel, jr., Emília Janigová, Ewa Jarosz (red.),
Institut Mezioborových Studií, Brno, Czechy, 2012, ISBN 978-80-87182-27-7, s. 479-493
7/ M. Banach, FAS jako czynnik wykluczenia spoecznego osób dorosych, [w:] Owiata
dorosych wobec jednostek i grup de-faworyzowanych – ku spoecznej spójnoci, Z. Szarota
(red.), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2012, ISBN 978-83-
7271-723-8, s.126-138
8/ M. Banach, Problemy szkolne dziecka z FAS, [w:] Dziecko i rodzina, J. Matejek, R. Spyrka-
Chlipaa (red.), Koo Kwadratu, Kraków 2013, ISBN 978-83-64342-00-4, s. 136-148
9/ M. Banach, Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespoem Podu w zastpczym
rodowisku rodzinnym, [w:] Sociální pedagogika v kontextu ivotních etap lovka, M.
Bargel, jr., E. Janigová, E. Jarosz , M. Jzl (red.), Institut Mezioborových Studií, Brno,
Czechy 2013, ISBN 978-80-87182-43-7, s. 97-109
10/ M. Banach,Profilaktyka Alkoholowego Zespou Plodu, [w:] Sociální pedagogika ve
slub lovku a spolenosti, S. Neslušanová, I. Emmerová, E.Jarosz (red.), Institut
Mezioborových Studií, Brno, Czechy 2014, ISBN 978-80-88010-01-2, s. 93-105
11/ M. Banach, Pracownk socjalny wobec problemów rodziny wychowujacej dziecko z
alkoholowym zespoem podu, [w:] Ako Najst zmysel ivota v socialnej praci s rizikovnymi
skupinami, E. iakova (red.), Katedra socialnej prace Filozofickej fakulty UPJS Kosice,
Koszyce Sowacja 2014, ISBN 978-80-8152-140-9 s. 288-309
12/ M. Banach, Zagroenia zwizane ze spoywaniem alkoholu w wiadomoci studentów
krakowskich uczelni, [w:] M. Banach, D. Bonk, J. Daszkiewicz (red.), Wielowymiarowo
trudnoci wspóczesnego czowieka, Orodek Wydawniczo-Poligraficzny SIM, Warszawa
2014,ISBN 978-83-64157-17-2, s. 101-116
13/ M. Banach, Knowledge of Students about Fetal Alcohol Syndrome, [w:] Aktualne
problemy edukacji i spoeczestwa, T.1, Jarosaw, Rosja 2014, ISBN 978-5-904729-88-2, s.
60-64
14/ M. Banach, I. Kowalewski, Knowledge of teachers and young people's about Fetal
Alcohol Syndrome, [w:] Wokó czowieka w aspekcie psychosomatyki, T. 2, I. Kowalewski,
R. Abramciów (red.) Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2015, ISBN 978-83-65432-03-2,
s. 261-278
15/ M. Banach, Wiedza na temat FAS wród nauczycieli maopolskich przedszkoli i szkó
podstawowych, [w:] Sociální pedagogika ve svtle spoleenského, institucionálního a
individuálního ohroení, Silvia Neslušanová, Miriam Niklová, Ewa Jarosz (red.), Institut
Mezioborových Studií, Brno, Czechy 2015 ISBN 978-80-88010-04-3, s. 621-631
16/ M. Banach, M. Lubiska-Bogacka, Work with child Fetal Alcohol Spectrum Disorder,
[w:] Universalism of work in the context of the Polish and European civilizational challenges,
M. Banach, M. Lubiska-Bogacka, A. Szwedzik (red.), Wydawnictwo "scriptum", Kraków
2015, ISBN 978-83-64028-76-2, s.185-199
17/ M. Banach, W. Kogut, FASD - Aspekty metodyczno-wychowawcze, [w:] Wspóczesne
wyzwania – wokó interesariuszy pomocy spoecznej, J. Matejek, E. Zdebska (red.),
Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016, ISBN 978-83-65432-37-7, s.111-126
18/ M. Banach, J. Matejek, Praca z dzieckiem z FASD w rodzinie, [w:] Pedagogika wobec
problemów ycia w spoeczestwie ryzyka. Diagnoza-Terapia-Profilaktyka, M. Ostrowska,
D. Marzec (red.), Wydawnictwo Naukowe Wyszej Szkoy Biznesu, Dbrowa Górnicza 2017,
ISBN 978- 83-65621-17-7, s. 69-86
4.2. Omówienie celu naukowego ww. prac i osignitych wyników wraz z omówieniem
ich wykorzystania:
Na mój dorobek naukowy skada si cznie 106 pozycji. S to: 3 monografie
autorskie (w tym jedna zagraniczna), 3 monografie wspóautorskie, 3 monografie
wieloautorskie pod redakcj naukow (w tym 1 zagraniczna), 12 monografii wieloautorskich
pod wspóredakcj (w tym 5 zagranicznych), 16 artykuów w czasopismach (w tym
7 zagranicznych), 72 artykuy w monografiach wieloautorskich (w tym 29 w zagranicznych).
Dodatkowo opracowaem 9 hase w sownikach, 1 recenzj, 1 sprawozdanie z konferencji
naukowej oraz 5 recenzji wydawniczych. Peny wykaz opublikowanych prac znajduje si
w zaczniku.
Po uzyskaniu stopnia doktora opublikowaem cznie 98 opracowa. W tym wszystkie
monografie autorskie, wspóautorskie, monografie wieloautorskie pod redakcj
i wspóredakcj, 14 artykuów w czasopismach oraz 66 artykuów w monografiach
wieloautorskich.
Prace naukowe publikowane po uzyskaniu stopnia doktora nauk humanistycznych
w zakresie pedagogiki oscyluj wokó problematyki pedagogiki spoecznej. Cykl
habilitacyjny obejmuje 29 pozycji. Jak prezentowaem powyej na cykl skada si
1 monografia autorska, 3 monografie wspóautorskie, 1 redakcja monograficzna, 1 redakcja
monografii wieloautorskiej, 5 artykuów w czasopismach oraz 18 artykuów
w recenzowanych monografiach wieloautorskich (w tym 8 zagranicznych).
Przedstawiony do oceny dorobku habilitacyjnego cykl powizanych ze sob
tematycznie publikacji zatytuowaem „Podowy Zespó Alkoholowy - od teorii
do praktyki”.
W przedstawionym cyklu mona wyróni trzy podstawowe obszary tematyczne:
1/ Wiedza na temat zagroe zwizanych ze spoywaniem alkoholu przez kobiety w czasie
ciy i Podowego Zespou Alkoholowego;
2/ Funkcjonowanie rodziny i dziecka z Podowym Zespoem Alkoholowym oraz specyfika
pracy z dzieckiem naraonym na prenataln ekspozycj alkoholow;
3/ Profilaktyka spektrum poalkoholowych zaburze podu.
Publikacje, które konstytuuj ten cykl, eksponuj wyniki moich docieka badawczych
i teoretycznych, a take wytyczaj nowe kierunki. Badania zawarte w przedstawionych
tekstach miay na celu przyblienie treci dotyczcych, stosunkowo nowej i zaledwie
od dwudziestu lat eksplorowanej, tematyki naukowej zwizanej z wystpowaniem
w spoeczestwie problemów dzieci, rodziców, realizatorów pieczy zastpczej
czy nauczycieli, a zwizanych z prenataln ekspozycj podu na alkohol czyli choroby jak
jest Podowy Zespó Alkoholowy (z ang. FAS – Fetal Alcohol Syndrome). W tym kontekcie
wanym celem byo zdiagnozowanie skali wystpowania zjawiska oraz wiedzy o nim samym,
opisanie mechanizmów powstawania i konsekwencji jakie niesie ze sob dla samego dziecka
i jego rodowiska. Kolejny wany cel to opracowanie praktycznego modelu dziaa
o charakterze pomocowym, uwzgldniajcym specyfik oddziaywa wychowawczych,
opiekuczych, edukacyjnych czy wreszcie profilaktycznych ukierunkowanych na dziecko,
rodzin i szeroko rozumiane rodowisko, w którym realizuje si rozwój dziecka
dowiadczajcego negatywnych konsekwencji wystpowania tego zjawiska.
O specyfice moich zainteresowa badawczych w duym stopniu przesdzi fakt
ukoczenia szkolenia na trenera zastpczego rodowiska rodzinnego podczas kursu
zorganizowanego przez Stowarzyszenie Rodzin Zastpczych i Adopcyjnych „Pro Familia”
w Krakowie. Wraz z uzyskaniem uprawnie do prowadzenia szkole z kandydatami
na rodziców zastpczych i podjciem takich dziaa w Stowarzyszeniu, zainteresowaem si
stosunkowo nowym w Polsce zjawiskiem opisywanym jedynie w publikacjach Pastwowej
Agencji Rozwizywania Problemów Alkoholowych czyli Podowym Zespoem
Alkoholowym. Zjawisko to, wynikajce z faktu spoywania alkoholu przez kobiety w ciy,
dotykao swoimi negatywnymi konsekwencjami w szczególnoci dzieci przyjmowane
do rodowisk pieczy zastpczej tj. do placówek socjalizacyjnych, rodzin zastpczych,
rodzinnych domów dziecka czy wreszcie rodzin adopcyjnych. Skala tego zjawiska okazaa si
znaczca. Wiele rodzin po adoptowaniu dzieci czy przyjciu do opieki zastpczej
sygnalizowao niespecyficzne problemy z jakimi stykaj si w codziennej praktyce
opiekuczo-wychowawczej. Zachowania dzieci powierzonych ich opiece w znacznej mierze
odstaway od wczeniej zaobserwowanych i dowiadczanych w tych rodowiskach. Brak
waciwej diagnozy, niemono znalezienia waciwych i adekwatnych do sytuacji metod
i form pracy z tymi dziemi, sprawiao opiekunom wiele trudnoci. Pracownicy orodków
adopcyjnych nie zawsze byli w stanie pomóc im w tej sytuacji.
W 2001 roku Stowarzyszenie „Pro Familia” otrzymao zaproszenie na organizowany
po raz pierwszy w Polsce - wiatowy Dzie FAS do Ldzin. Tam, za spraw organizatorów
czyli Stowarzyszenia Zastpczego Rodzicielstwa Oddzia lski i Miejskiego Orodka
Pomocy Spoecznej, po raz kolejny zetknem si z problematyk Podowego Zespou
Alkoholowego. Szczególnie utkwio mi w pamici wystpienie specjalnego gocia
-Toni Hager - zaoycielki organizacji "Kidscanlearn" ze Stanów Zjednoczonych,
która w bardzo przystpny sposób uwiadomia uczestnikom czym jest FAS i z jakimi
problemami musz poradzi sobie dzieci i ich rodzice dotknite tym zjawiskiem.
