angazhimi i punËdhËnËsve dhe reformat nË arsimin dhe ... · i punëdhënësve dhe reformat në...

of 70/70
ANGAZHIMI I PUNËDHËNËSVE DHE REFORMAT NË ARSIMIN DHE AFTËSIMIN PROFESIONAL NË BALLKANIN PERËNDIMOR UDHËZUESI I ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVE kosovo.britishcouncil.org

Post on 11-Sep-2019

7 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • ANGAZHIMI I PUNËDHËNËSVE DHE REFORMAT NË ARSIMIN DHE AFTËSIMIN PROFESIONAL NË BALLKANIN PERËNDIMOR

    UDHËZUESI I ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVE kosovo.britishcouncil.org

  • Të rinjët e Ballkanit Perëndimor janë resurs shumë i fuqishëm i rajonit. Por, me të drejtë ata brengosen dhe janë të padurim për një jetë më të mirë.

    Ky vit shënon vitin e Sigurimit të Cilësise dhe Aftësive të Punësueshmërisë. Qeveria Britanike është krenare që përkrah dhe financon punën e Këshillit Britanik për të përkrahur këtë proces. Projekti ynë ‘Angazhimi i Punëdhënësve dhe Reformat në Arsimin dhe Aftësimin Profesional në Ballkanin Perëndimor’ do të i ndihmojë autoritetet të ndërmarrin një hap të rëndësishëm në reformat e sistemit arsimor dhe zhvillimin ekonomik. Ky udhëzues do të lehtësojë bashkëpunimin në mes të shkollave profesionale dhe punëdhënësve në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Për më tepër, shpresojmë që ky udhëzues të inspirojë dhe motivojë mësimdhënësit që të krijojnë dhe të fuqizojnë bashkëpunimin me punëdhënësit dhe komunitetin e gjërë, në mënyrë që të rinjët të trajnohen me shkathtësitë e duhura të punësueshmërisë. Punëdhënësit dhe shkollat e Arsimit dhe Aftësimit Profesional, në këtë udhëzues, do të mund të gjejnë shembuj të praktikave të mira, raste të ndryshme studimore si dhe rekomandime nga i tërë Ballkani Perëndimor se si të i konsolidojnë marrëdhëniet mes bizneseve dhe sistemit arsimor.

    Punëdhënësit duhet të përfshihen gjatë hartimit të kurrikulumeve mësimore. Zhvillimi i lidhjeve të qëndrueshme në mes të punëdhënësve dhe shkollave profesionale do të lehtësojë krijimin e kurrikulumeve të cilat përputhen me nevojat dhe kërkesat e komunitetit të biznesit. Për më tepër, kjo do të vendos precedentë në planifikimin e shkathtësive të cilat nevojiten në të ardhmen, dhe ajo çka është më e rëndësishmja, të transmetojë tek të rinjët shkathtësitë e duhura për punësim.

    Shpresoj se ky udhëzues do të jetë i dobishëm dhe praktik gjatë punës dhe përpjekjeve tuaja në baza ditore.

    Sinqerisht i juaji,

    Ruairí O’Connell HM Ambassador

  • Mjafton vetëm një vështrim i shkurtër në gazetat lokale apo në internet për të parë se jetojmë në një shoqëri të globalizuar. Arsyet dhe ndikimet e kësaj janë të gjera dhe të ndryshme. Të gjithë jetojmë në një botë të globalizuar ku produktet dhe shërbimet mund të prodhohen në shumë vende të ndryshme dhe të shiten në tregjet kudo në botë. Ky vështrim global bën që kërkesa për produkte dhe shërbime të përshtatet, të përditësohet dhe të rregullohet me hap të shpejtë, për t’iu përgjigjur nevojave të klientëve të tyre.

    Ashtu si bizneset dhe organizatat që prodhojnë produkte dhe shërbime për këto tregje, edhe arsimi profesional ka të njëjtën nevojë që të përshtatet dhe të ndryshojë në mënyrë që aftësitë dhe njohuritë që ai zhvillon te të rinjtë të jenë ato që u mundësojnë të hyjnë në këtë ambient pune gjithnjë e më dinamik e të shpejtë. Shumë shkolla dhe institucione arsimore nëpër Ballkanin Perëndimor janë duke punuar fort tashmë për t’u angazhuar me punëdhënësit në zonën e tyre lokale dhe kanë krijuar lidhje përmes të cilave nxënësit të mund të fitojnë dhe të mësojnë nga përvojat e reja pozitive në punë. Këto mundësi bazohen në punën e përbashkët të shkollave dhe punëdhënësve.

    Por si mund të arrihet kjo? Sfera e arsimit formal është shumë e ndryshme nga ajo e biznesit dhe e punësimit, ku edhe presionet dhe prioritetet janë të ndryshme. Fillimisht, mund të duket sikur mes tyre nuk mund të arrihet një lidhje. Megjithatë, me pak mendim dhe imagjinatë, mund të krijohen partneritete dhe marrëdhënie pozitive dhe produktive.

    Ky udhëzues është ndarë në shtatë pjesë, secila prej të cilave mbulon një zonë kyçe të angazhimit të punëdhënësit.

  • PËRMBAJTJA

    KRIJIMI I SKENËS PSE SHKOLLAT DUHET TË ANGAZHOHEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

    PËRFITIMET E ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

    ZHVILLIMI I NJË ANGAZHIMI IDE DHE AKTIVITETE TË NDRYSHME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

    ZHVILLIMI I NJË ANGAZHIMI PUNA NË NIVEL STRATEGJIK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

    PLANIFIKIMI I AKTIVITETEVE TË ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVE . . . . . . . . . 39

    KONTAKTIMI I PUNËDHËNËSVE GJETJA E NJË AUDIENCE PERCEPTUESE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

    PËRMBLEDHJE PIKAT KYÇE PËR TË MBAJTUR MEND . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59

    MJETET QË DO TË JU NDIHMOJNË DOKUMENTET E PLANIFIKIMIT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

  • 7

    KRIJIMI I SKENËS PSE SHKOLLAT DUHET TË ANGAZHOHEN

    PËR ÇFARË SHËRBEN KY UDHËZUES?Ky manual i shkurtër është shkruar për të ndihmuar si drejtorët e shkollave ashtu edhe mësuesit e arsimit profesional që punojnë në Ballkanin Perëndimor të gjejnë mënyrën se si mund të angazhohen dhe të inkurajohen punëdhënësit dhe industria lokale që të bashkëpunojnë me shkollat profesionale. Udhëzuesi paraqet një diapazon të gjerë idesh të marra nga shembuj realë si nga Ballkani Perëndimor ashtu edhe nga Mbretëria e Bashkuar, ku angazhimi i punëdhënësve ka funksionuar dhe po sjell një ndikim pozitiv në rezultatet e nxënësve të tyre.

    Është e ditur se jo të gjitha idetë e propozuara dhe të përshkruara në këto faqe do të funksionojnë për ju dhe për shkollën tuaj në veçanti. Madje mund të keni provuar disa prej tyre më parë. Por, është e rëndësishme që të kuptojmë se çdo aktivitet i suksesshëm angazhimi i punëdhënësve duhet të jetë një zgjidhje ku të dyja palët fitojnë. Madje, duhet të jetë një situatë ku në fakt të treja palët fitojnë me përfitime që ndihen në mënyrë të barabartë nga nxënësit, shkollat profesionale dhe punëdhënësit. Prandaj, duke përshtatur atë që bëni aktualisht, ose duke përshtatur disa prej ideve të paraqitura në këtë udhëzues, sugjerohet se mund të formohet një marrëdhënie më produktive dhe më efikase me industrinë.

    KUSH E KA HARTUAR KËTË UDHËZUES?Ky udhëzues është zhvilluar si pjesë e projektit “Angazhimi i Punëdhënësve dhe Reformat në Arsimin dhe Aftësimin Profesional në Ballkanin Perëndimor” i financuar nga Ministria e Jashtme Britanike (Foreign and Commonwealth Office) si dhe implementohet nga British Council me qëllimin e mbështetjes së bashkëpunimit mes shkollave profesionale dhe punëdhënësve në Ballkanin Perëndimor. Qëllimi i përgjithshëm i projektit është të përmirësojë perspektivat e punësimit të të rinjve përmes garantimit që arsimi dhe aftësimi profesional t’i pajisë të rinjtë me aftësitë që plotësojnë nevojat e shprehura të punëdhënësve në rajon. Këto janë sfidat me të cilat është përballur sistemi arsimor i Mbretërisë së Bashkuar për të paktën 20 vitet e fundit dhe prandaj ka zhvilluar shumë përvojë dhe njohuri. Udhëzuesi synon të frymëzojë drejtorët e shkollave, mësuesit dhe punëdhënësit që të krijojnë ose të forcojnë bashkëpunimin me punëdhënësit dhe komunitetin më të gjerë për t’i përgatitur të rinjtë për sferën e punës.

