anna vetraková, atrakcyjny symbol słowacji

Download Anna Vetraková, Atrakcyjny symbol Słowacji

If you can't read please download the document

Post on 13-Aug-2015

337 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  1. 1. Anna Vetrakov atrakcyjny symbolsowacjiNa przeom XVIII i XIX wieku nie tatrzaskim (centralnym, karpackim, Tatr jako caoci, ale take ich poszczegl-datuje si pocztek intensyw- panoskim)1. Sowacy jako jedyni mielinych szczytw, przechodzia do sowackiejnego procesu ksztatowaniapozosta na tym pierwotnym terytorium,kultury muzycznej, literackiej i plastycz-si nowoczesnych tosamoci co pozwalao podkrela ich autochtonicz- nej. W przejawach folkloru, w ludowychnarodowych. Do elementw, z ktrych no, podczas gdy pozostali Sowianie roz-pieniach i baniach Tatry wystpujskaday si owe tosamoci, naleay take proszyli si do swoich obecnych ojczyzn.w kontekcie danego regionu i oddziaujzjawiska geograficzne. Zaczto odbiera Nic wic dziwnego, e Tatry staway si na swoje bezporednie otoczenie. W kultu-wasn krain wraz z jej przyrod jakowanym znakiem identyfikacji etnicznejrze wysokiej za autorzy nazywali Sowacjjedyn w swoim rodzaju, dziki czemuwyrniajcym Sowakw wrd innych Tatrzaskiem oraz Sowakw Tatrzacamiurosa ona do rangi narodowego symbolu. narodowoci, w szczeglnoci Wgrw,i podkrelali ich zwizek ze Sowiasz-W XIX wieku jednym z gwnych symboli u ktrych dominowaa rwnina puszta.czyzn. Ten skrt mylowy wystpowanarodowych Sowakw stay si Tatry.Kontrast ogromnych gr i monotonnej w skrajnej postaci u sowackich naro-rwniny sta si rodkiem, ktry dowodzi dowcw, dla ktrych Tatry i TatrzaskoNa wyjtkow pozycj Tatr w kulturzesusznoci rwnouprawnienia Sowa-byy wprawdzie synonimem Sowacji, alesowackiej zoyo si wiele czynnikw. kw w Krlestwie Wgierskim. Opinia tarwnoczenie wystpoway jako matkaTatry Wysokie z geograficznego i symbo- wzmocnia si w okresie nasilenia de Sowiaszczyzny.licznego punktu widzenia tworz potny madziaryzacyjnych w ostatniej wierci XIXmasyw w sowackim pejzau grskim,wieku.Motyw Tatr znajdujemy na pocztku XIXprzypisywano im pozytywne waciwo- wieku u wybitnego slawisty Pawa Jzefaci, opiewano ich ogrom, niewzruszono Tatry byy rdem inspiracji ju dla Szafarzyka (Pavel Jozef afrik, 1795-1861),i podkrelano magiczny urok. Drugi powdautorw okresu romantyzmu. Symbolikaalbo te u pierwszego kodyfikatora literac-wie si z teori o etnogenezie Sowian. kiej sowacczyzny Antona Bernolka (1762-Zgodnie z ni, praojczyzna Sowian miaa-1813). Jednak jako pierwszy zacz opiewa1 D. kvarna, Zaiatky modernch slovenskch symbolov,si znajdowa wanie w tak zwanym regio- Bansk Bystrica 2004. Tatry katolicki proboszcz i pisarz Jn Hollautoportret 3 [32] 2010 | 26
  2. 2. (1785-1849). W eposie Svatopluk tak opisuje sko przyrodnicze, opiewa ich rnorodne sowackich zwykle za przeomowy uwaaprzybycie Sowian: doszli z rodzin swprzymioty i wypowiada swe subiektywne si rok 1835, kiedy organizator kulturalne-a do bezludnych Tatr, w innym dziele, uczucia.go ycia w Liptowskim witym Mikuaszu,alospevy, pisze, e Cyryl i Metody przybyli Gapar Fejrpataky-Belopotock (1794-1874),tutaj w Tatry uczy. Holl nie tylko pod-Pikno tatrzaskich masyww zainspiro-razem z szecioma towarzyszami wspikrela wzajemny zwizek przyrody z czo-wao take malarzy. Pierwsze wyobrae-si na Krywa. Do tego pierwszego