Przez kolejne lata uczestniczyem w wiatowych Dniach FAS, biorc udzia w obradach
plenarnych i specjalistycznych kursach, jakie przy okazji organizatorzy proponowali
uczestnikom. Udzia w tych konferencjach zainspirowa mnie do tego stopnia, e zaczem
poszukiwa dodatkowych informacji na ten temat.
Pierwszym efektem moich dziaa bya redakcja ksiki powiconej tej
problematyce, która ukazaa si dziki wspópracy z Fundacj Owiecenia Publicznego
i Wydziaem Spraw Spoecznych Urzdu Miasta Krakowa (Dzieci wymagajce specjalnej
opieki zdrowotnej. Fetal Alcohol Syndrome (Zespó Alkoholowy Podu) i Fetal Alcohole
Effects (Efekt Alkoholowy Podu), Fundacja Owiecenia Publicznego, Kraków 2004, ISBN
83-918055-0-6). Publikacj, w której zawarte s podstawowe informacje o FAS otrzymay
instytucje i osoby zajmujce si problematyk zwizan z profilaktyk alkoholow, piecz
zastpcz, opiek i wychowaniem dzieci i modziey.
Wanym elementem wpisujcym si w specyfik dziaa zwizanych
z propagowaniem wiedzy na temat Podowego Zespou Alkoholowego byo zorganizowanie
przeze mnie w 2004 roku w Wyszej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum”
w Krakowie Konferencji Naukowej pod nazw „IV wiatowy Dzie FAS”. Uczestniczyy
w niej z referatami uznane polskie autorytety w tej problematyce tj. Magorzata Klecka
ze Stowarzyszenia Zastpczego Rodzicielstwa Oddzia lski w Ldzinach
oraz Piotr Raczyski z Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.
W tym okresie zacza si moja kilkuletnia wspópraca z Penomocnikiem Zarzdu
Województwa Maopolskiego ds. Profilaktyki i Przeciwdziaania Uzalenieniom,
która zaowocowaa midzy innymi organizacj i szkoleniem Penomocników Prezydentów,
Burmistrzów ds. Profilaktyki i Przeciwdziaania Uzalenieniom w Zakopanem
2-4. 03. 2005 r., gdzie przeprowadziem szkolenie na temat Wybrane zagadnienia zwizane z
FAS i FAE. Uczestniczyem take w Ogólnopolskiej Kampanii „Cia bez alkoholu”
zorganizowanej przez PARPA i realizowanej od wrzenia 2007 do wrzenia 2008 roku.
Jednoczenie prowadziem w tym czasie, wraz ze studentami, badania dotyczce skali
zagroe zwizanych ze spoywaniem alkoholu w ciy. Wyniki zaprezentowaem
w referacie na konferencji zorganizowanej przez przedstawicieli PARPA oraz Penomocnika
Zarzdu Województwa Maopolskiego ds. Profilaktyki i Przeciwdziaania Uzalenieniom,
otwierajcej kampani spoeczn „Cia bez alkoholu” w Krakowie. Przedstawiem je take
na konferencji oraz w materiaach przygotowanych na VIII wiatowy Dzie FAS
w Ldzinach (M. Banach, Z. Konieczna, wiadomo kobiet dotyczca zagroe zwizanych
z piciem alkoholu w czasie ciy, [w:] VIII wiatowy Dzie FAS. FASD jako problem caej
rodziny. Rónorodne aspekty terapii, PARAPA, Ldziny 2008).
Kolejne wane przedsiwzicie naukowe to organizacja w 2010 roku konferencji
naukowej „Alkoholowy Zespó Podu. Teoria, diagnoza, praktyka” w Wyszej Szkole
Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie.
zwizane tematycznie z problematyk prenatalnej ekspozycji na alkohol (Uwarunkowania
i wzory marginalizacji spoecznej wspóczesnej modziey, Uniwersytet Jagielloski, Kraków
2006, referat: Strategie postpowania z dzieckiem z FAS; W trosce o twoje dziecko. FAS – czyli
Podowy Zespó Alkoholowy, Papieska Akademia Teologiczna, Kraków 2008, referat:
Strategie postpowania z dzieckiem z FAS; Pozna, zrozumie, pokocha dziecko z FAS, PCPR
Wieliczka, Niepoomice 2008, referat: wiadomo kobiet dotyczca zagroe zwizanych
z piciem alkoholu podczas ciy; Nie pij za jego zdrowie, czyli czym jest FAS, Wydzia Nauk
Spoecznych Papieskiej Akademii Teologicznej, Kraków 2009, referat: Postawy modziey
ponadgimnazjalnej wobec problematyki FAS).
Pola moich docieka naukowych i badawczych zwizanych z FAS s w tamtym
okresie coraz szersze i wpywaj na ich kontynuacj w kolejnych latach. Problematyka
Podowego Zespou Alkoholowego jest coraz czstszym tematem opracowa publikowanych
przeze mnie w dostpnych ródach. Dziki wspópracy z pracownikami naukowymi
Katolickiego Uniwersytetu w Ruomberoku, Uniwersytetu Karola w Pradze
oraz Uniwersytetem Kardynaa Stefana Wyszyskiego w Warszawie mam moliwo
dzielenia si swoj wiedz take w innych orodkach naukowych. Uczestniczc w programie
Erasmus, kilkakrotnie prowadziem zajcia dla studentów tych uczelni na temat problematyki
FAS. Równie na stau naukowym zrealizowanym na Uniwersytecie Kardynaa Stefana
Wyszyskiego oraz wykadach na zaproszenie przeprowadzonych na tej wanie uczelni
miaem moliwo prezentowania wyników swoich bada. Wspópraca nawizana w czasie
tych wyjazdów zaowocowaa uczestnictwem w szeregu midzynarodowych konferencji
naukowych (wykaz konferencji w zaczniku), na których w gównej mierze koncentrowaem
si na problematyce zwizanej z rónymi aspektami i konsekwencjami spoywania alkoholu
przez kobiety w czasie ciy.
Moja dziaalno zwizana z omawian problematyk, w okresie od obrony pracy
doktorskiej w 2000 roku, nadal przejawia si w dziaaniach zwizanych z:
- zdobywaniem wiedzy na temat podowego zespou alkoholowego,
- podejmowaniem bada naukowych koncentrujcych si wokó zagadnie zawizanych
ze szkodliwoci spoywania alkoholu przez kobiety w czasie ciy,
- badaniem wiedzy o FAS w rónych rodowiskach,
- opracowaniem i przyblianiem sposobów pracy z dzieckiem z FAS rodzicom, opiekunom
zastpczym, nauczycielom, wychowawcom i pracownikom socjalnym.
4.2.1. Cykl publikacji tworzcy projekt habilitacyjny:
Na cykl habilitacyjny Podowy Zespó Alkoholowy - od teorii do praktyki skadaj si
opracowania dotyczce szeroko rozumianej problematyki Podowego Zespou Alkoholowego.
W kontekcie tak postawionego tytuu podjem si zadania odpowiedzenia na kilka
podstawowych pyta:
Jaka jest wiedza modych ludzi dotyczca zagroe zwizanych ze spoywaniem alkoholu,
w tym spoywania go przez kobiety w ciy?
Jaka jest wiedza na temat mechanizmów powstawania i konsekwencji Podowego Zespou
Alkoholowego?
Czym jest i czym si charakteryzuje spektrum poalkoholowych zaburze podu?
Jak mona pomóc dziecku z FAS, jego rodzinie i innym osobom zaangaowanym w proces
opieki i wychowania dziecka z FAS?
Jakie strategie, metody i formy pracy stosowa, aby móc skutecznie przeciwdziaa
problemom powstaym w efekcie prenatalnej ekspozycji na alkohol?
Jak planowa, na czym opiera i jak realizowa dziaania profilaktyczne dotyczce
Podowego Zespou Alkoholowego?
Odpowiedzi na postawione pytania znalazy odzwierciedlenie w moich publikacjach.
W przedstawionym cyklu mona wyróni trzy podstawowe obszary tematyczne:
1/ Wiedza i praktyczne dziaanie, czyli mechanizmy i problemy pojawiajce si w spektrum
poalkoholowych zaburze podu, funkcjonowaniu rodziny i dziecka z Podowym Zespoem
Alkoholowym oraz specyfika pracy z dzieckiem poddanym prenatalnej ekspozycji na alkohol.
2/ Profilaktyka spektrum poalkoholowych zaburze podu.
3/ Wiedza na temat zagroe zwizanych ze spoywaniem alkoholu przez kobiety w czasie
ciy i Podowego Zespou Alkoholowego.
Na pierwszy obszar skadaj si nastpujce opracowania:
Monografie autorskie:
1/ M. Banach, I. Kowalewski, Alkoholizm wród modziey. Kompendium wiedzy
dla pedagogów i pracowników socjalnych, Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2014, ISBN
978-83-64028-63-2
2/ Banach M., Matejek J., W trosce o zdrowie dziecka i twoje. Podowy Zespó Alkoholowy
(FAS) – kompendium wiedzy, Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016, ISBN 978-83-64028-
95-3
1/ (red.) Banach M., Dzieci wymagajce specjalnej opieki zdrowotnej. Fetal Alkohole
Syndrome (Zespó Alkoholowy Podu) i Fetal Alcoholoe Efects (Efekt Alkoholowy Podu),
Fundacja Owiecenia Publicznego, Kraków 2004, ISBN 83-918055-0-6
2/ (red.) Banach M., Alkoholowy Zespó Podowy. Teoria, diagnoza, praktyka, WAM, Kraków
2011, ISBN 978-83-7611-070-4 (Ignatianum), ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM)
Artykuy w recenzowanych czasopismach punktowanych z listy MNiSW:
1/ Banach M., Funkcjonowanie dziecka z FASD w rodowisku rodzin zastpczych,
[w:] „Wychowanie Na Co Dzie”, Nr 6 (249), 2014, lista B, pkt 6
2/ Banach M., Matejek J., Teoretyczne aspekty pracy z dzieckiem z FASD w rodzinie
zastpczej, [w:] „Ruch Pedagogiczny”, 2018, lista C, pkt 10
Artykuy w czasopismach:
1/ Banach M., Michalik B., Goods start method when working with an FAS child
in elementary school, [w:] Acta et Commentationes. tiine ale Educaiei. Revista tiintificia
Nr. 1(10), Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C
Rozprawy naukowe w recenzowanych pracach zwartych:
1/ Banach M., Sposoby postpowania z dziemi z Alkoholowym Zespoem Podowym,
[w:] Socialni pedagogika ve stredni Evrope. Inovace z nove trendy, Institut mezioborovych
studi, Brno, Czechy 2010, ISBN: 978-80-87128-15-4, s, 545-551
2/ Banach M., Funkcjonowanie rodziny z dzieckiem chorym na Alkoholowy Zespó Podu,
[w:] Rodzina podmiotem i kreatorem komunikacji spoecznej, N. Pikua (red.), Wyd. Nauk.
Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawa II, Kraków 2010, ISBN 978-83-7438-256-4, str. 89-98
3/ Banach M., Strategie, zasady i metody pracy z dzieckiem z FAS, [w:] Alkoholowy Zespó
Podowy. Teoria, diagnoza, praktyka, (red.) M. Banach, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011,
ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM), ISBN 978-83-7614-070-4 (Ignatianum), s. 297-3264/
Banach M., Pracownk socjalny wobec problemów rodziny wychowujacej dziecko
z alkoholowym zespoem podu, [w:] Ako Najst zmysel ivota v socialnej praci s rizikovnymi
skupinami, E. iakova (red.), Katedra socialnej prace Filozofickej fakulty UPJS Kosice,
Koszyce, Sowacja 2014, ISBN 978-80-8152-140-9 s. 288-309
5/ M. Banach, W. Kogut, FASD - Aspekty metodyczno-wychowawcze, [w:] Wspóczesne
wyzwania – wokó interesariuszy pomocy spoecznej, J. Matejek, E. Zdebska (red.),
Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016, ISBN 978-83-65432-37-7, s.111-126
6/ M. Banach, J. Matejek, Praca z dzieckiem z FASD w rodzinie, [w:] Pedagogika wobec
problemów ycia w spoeczestwie ryzyka. Diagnoza-Terapia-Profilaktyka, Wydawnictwo
Naukowe Wyszej Szkoy Biznesu, Dbrowa Górnicza 2017, ISBN 978- 83-65621-17-7,
s. 69-86
7/ Banach M., Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespoem Podu, [w:] Sociální
pedagogika v souvislostech globální krize, Institut Mezioborových Studií, Brno, Czechy 2011,
ISBN 978-80-87182-16-1, s. 25-31
8/ FAS jako czynnik wykluczenia spoecznego osób dorosych, [w:] Owiata dorosych wobec
jednostek i grup de-faworyzowanych – ku spoecznej spójnoci, Z. Szarota (red.),
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2012, ISBN 978-83-7271-
723-8, s.126-138
9/ Banach M., Problemy szkolne dziecka z FAS, [w:] Dziecko i rodzina, J. Matejek, R. Spyrka-
Chlipaa (red.), Koo Kwadratu, Kraków 2013, ISBN 978-83-64342-00-4, s. 136-14810/
Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespoem Podu w zastpczym rodowisku
rodzinnym, [w:] Sociální pedagogika v kontextu ivotních etap lovka, M. Bargel, jr.,
E. Janigová, E. Jarosz , M. Jzl (red.) Brno 2013, ISBN 978-80-87182-43-7, s. 97-109
Pierwszy obszar tematyczny rozpoczynaj teksty o charakterze teoretycznym,
przybliajce specyfik poalkoholowych zaburze w funkcjonowaniu dziecka na rónych
paszczyznach. Podowy Zespó Alkoholowy powstaje w wyniku niszczcego dziaania
alkoholu na poszczególne organy rozwijajcego si podu. W szczególnoci koncentruj si
one w mózgu dziecka. Zakócaj równowag hormonaln, ograniczaj zdolno oyska
do transportu tlenu i substancji organicznych. Alkohol wpywa odwadniajco na organizm,
niszczy ciany tkanek; wysuszajc mózg powoduje, e jest on znacznie mniejszy i dodatkowo
uszkadza struktury mózgowe np. módek, hipokamp, paty czoowe czy ciao modzelowate.
Uszkodzenia mózgu wywouj wystpowanie szeregu zaburze w rozwoju. Mog one
dotyczy motoryki maej i duej, zaburze sensorycznych i pamici, trudnoci spoecznych,
jzykowych, psychicznych czy samodzielnego funkcjonowania, na co zwracali uwag
w swoich opracowaniach: M. Klecka. K. Liszcz, M. Komorowska, S.N. Mattson, T. Jadczak
-Szumio, P. Raczyski, A. Streissguth, K. Stratton i wielu nich autorów.
Wikszo badaczy dzieli powstae zaburzenia na pierwotne i wtórne (A. Streissguth,
T. Kellermann, F. Bookstein, H. Barr, P. O’Malley). Do pierwotnych mona zaliczy:
trudnoci w funkcjach wykonawczych np. kopoty z organizacj i planowaniem, trudnoci
w przewidywaniu; problemy z pamici i pojciami abstrakcyjnymi; niemono
generalizowania; kopoty komunikacyjne i jzykowe, spowolniony rytm mylenia
czy przetwarzania suchowego; impulsywno (T. Jadczak-Szumio, S. Rich, K. O'Malley,
J. Hankin). Do wtórnych natomiast nale: problemy z nauk, depresja, zachowania
samobójcze, skonno do uzalenie, zaleno od innych, kopoty z prawem, ucieczki
z domu czy bezrobocie (M. Klecka, A. Streissguth, K. Stratton, P. Raczyski). Waciwe
zaplanowanie pracy z dzieckiem z FASD ma na celu pomoc w wychodzeniu z trudnoci,
ograniczanie i eliminowanie zaburze wtórnych, utrudniajcych codzienne funkcjonowanie
na rónych poziomach. Sukces w pracy z dzieckiem zaley w duej mierze od wyczucia,
empatii, dowiadczenia, zaangaowania i konsekwencji dziaania rodzica, opiekuna,
nauczyciela, wychowawcy. Oczywicie warunkowany bdzie take znajomoc
odpowiednich dla dziecka strategii i zasad, jakie naley przestrzega, metod i form pracy
jakie mona stosowa. Naley zatem stwierdzi, e ten obszar tematyczny obejmuje prace
o charakterze teoretyczno- metodycznym.
dla pedagogów i pracowników socjalnych, Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2014, s. 39-56
zawiera analiz teoretyczn dotyczc Podowego Zespou Alkoholowego i koncentruje si
na przedstawieniu najwaniejszych informacji o jego specyfice. Przedstawiam w tekcie
mechanizmy powstawania FAS, histori bada, objawy pierwotne i wtórne zaburze,
problematyk diagnozowania oraz podstawowe informacje na temat pracy z dzieckiem
dotknitym tym problemem. W kolejnym tekcie Dzieci wymagajce specjalnej opieki
zdrowotnej. Fetal Alkohole Syndrome (Zespó Alkoholowy Podu) i Fetal Alcoholoe Efects
(Efekt Alkoholowy Podu), Fundacja Owiecenia Publicznego, Kraków 2004, pojawiaj si
ogólne informacje na temat opisywanego zespou zaburze, jego specyfiki oraz uwagi
dotyczce organizowania szeroko rozumianej opieki zdrowotnej, koncentrujce si
na potrzebach dzieci w rónym wieku oraz dziaaniach, jakie naley podejmowa w celu
ograniczenia niepodanych form zachowa i stworzeniu warunków do optymalnego rozwoju
dziecka z FAS i FAE. Temu celowi podporzdkowana jest take opracowana i zredagowana
przeze mnie monografia Alkoholowy Zespó Podu. Teoria Diagnoza Praktyka, Wydawnictwo
WAM i Wyszej Szkoy Filozoficzno-Pedagogicznej ”Ignatianum”, Kraków 2011
(rec. J. Mastalski, M. Gejdos), zawierajca 20 tekstów rónych autorów. Treci opracowania
podzieliem na pi podstawowych kategorii: - to spoeczno-pedagogiczne, - teoretyczne
aspekty FAS, - wiedza o FAS w badaniach, - diagnoza FAS oraz - praca z dzieckiem z FAS.
W pierwszej czci (zawierajcej siedem artykuów) autorzy przedstawiaj ogólne to
spoeczno-pedagogiczne na jakim moe dochodzi do pojawiania si zaburze zwizanych
z prenataln ekspozycja na alkohol. Mamy tu zatem prace przybliajce specyfik i to
zachowa zwizanych ze spoywaniem alkoholu (T.W. Gierat, N. Pikua, E. Szyszka,
M. Savrnochova, S. Dvorska, M. Banach). Autorzy zwracaj uwag na uwarunkowania
spoywania alkoholu, skal, skutki i specyfik spoywania przez kobiety. Druga cz
opracowania zawiera teoretyczne odniesienia do poalkoholowych zaburze funkcjonowania
dziecka. Na t cz skadaj si trzy artykuy odnoszce si do rozwoju prenatalnego,
skutków oddziaywania alkoholu na pód i funkcjonowania dziecka z nabytymi w okresie
podowym zaburzeniami (I. Kowalewski, J. Klimczak, B. Sarnacka). W czci trzeciej
zebraem artykuy prezentujce wyniki bada dotyczce wiedzy o FAS (P. Hejnold,
M. Domalik, M. Gomóka, M. Borowy, M. Adamek). Autorzy zamieszczonych tekstów
poddali badaniom grupy modziey, studentów i nauczycieli z rónych rodowisk. Wyniki ich
bada nie napawaj optymizmem i wskazuj na znaczne braki wiedzy o zjawiskach
i konsekwencjach spoywania alkoholu w czasie ciy. W czci czwartej (zawierajcej dwa
teksty) ujte zostay problemy diagnostyczne syndromu poalkoholowego (M. Mrozowska,
K. Frczek). Autorki wskazuj na gówne problemy z diagnozowaniem zjawiska
oraz przybliaj zaoenia tzw. waszyngtoskiej koncepcji diagnostycznej i sposobu
klasyfikowania stopnia zaburze u osób podanych prenatalnej ekspozycji na alkohol. Kolejna
- pita i zarazem ostatnia - cz zawiera wskazania do pracy z dzieckiem z FAS w oparciu
o trzy teksty metodyczne (B. Kaczmarska, M. Gawor, M. Banach). Jeden z nich to tekst
mojego autorstwa (Strategie, zasady i metody pracy z dzieckiem z FAS). W artykule
przybliam podstawowe zaoenia jakie w pracy z dzieckiem naley wykorzystywa,
a do których zaliczam: ograniczenie stymulacji, zmniejszenie nadwraliwoci
polisensorycznej, konsekwencj, stao, polisensoryczno bodców, motywacj wewntrzn
i zaburzenia przywizania. Zasady jakich naley przestrzega w pracy to np. konkret, stao,
rutyna, prostota, szczegóowo, reguy czy nadzór. Wszystkie one daj szans na osignicie
sukcesu w pracy z dzieckiem z FAS. Przybliam trzy strategie i specyfik pomocy
edukacyjnej dla dziecka oraz moliwe do zastosowania metody zwizane z rónorodnymi
zaburzeniami wystpujcymi u dzieci chorych na Podowy Zespó Alkoholowy.