  • 8

    SI TA PËRDORIM KËTË UDHËZUESUdhëzuesi është shkruar që të veprojë si “manual”, me përmbajtje që jo vetëm stimulojnë ide të reja, por që ju ofrojnë juve mjetet dhe proceset që duhet të ndiqni për t’ju ndihmuar të zhvilloni ndërhyrje të suksesshme për angazhimin e punëdhënësve. Mos hezitoni ta kopjoni dhe ta ndani përmbajtjen dhe ta përdorni atë si informacion ndihmës në takimet me kolegët dhe sigurisht me vetë punëdhënësit.

    Për të ju ndihmuar me këtë mënyrë veprimi, udhëzuesi është ndarë në pjesë të shkurtra, duke u fokusuar në propozimin e aktiviteteve të ndryshme si edhe në udhëzimin rreth mënyrës se si mund të realizohen këto plane. Udhëzuesi mund të përmbajë gjithashtu një numër studimi rastesh që ndihmojnë me ilustrimin e ndikimit që mund të ketë angazhimi i punëdhënësve si edhe se si mund të arrihen partneritetet e suksesshme.

    PËR KË ËSHTË KY UDHËZUES?Ky udhëzues është hartuar për të ndihmuar drejtorët e shkollave që të konsiderojnë dhe planifikojnë metoda për zhvillimin e një marrëdhënieje më të ngushtë mes shkollave të tyre dhe punëdhënësve lokalë dhe për mësuesit që japin lëndët profesionale që të kuptojnë se cilat aktivitete specifike mund të planifikohen. Ju mund të jeni mësues i ri, drejtor shkolle apo departamenti apo thjesht një individ me përgjegjësinë për organizimin e praktikës së punës së nxënësve te punëdhënësit. Po ashtu, mund të jeni edhe një mësues që trajton konkretisht çështjen e lëndëve profesionale.

    Udhëzuesi mund t’u vijë në ndihmë gjithashtu punëdhënësve që punojnë brenda industrisë të cilët dëshirojnë të zhvillojnë marrëdhënie pune pozitive dhe produktive me një shkollë apo me një grup shkollash profesionale. Disa prej burimeve nga ky udhëzues, punëdhënësit mund t’i përdorin për të tërhequr të rinjtë që të punojnë në industrinë dhe/ose biznesin e tyre. Udhëzuesi do të ndihmojë gjithashtu në theksimin e disa prej aktiviteteve që punëdhënësit mund të ndërmarrin në mënyrë që të mësohet dhe praktikohet një përmbajtje më e përditësuar në shkollat që përgatisin nxënës për sferën e punës dhe sfidat me të cilat mund të përballen shkollat kur organizojnë aktivitete të angazhimit të punëdhënësve.

    ÇFARË PËRFITIMESH KA INDUSTRIA?Në pamje të parë, sfera e arsimit profesional dhe sfera e biznesit dhe e industrisë mund të duken shumë të ndryshme. Shkollat do të fokusohen në punën me nxënës nga një gamë e gjerë formimesh profesionale dhe, përgjatë disa viteve, do të përpiqen të zhvillojnë kapacitetet e tyre si qytetarë.

  • 9

    Biznesi dhe industria nga ana tjetër do të fokusohen në nevojat e klientëve të tyre dhe duke u siguruar që produktet dhe shërbimet që prodhojnë të plotësojnë pritshmëritë e tyre dhe të shiten me një çmim që e bën biznesin të suksesshëm. Por a ka kohë një biznes i tillë që të punojë me shkollat lokale? Gjithashtu, pse duhet të harxhojë kohën një mësues shkolle për të folur me një biznes lokal?

    Prandaj, në pamjen e jashtme duket sikur është i vështirë për t’u arritur zhvillimi i një partneriteti produktiv me industrinë lokale. Megjithatë, sfera e arsimit me atë të industrisë janë shumë më të afërta sesa mund të paramendoni.

    Bizneset dhe punëdhënësit e sektorit publik përballen me sfidën e rekrutimit të personave të kualifikuar dhe të motivuar për të punuar brenda tyre. Prandaj, është shumë i rëndësishëm roli që mund të luajnë shkollat për të ndihmuar në adresimin e kësaj nevoje.

    Shembulli 1:

    “G1 Group” – Programi “Taste”, Skoci

    “G1 Group” është një biznes hoteleri-turizmi që administron një numër restorantesh, baresh dhe hotelesh nëpër Skoci. Grupi përfshin gjithashtu edhe “Tennent’s Training Academy”, një ofrues i dedikuar i trajnimit në fushën e hotelerisë dhe turizmit i cili mbështet një fushë të gjerë biznesesh të tjera të hotelerisë dhe turizmit. Ata ofrojnë kurse trajnimi për përgatitjen e ushqimeve, shërbimin në bare, trajnim legjislativ, si dhe programe për aftësi menaxhuese.

    G1 Group e kupton rëndësinë e tërheqjes së të rinjve të talentuar në sektorin e hotelerisë dhe turizmit dhe gjatë këtyre viteve të fundit ka zbatuar Programin “TASTE” që u ofron të rinjëve në shkolla mundësinë të mësojnë rreth roleve të punës në industri. Një pikë kyçe e programit është të vë në pah se sa argëtuese mund të jetë puna në këtë sektor. Programi “TASTE” tani po zbatohet në një numër shkollash nëpër Skoci, duke angazhuar punëdhënës të ndryshëm të mëdhenj dhe të vegjël.

    Si shembull, në janar 2016 në një shkollë të mesme në Dundee u zbatua një Program “TASTE”. Ky eveniment dyditor u ofroi nxënësve seminare praktike për krijimin e “moktejeve” (kokteje që nuk përmbajnë alkool), për shërbim në ambiente publike dhe orë mësimore profesioniste për konkurse gatimi me shefat më të mirë të kuzhinës të Skocisë. Mori pjesë një total prej 220 nxënësish të moshës 14–18 vjeçare, me qëllimin e marrjes në konsideratë të industrisë së hoteleri-turizmit si një opsion të mundshëm karriere pas mbarimit të shkollës.

  • 10

    Drejtoresha e “Tennent’s Training Academy”, Stephanie Wade, tha: “Kemi pasur pjesëmarrjen e 110 nxënësve çdo ditë. Do të zhvillojmë disa orë mësimore profesioniste për aftësi praktike, në mënyrë që ata të mësojnë se si të gatuajnë, si të bëhen baristë, si të bëjnë kafe, aftësi reale praktike që atyre u nevojiten për të dalë në sferën e punës”.

    “Shpresojmë që në fund të marrin në konsideratë ndjekjen e një karriere në industrinë e hotelerisë dhe turizmit. Por, edhe nëse jo, nuk ka asnjë problem – ata kanë kaluar një ditë vërtet argëtuese”.

    Programi “TASTE” u zhvillua pas publikimit të raportit të qeverisë skoceze “Zhvillimi i forcës punonjëse të të rinjve”, në të cilin tregohej se punëdhënësit dhe arsimi duhet të punojnë më nga afër në përpjekje për të inkurajuar aftësitë sipërmarrëse.

    Raporti theksonte se duke u dhënë të rinjve aftësi dhe njohuri do t’u jepet edhe vetëbesimi se mund të punësohen pas përfundimit të shkollës duke ndihmuar kështu në reduktimin e papunësisë te të rinjtë.

    Lauren, një nxënëse e vitit të tretë nga Broughty Ferry, tha: “Kemi mësuar aftësi të reja dhe kemi mësuar rreth punëve të ndryshme që ekzistojnë. Unë kam mësuar më shumë sot se sa dija më parë rreth industrisë së hoteleri-turizmit.

  • 13

    PËRFITIMET E ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVE

    PSE TË PUNOJMË ME INDUSTRINË? – PËRFITIMET E PUNËS NË PARTNERITETKa një nevojë të qartë për partneritet mes shkollave profesionale dhe punëdhënësve.