wejciawiekiem, lecz take Sowakw z Tatrami. nie Tatr na Sowacji to fresk z przeomuna szczyt bd si odwoywa tak zwaneXIV i XV wieku, zachowany w kocielenarodowe przechadzki grup sowackichW latach czterdziestych XIX wieku pokole- w. Idziego w Popradzie. Pierwsze za wia- romantycznych entuzjastw. Pierwszanie trovcw widzi w nich schronienie, dectwo wieckiego dziea z tatrzaskimz nich odbya si 16 sierpnia 1841 roku.ostoj, nadziej i dwigni narodu, ktra motywem (omnickim Szczytem) to herbBrali w niej udzia wybitni przedstawicielezapewni lepsz przyszo. Oczekiwanierodziny Berzeviczy z Wielkiej omnicy sowackiego ycia narodowego: udovtna zbawienie narodu od Tatr, wzywanie datowany na poow XV wieku.tr (1815-1856), Michal M. Hoda (1811-ich i skadanie im hodu stanowi podsta- -1870), oraz ich wsppracownicy. Jedenwowe elementy tatrologii. Od Tatr bior W pierwszej poowie XIX wieku zacza si z uczestnikw wycieczki, poeta Samonazw w tym okresie literackie czasopismo pojawia w sztukach plastycznych tema-Hrobo (1820-1894), tak przekaza wraeniaTatranka (1832-1847) i kulturalne sto-tyka pejzau malowanego z natury i kultucaej grupy w swoich wspomnieniach: Gdywarzyszenie Tatrn (1844-1848), ktrego gr. Tatry rwnie stay si popularnym te- stanli pod Krywaniem (tr i Hoda),celem byo wspieranie i promowaniematem dla malarzy Europy rodkowej. Dodwa czarne ory zatoczyy koo nad ichycia kulturalnego i owiaty na Sowacji. pierwszych artystw przedstawiajcych Ta- gowami, jakoby chciay przywita dwchStopniowo jednak silnie narodowo nace-try na sposb romantyczny jako monumen- oroduchw Sowacji2. Wejcia na Krywachowany odbir Tatr zmienia si i zaczyna talny ywio przyrody nalea mieszkaniec zostay wznowione w latach szedzie-nabiera bardziej indywidualnego zabar- Spiskiej Soboty Karol Tibly (1813-ok. 1870). sitych XIX wieku, kiedy Sowacy zaczliwienia u poszczeglnych autorw. Przemia- Jednak pierwszym, ktry podnis Tatryponownie i odwaniej wysuwa swojen t mona zauway ju u romantycz- do rangi symbolu Sowacji w sztuce, by narodowe dania. Pierwsza udaa sinego poety Andreja Sldkovia (1820-1872).Peter Michal Boh (1822-1879). Wrd jegotam grupa trzydziestu dwch patriotwSzczyt artystycznego obrazowania Tatr nanajbardziej znanych obrazw wymienia si(w tym sze kobiet) 2-3 wrzenia 1861 roku.przeomie XIX i XX wieku stanowi dzieo Krywa z 1844 roku, powicony udovtowi Wejciu towarzyszyy zabawy: pod szczy-Pavla Orszgha Hviezdoslava (1849-1921),trowi. Tatry i Krywa widzimy take natem rozpalono ognisko, piewano pieniktre cechuje si bardziej realistycznymtle portretu powstaczego kapitana Jna narodowe, jak Hej, Sowacy!, Stoi Tatra, stoiobrazem przyrody. Hviezdoslav wyrazi Frantika Rimavskiego z 1849 roku orazi Krywa rogaty, Nad Tatrami byska lub Hej,zwizek ludzi z ziemi ojczyst, std zanik w obrazie Sowacy z Vaca.pod Krywaniem, tam jest pikny wiat!3. Mimonarodu sowackiego na skutek postpujcej przerw, gwnie powodowanych zwiksza-madziaryzacji przybiera u niego ksztat Czste wykorzystywanie motywu Tatrzniknicia, przepadnicia Tatr. Obok tego w sztukach plastycznych byo midzy2I. Houdek, Nrodn vychdzky na Kriv, Slovenskromantycznego wymiaru Hviezdoslav innymi powodem rosncego zainteresowa-pohady R. 49, 1933, s. 746.odbiera jednak Tatry rwnie jako zjawi-nia tym regionem. W wypadku patriotw 3Pebudnske vedomosti 20.09.1861.za: k. plicka, sowacja, praha 1955, s. 194autoportret 3 [32] 2010 | 27Tatry, widok z Wielkiej wistwki