Do omówionej powyej problematyki nawizuj kolejne teksty z tego obszaru. Mona je
podzieli na dwie podstawowe kategorie. Pierwsza porusza problemy zwizane
z funkcjonowaniem dziecka chorego na Podowy Zespó Alkoholowy, jego funkcjonowaniem
w rodzinie, pieczy zastpczej czy jako osoby dorosej. Druga natomiast ujmuje metodyczne
aspekty pracy z dzieckiem z FASD w rónych rodowiskach.
Badania (S. Streissguth, H. Barr, J., Kogan, F. Bookstein) prowadzone z udziaem
modziey i dorosych z FAS wykazuj, e prawie jedna trzecia z nich nigdy nie mieszkaa
z matkami biologicznymi, tylko co dziesita osoba mieszkaa z obojgiem rodziców
biologicznych, a zaledwie kilka procent nadal mieszka z biologicznymi rodzicami lub jednym
z nich. A zatem wiedza o problemach funkcjonalnych dziecka z FASD jest warunkiem
podstawowym skutecznoci oddziaywa opiekuczo-wychowawczych w rónych
rodowiskach. Naprzeciw tym potrzebom wychodz treci zawarte w artykuach:
Funkcjonowanie dziecka z FASD w rodowisku rodzin zastpczych, [w:] „Wychowanie
Na Co Dzie”, Nr 6 (249), 2014, lista B, pkt 6; Teoretyczne aspekty pracy z dzieckiem
z FASD w rodzinie zastpczej, [w:] „Ruch Pedagogiczny”, 2018, lista C, pkt 10
(wspóautorstwo z J. Matejek); Funkcjonowanie rodziny z dzieckiem chorym na Alkoholowy
Zespó Podu, [w:] Rodzina podmiotem i kreatorem komunikacji spoecznej, N. Pikua (red.),
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawa II, Kraków 2010, ISBN 978-
83-7438-256-4, s. 89-98; Praca z dzieckiem z FASD w rodzinie, [w:] Pedagogika wobec
problemów ycia w spoeczestwie ryzyka. Diagnoza-Terapia-Profilaktyka, Wydawnictwo
Naukowe Wyszej Szkoy Biznesu, Dbrowa Górnicza 2017, ISBN 978- 83-65621-17-7,
s. 69-86 (wspóautorstwo z J. Matejek); Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespoem
Podu, [w:] Sociální pedagogika v souvislostech globální krize, Institut Mezioborových
Studií, Brno, Czechy 2011, ISBN 978-80-87182-16-1, s. 25-31; Funkcjonowanie dziecka
z Alkoholowym Zespoem Podu w zastpczym rodowisku rodzinnym, [w:] Sociální
pedagogika v kontextu ivotních etap lovka, M. Bargel, jr., E. Janigová, E. Jarosz , M. Jzl
(red.), Institut Mezioborových Studií, Brno, Czechy 2013, ISBN 978-80-87182-43-7,
s. 97-109.
Badacze, zarówno amerykascy jak i polscy, udokumentowali zaburzenia w budowie
i strukturze mózgu wywoujce nieprawidowoci w przebiegu rónorodnych funkcji u dzieci
z FAS. Korzystanie z moliwoci technik obrazowania komputerowego (A. Urbanik,
P. Kosiski, S. Astley, A. Brooks, K. Kerns) wykazao, e prenatalna ekspozycja na dziaanie
alkoholu wpywa na wielko kory mózgowej, módku, ciaa modzelowatego
czy hipokampu. W zwizku z tym, e alkohol spoywany przez kobiet w ciy wpywa
na tak wiele istotnych obszarów mózgu, dzieci z FAS charakteryzuj si wystpowaniem
u nich rónorodnych zaburze. Obszary, w których wystpuj trudnoci to np. sfera:
inteligencji, pamici, rozwizywania problemów, koncentrowania uwagi i koordynacji
ruchowej. Osoby z syndromem FAS borykaj si z rónymi problemami natury fizycznej,
psychicznej oraz spoecznej. Dua rozbieno pomidzy dojrzaoci w tych trzech sferach
sprawia, e osoby te maj trudnoci z prawidowym funkcjonowaniem w rodowisku.
Na swej drodze stykaj si z rónymi problemami, sporód których najpowaniejszym wydaje
si by niezrozumienie ze strony otoczenia. Osoby z FASD postrzegane s jako
niezorganizowane, niesystematyczne, leniwe czy nieodpowiedzialne. Negatywne skutki picia
alkoholu w czasie ciy wywoujce zaburzenia o rónym charakterze specyficzne
dla Alkoholowego Zespou Podu to:
zaburzenia somatyczne takie jak:
cechy dysmorficzne twarzy, wród których do najbardziej charakterystycznych
naley brak philtrum czyli rynienki podnosowej oraz cieczenie górnej wargi,
inne znieksztacenia np.: zdeformowane uszy, niedorozwój pytki paznokci
u rk i nóg, krótka szyja, deformacje koci i stawów,
psychiczne i umysowe wynikajce z uszkodzenia mózgu:
objawy zwizane z funkcjonowaniem orodkowego ukadu nerwowego
np. nadpobudliwo, nadwraliwo na dotyk i dwik, zaburzenia snu, skonnoci
depresyjne, trudnoci z samokontrol,
trudnoci z myleniem abstrakcyjnym, opónienie mowy,
inne nieprawidowoci:
- zaburzenia rozwoju seksualnego,
- problemy z prawem.
elementem pojawajcym si w powyszych tekstach s kwestie zwizane z zaoeniami
i sposobami pracy z dzieckiem z FASD.
Ten wtek w szerszym wymiarze pojawia si w cile metodycznych opracowaniach
i stanowi drug kategori pojawiajac si w tym obszarze. Przedstawiam tu cznie siedem
pozycji. Nale do nich: FASD - Aspekty metodyczno-wychowawcze, [w:] Wspóczesne
wyzwania – wokó interesariuszy pomocy spoecznej, J. Matejek, E. Zdebska (red.),
Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016, ISBN 978-83-65432-37-7, s.111-126
(wspóautorstwo z W. Kogut); FAS jako czynnik wykluczenia spoecznego osób dorosych,
[w:] Owiata dorosych wobec jednostek i grup de-faworyzowanych – ku spoecznej spójnoci,
Z. Szarota (red.), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2012,
ISBN 978-83-7271-723-8, s.126-138; Problemy szkolne dziecka z FAS, [w:] Dziecko i
rodzina, J. Matejek, R. Spyrka-Chlipaa (red.), Koo Kwadratu, Kraków 2013, ISBN 978-83-
64342-00-4, s. 136-148; Goods start method when working with an FAS child in elementary
school, [w:] Acta et Commentationes. tiine ale Educaiei. Revista tiintificia Nr. 1(10),
Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C; Sposoby postpowania z dziemi z Alkoholowym
Zespoem Podowym, [w:] Socialni pedagogika ve stredni Evrope. Inovace z nove trendy,
Institut mezioborovych studi, Brno, Czechy 2010, ISBN 978-80-87128-15-4, s, 545-551;
Strategie, zasady i metody pracy z dzieckiem z FAS, [w:] Alkoholowy Zespó Podowy. Teoria,
diagnoza, praktyka, red. M. Banach, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011, ISBN 978-83-7505-
851-2 (WAM), ISBN 978-83-7614-070-4 (Ignatianum), s. 297-326; Pracownk socjalny wobec
problemów rodziny wychowujacej dziecko z alkoholowym zespoem podu, [w:] Ako Najst
zmysel ivota v socialnej praci s rizikovnymi skupinami, E. iakova (red.), Katedra socialnej
prace Filozofickej fakulty UPJS Kosice, Koszyce, Sowacja 2014, ISBN 978-80-8152-140-9
s. 288-309.
Analizujc specyfik pracy z dzieckiem z FASD naley zwróci uwag na szereg
problemów, z jakimi spotyka si rodzic czy opiekun. Po pierwsze powinno si skoncentrowa
na zaburzeniach zachowania, które najczciej objawi si w postaci nadaktywnoci,
ogólnego pobudzenia, nieustpliwoci, pasywnoci, wybuchowoci, impulsywnoci,
rozdranienia, problemami ze snem, zoliwoci, nadwraliwoci na dotyk oraz dwiki,
trudnociami z adaptacj, problemami z organizacj, nisk samoocen, trudnociami
z samokontrol, atwym popadaniem w depresj, problemami z absencj, kopotami ze sfer
seksualn. Po drugie mona take mówi o zaburzeniach moliwoci poznawczych,
czyli w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej, zdolnoci rozróniania ksztatów,
rozumienia poj abstrakcyjnych, procesu uczenia si, koncentracji uwagi, elastycznoci
w rozwizywaniu problemów oraz zaburzeniach w sprawnym przyjmowaniu i przetwarzaniu
informacji. Typowym problemem z jakim spotykamy si u osób z FASD jest brak skupienia
i koncentracji, który czsto bywa nieprawidowo diagnozowany jako zespó deficytu uwagi
z nadpobudliwoci ruchow. Pojawia si upoledzenie w zakresie mylenia abstrakcyjnego.
Dzieci z prenatalnym spektrum zaburze maj problemy ze zrozumieniem takich poj jak:
czas, pienidz, mio, rado itp. Nie potrafi rozwiza swoich problemów, czsto wracaj
do rozwiza, które nie przyniosy oczekiwanych skutków, nie s w stanie uczy si
na bdach, nie wycigaj wniosków, wic wielokrotnie popeniaj te same, nie potrafi si
zorganizowa i planowa swojej i innych przyszoci. Maj problemy w relacjach
interpersonalnych. S ufne, atwowierne, mona by rzec - naiwne. Konsekwencj tego jest
czste ich wykorzystywanie przez innych ludzi, z wykorzystywaniem seksualnym wcznie.
Dzieje si tak dlatego, e nie umiej waciwie odczytywa uczu oraz emocji innych ludzi,
brak im dystansu. Nie s w stanie odczyta podtekstów, które ukryte s w mimice, gestach
oraz sowach. S to osoby spoecznie i emocjonalnie niedojrzae. Bardzo powanym
problemem wynikajcym z Alkoholowego Zespou Podu s zaburzenia socjalizacji
czyli nabywania umiejtnoci spoecznych przez dziecko. Ma ono kopoty z nawizaniem
przyjani i znajomoci odpowiednich do jego wieku, przejawianiu umiejtnoci zabawy
adekwatnych do wieku i sytuacji. Nie umie zaangaowa si we wspóprac na poziomie
odpowiednim do wieku i zgodnie ze zdolnociami kognitywnymi, ma te problemy
z efektywnymi waciwym rozwizywaniem sytuacji konfliktowych, czy podejmowaniem
decyzji. Std czsto pojawiaj si bdy w interpretacji zachowania dziecka. Najczciej
polegaj one na tym, i przypisujemy mu ze wychowanie, zarzucamy nieumiejtno
przywizania si do innych, infantylizm, powolno. Denerwuje nas jego szukanie
zainteresowania u innych, czy te róne zaburzenia zachowania najczciej okrelane jako
socjopatologia. Zachowania tych osób s zazwyczaj nieadekwatne do ich wieku.
