arheologija anticke grcke

Download Arheologija anticke Grcke

Post on 14-Jun-2015

5.051 views

Category:

Documents

12 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skripta Arheologija anticke Grcke by me :)) ako mi se slucajno prikrala neka neistina ili lapsus, molim vas da me ispravite, iako nevjerujem jer imam obicaj sve provjeravat 5 puta. Uzivajte cirajuci i naucite nesto novo ;)

TRANSCRIPT

Arheologija antike Grke

Prof. dr. sc. Draen Mari

1. Kronologija

Pojednostavljen prikaz periodizacije antike grke civilizacije

PERIODIZACIJA GRKE UMJETNOSTI Protogeometrijski period 1. GEOMETRIJSKI PERIOD (1000-700 BC) Ranogeometrijski period Srednjegeometrijski period Kasnogeometrijski period Rani arhajski period 2. ARHAIKA (700-480 BC) Srednji arhajski period Kasni arhajski period Rana klasika - Strogi stil 3. KLASINO DOBA (480-320 BC) Klasika na vrhuncu Bogata klasika Kasna klasika - zrela Rani helenizam 4.HELENIZAM (323-31 BC) Srednji helenizam Kasni helenizam 1000-900 BC 900-850 BC 850-750 BC 750-700 BC 700-590(580) BC 590(580)-530 BC 530-480 BC 480-450 BC 450-420 BC 420-380 BC 380-320 BC 320-250 BC 250-150 BC 150-31 BC

2

Geometrijski period -nadovezuje se na submikensko razdoblje (1150 - 1050.g.pr.Kr) -s pozicije arheologije to bi se moglo nazvati starije eljezno doba (kronoloki) -povijesno to je helenski srednji vijek (mrano doba - 1100. - 700.g.pr.Kr) - najslabije istraeno razdoblje -keramika od 6. st. ima prepoznatljive organske linije ukrasa i likove koji podsjeaju na istonjaku umjetnost. Zato tu keramiku nazivamo - orijentalni stil

Arhajski period -pripada eljeznom dobu ali se ne zove tako -arhaios - odnosno stara ili drevna civilizacija u odnosu na klasini period -700.g.pr.Kr. - 480.g.pr.Kr (500. u nekim podrujima) -u arhajskom razdoblju pojavljuje se znaajnija arhitekture, glavni oblik grke arhitekture je hram koji se razvija iz mikenskog megarona -pojava kurosa i kora

Klasika -najbolja, prvorazredna -izraz se koristio i u vojsci za prve redove -5. i 4. st. pr. Kr. -povijesno gledano obuhvaa period kada je Grka bila mozaik nezavisnih drava slobodnih od straha od strane dominacije nakon Perzijskih ratova.

Helenizam -naziv - njemaki autor 19. st. - prema nazivu za helenizirane idove (koji su prihvatili grke obiaje) - helenistoi -nastupa sa ~ Aleksandrom V. (Makedonskim) -sa njim Grka civilizacija ulazi u rimsku civilizaciju 146 g. pr. Kr. - Grka postaje rimska provincija

3

2. Geometrijski period4 faze: -protogeometrijski period -rani geometrijski period -srednji geometrijski period -kasni period 1050 - 900g.pr.Kr. 900 - 850g.pr.Kr. 850 - 750g.pr.Kr. 750 - 700g.pr.Kr.