    Nëse shkollat dëshirojnë t’i zhvillojnë të rinjtë me njohuritë dhe njohurinë që dëshiron industria, ato duhet të jenë në gjendje të kuptojnë se çfarë kërkohet nga industria që ata synojnë të mbështesin. Gjithashtu, nëse punëdhënësit duan të sigurohen që të kenë fluksin e duhur me të rinj të motivuar dhe të aftë për të ndihmuar në rritjen e bizneseve të tyre, atëherë duhet të jenë në gjendje të artikulojnë atë që u nevojitet brenda sistemit arsimor profesional dhe t’i mbështesin shkollat profesionale në nivel vendor dhe/ose kombëtar që t’i ndihmojnë të arrijnë këtë.

    Pa një dialog të tillë dypalësh asnjë prej partnerëve nuk do të ketë sukses, por me pak imagjinatë, kreativitet dhe përpjekje, mund të arrihet një situatë ku të gjitha palët janë të kënaqura. Prandaj, mund të gjenden përfitime në të dyja anët.

    Përfitimet për punëdhënësinPunëdhënësit do të përfitojnë nga mundësia:

    për t'ia prezantuar kompaninë/sektorin e tyre një force punonjëse potenciale të ardhshme

    për t'u angazhuar me aplikantët e mundshëm për stazh pune/punonjës të rinj

    për të rritur partneritetet me shkollat

    për të përmbushur përgjegjësinë korporative për të kontribuar në komunitetin lokal.

    Përfitimet për shkollatPuna me industrinë siguron që:

    shembujt dhe aktivitetet/detyrat mësimore që përdoren me nxënësit të jenë të përshtatshme dhe reale

    shkolla të mbështetet nga biznesi lokal dhe të rrisë statusin e vet në komunitet.

  • 14

    Por ekzistojnë gjithashtu edhe përfitime për individët që marrin pjesë në aktivitetet e angazhimit të punëdhënësve.

    Përfitimet për punonjësitMësuesit e shkollave profesionale dhe përfaqësues të tjerë të shkollave do të përfitojnë nga:

    një përvojë motivuese duke mësuar rreth bizneseve/punëdhënësve lokalë dhe duke u angazhuar me ta

    rritja e ndjesisë së vlerës duke qenë se puna e tyre shihet si më e përshtatshme

    garantimi se po u mësojnë diçka vërtet me vlerë nxënësve

    krijimi i ideve të reja për shembuj dhe aktivitete për t'i përdorur gjatë orës së mësimit.

    Përfitimet për nxënësitMë të rëndësishme nga të gjitha të tjerat janë përfitimet e mundshme për vetë nxënësit. Angazhimi i punëdhënësit:

    mund të sjellë krijimin e një mundësie për të zhvilluar aftësitë sipërmarrëse

    i ndihmon ata të zhvillojnë aftësitë dhe njohuritë që rrit aftësitë e tyre për të qenë konkurrues në tregun e punës

    e bën mësimin më argëtues dhe më përfshirës

    shton kontekst dhe kuptim më të gjerë të asaj që ata mësojnë

    mbështet dhe motivon nxënësit të mësojnë dhe të fitojnë kapacitete të reja praktike që lidhen me punën

    lidh njohuritë eksperte të koncepteve teorike me profesione të caktuara

    inkurajon dhe informon nxënësit rreth zgjedhjeve të karrierës – duke drejtuar procesin e tyre të vendimmarrjes në lidhje me punësimin dhe/ose zgjedhjet e mëtejshme arsimore

    zhvillon aftësitë kyçe për të qenë konkurrues në tregun e punës.

    Shembujt e bashkëpunimit mes shkollave profesionale dhe punëdhënësve që ekzistojnë aktualisht në vendet e Ballkanit Perëndimor kanë pasur ndikim të fuqishëm te nxënësit. Një prej këtyre shembujve janë shkollat e arsimit dhe aftësimit profesional nga Delchevo. Ky shembull tregon se është e rëndësishme që punëdhënësi t'u ofrojë nxënësve një mjedis real pune të përfshirë në praktikën profesionale. Ky është kushti kryesor

  • 15

    paraprak që u lejon nxënësve të fitojnë aftësi dhe njohuri që lidhen në mënyrë më direkte me punën e tyre të ardhshme.

    Shembulli 2:

    Në "SOU Metodi Mitevski" – Brico, Delchevo

    Fabrika lokale "RUDINE" në Delchevo vizitohet nga nxënës nga të gjitha vitet e shkollës së degëve studimore të Kimisë dhe asaj Ushqimore duke i lidhur me aspekte të ndryshme të studimeve të tyre. Gjatë vizitave, nxënësit vizitojnë ambientet e punës, mund të përjetojnë atmosferën e punës dhe të shohin procesin e prodhimit.

    Nxënësit zhvillojnë shprehitë e punës, ndërgjegjësohen rreth ambientit të punës për profesionin e tyre të mundshëm në të ardhmen dhe mund të shohin se si teoria që kanë mësuar në shkollë aplikohet në praktikë në procesin real të prodhimit. Kjo përvojë ndihmon në motivimin e nxënësve për të zhvilluar aftësi dhe njohuri të mëtejshme. Ndarja e kësaj përvoje në shkollë gjatë orëve praktike e frymëzon brezin e ri për angazhim më të madh në procesin e të mësuarit.

    Partneriteti me pronarët e fabrikës është zhvilluar me kalimin e kohës dhe mbështetet prej tyre sepse ata e shohin partneritetin si një burim punonjësish potencialë në të ardhmen.

  • 17

    ZHVILLIMI I NJË ANGAZHIMI IDE DHE AKTIVITETE TË NDRYSHME

    SI MUND TË ANGAZHOHEN PUNËDHËNËSIT NË ARSIM?Dhe çfarë nënkuptojmë ne në fakt me "angazhimin e punëdhënësve"? Ekzistojnë shumë përparësi për mësuesit dhe shkollat nëse ata bëjnë përpjekje që të bashkëpunojnë me punëdhënësit në dobi të nxënësve të tyre. Pranohet se të gjitha shkollat, pavarësisht se ku ndodhen, luftojnë me ato që duken si trysni në rritje mbi burimet që kanë. Do të ishte naive që të hartohej një udhëzues si ky që nuk do të merrte në konsideratë trysnitë që kanë tashmë mësuesit e shkollave profesionale dhe sistemi arsimor profesional në tërësi. Prandaj, idetë e propozuara në këtë udhëzues paraqesin një sërë mënyrash të ndryshme veprimi disa prej të cilave do të jenë më të përshtatshme se të tjerat. Disa prej këtyre ideve mund t'i keni vënë tashmë në zbatim ose të paktën po i merrni në konsideratë.

    Por, e përgjithshmja e të gjitha atyre është në fakt parimi i afrimit të punëdhënësve me sektorin e arsimit profesional, ndarja e ideve dhe ndërtimi i lidhjeve që do të ndihmojnë që nxënësit të kenë arsimim sa më të mirë që është e mundur i cili do t'i përgatisë për karriera të vlefshme dhe që i plotësojnë ata personalisht.

    Për ta bërë më të qartë, aktivitetet e propozuara të angazhimit të punëdhënësit mund të ndahen në dy grupe kryesore:

    1. ndihma me mësimdhënien dhe me angazhimin e nxënësve – aktivitete që kanë ndikim direkt te nxënësi

    2. planifikimi i programit mësimor – puna në një nivel strategjik për të ndikuar në hartimin e programit mësimor.

    Ne do të fillojmë duke paraqitur një pasqyrë të asaj se si mund të duken disa prej këtyre aktiviteteve dhe formën që mund të marrin ato.

    NDIHMA ME MËSIMDHËNIEN DHE ME ANGAZHIMIN E NXËNËSVESi mësues i arsimit profesional ju mund të mendoni rregullisht se si t’i bëni orët mësimore edhe më të përshtatshme, të reja, të freskëta dhe më përfshirëse për nxënësit tuaj. Nuk ka dyshim që interneti ka qenë një mjet shumë i dobishëm për të ju ndihmuar me informacione rreth punëdhënësve të ndryshëm në fushën profesionale në të cilën jeni të përfshirë. Mund ta përdorni internetin si një mjet për të gjetur fotografi,

  • 18

    shembuj dhe informacion që mund ta përdorni gjatë orëve mësimore. Kjo mund të jetë diçka e thjeshtë si përdorimi i imazheve dhe logove në prezantime në PowerPoint apo në printime për t’ua shpërndarë nxënësve, apo thjesht duke iu referuar produkteve dhe shërbimeve të reja që prodhojnë punëdhënës të njohur.