W kontekcie pojawiania si tych wszystkich zaburze warto zna podstawowe
strategie, zasady, metody i formy pracy z dzieckiem. Ich znajomo pozwoli na w miar
skuteczne rozwizywanie problemów dzieci oraz ich rodziców i opiekunów.
Gówne strategie pracy z dziemi i modzie z FASD powinny uwzgldnia: jasny,
konkretny, prosty jzyk, poparty wskazówkami wizualnymi; spójno komunikatów
z nagrodami i stosowanymi procedurami; przygotowanie wskazówek i zasad; wdraanie
i trzymanie si rutynowych dziaa; zapewnienie struktury i staego nadzoru; wykorzystanie
prostych technik nauczania, które wyzwalaj koncentracje dziecka i bazuj na jego mocnych
stronach uwzgldniajcych interes wieku rozwojowego.
Warto zwróci uwag na najczciej pojawiajce si osiem zasad, które – z jednej
strony - maj uatwi prac osobom zajmujcym si dzieckiem, a z drugiej - pomóc
w lepszym funkcjonowaniu dziecka. Te zasady okrela osiem poj: - konkret; - stao;
- powtarzanie; - rutyna; - prostota; - szczegóowo; - zasady; - nadzór. Przestrzeganie tych
regu przez rodziców i opiekunów pozwoli na lepsze funkcjonowanie dziecka i rodziny.
Bliskie, pozytywne, wspierajce relacje, zwaszcza z rodzicami i opiekunami, s kluczowe
zarówno dla przetrwania fizycznego jak i do zdrowego, prawidowego i zarazem penego
rozwoju spoeczno-emocjonalnego. Prawidowe relacje s sposobem dzieci na poznanie
wiata i swojego miejsce w nim, a w rodzinie zapewniaj niezbdny komfort, ochron,
zachcaj, a jednoczenie chroni przed sytuacjami stresujcymi, które pojawiaj si w yciu
kadego dziecka.
Cao rozwaa w pierwszym obszarze zamykam monografi wspóautorsk
W trosce o zdrowie dziecka i Twoje. Podowy Zespó Alkoholowy (FAS) – kompendium wiedzy,
Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2016 ISBN 978-83-64028-95-3 (rec. A. Fidelus, J.
ukasik), która moe by swoistym podsumowaniem tego obszaru tematycznego. W ksice
skadajcej si z szeciu rozdziaów zawarlimy treci wyznaczajce najwaniejsze aspekty
dotyczce problematyki poalkoholowych zaburze podu. Z uwagi na fakt, e zdecydowanie
najwiksza liczba dzieci cierpicych na FAS funkcjonuje w rodzinnej i instytucjonalnej
pieczy zastpczej, ksik otwieramy teoretyczn analiz tego obszaru opieki. W kolejnym
przybliamy specyfik spoywania alkoholu w Polsce. W nastpnych dwóch rozdziaach
skoncentrowalimy si na przyblieniu treci zwizanych z wpywem alkoholu na pód,
terminologi, obrazem klinicznym zwizanym z FASD. W czwartym zawarlimy
charakterystyk uszkodze orodkowego ukadu nerwowego zwizanych z prenataln
ekspozycj na alkohol i rónorodnymi zaburzeniami wpywajcymi na funkcjonowanie
dziecka. W pitym rozdziale przybliamy metodyczne aspekty pracy w rónych
rodowiskach. Natomiast ostatni rozdzia zawiera informacje o dostpnych sposobach
monitorowania spoywania alkoholu przez kobiety w ciy, odwoujc si do popularnych
testów np. Test Baltimorski oraz zaawansowanych analiz chemicznych po rezonans
magnetyczny i emisj pozytronow mózgu podu.
Drugi obszar omawianego cyklu dotyczcy profilaktyki FASD obejmuje:
Monografie autorskie:
1/ Banach M., Matejek J., W trosce o zdrowie dziecka i twoje. Spektrum Poalkoholowych
zaburze lodu. Profilaktyka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Karków
2019, ISBN 978-83-8084-304-2 (rec. M. Janas-Kozik, J. Kirenko).
Rozprawy naukowe w recenzowanych pracach zwartych:
1/ Banach M., Profilaktyka Alkoholowego Zespou Podu, [w:] Sociální pedagogika ve slub
lovku a spolenosti, S. Neslušanová, I. Emmerová, E.Jarosz (red.), Institut mezioborových
studií, Brno 2014, ISBN 978-80-88010-01-2, s. 93-105
2/ Banach M., Profilaktyka Alkoholowego Zespou Podu w szkole, [w:] Dilemata sociální
pedagogiky v postmoderním svt, Miroslav Bargel, jr., Emília Janigová, Ewa Jarosz (red.),
Institut mezioborových studií, Brno, Czechy, 2012, ISBN 978-80-87182-27-7, s.479-493
Profilaktyka to bardzo wane zadanie w kontekcie rozpowszechniania si
niepodanych skutków prenatalnej ekspozycji na alkohol. Z uwagi na fakt, e spoywanie
alkoholu jest gboko osadzone w rónych wzorcach picia, uwarunkowanych kulturowo
i spoecznie, konieczne jest wspódziaanie w ramach rónych dyscyplin naukowych w celu
zapobiegania temu zjawisku. Wspópraca musi koncentrowa si na dziaaniach
realizowanych w rónych rodowiskach. Profilaktyka FASD powinna wej do kanonu treci
zwizanych z szeroko rozumian profilaktyk uzalenie, a w szczególnoci uzalenienia
od alkoholu. Wane, aby bya realizowana na kadym poziomie i adresowana praktycznie
do wszystkich: od szeroko rozumianego spoeczestwa, po kobiety alkoholiczki. Powinna by
elementem szkolnych programów profilaktycznych, a ju na pewno na poziomie szkó
ponadpodstawowych. Dobrze by byo, aby dziaania profilaktyczne inicjoway take
rodowiska medyczne czy wsparcia i pomocy spoecznej. Niestety w polskiej rzeczywistoci
programy profilaktyczne tzw. pierwszego stopnia, a wic adresowane do rodowiska
szkolnego czy spoecznego, rzadko zawieraj w swoich treciach kwestie zwizane
z zaburzeniami poalkoholowymi podu. Jeszcze rzadziej pojawiaj si u nas programy
profilaktyczne drugiego i trzeciego stopnia, które by t tematyk ujmoway. Uniwersalna
i nowoczesna interwencja profilaktyczna powinna dy do stanu, w którym wszyscy
czonkowie spoeczestwa zrozumiej, e spoywanie alkoholu moe mie niebezpieczne
konsekwencje, szczególnie jeeli jest on spoywany przez kobiet w czasie ciy (Z. Ga,
M. Dziewiecki, J. Mellibruda, B. Woronowicz). Std podstawowe przesanie profilaktyki,
które zachca do abstynencji przed poczciem i przez cay okres ciy jako
najbezpieczniejszej alternatywy. Jedn z podstawowych uniwersalnych strategii zapobiegania
jest edukacja publiczna. Mona j realizowa poprzez kampanie spoeczne, ale wydaje si,
e stosunkowo najlepszym rozwizaniem bdzie upowszechnianie niezbdnych informacji
przez system opieki zdrowotnej. To lekarze rodzinni, pierwszego kontaktu czy ginekolodzy
maja moliwo udzielania ogólnych informacji o zagroeniach zwizanych z picem alkoholu
w ciy. Wan rol mog odgrywa pracownicy socjalni, a w szczególnoci asystenci
rodziny, nauczyciele i wychowawcy, pedagodzy i psycholodzy pracujcy w szkoach
i instytucjach pieczy zastpczej. Niezbdne jest ich waciwe przygotowanie do takich
dziaa. Tak pojta profilaktyka, powinna przebiega równoczenie w wielu rodowiskach,
w których yje i rozwija si mody czowiek. Najwaniejsze z nich to: rodzina, szkoa,
spoeczno lokalna, globalne rodowisko kulturowo-spoeczne (J. Mellibruda, Z. Ga,
M. Dziewiecki, J. Hankin).
Zagadnienie picia alkoholu przez kobiety w czasie ciy jest zoone i obejmuje
szeroki zakres problemów, poczynajc od negatywnego wpywu na zdrowie – zarówno
psychiczne jak i fizyczne, emocjonalne i duchowe samopoczucie – po fakt, e alkohol
spoywany w czasie ciy jest jedn z gównych przyczyn dysfunkcji noworodków, a take
ich opónie rozwojowych. Dzieci matek spoywajcych w ciy alkohol czsto przychodz
na wiat z Zespoem Alkoholowym Podu lub z jego objawami. Dlatego tak wane jest,
aby zwikszy wiadomo Polaków - a szczególnie Polek - na temat FAS. Kobiety
spoywajce alkohol podczas ciy winny wiedzie, i krzywdz swoje dzieci. Alkohol,
który kry w organizmie matki, przedostaje si przez oysko do organizmu dziecka,
uszkadzajc róne narzdy, gównie mózg, zaburza liczne procesy neurochemiczne
i biochemiczne prowadzc do wikszych uszkodze embrionu i podu ni jakakolwiek inna
substancja psychoaktywna. Dlatego jakiekolwiek moliwoci dziaa profilaktycznych w tym
zakresie powinny by wykorzystane.
Alkoholowego Zespou Podu w szkole, prezentuj szerokie to spoeczne zwizane
z uwarunkowaniami powstawania Podowego Zespou Alkoholowego oraz opisuj ogólne
zaoenia dziaa profilaktycznych. Wan czci obu opracowa jest prezentacja wyników
bada prowadzonych w latach 2010 i 2012 z wykorzystaniem procedury pretest/posttest
bez grupy kontrolnej. Celem bada byo okrelenie poziomu wiedzy uczniów na tematy
zwizane z FAS. Przyjto zaoenie, e wiedza ta pozostaje na stosunkowo niewielkim
poziomie i e jej przyrost bdzie znaczcy po przeprowadzeniu stosownych zaj
profilaktycznych. To co najwaniejsze, to konstatacja faktu, e zaoenia w stu procentach si
potwierdziy i wiedza modziey w znaczcym stopniu przyrosa. Fakt ten potwierdza
suszno i zarazem konieczno, przyjtych dziaa. Wydaje si oczywistym, e treci
zwizane ze spoywaniem alkoholu przez kobiety w ciy powinny by uwzgldniane
w planowaniu zagadnie, jakie s realizowane w ramach zaj edukacji zdrowotnej, bdcych
integraln czci przedmiotu wychowanie fizyczne czy w ramach lekcji wychowawczych.
