atatrk dnem° e‍°t°m s°stem° gel°‍melere nk.pdfatatrk dnemi eitim...

Download ATATRK DNEM° E‍°T°M S°STEM° GEL°‍MELERE   NK.pdfAtatrk Dnemi Eitim Sistemi Gelimelere Bir Bak± 513 Cumhuriyet Dneminde Eitimin

Post on 07-Feb-2018

225 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • The Journal of Academic Social Science Studies

    International Journal of Social Science

    Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2995

    Number: 37 , p. 511-530, Autumn I 2015

    Yayn Sreci

    Yayn Geli Tarihi Yaynlanma Tarihi

    08.07.2015 04.09.2015

    ATATRK DNEM ETM SSTEM GELMELERE BR

    BAKI LOOKING AT EDUCATION REFORMS WHICH HELD IN PERIOD OF

    ATATURK Murat NK

    Gazi niversitesi Sosyal Bilimler Enstits zet

    Mustafa Kemal Atatrk, sadece cumhuriyeti kurmakla kalmam ayn zamanda

    bir ulusu batan yaratm bir liderdir. Devrimlerinin en nemlisini de eitim alannda

    yaptklar oluturmaktadr. 1923 ylyla balayp 1938 ylnda Atatrkn lmne kadar

    geen dnemde baz lkelerde yllar alacak deiimler bir gecede yaplmtr.

    Cumhuriyetin bu on be yllk ocukluk dneminde, Tevhid-i Tedrisat Kanununun

    Kabl, Heyet-i lmiye Toplantlar, Harf Devrimleri, Millet Mektepleri, Halk evleri,

    niversite Reformu, Okul mfredatlarnn oluturulmas, yabanc aydnlarn gelmesi

    gibi bir ok kkl deiim meydana gelmitir.

    Bu almamzda Atatrk Dnemi Eitim sistemine baklacak, bu dnemde

    yaplan eitim reformlar tartlacaktr. Atatrk dnemindeki eitim sisteminin iyi ve

    kt yanlar vurgulanacaktr.

    Anahtar Kelimeler: Mustafa Kemal, Eitim, Cumhuriyet Dnemi, Eitim

    Sitemi

    Abstract

    Mustafa Kemal Atatrk did not only found republic, also he was a leader who

    created a complete nation. He made lots of reforms and education is one of the most

    significant of these reforms. Starting with 1923 until the death of Ataturk in 1938, the

    changes which might be done in years, have done in one night.

    In fifteen years of republic, there have been a lot of education reforms sucs as

    Monotheistic Education Act, congresses of teachers, letters revolution, nation schools,

    society schools, university reform, planning of school curriculums, visiting of foreign

    intellectuals.

    In this study, we will look at period of Atatrk education system and will

    discuss education reforms which held in that period. In addition to these, this study will

    emphasize on good and bad sides of the period of Atatrkeducation system.

    Key Words : Mustafa Kemal, Education, Rebuplic Age, Education System

  • 512

    Murat NK

    GR

    Eitim ve retim insanolunun tarihin balangcndan beri zerinde titizlikle durduu

    en nemli konulardan biri olmutur. Trk eitim ve retim sistemini anlayabilmek, sorunlara

    zm bulabilmek iin gemite yaplan almalar ve yaklamlar incelemek gerekmektedir.

    Gemite yaplan her trl faaliyet bugne olumlu yada olumsuz olarak etki brakabilmektedir.

    Bu kapsamda gemiin zmleri bugnn byk sorunlar olarak eitim sisteminin nnde

    durmaktadr. lkemizdeki eitim ve retim pratikleri, 18. yzyldan gnmze kadar,

    medeni batnn gr ve ileyileri ekseninde bir yol izlemitir.Trk eitim ve retiminin

    dnya kltrnden miras almas normal bir olgudur, fakat d dnyann deer ve yarglarn

    da alarak kendi z benliini olutururken baz problemlerle karlam ve karlamaya da

    devam etmektedir. Trkiye Cumhuriyeti ise, batnn kltrne, deer yarglarna uyum

    abalarnda dnyaya bakn, eitim ve retim sistemini oluturmaya abalarken karlat

    kltrel atmalarn zmn, Cumhuriyetin ilanyla birlikte tek kltr yaratma abasyla

    btnletirmitir (Glbahar, 2006).