-Seoba Dorana i njihovo osvajanje Peloponeza, prilikom kojeg je unitena mikenska civilizacija, u tradiciji je poznata pod nazivom povratak Heraklovica, buduci da su svojim pretkom proglasili ahejskog mitskog junaka Herakla. Ti dogaaji korespondiraju s poetkom eljeznog doba. ~1150.gpr.Kr. su uglavnom svi mikenski spomenici uniteni. -Taj period izmeu 1150. g. pr. Kr. i 1050. g. pr. Kr. se naziva submikenski period, i to je tranzicija iz mikenske u grku civilizaciju. -Ovaj period se najbolje moe pratiti na podruju Atike (pod tim nazivom podrazumijevamo ire podruje grada Atene). -Geometrijski period je karakteristian po posudama koje su po svojoj formi i podjeli na vei broj traka (horizontalnim frizovima) sline mikenskima, ali na njima nestaje figuralna dekoracija (ivotinjske, ljudske figure, mitoloka bia, i sl.) ve se zadrava geometrijska dekoracija najjednostavnijeg karaktera - koncentrine krunice ili polukrunice - koje zauzimaju jedan, eventualno dva friza posude, dok je ostatak neukraen. -Prva stoljeca razvoja grke civilizacije (od kraja 11.st do sredine 8.st.pr.Kr.) iz povijesne perspektive se nazivaju mrano doba Grke ili helenski srednji vijek. Do kraja 8.st.pr.Kr. nema podataka literarne naravi jer nema pisma, pa time ni pismenih ni epigrafskih izvora. -Krajem 8.st.pr.Kr Grci preuzimaju pismo od Feniana, prilagoavaju ga svom jeziku i nastaje grki alfabet. Prema arheolokim spomenicima najranija pojava ovog pisma see negdje u 730/720.g.pr.Kr. -Prema Jamesu Whitley-u najvaniji kronoloki reperi za geometrijski period su bili osnivanje Megara Hyblaea-e i Syracuse (grke kolonije na Siciliji). Za datume njihova osnivanja znamo preko grkih pisaca Tukidida i Euzebija. -U koloniji Pithekoussai na otoicu Ischia kod Napulja su pronaeni fragmenti grke geometrijske keramike i takoer skarabej s imenom faraona Bocchoria. -Ustaljena podjela geometrijskog perioda se odnosi na Atenu i njenu najbliu okolicu -Atena - istraivanja poinju skoro odmah nakon osamostaljenja Grke, postaje glavni grad, a jedna od prvih zadaca je bila oistiti atensku akropolu od ostataka iz bizantskog i otomanskog vremena itd., poinju se sastavljati neke graevine kod kojih je to bilo moguce, npr. Hram Atene, Nike Polias itd., najkasnije do 9.st Atena je glavni umjetniki centar u Grkoj

4

2.1. Protogeometrijski period (1050 - 900.g.pr.Kr)-Najstariji period se naziva protogeometrijski (onaj koji prethodi pravom geometrijskom periodu) -~1000g.pr.Kr. dolazi do promijena u ritusu pokapanja. Ritus inhumacije koji su mikenjani koristili je zamjenjen sa ritusom incineracije (spaljivanje) i odlaganja ostataka u urne. Najljepi primjeri se nalaze na atenskim grobljima Kerameikos i Dipilon. Naravno, to nije generalna pojava, npr. u Ateni se djeca se inhumiraju, dok se samo odrasli spaljuju i njihovi ostaci se stavljaju u urne. U Korintu i Argosu, u kasnijim razdobljima prevladava inhumacija, dok se na Kreti podjednako koristi i inhumacija i incineracija. -Groblja na podruju Atike su najbolje istraena, pa zato imamo najvie podataka. Svi drugi centri rade pod utjecajem Atene u vecoj ili manjoj mjeri. -Urne se obino polau u manje jame iskopane u etvrtastim rovovima i slau se jadna do druge, jama se poklopi ploom ili neim drugim, oko urne mogu biti grobni prilozi, keramiko posue, a onda se taj grob zatrpava humkom da se obiljei ili se oznaava velikim keramikim posudama koje funkcioniraju kao nadgrobni spomenici. -Kad grobne posude zamijene nadgrobne statue, zavrava geometrijski i poinje orijentalizirajuci period. -Za sahranjivanje ostataka starijih ena koristile su se posude sa drkom na trbuhu, dok su za sahranjivanje mukaraca bile posude sa drkom na vratu. -Najvie nalaza iz ovog perioda imamo u vidu keramike. -Jedino to je zajedniko keramici svih doba sa mikenskom je podjela na frizove, a karakteristina je po geometrijskoj dekoraciji. U ovom jo uvijek ranom periodu Grke civilizacije, geometrijska dekoracija je ograniena na mali dio posude