Na pewnym etapie ycia wikszo dzisiejszej modziey zostanie rodzicami. Aby budowa
ich odpowiedzialn postaw za siebie i dziecko, warto inwestowa w dziaania profilaktyczne,
które przynios optymalne dla rodziny i dziecka efekty.
W powyszym kontekcie dziaania takie maj wymiar perspektywiczny.
Podowy Zespó Alkoholowy jest chorob, której mona w 100 procentach zapobiec.
Wystarczy tylko aby kobieta powstrzymaa si od spoywania alkoholu w okresie ciy.
Nie wiemy jakie jest krytyczne stenie alkoholu decydujce o powstaniu FAS, dlatego
przyjmuje si, e kade jest niebezpieczne. Natomiast same skutki spoywania zalene
s od wielu czynników (M. Klecka, K. Liszcz, M. Komorowska, A. Streissguth, T. Battaglia,
H. Barr, J. Kogan,F. Bookstein, T. Jernigan, S. Mattson, E. Riley, J. Pietrzyk), wród których
mona wyróni nastpujce:
- wielko dawki spoywanego alkoholu – im wiksza dawka, tym wiksze straty
zdrowotne;
- okres ciy - w pierwszym trymestrze alkohol zaburza organogenez, w kolejnych
funkcjonowanie ukadów organizmu;
- inne uzalenienia i nawyki;
w celu zapobieganiu tym niekorzystnym zjawiskom.
Podobne przesanie niesie ze sob ksika W trosce o zdrowie dziecka i twoje.
Spektrum Poalkoholowych zaburze podu. Profilaktyka, Wydawnictwo Naukowe
Uniwersytetu Pedagogicznego, Karków 2019, ISBN 978-83-8084-304-2 (rec. M. Janas-
Kozik, J. Kirenko) - bdca podsumowaniem tego obszaru teoretyczno-badawczego.
Wraz ze wspóautork zawarlimy w niej wszystkie niezbdne informacje pozwalajce
na opracowanie programów profilaktycznych uwzgldniajcych treci zwizane ze spektrum
zaburze wystpujcych u dzieci, których matki w czasie ciy spoyway alkohol.
Na monografi skadaj si trzy czci. Pierwsza koncentruje si na teoretycznych aspektach
FASD, w tym zaburzeniach spoecznego funkcjonowania jednostki, zachowaniach
ryzykownych i ich przejawach. Dodatkowo zaprezentowano w niej treci zwizane
z rozwojem prenatalnym i postnatalnym dziecka, spektrum poalkoholowych zaburze podu
oraz problemy dzieci z FASD w rodzinach i sposoby ich zapobiegania. Druga cz zawiera
opracowanie i interpretacj zebranego materiau badawczego, ilustrujcego - podobnie jak
w powyszych artykuach - efekty dziaa profilaktycznych, zrealizowanych wród uczniów
maopolskich szkó ponadgimnazjalnych a dotyczcych wiedzy o mechanizmach
powstawania i problemach dzieci z FASD. W czci trzeciej przybliylimy zaoenia
teoretyczne dziaa prewencyjnych, okrelajc czym jest profilaktyka, przedstawiajc
koncepcje rónorodnych dziaa zapobiegawczych. Opisalimy specyfik profilaktyki
uzalenie i aktualny stan wiedzy oraz dziaa zwizanych z profilaktyka FASD. W pracy
pojawia si take prezentacja o Podowym Zespole Alkoholowym z opisem, na której mona
si wzorowa i wykorzysta w dziaaniach profilaktycznych.
Trzeci obszar tematyczny dotyczy wiedzy o zagroeniach pyncych z faktu
spoywania alkoholu przez kobiety w ciy. Skadaj si na niego nastpujce pozycje:
Monografie autorskie:
1/ Banach M., Ewolucja wiedzy studentów i modziey na temat Podowego Zespou
Alkoholowego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2019, ISBN 978-83-8084-304-2 (rec. A.
Fidelus i A. Walulik)
1/ Banach M, Matejek J., Uczniowie szkó ponadgimnazjalnych o Spektrum Poalkoholowych
Uszkodze Podu (FASD), [w:] „Wychowanie w Rodzinie”, Tom XVI, 2/2017, ISSN 2082-
9019, lista B, s. 173-190, 10 pkt.
Artykuy w czasopismach zagranicznych:
1/ Banach M., Matejek J., Knowledge regarding fetal alcohol syndrome (FASD) spectrum
in various environments, [w:] Comparative studies, Acta et Commmentationes. Stinte ale
Educatei. Revista Stiintificia nr 2(11), Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C.
Artykuy naukowe w recenzowanych pracach zwartych:
1/ Banach M., Specyfika picia alkoholu przez kobiety w Polsce, [w:] Alkoholowy Zespó
Podu, Teoria, Diagnoza, Praktyka, Wysza Szkoa Pedagogiczno-Filozoficzna „Ignatianum”,
Wydawnictwo WAM, Kraków 2011, ISBN 978-83-7505-851-2 (WAM) ISBN 978-83-7614-
070-4 (Ignatianum), s. 103-132,
2/ Banach M., Zagroenia zwizane ze spoywaniem alkoholu w wiadomoci studentów
krakowskich uczelni, [w:] Wielowymiarowo trudnoci wspóczesnego czowieka, M. Banach,
D. Bon., J. Daszkiewicz (red.), Orodek Wydawniczo-Poligraficzny SIM, Warszawa 2014,
ISBN 978-83-64157-17-2, s. 101-116
3/ M. Banach, I. Kowalewski, Knowledge of teachers and young people's about Fetal Alcohol
Syndrome, [w:] Wokó czowieka w aspekcie psychosomatyki, T. 2, I. Kowalewski,
R. Abramciów (red.) Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2015, ISBN 978-83-65432-03-2,
s. 261-278,
4/ Banach M., Wiedza na temat FAS wród nauczycieli maopolskich przedszkoli i szkó
podstawowych, [w:] Sociální pedagogika ve svtle spoleenského, institucionálního
a individuálního ohroení, S. Neslušanová, M. Niklová, E. Jarosz (red.), Institut
mezioborových studií, Brno, Czechy 2015 ISBN 978-80-88010-04-3, s. 621-631
Z uwagi na szerokie zmiany spoeczno–obyczajowe zachodzce w polskim
spoeczestwie, nie mona pomija w badaniach cigle aktualnego faktu, jakim jest kwestia
spoywania alkoholu. To stay problem spoeczny, dotykajcy swoimi negatywnymi skutkami
znaczn cz spoeczestwa, nie tylko z uwagi na chorob alkoholow, ale przede wszystkim
proces wspóuzalenienia. Jest to zjawisko pojawiajce si wród osób majcych przez wiele
lat kontakt z osobami uzalenionymi, a polegajce na utrwalonych nieprawidowych wzorach
funkcjonowania i reagowania, jakie wtedy si rozwijaj. To take znaczny problemem
w kontekcie pieczy zastpczej, do której trafia coraz wiksza liczba dzieci z uwagi
na alkoholizm rodziców. Dzieci te czsto cierpi na chorob zdiagnozowan
w midzynarodowej klasyfikacji chorób i problemów psychicznych ICD-10 jako Podowy
Zespó Alkoholowy (FAS) oznaczon numerem Q.86.0. FAS to zespó wad wrodzonych,
somatycznych oraz neurologicznych. Wady te obejmuj specyficzny wygld twarzy,
zaburzenia wzrostu oraz dysfunkcje mózgu. FAS, bdc jednostk chorobow, jest poddane
diagnozie klinicznej. Dane PARPA mówi, e z FAS rodzi si okoo 1000 dzieci na 100 tys.
urodze. W praktyce klinicznej diagnozuje si take Niepeny Podowy Zespó Alkoholowy
(pFAS), Zwizane z Alkoholem Wady Wrodzone (ARBD) oraz Poalkoholowe Zaburzenia
Ukadu Nerwowego (ARND). Wszystkie te kategorie wcznie z FAS okrela si mianem
Spektrum Poalkoholowych Zaburze Podu (FASD). Zaburzenia te cznie obejmuj ponad
dziesiciokrotnie wicej dzieci ni podaje si w oficjalnych statystykach dotyczcych
zachorowa na FAS. Bezporedni przyczyn wystpowania tej choroby jest fakt spoywania
alkoholu przez kobiety w okresie ciy. Nie ma znaczenia czstotliwo i ilo wypijanego
alkoholu. Przyjmuje si, e praktycznie jakakolwiek ilo wypitego alkoholu moe wywoa
w organizmie dziecka te niepodane zmiany, prowadzc w konsekwencji do zaburze
funkcjonowania praktycznie na wszystkich poziomach.
Dlatego od kilkunastu lat prowadz systematyczne badania dotyczce z jednej strony
skali spoywania alkoholu w rónych grupach modziey i studentów, z drugiej wiedzy
na temat konsekwencji takiego zachowania. Efekty tych bada zamieciem w pozycjach
wymienionych powyej, czyli: 1 monografii autorskiej, 2 artykuach zamieszczonych
w czasopismach i 4 artykuach w drukach zwartych.
W najnowszej pracy monograficznej Ewolucja wiedzy studentów i modziey na temat
Podowego Zespou Alkoholowego, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2019, ISBN 978-
83-8095-657-5 s.190 (rec. A. Fidelus, A. Walulik) zamieciem wyniki bada z dziaa
badawczych prowadzonych w rónych rodowiskach modziey i studentów w latach
2005-2018. Byy to badania studentów krakowskich uczelni z lat 2005-2007,
które zestawiam z badaniami studentów z lat 2008-2010 i 2016-2018 oraz badania modziey
ponadgimnazjalnej, prowadzonymi w czteroletnich odstpach czasowych,
czyli w 2008, 2012 i 2016 roku.
Pytania pojawiajce si w analizowanej monografii odnosiy si do problematyki
zagroe zwizanych z piciem alkoholu przez modzie i kobiety, w tym kobiety w ciy.
Mona stwierdzi, i skala tych zagroe jest bardzo dua. Zarówno modzie jak i kobiety
spoywaj alkohol czsto i w sporych ilociach. Przy tym bardzo czsto nie zdaj sobie
sprawy z zagroe zwizanych z tym faktem. W znacznej czci niestety odnosi si to
do modych kobiet, które czsto pij alkohol bdc w ciy. Najczciej robi to niewiadome
swojego stanu, czasami z nawyku, czasem ulegajc sugestii osób znaczcych bd
najbliszych. Robi to, pomimo powszechnie wystpujcej i deklarowanej przez respondentki
wiadomoci, e spoywanie alkoholu w czasie ciy moe spowodowa poronienie,
zaburzy prawidowy rozwój podu, spowodowa nieodwracalne jego zmiany. Nie ma
przy tym znaczenia fakt wyksztacenia, zamonoci czy miejsca zamieszkania kobiety.