    Por imagjinoni përfitimet e nxënësve nëse arrini t’i sillni në ambientin e punës, të shohin materialet e punës dhe proceset me të cilat punojnë apo llojet e klientëve që u shërbejnë.

    Angazhimi me një punëdhënës mund t’ju ndihmojë ta realizoni këtë. Le të shohim tani disa shembuj aktivitetesh të thjeshta që mund të ju ndihmojnë t’u mësoni nxënësve përmbajtje aktuale.

    Tri tabelat e mëposhtme paraqesin një sërë aktivitetesh për angazhimin e punëdhënësve të cilat fokusohen në aspekte të ndryshme të mbështetjes së nxënësve. Kjo mund të përfshijë seminare dhe punë laboratorike mbështetëse që formojnë pjesë zyrtare të programit mësimor. Poashtu, paraqiten edhe forma më fleksibile, siç janë vizitat te kompanitë, mundësi për t’u qëndruar pranë gjatë punës punonjësve kompetentë, etj.

  • 19

    Tab

    ela

    1

    Akt

    ivite

    tet

    e an

    gaz

    him

    it të

    pun

    ëdhë

    nësv

    e lid

    hen

    dir

    ekt

    me

    mën

    yrën

    e r

    ealiz

    imit

    të t

    rajn

    imit/

    lënd

    ës:

    Akt

    ivite

    tet

    të t

    hjes

    hta

    janë

    ato

    i nd

    ihm

    ojn

    ë m

    ësue

    sit

    të s

    igur

    ohe

    n se

    ajo

    ata

    mës

    ojn

    ë ës

    htë

    aktu

    ale

    dhe

    ilu

    stro

    het

    me

    shem

    buj

    inte

    resa

    ntë

    dhe

    akt

    ualë

    . Akt

    ivite

    tet

    e re

    nditu

    ra n

    ë kë

    të t

    abel

    ë ja

    në s

    hum

    ë të

    thj

    esht

    a d

    he m

    und

    org

    aniz

    ohe

    n d

    irek

    t m

    es n

    jë m

    ësue

    si d

    he n

    jë p

    unëd

    hënë

    si.

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Pu

    nëd

    hën

    ësi s

    igu

    ron

    mat

    eria

    let/

    bu

    rim

    et

    Pun

    ëdhë

    nësi

    loka

    l sig

    uro

    n d

    isa

    bur

    ime

    fizik

    e o

    se m

    ater

    iale

    mun

    d

    të p

    ërd

    ore

    n p

    ër t

    ’i b

    ërë

    aktiv

    itete

    t m

    ësim

    ore

    të p

    ërsh

    tats

    hme

    dhe

    aktu

    ale.

    Kjo

    mun

    d t

    ë p

    ërfs

    hijë

    vid

    eo, m

    ater

    iale

    p

    rom

    oci

    ona

    le, s

    hem

    buj

    lënd

    ësh

    të p

    ara,

    p

    ajis

    je s

    htes

    ë q

    ë m

    und

    për

    do

    ren,

    etj.

    dis

    a ra

    ste,

    pun

    ëdhë

    nësi

    t e

    mëd

    henj

    m

    und

    jenë

    gje

    ndje

    sig

    uro

    jnë

    mat

    eria

    le c

    ilëso

    re r

    reth

    kar

    rier

    ës q

    ë nd

    ihm

    ojn

    ë në

    ilus

    trim

    in e

    rru

    gës

    e

    karr

    ierë

    s në

    biz

    nesi

    n/o

    rgan

    izat

    ën e

    tyr

    e.

    Zgje

    ron

    sfer

    ën e

    mat

    eria

    leve

    dhe

    p

    ajis

    jeve

    mun

    d t

    ë p

    ërd

    orë

    shk

    olla

    . Si

    gur

    on

    ajo

    mës

    uesi

    t p

    ërd

    ori

    n ës

    htë

    e p

    ërsh

    tats

    hme

    dhe

    akt

    uale

    .

    E th

    ënë

    thje

    shtë

    , ësh

    të n

    jë m

    ënyr

    ë m

    e ko

    sto

    ulët

    ko

    hore

    për

    ndih

    mua

    r nj

    ë sh

    kollë

    pro

    fesi

    ona

    le q

    ë të

    jetë

    efika

    se n

    ë at

    ë q

    ë m

    ëso

    n.

    E b

    ën m

    ësim

    in m

    ë të

    për

    shta

    tshë

    m

    nëse

    arr

    ijnë

    të p

    uno

    jnë

    me

    mat

    eria

    le

    dhe

    paj

    isje

    akt

    uale

    .

    Viz

    itë

    me

    klas

    ën –

    një

    dit

    ë

    Ud

    hëtim

    i o

    rgan

    izua

    r ng

    a m

    ësue

    sit

    e ar

    sim

    it p

    rofe

    sio

    nal p

    ër t

    ë vi

    zitu

    ar

    amb

    ient

    in e

    pun

    ës n

    ë nj

    ë d

    itë t

    ë ve

    tme.

    U

    dhë

    timi m

    und

    zgja

    së n

    jë d

    eri n

    ë d

    y o

    rë, o

    se d

    eri n

    ë nj

    ë d

    itë t

    ë të

    rë n

    ë va

    rësi

    kohë

    s në

    dis

    poz

    icio

    n.

    E b

    ën lë

    ndën

    pro

    fesi

    ona

    le m

    ë p

    ërfs

    hirë

    se. M

    und

    ndih

    mo

    jë p

    ër t

    ë th

    eksu

    ar p

    ërsh

    tats

    hmër

    inë

    e p

    rog

    ram

    it m

    ësim

    or.

    Mës

    uesi

    mun

    d t

    'i re

    fero

    het

    asaj

    ësht

    ë p

    arë

    gja

    të u

    dhë

    timit

    ndo

    një

    ditë

    tje

    tër

    kur

    ilust

    rohe

    n p

    ika

    cakt

    uara

    .

    Pun

    ëdhë

    nësi

    mun

    d t

    ë an

    gaz

    hohe

    t m

    e nj

    ë nu

    mër

    mad

    h in

    div

    idës

    h nj

    ëko

    hësi

    sht.

    Rel

    ativ

    isht

    e t

    hjes

    htë

    për

    t'u

    org

    aniz

    uar

    nga

    pun

    ëdhë

    nësi

    . Mun

    d

    t'i fr

    ymëz

    ojë

    nxë

    nësi

    t.

    U o

    fro

    n nx

    ënës

    ve n

    jë s

    kena

    r q

    ë e

    bën

    m

    ësim

    in m

    ë të

    për

    shta

    tshë

    m.

    Nxë

    nësi

    t m

    und

    frym

    ëzo

    hen

    duk

    e p

    arë

    njer

    ëzit

    në a

    mb

    ient

    in e

    pun

    ës.

    Nd

    ihm

    on

    të il

    ustr

    ojë

    nat

    yrën

    e k

    arri

    erës

    q

    ë m

    und

    dua

    n të

    nis

    in.

  • 20

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Pre

    zant

    imi i

    pun

    ëdhë

    nësi

    t

    Përf

    aqës

    ues

    nga

    një

    pun

    ëdhë

    nës

    loka

    l ia

    pre

    zant

    on

    klas

    ës s

    ë nx

    ënës

    ve n

    ë sh

    kollë

    .

    Pre

    zant

    imi m

    und

    foku

    sohe

    t në

    një

    te

    spec

    ifike

    dhe

    tek

    nike

    , ose

    mun

    d

    të fo

    kuso

    het

    në s

    hpje

    gim

    in e

    asa

    j që

    pre

    sin

    pun

    ëdhë

    nësi

    t të

    sho

    hin

    në n

    CV,

    rru

    gët

    tip

    ike

    të k

    arri

    erës

    , si d

    he

    stud

    ime

    rast

    esh

    të r

    rug

    ëve

    ind

    ivid

    uale

    kar

    rier

    ës

    Nd

    ihm

    on

    ta b

    ëjë

    lënd

    ën p

    rofe

    sio

    nale

    m

    ë in

    tere

    sant

    e d

    uke

    pas

    ur n

    jë z

    ë d

    he

    kënd

    vësh

    trim

    tje

    tër

    gja

    të p

    reza

    ntim

    it.

    Sjel

    l në

    shko

    llë p

    rakt

    ikat

    akt

    uale

    dhe

    at

    o m

    ë të

    mir

    a në

    lid

    hje

    me

    lënd

    ën

    pro

    fesi

    ona

    le.