2.2. Rani geometrijski period-U prvoj polovici 9.st. javlja se meandar (naziv je dobio po rijeci Meandar u Maloj Aziji koja tee krivudavo). To je tipian ukras za ovo razdoblje. Poinje se javljati i kompleksnija geometrijska dekoracija koja ispunjava cijelu posudu (horor vacui - strah od praznog prostora). -Osim meandra poinju se javljati i cik cak linije, trokutici, koncentrini krugovi, svastike itd. One frizove koji nisu tako ukraeni premazuje se firnisom tako da je samo mali dio posude ostavljen u originalnoj boji. -U Ateni i Argolidi se javlja rani geometrijski stil. U Ateni traje od oko 900.pr.Kr. do oko 860.pr.Kr, dok u Argolidi i Korintu traje malo due to znai da Atena prednjai u inovacijama5

2.3. Srednji geometrijski period-traje od oko 850.g.pr.Kr do oko 750.g.pr.Kr; najranije zavrava u Ateni, a neto kasnije u Korintu i nekim drugim centrima -Zoniranje posuda sve vie uzima maha, trake su sve gue i plie, pa posude poinju nalikovati koarama (bar to se Atene tie). Meutim, najkarakteristinije je to da se pojavljuje prvi puta nakon dugo vremena figuralna dekoracija. Najprije su to ivotinjske figure. -Dipilonska amfora (~770.g.pr.Kr.) je visoka 165 cm i podsjeca na koaru. ivotinjski friz se nalazi na vratu posude, dok prizor izmeu drki prikazuje prothezis - scenu izlaganja tijela sa enskim figurama koje nariu za pokojnikom s rukama na glavi.To je najvaniji friz, pojava ljudske figure je jo uvijek kontroverzna - neki kau da je to znak povratka mikenske tradicije, neki da je to utjecaj orijenta. Dipilonska amfora je sluila kao nadgrobni spomenik. -Dipilonske vaze - opceniti naziv za specifinu keramiku sa nekropole pokraj Dipilonskih vrata -Praktiki se u grkoj geometrijskoj umjetnosti kasnog srednjeg geometrijskog perioda i kasnog geometrijskog perioda javljaju tri scene sa ljudskim figurama - scena izlaganja pokojnika, scena sa pogrebnom procesijom koja koraa prema mjestu ukopa i scena trke kola u ast pokojnika. -Ovakvi nadgrobni krateri su bili rezervirani za najvie pozicionirane lanove drutva, pripadnike ratnike aristokracije... -to vie odmiemo prema kraju geometrijskoga perioda to sve veu povrinu posuda zauzima figuralna dekoracija. -Atenski geometrijski krater je jo jedan krater koji je sluio kao nadgrobni spomenik. Potjee iz druge polovice 8.st.pr.Kr. Ovdje vidimo scenu pogrebne procesije, kola vuku tijelo pokojnika i tu je sama procesija sa osobama koje tuguju i trka kola u ast pokojnika. -Po prvi put se u grkoj umjetnosti javljaju i motivi koji nemaju veze sa svijetom mrtvih, nego se javljaju narativne scene koje su preuzete iz grke oralne, odnosno ve pismene, knjievnosti (krajem srednjeg i poetkom kasnog geometrijskog perioda se poinju epovi zapisivati).

2.4. Kasni geometrijski period-dijeli se na I i II -U ovo vrijeme je grko kopno bili siromano i zapoelo se kolonizacijom (masovna je zapoeta 80-ih godina 8. st. pr. Kr., krajem srednjeg geometrijskog perioda). -Poinju se javljati teme mitolokog ili literarnog karaktera. Na fragmentu jednog geometrijskog kotla iz 8.st.pr.Kr. gdje jedan friz zauzima prikaz broda i ratnika kojim se dijelom bore na suhome, a dijelom na brodu. Ovaj prikaz bi se mogao povezati sa utjecajem Homerove Ilijade.

6

-Jo uvijek je to samo siluetno slikarstvo koje koristi najjednostavniju paletu boja, kasnije se poinju prikazivati i detalji. -Onog trenutka kada figuralna dekoracija gotovo u potpunosti izbaci geometrijsku tada praktiki zavrava geometrijski period. To se dogaa krajem 8. st. pr. Kr. kada zapoinje najstariji dio arhajskog perioda, odnosno, orijentalizirajui period grke umjetnosti.

-8.st.pr.Kr. kronoloki pripada razdoblju geometrijskog perioda -Po prvi put raspol