Kolejna kwestia, jaka wynika z przeprowadzonych bada, to fakt wystpowania spoecznego
przyzwolenia na spoywanie alkoholu przez kobiety i przysze matki. Ludzie uwaaj,
e lepiej si nie wtrca w cudze ycie i nie interweniowa widzc pojawiajcy si problem.
Niezmiernie wan rzecz jest ogólna wiedza na temat spektrum poalkoholowych
zaburze podu i funkcjonowania dziecka obarczonego tym problemem. Niestety wyniki
prezentowanych bada wskazuj na stosunkowo niski poziom wiedzy respondentów na ten
temat, praktycznie we wszystkich grupach badawczych, niezalenie od roku, w którym
prowadzone byy badania. Studenci czsto myl objawy FAS z innymi przypadociami
ludzkiego organizmu. Wynika to z braku wiedzy o mechanizmach wywoujcych Podowy
Zespól Alkoholowy. Nie potrafi odróni wielu pojedynczych objawów i zsyntetyzowa
posiadanej, niespójnej wiedzy na ten temat. Podobnie przedstawia si wiedza uczniów szkó
ponadgimnazjalnych. I chocia budujcy jest fakt, e wiele osób orientuje si w omawianej
problematyce, to jednak cigle jest to zdecydowanie za maa liczba. Wiedza respondentów ma
z reguy charakter potoczny, nieusystematyzowany, jest powierzchowna i nic nie wnosi
do praktyki ycia codziennego. Znaczna cz respondentów w obu badanych grupach
nie dopuszcza do siebie myli, e przypadek FAS mógby zdarzy si w normalnie, dobrze
funkcjonujcej rodzinie. Musimy jednak mie wiadomo, e wystpowanie tego typu
zespou zaburze, nie jest spraw dotyczc tylko patologicznych, borykajcych si
z problemem alkoholowym rodzin. Wanym jest - co powinno by powszechn wiedz
– e nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu, jak moe spoy kobieta w ciy. A zatem
konieczne jest przestrzeganie abstynencji w tym szczególnym dla kobiety i jej dziecka
okresie. Zdecydowana wikszo respondentów jest wiadoma braków swojej wiedzy
na temat poruszanego problemu i chce poszerzy swoje wiadomoci.
Kolejny niepokojcy wniosek pyncy z przedstawionych bada zwizany jest
z obecnoci omawianej problematyki w przestrzeni spoecznej i naukowej. To, co zaskakuje
to fakt, e pomimo upywu dwudziestu lat prowadzenia bada nad problematyk FASD,
nastpuje bardzo may przyrost wiedzy dotyczcej tego niepodanego spoecznie zjawiska.
Nie pomoga w tym aspekcie ogólnopolska kampania spoeczna „Cia bez Alkoholu”
zrealizowana przez PARPA, ani coroczne obchody „wiatowego Dnia FAS” zapocztkowane
w Ldzinach i majce miejsce 9 wrzenia kadego roku take w wielu innych
miejscowociach w naszym kraju.
Z drugiej strony badania powicone temu zagadnieniu stopniowo zataczaj coraz
szersze krgi. Pojawia si dua liczba pozycji dotyczcych rónych aspektów Podowego
Zespou Alkoholowego. S to analizy z bada prowadzonych na gruncie rónych dyscyplin
naukowych. W czasopismach naukowych pojawia si coraz wicej ciekawych artykuów,
które traktuj wprost o FAS i takie, które pozwalaj spojrze na to zjawisko z szerszej
perspektywy. Mona z nich uzyska odpowied na nurtujce pytania z obszaru wpywu
alkoholu na rozwijajcy si pód, epidemiologii czy wreszcie metod monitorowania picia
alkoholu, pracy z dzieckiem z FASD czy prewencji tego niepodanego zjawiska. Warto
w tym miejscu wspomnie pionierskie opracowania Magorzaty Kleckiej (np. FAS-cynujce
dzieci, Wydawnictwo w. Stanisawa BM, Kraków 2007 oraz szereg artykuów i innych
opracowa) czy Krzysztofa Liszcza (Jak by nauczycielem dziecka z FAS, Fundacja „Daj
Szans”, Toru 2006; Jak by opiekunem dziecka z FAS, Fundacja „Daj Szans”, Toru 2005
i inne) opisujce teoretyczne podstawy mechanizmów powstawania FASD i podstawowe
sposoby pracy z zaburzonymi dziemi.
W ten nurt badawczy wpisuj si take moje kolejne pozycje przedstawione w tym
obszarze. Koncentruj si w nich na przedstawieniu zagadnie zwizanych ze specyfik
spoywania alkoholu przez kobiety w ciy oraz jego wpywem na ycie i zdrowie
potomstwa. Naley do nich tekst Specyfika picia alkoholu przez kobiety w Polsce, [w:]
Alkoholowy Zespó Podu. Teoria, diagnoza, praktyka, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011,
s.103-132. Opisuj w nim treci zwizane z pojciem alkohol i jego dziaaniem na organizm
czowieka. Przybliam przedstawiany w literaturze przedmiotu kobiecy styl picia tj. jego
uwarunkowania, przejawy i skutki, zwracajc w szczególnoci uwag na spustoszenia jakie
czyni w organizmie kobiety i problemy, jakie z tym faktem si cz. Przedstawiam skal tego
zjawiska na wiecie i w Polsce, odwoujc si do materiaów kanadyjskich, danych
Pastwowej Agencji Rozwizywania Problemów Alkoholowych oraz bada polskich
naukowców (W. Szychta, T. Skoczylas, T. Laudaski, K. Niemiec, P. Raczyski). Wan
czci artykuu jest prezentacja wyników moich bada prowadzonych w grupach studentów
i kobiet w ciy– pacjentek przychodni lekarskich. Wyniki jakie jawi si po analizie
zebranego materiau s zdecydowanie negatywne. Nie do, e kobiety powiadczaj
spoywanie alkoholu, to take deklaruj fakt jego spoywania w czasie ciy. Wikszo
z nich nie ma adekwatnej do problemu wiedzy o mechanizmach pojawiania si FAS czy jego
skutkach w odniesieniu do dziecka. W kontekcie przedstawionych w artykule wyników
bada nasuwa si podstawowy wniosek, jakim jest stwierdzenie koniecznoci uwiadamiania
spoeczestwa o niebezpieczestwach zwizanych z prenataln ekspozycj na alkohol.
Kolejny artyku wpisujcy si w t tematyk to Zagroenia zwizane ze spoywaniem
alkoholu w wiadomoci studentów krakowskich uczelni, [w:] Wielowymiarowo trudnoci
wspóczesnego czowieka, M. Banach, D. Bonk, J. Daszkiewicz (red.), Orodek Wydawniczo-
Poligraficzny SIM, Warszawa 2014 s. 101-116, w którym przybliam wyniki bada
prowadzonych wród studentów, dotyczce podstawowej wiedzy o mechanizmach
powstawania i skutkach prenatalnej ekspozycji na alkohol. W artykule zwracam uwag
na fakt powszechnoci spoywania alkoholu w grupie respondentów oraz stosunkowo niskiej
wiedzy o konsekwencjach jego spoywania w czasie ciy. Pynie z tego materiau przesanie
zwizane z koniecznoci upowszechniania wiedzy o FAS w rónych rodowiskach.
Odmienn specyfik ma kolejny tekst Wiedza na temat FAS wród nauczycieli
maopolskich przedszkoli i szkó podstawowych, [w:] Sociální pedagogika ve svtle
spoleenského, institucionálního a individuálního ohroení, S. Neslušanová, M. Niklová,
E. Jarosz (red.), Institut mezioborových studií, Brno 2015, s. 621-631, w którym koncentruj
si na przedstawieniu wyników bada dotyczcych wiedzy nauczycieli, a zatem grupy osób,
która z racji pracy zawodowej najczciej jako pierwsza dowiadcza problemów dzieci z FAS.
Brak elementarnej wiedzy o zaburzeniach, jakie pojawiaj si w kontekcie tej choroby
u dzieci, moe w efekcie prowadzi do niewaciwych interpretacji zachowania uczniów,
ich moliwoci intelektualnych, spoecznych i innych wynikajcych z norm rozwojowych
okrelonych kategorii wiekowych. Dzieci te majc problemy z pamici, organizowaniem
pracy, kontaktami spoecznymi, nadruchliwoci - mog by oceniane jako nadpobudliwe,
sprawiajce trudnoci wychowawcze czy wrcz niepenosprawne intelektualnie.
W rzeczywistoci - tak naprawd - nie potrafi one inaczej funkcjonowa, z uwagi
na ograniczenia psychosomatyczne i spoeczne zwizane z oddziaywaniem na nich alkoholu
w okresie ycia podowego. Niestety z bada wynika, e stosunkowo niewielka grupa
nauczycieli spotkaa si z omawianym zespoem zaburze. Ich wiedza nie wykracza poza
zwyczajowe pojmowanie problemów dziecka - i co najwaniejsze - w wikszoci nie wi
ich ze spektrum poalkoholowych zaburze podu. W podobnym tonie utrzymane s kolejne
dwa teksty napisane we wspóautorstwie z J. Matejek i I. Kowalewskim tj. Knowledge
regarding fetal alcohol syndrome (FASD) spectrum in various environments,
[w:] Comparative studies, Acta et Commmentationes. Stinte ale Educatei. Revista Stiintificia
nr 2(11), Kiszyniów 2017, ISSN 1857-0623 Tip C oraz Knowledge of teachers and young
people's about Fetal Alcohol Syndrome, [w:] Wokó czowieka w aspekcie psychosomatyki,
I. Kowalewski, R. Abramciów (red.) Wydawnictwo „scriptum”, Kraków 2015, T. 2,
ISBN 978-83-65432-03-2, s. 261 - 278. Wnioski wynikajce z przedstawionych w nich treci
s podobne w brzmieniu jak te prezentowane powyej. Koncentrujemy si w nich
na przedstawieniu poziomu wiedzy osób reprezentujcych róne rodowiska na temat
problemów wynikajcych z prenatalnej ekspozycji podu na alkohol. Podobnie jak
we wczeniej prezentowanych tekstach wiedza respondentów w tym zakresie jest stosunkowo
niska. W znacznym stopniu wpyw na taki wynik ma brak szerokiej informacji w mass
mediach, edukacji spoecznej, zdrowotnej czy dziaalnoci profilaktycznej w szkoach
i na uczelniach. Brak take dostpu do broszur, które powinny by udostpniane
w przychodniach zdrowia. O problemach, wynikajcych ze spoywania alkoholu w ciy,
praktycznienie informuj lekarze rodzinni, pierwszego kontaktu czy ginekolodzy. W takiej
sytuacji czsto jedynym ródem informacji o FASD pozostaje Internet. Niestety modzie
i kobiety rzadko poszukuj w nim wiadomoci na ten temat. W takiej sytuacji jedynym
wyjciem jest postulowanie podejmowania przez róne rodowiska tematyki zwizanej
z Podowym Zespoem Alkoholowym, przez instytucje do tego powoane albo takie,
które z uwagi na specyfik dziaania powinny informacje w tym zakresie rozpowszechnia.