    Pre

    zant

    imi m

    und

    film

    ohe

    t d

    he

    të p

    ërd

    ore

    t së

    rish

    ose

    mad

    je e

    dhe

    t’u

    shp

    ërnd

    ahet

    shk

    olla

    ve t

    ë tje

    ra

    ofr

    ojn

    ë p

    ërm

    baj

    tje t

    ë nj

    ëjtë

    p

    rofe

    sio

    nale

    .

    Dër

    gim

    i i n

    jë p

    jesë

    tari

    stafi

    t në

    sh

    kollë

    ng

    a p

    unëd

    hënë

    si p

    ër t

    ë p

    ërfa

    qës

    uar

    shko

    llën

    ësht

    ë nj

    ë m

    jet

    i do

    bis

    hëm

    për

    zhv

    illim

    in e

    kar

    rier

    ës.

    Pun

    ëdhë

    nësi

    mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    nxën

    ësit

    të k

    upto

    jnë

    vërt

    etë

    atë

    pri

    tet

    nga

    pun

    onj

    ësit

    e ri

    nj/p

    uno

    njës

    it në

    n tr

    ajni

    m, n

    ivel

    et e

    rro

    gav

    e, e

    tj.

    Një

    mën

    yrë

    e th

    jesh

    të d

    he m

    e ko

    sto

    efi

    kase

    për

    ndih

    mua

    r nj

    ë sh

    kollë

    lo

    kale

    .

    Nxë

    nësi

    fito

    n nj

    ohu

    ri n

    ga

    per

    sona

    t q

    ë e

    bëj

    në k

    ëtë

    pun

    ë në

    bo

    tën

    real

    e.

    Mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    nxë

    nësi

    t q

    ë të

    ku

    pto

    jnë

    se ç

    farë

    pri

    tet

    pre

    j tyr

    e ku

    r p

    ërp

    iqen

    hyjn

    ë në

    am

    bie

    ntin

    e

    pun

    ës. K

    jo m

    und

    jetë

    lidhj

    e m

    e ku

    alifi

    kim

    et q

    ë ka

    në n

    evo

    jë, m

    ënyr

    ës s

    e si

    par

    aqite

    n d

    he m

    und

    ësiv

    e q

    ë ha

    pen

    p

    ër t

    a.

    Për

    voja

    ind

    ivid

    ual

    e e

    pu

    nës

    Përv

    eç k

    om

    po

    nent

    ëve

    të d

    etyr

    uesh

    me

    të p

    ërvo

    jës

    së p

    unës

    , mës

    uesi

    t m

    und

    për

    fito

    jnë

    nga

    mun

    dës

    itë p

    ër p

    ërvo

    pun

    e nj

    ë d

    itë n

    ë ja

    vë.

    Përv

    oja

    pun

    ë d

    o t

    ë o

    fro

    hej n

    ga

    një

    pun

    ëdhë

    nës

    loka

    l.

    Kjo

    mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ont

    e nx

    ënës

    it q

    ë ka

    në v

    ësht

    irës

    i me

    foku

    sim

    in n

    ë ni

    vele

    t e

    lart

    a të

    akt

    ivite

    teve

    klas

    ë d

    he m

    und

    për

    fito

    jnë

    nga

    pra

    nia

    në n

    jë a

    mb

    ient

    pun

    e nj

    ë he

    rë n

    ë ja

    ose

    një

    her

    ë në

    dy

    javë

    . Kjo

    mun

    d t

    ë o

    rgan

    izo

    hej m

    e af

    ate

    të c

    aktu

    ara.

    Përv

    oja

    pun

    ë m

    und

    org

    aniz

    ohe

    t në

    një

    pla

    n af

    atsh

    kurt

    ër o

    se a

    fatg

    jatë

    , d

    uke

    i ofr

    uar

    ind

    ivid

    it m

    und

    ësin

    ë p

    ër t

    ’u

    qën

    dru

    ar p

    ranë

    gja

    të p

    unës

    pun

    onj

    ësve

    ko

    mp

    eten

    të a

    po

    gru

    pev

    e të

    pun

    onj

    ësve

    q

    ë m

    und

    dem

    ons

    tro

    jnë

    aftë

    si t

    ë ca

    ktua

    ra.

    Kjo

    mun

    d t

    a nd

    ihm

    ojë

    një

    shk

    ollë

    t’u

    ad

    reso

    het

    nevo

    jave

    veça

    nta

    mës

    imo

    re t

    ë nx

    ënës

    ve t

    ë ca

    ktua

    r q

    ë m

    und

    t’u

    duk

    et e

    vës

    htir

    ë të

    për

    fshi

    hen

    në v

    olu

    me

    të m

    ëdha

    det

    yras

    h kl

    ase

    dhe

    m

    und

    kenë

    per

    form

    ancë

    të m

    irë

    kur

    pun

    ojn

    ë në

    një

    mje

    dis

    pun

    e.

    Pun

    ëdhë

    nësi

    t m

    und

    luaj

    në n

    jë r

    ol

    të d

    rejtp

    ërd

    rejtë

    mb

    ësht

    etje

    n e

    ind

    ivid

    ëve

    mun

    d t

    ë m

    otiv

    ohe

    n m

    ë sh

    umë

    për

    mës

    uar

    në s

    ituat

    a të

    jetë

    s re

    ale.

    Gjit

    hash

    tu i

    jep

    pun

    ëdhë

    nësi

    t ko

    hë t

    ë nj

    ihet

    me

    një

    nxën

    ës t

    ë ca

    ktua

    r g

    jatë

    një

    per

    iud

    he m

    ë të

    gja

    të k

    oho

    re.

    Mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    mën

    yrë

    kons

    ider

    uesh

    me

    me

    nxën

    ësit

    kanë

    shtir

    ësi m

    e ak

    tivite

    tet

    në k

    lasë

    dhe

    at

    a q

    ë ja

    në m

    ë të

    foku

    suar

    të h

    yjnë

    pun

    ë.

    Përv

    oja

    e p

    unës

    ësh

    të g

    jitha

    shtu

    një

    m

    ënyr

    ë e

    shkë

    lqye

    r q

    ë të

    rin

    jtë t

    ë ku

    pto

    jnë

    se ç

    farë

    kër

    kohe

    t p

    rej t

    yre

    në a

    mb

    ient

    in e

    pun

    ës d

    he k

    ësht

    u i

    ndih

    mo

    n të

    zhv

    illo

    jnë

    aftë

    si t

    ë re

    ja q

    ë rr

    isin

    aft

    ësin

    ë e

    tyre

    ko

    nkur

    rues

    e në

    tr

    egun

    e p

    unës

    .

  • 21

    Tab

    ela

    2

    Akt

    ivite

    tet

    kërk

    ojn

    ë kr

    ijim

    in e

    mar

    rëd

    hëni

    eve

    kom

    ple

    kse

    të p

    unës

    :

    Akt

    ivite

    tet

    e re

    nditu

    ra n

    ë Ta

    bel

    ën 2

    kër

    kojn

    ë p

    lani

    fikim

    dhe

    org

    aniz

    im m

    ë të

    kuj

    des

    shëm

    . Ato

    kër

    kojn

    ë m

    ësue

    s o

    se

    ndo

    shta

    shum

    ë g

    rup

    e m

    ësue

    sish

    , që

    të p

    uno

    jnë

    së b

    ashk

    u p

    ër t

    ë kr

    ijuar

    një

    akt

    ivite

    t m

    ë af

    atg

    jatë

    . Kët

    o a

    ktiv

    itete

    m

    und

    kërk

    ojn

    ë d

    isku

    time

    të v

    azhd

    uesh

    me

    me

    pun

    ëdhë

    nës

    ose

    gru

    pe

    pun

    ëdhë

    nësi

    sh.

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Even

    imen

    tet

    e ka

    rrie

    rës

    Çd

    o v

    it, p

    unëd

    hënë

    sit

    kërk

    ojn

    ë të

    p

    rom

    ovo

    jnë

    biz

    nesi

    n e

    tyre

    te

    të r

    injtë

    mën

    yrë

    të m

    und

    tërh

    eqin

    ta

    lent

    et m

    ë të

    mir

    a të

    ard

    hshm

    e.