    Bugnk Cumhuriyetin snrlar, Balkan Savalar, Birinci Dnya Sava ve Kurtulu

    Sava ile geen 1912-1922 yllar arasndaki on yllk dnemde o zamana kadar ki en byk

    insan zayiatn ve lkenin fiziksel olarak en byk tahribatlarndan birini yaamtr. Bu zaman

    silsilesinde Anadoluda nfusun drtte birine yakn savalarda eksilmi, baz blgelerde bu

    saynn yzde altma kt olmutur. (Grz, 2008) Fert bana gelir 35 $ civarndadr.

    lkenin sanayisi, endstrisi, zanaatkar yetimi insan gc yoktu. lke her bakmdan ykk ve

    dkk durumdayd. Fakat Atatrk ve silah arkadalar cumhuriyet yolunda ulusal bilin ve

    egemenliin, bu erdeme sahip olmann ancak eitimle olacan biliyorlard. (Sakaolu,

    1992).Cumhuriyetin ilk kurulduu yllarda en byk problemlerden biri nitekli insan gc ve

    kayna bulamamakt. 1923 ylnda on iki milyon civarnda olduu varsaylan lke nfusunun

    sadece %11i okuma yazma biliyordu. 1923 yl sonu itibariyle lkenin nitelikli insan gc ve

    okullama oran u ekildeydi (Grz, 2008):

    Tablo 1.

    1923 Yl Eitim ve retim Olanaklar

    Seviye Okul retmen renci

    Okul ncesi 80 136 5880

    lkokul 48

    94 10238 341941

    Ortaokul 72 796 5905

    Lise 23 513 1241

    Mesleki ve Teknik Okul 64 583 6547

    niversite 9 307 2914

    Tablo 1. den de anlalaca gibi, okullama oran cumhuriyetin ilk yllarnda ok dk

    seviyelerdeydi. Toplam rencilerin nfusa gre oran % 3 seviyelerindeydi. 12 milyon olan

    lke nfusunda ortalama 1 milyon kii okur yazar saylyordu. 355 bin ocuk ve gen koullar

    ve olanaklar birbirinden farkl ama ortak isimleri mektep olan eitim ve retim

    kurumlarna gidiyordu. Grevde toplam 12 bin civarnda retmen vard ve ancak 3-4 bini

    retmen okulu, dierleri ise medreseli veya ilkokul mezunu idi. (Sakaolu, 1992). Btn bu

    imkan ve olanaklar iinde medeni toplumlar seviyesine eriebilmek, ekonomik ve modern

    kalknmay salamak iin eitim sistemi hzl, an gereklerine uygun bir ekilde

    dntrlmeliydi.

  • Atatrk Dnemi Eitim Sistemi Gelimelere Bir Bak 513

    Cumhuriyet Dneminde Eitimin Resmi Ama ve lkeleri

    Atatrke gre yaplacak devrimlerin, cumhuriyet ynetimi algsnn yerlemesinin ilk

    koulu, milli uuru yksek, eitim seviyesi iyi, ulusal bilinci olumu bireylerin

    yetitirilmesiydi. Bu maksatla da, eitim sistemi medeni toplumlarn seviyesine uygun olarak

    yeniden yaplandrlmal, halkn tmne ise yaylmalyd. Yeni kurulmu Trkiye

    Cumhuriyetinin de ilk senelerinde hakim olan bu dnce ile milli eitim politikas esas olarak

    konuya ynelmitir. Bunlar;

    1- Mill kltr birliinin salanmas,

    2- Vatandalk eitiminin ve ilkretimin yaygnlatrlmas,

    3-Trkiyenin ihtiya duyduu eitilmi insan gcnn yetitirilmesidir (Budak,2003).