Gówna rol ogrywa tu Pastwowa Agencja Rozwizywania Problemów Alkoholowych,
która ma znaczne moliwoci budowania wiadomoci caego spoeczestwa dotyczcej
niebezpieczestw zwizanych ze spoywaniem alkoholu. Niebagatelne znaczenie naley
przypisa instytucjom pomocy spoecznej, orodkom adopcyjnym, organom samorzdów
lokalnych rónych szczebli i ich penomocnikom do spraw profilaktyki. Wan rol
w kontekcie informowania o problemach dzieci z FASD maj orodki adopcyjne i poradnie
psychologiczno-pedagogiczne. Od skutecznoci ich dziaania zaley, jak bdzie ksztatowa
si i rozwija wiadomo spoeczna dotyczca zjawisk zwizanych z caoci
poalkoholowych zaburze podu i problemów z funkcjonowaniem dzieci i ich opiekunów.
Podsumowanie
Obserwujc specyfik zmian spoecznych majcych miejsce w naszych rodowiskach,
podjem prób opisania, analizy i interpretacji zjawisk zwizanych ze spoywaniem alkoholu
i jego konsekwencjami w rónych grupach spoecznych, gównie ludzi modych i kobiet.
Mam nadziej, e przyczyniem si w ten sposób do pomnoenia zasobów wiedzy naukowej
o problematyce dotyczcej zaburze u dzieci wynikajcych z prenatalnej ekspozycji
na alkohol. Sdz take, e zaproponowane przeze mnie strategie i sposoby pracy zwizane
z osobami cierpicymi na FASD bd dla ich rodzin, opiekunów, nauczycieli, wychowawców
czy innych osób majcych kontakt z dziemi z FASD - praktycznym przewodnikiem.
Mój dorobek naukowo – badawczy w znacznym stopniu pozwoli im zrozumie czym jest
Podowy Zespó Alkoholowy oraz jak funkcjonuje dziecko z prenatalnymi zaburzeniami
spowodowanymi przez alkohol. Umoliwi take i w duym stopniu uatwi organizacj
oraz dobór metod i form pracy z zagroonym dzieckiem.
Najtrudniejsza jest sytuacja, w której rodzice i opiekunowie, nie wiedz jak poradzi
sobie z wasnymi lub oddanymi pod ich opiek dziemi. Nic tak nie frustruje jak niemoc
i niewiedza. Cay zaprezentowany powyej cykl wychodzi naprzeciwko potrzebie wiedzy
teoretycznej i praktycznej zwizanej z prezentowanymi treciami. Jest w nim wszystko to,
co powinien wiedzie o Spektrum Poalkoholowych Zaburze Podu rodzic, opiekun
zastpczy, nauczyciel czy pracownik socjalny.
Chciabym take nadmieni, e moja dziaalno naukowa powizana jest z aktywnym
udziaem w licznych konferencjach naukowych, gdzie dzieliem si swoja wiedz na temat
FASD. W okresie po obronie pracy doktorskiej i otrzymaniu stopnia doktora nauk
humanistycznych wziem udzia w 59 konferencjach naukowych, w tym
w 19 zagranicznych, podczas których wygosiem referaty. Dotyczyy one problematyki
Zespou Podowego, pojawiy si na 32 konferencjach, w tym 10 zagranicznych. Braem
udzia w wiatowych Dniach FAS w Ldzinach na zasadzie suchacza i uczestnika szkole
im towarzyszcych. Zorganizowaem i byem przewodniczcym komitetów organizacyjnych
konferencji naukowych z zakresu tematyki FAS. Uczestniczyem w szkoleniach kandydatów
na rodziców adopcyjnych i zastpczych we wspópracy z Orodkiem Adopcyjnym
„Pro Familia” z Krakowa, nawizaem wspóprac z Penomocnikiem Zarzdu Województwa
Maopolskiego ds. Profilaktyki i Przeciwdziaania Uzalenieniom oraz prowadziem
cykliczne badania (take ze studentami) nad problematyk zwizan z FAS. Za dziaalno
naukow zostaem wyróniony w kolejnych trzech latach tj. 2013, 2014 i 2015 roku listem
gratulacyjnym Dziekana Wydziau jako lider pracy naukowej w ramach Wydziau
Pedagogicznego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej
w Krakowie, a w roku 2014 oraz 2015 otrzymaem z tego tytuu finansowy dodatek
motywacyjny.
jako promotor pomocniczy w przewodzie doktorskim Anny Kawuli. Przewód zosta
zamknity obron pracy w styczniu 2019 roku, a praca doktorantki zostaa wyróniona.
5. Omówienie pozostaych osigni naukowo-badawczych (artystycznych):
Mój dorobek naukowy to 106 pozycji, w tym po uzyskaniu stopnia doktora 98.
W tym czasie uczestniczyem w 72 konferencjach, w tym jako aktywny uczestnik w 59.
Trzykrotnie peniem funkcj przewodniczcego komitetu organizacyjnego
konferencji, równie trzykrotnie byem sekretarzem, a dziewiciokrotnie - czonkiem
komitetu organizacyjnego konferencji.
Wspópracuj z rónymi orodkami naukowymi w kraju. Przejawia si to gównie
poprzez udzia w projektach UJ, AI, Pomerania, UKSW. Dziki programowi Erasmus,
w ramach którego szeciokrotnie wyjedaem do europejskich orodków naukowych,
wspópracuj take z orodkami zagranicznymi. Nawizaem sta wspóprac z instytucjami
edukacyjnymi (Cezar, Rafa), opiekuczymi (Pro Familia), turystycznymi (Gaudeamus).
Od kilku lat wspópracuj z UTW w witochowicach i Chrzanowie oraz z Fundacj „Fami
Lock” w Katowicach.
czonkiem redakcji czasopisma „Homo et Societas”.
Jestem wspóautorem projektu szkole asystentów rodziny (zezwolenia Ministerstwa
PPSiR), programu kursu kwalifikacyjnego z resocjalizacji (Centrum IB).
Na potrzeby Instytutu Pracy Socjalnej byem wspóautorem programu studiów
magisterskich z zakresu pracy socjalnej oraz autorem programu studiów podyplomowych
Aktywizacja spoeczno-zawodowa uczestników rónych form pracy socjalnej
oraz wspóautorem studiów podyplomowych Opieka paliatywna – przyjty do realizacji
w Akademii Ignatianum w Krakowie.
Na Uniwersytecie Pedagogicznym pracuj nieprzerwanie od 1990 roku, najpierw
w Katedrze Pedagogiki, potem w Instytucie Nauk o Wychowaniu, a aktualnie w Instytucie
Spraw Spoecznych (wczeniej Instytut Pracy Socjalnej), gdzie w latach 2015-2017 peniem
funkcj kierownika katedry. Równoczenie w latach 1995-2012 byem pracownikiem
Akademii Igantianum. Pod moim kierunkiem zostao napisanych i obronionych ponad 500
prac magisterskich i licencjackich.
Aktywnie uczestniczyem w opracowaniu i realizacji projektów:
1/ Wspópraca z „Cezar” s. z o.o. – opracowanie i realizacja programu szkolenia „Opieki
nad dzieckiem” w ramach programu „Kursy zawodowe dla kobiet” finansowanego
ze rodków Europejskiego Funduszu Spoecznego (EFS) – koordynator i doradca metodyczny
projektu (Nr UDA-POKL.08.01.01-12-351/10-00)
przez Europejski Fundusz Spoeczny - „Studia podyplomowe dla nauczycieli jzyków obcych
oraz drugiego przedmiotu” 2008 r.
3. Udzia w projekcie „Letnie warsztaty edukacyjne” zrealizowanym przez Uniwersytet
Trzeciego Wieku w witochowicach w partnerstwie z Instytutem Pracy Socjalnej
Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie w ramach Rzdowego Programu na Rzecz
Aktywnoci Spoecznej Osób Starszych (ASOS) na lata 2014-2020, 2014 r.
4. Udzia w projekcie „Edukacja recept na lepsze jutro” wspófinansowanym przez Uni
Europejska w ramach Europejskiego Fundusz Spoecznego, 2014 r.
5. Uczestnictwo w realizacji projektu „Starzejemy si w dobrym stylu” finansowanym
ze rodków Rzdowego Projektu na Rzecz Aktywnoci Spoecznej Osób Starszych (ASOS) –
2015r.
zastpczego” organizowanego przez Fundacj PROJEKT ROZ we wspópracy z Katedr
Profilaktyki Problemów Spoecznych Instytutu Pracy Socjalnej Uniwersytetu Pedagogicznego
im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Aktywnie angauj si w róne inicjatywy szeroko osadzone w przedmiocie
pedagogiki spoecznej tj. inicjatywy opiekucze (wczasy RDDZ, szkolenia kandydatów
na rodziców adopcyjnych i opiekunów zastpczych, szkolenia opiekunek dziecicych),
turystyczne (szkolenia na kursach wychowawców kolonijnych i kierowników), kulturalne
i artystyczne (praca z Zespoem Pieni i Taca Ziemia Chrzanowska z Chrzanowa
oraz Zespoem Pieni i Taca Uniwersytetu Pedagogicznego), profilaktyczne (wspópraca
z Penomocnikiem ds. profilaktyki uzalenie, uczestnictwo w kampanii „Cia bez
Alkoholu”, audycje radiowe o FAS, wywiady w prasie i Internecie). Podejmuj take
dziaania na rzecz seniorów (Dzie Seniora - Katowice, Olimpiada UTW - witochowice)
oraz edukacyjne (wspópraca z IB Centrum, MCDN w Krakowie).
Za dziaalno wolontaryjn w Stowarzyszeniu „Pro Familia” zostaem w 2001 roku
odznaczony medalem Honorowy Wolontariusz Maopolski.
Od 1998 do 2014 roku peniem funkcj prezesa Towarzystwa Asystentów
Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej, aktualnie od 2014 roku
peni funkcj prezesa Stowarzyszenia Pracowników i Absolwentów Uniwersytetu
Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
6. Plany naukowo-badawcze:
W obrbie moich zainteresowa badawczych w dalszym cigu pozostaj zagadnienia
zwizane z Podowym Zespoem Alkoholowym, a zatem te, które s przedmiotem niniejszego
opracowania.
wolnego i zabawy oraz zagadnie zwizanych z szeroko rozumian patologi spoeczn
i profilaktyk. Planuj nadal prowadzi eksploracj badawcz oraz publikowa wyniki moich
docieka teoretyczno-praktycznych w tych wanie zakresach.