    Duk

    e o

    rgan

    izua

    r d

    itën

    e ka

    rrie

    rës,

    ku

    pun

    ëdhë

    nësi

    t lo

    kalë

    dhe

    ko

    mb

    ëtar

    ë ft

    ohe

    n të

    pro

    mov

    ojn

    ë ve

    ten

    e ty

    re t

    e g

    rup

    et e

    nxë

    nësv

    e, p

    unëd

    hënë

    sit

    fito

    jnë

    nga

    pro

    mov

    imi i

    vet

    es t

    e nx

    ënës

    it,

    po

    r ed

    he n

    ga

    rritj

    a e

    pun

    ësim

    eve

    nga

    ana

    e sh

    kollë

    s/sh

    kolla

    ve. N

    ë d

    isa

    rate

    , eve

    nim

    ente

    t e

    karr

    ierë

    s m

    und

    org

    aniz

    ohe

    n ng

    a nj

    ë b

    ashk

    im s

    hko

    llash

    p

    ër t

    a b

    ërë

    even

    imen

    tin m

    jaft

    mad

    h d

    he t

    ë vl

    efsh

    ëm p

    ër t

    ë g

    jitha

    pal

    ët.

    Even

    imen

    tet

    e ka

    rrie

    rës

    për

    bëj

    në n

    mën

    yrë

    shum

    ë të

    mir

    ë p

    ër t

    ’i ek

    spoz

    uar

    nxën

    ësit

    ndaj

    një

    sfe

    re t

    ë g

    jerë

    p

    unëd

    hënë

    sish

    dhe

    janë

    një

    mje

    t d

    irek

    t p

    ër t

    ’i nd

    ihm

    uar

    ata

    të k

    upto

    jnë

    gam

    ën

    e m

    und

    ësiv

    e të

    kar

    rier

    ës q

    ë m

    und

    jenë

    hap

    ura

    për

    ta.

    Even

    imen

    tet

    e ka

    rrie

    rës

    i nd

    ihm

    ojn

    ë g

    jitha

    shtu

    shk

    olla

    t të

    shi

    hen

    si n

    kom

    po

    nent

    pro

    aktiv

    i ek

    ono

    mis

    ë lo

    kale

    .

    Duk

    e m

    arrë

    pje

    së n

    ë nj

    ë ev

    enim

    ent

    ose

    një

    seri

    eve

    nim

    ente

    sh k

    arri

    ere,

    p

    unëd

    hënë

    sit

    mun

    d t

    ë p

    rom

    ovo

    jnë

    biz

    nese

    t e

    tyre

    si n

    jë “

    pun

    ëdhë

    nës

    i zg

    jed

    hur”

    për

    nxë

    nësi

    t q

    ë p

    ërfu

    ndo

    jnë

    stud

    imet

    dhe

    kër

    kojn

    ë të

    pun

    ëso

    hen.

    Nxë

    nësv

    e u

    jep

    et n

    jë m

    und

    ësi t

    ë ta

    kojn

    ë d

    he t

    ë fr

    ymëz

    ohe

    n ng

    a nj

    ë nu

    mër

    i m

    adh

    pun

    ëdhë

    nësi

    sh

    po

    tenc

    ialë

    .

  • 22

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Akt

    ivit

    ete

    klas

    ë, g

    jatë

    dis

    a d

    itëv

    e

    Duk

    e p

    unua

    r m

    e nj

    ë m

    ësue

    s të

    ars

    imit

    pro

    fesi

    ona

    l, p

    unëd

    hënë

    si m

    und

    hart

    ojë

    një

    akt

    ivite

    t q

    ë m

    und

    zhvi

    llohe

    t g

    jatë

    një

    per

    iud

    he k

    ohe

    mje

    dis

    in e

    pun

    ës. K

    jo m

    und

    për

    fshi

    mar

    rjen

    e n

    jë g

    rup

    i nxë

    nësi

    sh p

    ër t

    ë p

    unua

    r në

    një

    mje

    dis

    pun

    e, p

    unën

    me

    pun

    onj

    ësit

    në a

    mb

    ient

    e zy

    re, n

    dih

    ma

    e nx

    ënës

    ve p

    ër t

    ë p

    reza

    ntua

    r p

    ër

    pun

    ëdhë

    nësi

    n nj

    ë p

    rod

    ukt

    të r

    i te

    klie

    ntët

    .

    U o

    fro

    n m

    ësue

    sve

    të a

    rsim

    it p

    rofe

    sio

    nal

    një

    mën

    yrë

    të m

    irë

    për

    t’u

    dhë

    nxën

    ësve

    një

    për

    vojë

    mës

    imo

    re c

    ilëso

    re

    ësht

    ë e

    për

    shta

    tshm

    e d

    he r

    eale

    .

    Pun

    ëdhë

    nësi

    arr

    in t

    ë ku

    pto

    jë m

    ë sh

    umë

    rret

    h sh

    kollë

    s d

    he n

    xënë

    sve.

    Mun

    d t

    ’i nd

    ihm

    ojë

    kup

    tojn

    ë në

    mën

    yrë

    real

    e fu

    shën

    e t

    yre

    të p

    unës

    . Mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    me

    mo

    tivim

    in e

    pun

    onj

    ësve

    q

    ë u

    pël

    qen

    pun

    ojn

    ë m

    e të

    rin

    jtë.

    Nd

    ihm

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    shih

    et

    në n

    jë a

    spek

    t p

    oziti

    v ng

    a p

    uno

    njës

    it e

    ard

    hshë

    m p

    ote

    ncia

    lë.

    Nxë

    nësi

    mun

    d t

    ë an

    gaz

    hohe

    t në

    një

    ak

    tivite

    t në

    një

    mje

    dis

    rea

    l pun

    e d

    he

    mun

    d t

    ë fit

    ojë

    jo v

    etëm

    njo

    huri

    lidhj

    e m

    e p

    unën

    , po

    r ed

    he a

    ftës

    i pra

    ktik

    e.

    Nd

    ihm

    on

    nxën

    ësin

    të fi

    tojë

    ve

    tëb

    esim

    dhe

    aft

    ësi n

    dër

    per

    sona

    le

    duk

    e p

    unua

    r m

    e p

    erso

    na t

    ë nd

    rysh

    ëm

    jash

    të k

    lasë

    s.

    Pro

    jekt

    i në

    klas

    ë

    Pun

    ëdhë

    nësi

    bas

    hkëp

    uno

    n m

    e m

    ësue

    sin

    e ar

    sim

    it p

    rofe

    sio

    nal p

    ër t

    ë ca

    ktua

    r nj

    ë d

    etyr

    ë o

    se n

    jë s

    eri d

    etyr

    ash

    refle

    kto

    jnë

    sfid

    at d

    he a

    ktiv

    itete

    t e

    zako

    nshm

    e në

    një

    am

    bie

    nt p

    une.

    K

    jo m

    und

    për

    fshi

    jë z

    hvill

    imin

    e n

    pla

    n-p

    roje

    kti,

    zhvi

    llim

    in e

    një

    fush

    ate

    mar

    ketin

    gu,

    etj.

    Për

    funk

    sio

    nuar

    sa

    mir

    ë, p

    roje

    kti k

    a ne

    vojë

    refle

    kto

    sfid

    at r

    eale

    me

    të c

    ilat

    për

    bal

    let

    pun

    ëdhë

    nësi

    . Pun

    ëdhë

    nësi

    duh

    et t

    ë an

    gaz

    hohe

    t m

    e vl

    erës

    imin

    e p

    unës

    nxën

    ësve

    . Nxë

    nësi

    t ft

    ohe

    n g

    jitha

    shtu

    par

    aqes

    in r

    ezul

    tate

    t e

    pro

    jekt

    it të

    tyr

    e p

    ara

    një

    pan

    eli p

    unëd

    hënë

    sish

    .

    Mës

    uesi

    i ar

    sim

    it p

    rofe

    sio

    nal,

    bas

    hkëp

    unim

    me

    pun

    ëdhë

    nësi

    n, m

    und

    zhv

    illo

    jë a

    ktiv

    itete

    mës

    imo

    re d

    he

    vler

    ësue

    se q

    ë lid

    hin

    dhe

    refl

    ekto

    jnë

    një

    num

    ër k

    om

    po

    nent

    ësh

    të n

    dry

    shëm

    pro

    gra

    mit

    mës

    imo

    r p

    rofe

    sio

    nal.

    Kjo

    mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    me

    mo

    tivim

    in

    e nx

    ënës

    ve d

    he m

    e rr

    itjen

    e n

    ivel

    it të

    ar

    ritje

    ve t

    ë ty

    re.