  3. 3. jcym si uciskiem wgierskim, tradycjaTatr jako symbolu narodowego. PodczasZa Dubeka (w latach szedziesitych XXwycieczek narodowych w Tatry Wysokie gdy jeszcze w XIX wieku odbierane byy wieku) spoeczestwo sowackie poczyaprzetrwaa a do pierwszej wojny wiatowej.one jako symbol narodu tylko w wskich propozycja wybudowania w Tatrach kolejkiDowodzi tego na przykad wejcie na szczyt krgach narodowcw, do wiadomoci jednotorowej na supach typu Alweg. Mimomodziey z rnych stron Sowacji 30 sierp- szerokich mas za docieray bardzo powoli, powszechnemu zainteresowaniu publicz-nia 1918 roku, ktre zdawao si zapowie-powstanie Republiki Czechosowackiej w 1918noci tym projektem oraz spontanicznejdzie nadejcie nowej sytuacji politycznej.roku doprowadzio do masowej sakralizacjioglnonarodowej skadce wadze wstrzymayTradycja ta nie ustaa take w XX wieku, Tatr. Niepoledni by w tym udzia czeskiejinicjatyw. Sprawa kolejki pokazaa jednak,do dzi turyci regularnie w okresie letnimsocjety. Czesi bowiem znajdowali w Tatrach jak wanym symbolem nadal pozostaj dlaorganizuj wejcia na Krywa, ktre maj rodzaj masywu grskiego, ktrego brakSowakw Tatry.cechy pielgrzymki narodowej w Czechach. Zaczli intensywnie przyje- da w Tatry. To gwnie dziki nim rozkwi-tumaczenie ze sowackiego: emiliano ranocchiLinia kolejowa z Koszyc do Bohumna, ty masowa turystyka i sporty, Tatry weszywybudowana w latach 1870-1871, otworzya do podrcznikw i przewodnikw turystycz-nowe moliwoci dla gospodarczego rozwojunych i byy stale przypominane w sowackiejpodtatrzaskich gmin i turystyki w Tatrach.czci pastwowego hymnu CzechosowacjiPierwszy szlak turystyczny prowadzi do(Nad Tatrami byska).Doliny Studenovodskiej (Zimnej Wody) juw roku 1847, ale nie istniaa jeszcze instytu- Zjawisko przemiany odbioru Tatr w XX wie-cja, ktra podejmowaaby dziaania zmierza-ku byo przedmiotem bada wielu hi-jce do udostpnienia dalszych czci Tatr.storykw. Problematyk ksztatowaniaDopiero w roku 1873 powstay stowarzysze-i ugruntowania si tosamoci narodowej nania turystyczne: Wgierskie Stowarzyszenie przykadzie Tatr Wysokich zaj si ubomrKarpackie oraz po polskiej stronie Polskie Liptk (1930-2003) w studium zatytuowa-Towarzystwo Tatrzaskie, ktre dbay nym Tatry w wiadomoci sowackiej4. Zbada tuo wybudowanie nowych i o utrzymywanieczynniki, dziki ktrym Tatry Wysokie nieju istniejcych szlakw. Wraz z rozwojemprzestaway by wanym symbolem naro-balneologii i rozbudow infrastruktury dowym przez cay wiek XX. Jego zdaniemzarwno leczniczej, jak i rekreacyjnej Tatry u podoa zjawiska le rozwj ruchu tury-zaczy by dostpne dla coraz wikszejstycznego i promocja Tatr, ktrej sprzyjayliczby turystw i letnikw. Mona byo tuniewtpliwie take wane inicjatywy spor-przyjecha nie tylko na wypoczynek, lecz towe (mistrzostwa narciarskie w 1970 roku)take po to, by uprawia sporty zimowe oraz denia Tatr do organizacji igrzyskrozwijay si narciarstwo, hokej na lodzie,olimpijskich (w latach 1984, 2002 i 2006).powstaway pierwsze tory saneczkowe.Rozwj spoeczestwa i przemiany politycz- 4 L. Liptk, Tatry v slovenskom povedom, Slovensk Nro-ne spowodoway take zmiany w percepcjidopis 2001, nr 2 (49).autoportret 3 [32] 2010 | 28

Recommended

View more >