    Atatrk, kltr birliinin oluturulmas, kltrn yaygnlatrlmasnda en nemli

    aracn eitim olduunu ileri srmtr. Bu nedenden tr Atatrk, milli kltr birliini

    salamak amacna ynelik olarak eitimin bu ama dorultusunda yaplandrlmas gerektiini

    vurgulamtr. Atatrk, temel hedeflerinin gerekletirilmesi, hem de bu hedeflere ulatracak

    eitim politikalarn tespit etmek iin ada eitimcilere 192434 yllar arasnda alt adet rapor

    hazrlatmtr. Hazrlanan bu raporlar dorultusunda da, milli eitimimizin ada ilkelerini

    ortaya koymutur.

    Atatrke gre eitimimizin ilkeleri u noktalarda olmaldr (Adem, 2000):

    1.Eitim milli olmaldr,

    2.Eitim bilimsel olmaldr,

    3.Eitim laik olmaldr,

    4.Eitim karma olmaldr,

    5.Eitim uygulamal olmaldr.

    Atatrkn belirledii ilkelerle paralel olarak dnemin Eitim Bakan Vasfi nar 8

    Eyll 1923 tarihli genelgesinde eitim ve retimin temel amalarn yle zetler (Akyz,

    2012):

    * Eitimin ulusal temellere ve Bat toplumlarnn uygulamalarn esas almas,

    * Eitim rgt okullarn insan davranlar, sosyal dzen kurallar, hijyen, intizam vs.

    gibi konularda uygar ve rnek tekil edecek bir yapya kavuturulmas,

    * rencilerin fikren ve zihnen Cumhuriyete kendilerini adamas,

    * Okullarn vicdanen sorumlu ve bilinli bireyler yetitirmesi,

    * Eitim ve retimin pratik de uygulanabilir ve gnlk yaamda karln bulabilir

    bir duruma getirilmesi,

    * Okullarn bilim ve okuma ihtiyac yaratmas,

    * Okullarca millete saln neminin ve deerinin kavratlms,

    * Fiziki kabiliyetlerle zihni muhakemelelerin dengeli geliiminin salanmas,

    * ocuklara belli bir disiplin, tasarruf alkanlklarnn kazandrlmas.

    Cumhuriyet ilan edildiinde, Osmanl Devletinden miras alnm olan mektep-medrese

    ikilii deimeden srmekteydi. 20.yy. bandan itibaren medreselerde yaplmaya allan

    iyilitirme hareketleri de, bu ift ball zememiti. Bununla beraber, eitimdeki problem

    sadece ift ballk deildi. Medeni toplumlar rnek alnarak kurulan yeni okullar arasnda da

    herhangi bir birlik ve dzende yoktu. ncelikle ordunun ihtiyacn karlamak zere askeri

    kurumlar askeri idadiler (liseler) ve askeri rtiyeleri (ortaokul) tekil etmilerdi. Bunun

    haricinde lkedeki bakanlklar ihtiya duyduklar teknik ve uzman personeli yetitirmek iin

    kendi okullarn kurmulard. Devlet iindeki okullar, kendilerini kuran bakanlklar tarafndan

    ynetiliyor ve tefti ediliyordu. Bu anlamda da bir birlik yoktu. Harbiye Nezreti askeri

    okullar, Maarif-i Ummiye Nezreti retmen okullarn, Evkaf Nezreti maliye okullarn,

  • 514

    Murat NK

    Ziraat Nezareti tarm personelini, Ticaret Nezareti ticaret personelini, Orman ve Maadin,

    Nezreti ise orman mhendislerini yetitiriyordu.II. Merutiyetin ilanyla bu ikiliklerin

    giderilmesi iin baz nlemler alnsa da hepsinde sonuca tam eriilmemitir. Asker rdiyelerin

    Maarif Nezretine devredilmesi, bozulmak zere olan medrese ve sbyan mektebi vakflarnn

    Maarife devredilmesi bu ynde yaplan almalardr. Yaplan tm almalara ramen eitim

    ve retimdeki ift ballk sona erdirilememi ve yapsal bozukluklar devam etmitir. (Ergn,

    2014)

    Mustafa Kemal

View more >