    Pun

    ëdhë

    nësi

    t m

    und

    ndih

    mo

    jnë

    të z

    hvill

    ojn

    ë d

    etyr

    a q

    ë m

    und

    sjel

    lin

    ide

    të r

    eja.

    Kjo

    e n

    dih

    mo

    n g

    jitha

    shtu

    p

    unëd

    hënë

    sin

    të n

    dër

    tojë

    një

    m

    arrë

    dhë

    nie

    afat

    gja

    të m

    e sh

    kollë

    n.

    Përf

    shir

    ja n

    ë ak

    tivite

    t, p

    jesë

    tarë

    ve t

    ë st

    afit

    mun

    d t

    ’u d

    uket

    mo

    tivue

    se d

    he e

    d

    ob

    ishm

    e p

    ër z

    hvill

    imin

    e t

    yre

    per

    sona

    l.

    Nxë

    nësi

    t m

    und

    pun

    ojn

    ë në

    nj

    ë ak

    tivite

    t m

    ësim

    or

    ësht

    ë i

    për

    shta

    tshë

    m d

    he m

    ë in

    tere

    sant

    se

    sa

    pun

    a në

    ske

    nare

    teo

    rike

    .

  • 23

    Tab

    ela

    3

    Akt

    ivite

    tet

    sho

    qër

    ojn

    ë p

    lani

    fikim

    in d

    he p

    ërg

    atitj

    en e

    mës

    imd

    hëni

    es

    Kët

    o a

    ktiv

    itete

    foku

    sohe

    n në

    zhv

    illim

    in e

    mës

    uesi

    t. A

    to z

    hvill

    ohe

    n në

    am

    bie

    ntet

    e p

    unës

    mën

    yrë

    edhe

    mës

    uesi

    t të

    p

    ërfit

    ojn

    ë sh

    umë

    nga

    fres

    kim

    i i n

    johu

    rive

    tyre

    lidhj

    e m

    e p

    ërm

    baj

    tjen

    pro

    fesi

    ona

    le d

    he lë

    ndën

    . Tab

    ela

    për

    shkr

    uan

    edhe

    akt

    ivite

    te, f

    oku

    si i

    të c

    ilave

    mun

    d t

    ë je

    të a

    plik

    imi n

    ë sh

    umë

    sekt

    orë

    , pra

    foku

    sohe

    n në

    aft

    ësitë

    e p

    ërg

    jiths

    hme

    konk

    urru

    ese

    në t

    reg

    un e

    pun

    ës t

    ë ci

    lat

    mun

    d t

    ë ap

    liko

    hen

    në t

    ë g

    jitha

    ind

    ustr

    itë, d

    he jo

    foku

    sohe

    n ve

    tëm

    lënd

    ë të

    ca

    ktua

    ra p

    rofe

    sio

    nale

    .

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Taki

    mi i

    dre

    jtp

    ërd

    rejt

    ë m

    e n

    pu

    nëd

    hën

    ës lo

    kal

    Mës

    uesi

    pro

    fesi

    ona

    l cak

    ton

    një

    taki

    m m

    e nj

    ë p

    unëd

    hënë

    s lo

    kal/

    për

    shta

    tshë

    m p

    ër in

    dus

    trin

    ë m

    e të

    cilë

    n lid

    het

    pro

    gra

    mi i

    tyr

    e p

    rofe

    sio

    nal.

    Nd

    ihm

    on

    mës

    uesi

    n të

    zb

    ulo

    jë p

    rakt

    ikat

    ak

    tual

    e/në

    zhv

    illim

    pun

    ës. N

    dih

    mo

    n të

    the

    kso

    jë a

    ftës

    itë d

    he n

    johu

    ritë

    sp

    ecifi

    ke q

    ë kë

    rko

    n d

    he v

    lerë

    son

    sekt

    ori

    i ty

    re i

    ind

    ustr

    isë.

    Pun

    ëdhë

    nësi

    t i j

    epet

    një

    mun

    dës

    i që

    ndih

    mo

    jë n

    jë s

    hko

    llë lo

    kale

    . Nd

    ihm

    on

    pun

    onj

    ësit

    e ar

    dhs

    hëm

    po

    tenc

    ialë

    ken

    ë nj

    ë p

    asq

    yrë

    të s

    aktë

    biz

    nesi

    t d

    he a

    ktiv

    itete

    ve t

    ë ty

    re.

    Nxë

    nësi

    t p

    ërfit

    ojn

    ë ng

    a sh

    timi i

    nj

    ohu

    rive

    mës

    uesi

    t. Pë

    rfitim

    e ng

    a in

    form

    acio

    ni i

    për

    ditë

    suar

    .

    Zhvi

    llim

    i i s

    tafi

    t p

    edag

    og

    jik

    Bas

    hkëp

    unim

    i me

    pun

    ëdhë

    nësi

    t sj

    ell

    për

    fitim

    e jo

    vet

    ëm n

    ë at

    o q

    ë m

    ëso

    jnë

    nxën

    ësit,

    po

    r m

    und

    ndih

    mo

    gjit

    hash

    tu m

    e zh

    villi

    min

    e s

    tafit

    p

    edag

    og

    jik. P

    ër m

    ësue

    sit

    e ar

    sim

    it p

    rofe

    sio

    nal n

    jë p

    eriu

    dhë

    për

    voje

    pun

    e së

    rish

    amb

    ient

    in e

    pun

    ës, m

    und

    ndih

    mo

    jë q

    ë at

    a të

    për

    ditë

    sohe

    n m

    e p

    rakt

    ikat

    akt

    uale

    pun

    ës.

    Përv

    oja

    e p

    unës

    për

    sta

    fin p

    edag

    og

    jik

    mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojë

    forc

    imin

    e

    rep

    utac

    ioni

    t të

    shk

    olla

    ve m

    e p

    unëd

    hënë

    sit

    loka

    lë.

    Pra

    ktik

    at e

    për

    vojë

    s së

    pun

    ës p

    ër

    mës

    uesi

    t e

    arsi

    mit

    pro

    fesi

    ona

    l mun

    d

    të v

    epro

    jnë

    si n

    jë m

    jet

    shum

    ë i m

    irë

    mo

    tivue

    s se

    pse

    mës

    uesi

    t p

    ërd

    itëso

    hen

    dhe

    kan

    ë m

    und

    ësin

    ë të

    zhv

    illo

    jnë

    lidhj

    e p

    oziti

    ve p

    une

    me

    pun

    ëdhë

    nësi

    t lo

    kalë

    . Pra

    ktik

    at e

    për

    vojë

    s së

    pun

    ës

    mun

    d t

    a st

    imul

    ojn

    ë g

    jitha

    shtu

    mës

    uesi

    n q

    ë të

    ko

    nsid

    ero

    jë s

    kena

    rë t

    ë ri

    nj p

    ër

    të m

    ësua

    r si

    mje

    te d

    he a

    ktiv

    itete

    m

    ësim

    ore

    .

    për

    gjit

    hësi

    , pra

    ktik

    at e

    për

    vojë

    s së

    pun

    ës s

    hërb

    ejnë

    si a

    ktiv

    itete

    shkë

    lqye

    ra p

    ër z

    hvill

    imin

    pro

    fesi

    ona

    l.

    Duk

    e o

    frua

    r d

    he d

    uke

    mb

    ësht

    etur

    p

    rakt

    ikat

    e p

    ërvo

    jës

    së p

    unës

    p

    ër m

    ësue

    sit

    loka

    lë p

    rofe

    sio

    nalë

    , p

    unëd

    hënë

    sit

    mun

    d t

    ë ke

    në n

    jë n

    dik

    im

    të d

    rejtp

    ërd

    rejtë

    cilë

    sinë

    e m

    ësim

    it p

    rofe

    sio

    nal q

    ë o

    fro

    het

    bre

    nda

    shko

    llave

    .

    Meg

    jithë

    se n

    xënë

    sit

    nuk

    i për

    jeto

    jnë

    dir

    ekt

    pra

    ktik

    at e

    për

    vojë

    s së

    pun

    ës,

    ata

    për

    fito

    jnë

    nga

    shtim

    i i n

    johu

    rive

    d

    he a

    ftës

    ive

    fito

    jnë

    mës

    uesi

    t e

    tyre

    . K

    jo b

    ëhet

    duk

    e si

    gur

    uar

    aktiv

    itete

    t e

    pun

    ës t

    ë re

    flekt

    ojn

    ë p

    rakt

    ikat

    mir

    a ak

    tual

    e d

    he p

    ërm

    es m

    ësue

    sve

    u re

    fero

    hen

    për

    voja

    ve t

    ë ty

    re t

    ë re

    ja p

    ër

    të il

    ustr

    uar

    pik

    at k

    yçe.

  • 24

    Akt

    ivite

    tiSi

    për

    fito

    n sh

    kolla

    Si p

    ërfit

    on

    pun

    ëdhë

    nësi

    Si p

    ërfit

    on

    nxën

    ësi

    Mb

    ësh

    tetj

    a m

    e au

    die

    nca

    /fu

    shat

    a sp

    ecifi

    ke

    dis

    a ra

    ste,

    akt

    ivite

    tet

    e an

    gaz

    him

    it të

    pun

    ëdhë

    nësv

    e m

    und

    foku

    sohe

    n në

    çës

    htje

    sp

    ecifi

    ke q

    ë ja

    në n

    ë in

    tere

    s të

    pun

    ëdhë

    nësv

    e, s

    hko

    llës

    dhe

    sho

    qër

    isë

    në t

    ërës

    i. K

    jo m

    und

    për

    fshi

    jë ç

    ësht

    je t

    ë til

    la s

    i pun

    ësim

    i i

    shum

    ë p

    uno

    njës

    eve

    fem

    ra, t

    rajti

    mi

    i pro

    ble

    mev

    e të

    shk

    rim

    it e

    lexi

    mit

    dhe

    mat

    emat

    ikës

    , ink

    uraj

    imi i

    zhv

    illim

    it të

    lënd

    ëve

    të s

    hken

    cës

    dhe

    /ose

    te

    kno

    log

    jisë.

    këto

    ras

    te, a

    ktiv

    itete

    t m

    und

    org

    aniz

    ohe

    n p

    ër n

    jë n

    umër

    ndës

    h të

    nd

    rysh

    me

    pro

    fesi

    ona

    le

    dhe

    jop

    rofe

    sio

    nale

    dhe

    sek

    torë

    sh t

    ë nd

    rysh

    ëm t

    ë p

    unës

    , duk

    e p

    ërfs

    hirë

    si

    sekt

    ori

    n p

    riva

    t as

    htu

    edhe

    atë

    pub

    lik.

    Akt

    ivite

    tet

    e an

    gaz

    him

    it të

    p

    unëd

    hënë

    sve

    targ

    eto

    jnë

    çësh

    tje

    spec

    ifike

    mës

    imd

    hëni

    es d

    he

    pun

    ësim

    it m

    und

    ndih

    mo

    jnë

    ang

    azhi

    min

    të m

    adh

    të n

    xënë

    sve

    mun

    d t

    ë je

    në lë

    në a

    nash

    par

    ë o

    se

    nuk

    janë

    mir

    ë në

    mës

    ime.

    Pun

    ëdhë

    nës

    ind

    ivid

    ë o

    se s

    ekto

    të in

    dus

    tris

    ë m

    und

    t’i

    shfr

    ytëz

    ojn

    ë p

    artn

    erite

    tet

    me

    shko

    llat

    pro

    fesi

    ona

    le

    për

    t’i

    adre

    suar

    pro

    ble

    met

    kyç

    e q

    ë m

    und

    ndik

    ojn

    ë në

    aft

    ësitë

    e t

    yre

    prë

    traj

    tuar

    mun

    ges

    a të

    cak

    tuar

    a af

    tësi

    sh.

    Ang

    azhi

    mi i

    pun

    ëdhë

    nësv

    e p

    ër

    të n

    dih

    mua

    r m

    e p

    rog

    ram

    et q

    ë u

    adre

    sohe

    n çë

    shtje

    ve t

    ë til

    la s

    i man

    gës

    i në

    aft

    ësitë

    shkr

    im e

    lexi

    m d

    he n

    ë at

    o m

    atem

    atik

    ore

    mun

    d t

    ’i nd

    ihm

    ojë

    ata

    zhv

    illo

    jnë

    një

    për

    shty

    pje

    poz

    itive

    biz

    nesi

    t m

    e p

    unëd

    hënë

    sit

    e ar

    dhs

    hëm

    p

    ote

    ncia

    l.

    Pro

    gra

    met

    kri

    jues

    e të

    ang

    azhi

    mit

    pun

    ëdhë

    nësv

    e q

    ë ta

    rget

    ojn

    ë çë

    shtje

    d

    he g

    rup

    e sp

    ecifi

    ke n

    xënë

    sish

    mun

    d t

    ë nd

    ihm

    ojn

    ë në

    zg

    jeri

    min

    e m

    end

    ësis

    ë së

    nx

    ënës

    ve d

    he i

    ndih

    mo

    n at

    a të

    kup

    tojn

    ë m

    und

    ësi p

    unës

    imi q

    ë at

    a nd

    osh

    ta n

    uk i

    kish

    in k

    ons

    ider

    uar

    par

    ë.

    Të g

    jitha

    akt

    ivite

    tet

    e an

    gaz

    him

    it të

    the

    ksua

    ra d

    eri t

    ani f

    oku

    sohe

    n te

    dhë

    nia

    e re

    zulta

    teve

    sp

    ecifi

    ke n

    ë m

    ësim

    dhë

    nie

    dhe

    m

    und

    org

    aniz

    ohe

    n ng

    a nj

    ë sh

    kollë

    pro

    fesi

    ona

    le, d

    uke

    u fo

    kusu

    ar n

    ë ne

    voja

    t e

    ind

    ivid

    ëve

    dhe

    gru

    pev

    e të

    nxë

    nësv

    e.

    Kjo

    mun

    d t

    ë b

    ëhet

    si n

    jë e

    vet

    me

    ose

    pje

    së e

    një

    pro

    gra

    mi m

    ë të

    gje

    rë. T

    ekst

    i ka

    thek

    suar

    pik

    at s

    e ku

    ang

    azhi

    mi i

    p

    unëd

    hënë

    sve

    mun

    d t

    ë ke

    të n

    jë n

    dik

    im d

    irek

    t d

    he p

    oziti

    v në

    mën

    yrën

    se

    si n

    jë p

    unëd

    hënë

    s in

    div

    id m

    und

    për

    fito

    duk

    e nd

    ihm

    uar

    me

    tërh

    eqje

    n e

    kand

    idat

    ëve

    cilë

    sorë

    të a

    rdhm

    en. M

    egjit

    hatë

    , nës

    e kj

    o p

    ërp

    jekj

    e sh

    umëz

    ohe

    t në

    gjit

    hë in

    dus

    trin

    ë, e

    dhe

    nd

    ikim

    i ësh

    të i

    shum

    ëfish

    të.

    Shem

    bul

    li ng

    a Sh

    kolla

    Tek

    nike

    Uzi

    ce t

    reg

    on

    se s

    i pun

    ëdhë

    nësi

    t d

    he s

    hko

    llat

    mun

    d t

    ë b

    ashk

    ëpun

    ojn

    ë p

    ër t

    ë kr

    ijuar

    nj

    ë p

    rog

    ram

    mës

    imo

    r d

    he p

    ër t

    a im

    ple

    men

    tuar

    atë

    bas

    hku.

  • 25

    Shembulli 3:

    Shkolla Teknike, Uzice

    Projekti nisi kur shtatë kompani lokale që prodhojnë mobilje cilësore, identifikuan sfida të ardhshme të mëdha për shkak të mungesës së punëtorëve të kualifikuar që mund të prodhonin artikuj sipas standardeve të kërkuara.

    Duke bashkëpunuar me shkollën, u zhvillua një program i ri mësimor trevjeçar. Kjo përfshinte zhvillimin e një profili të ri arsimor të quajtur “punonjësi i mobiljerisë” që do të krijonte aftësi për prodhim mobiljesh të lidhura me zdrukthëtarinë, prodhimin e tapicerive dhe aplikimin e finiturave dhe llakut në mobilje.

    Për të ndihmuar me implementimin e programit të ri, përfaqësuesit nga kompanitë takohen me nxënësit që do të regjistrohen në fillim të vitit të parë të arsimit profesional. Nxënësit e ardhshëm të interesuar në këtë kurs kanë gjithashtu mundësinë të kalojnë dy ditë në javë në ambientin e punës për të kuptuar më shumë se si është të punosh në këtë ambient.

    Gjatë vitit të dytë dhe të tretë të programit profesional, kompanitë ndihmojnë duke u dhënë trajnim profesional trajnuesve ekzistues. Kjo mund të bëhet deri në tre ditë në javë.

    Një ekip ekspertësh nga kompanitë së bashku me mësuesit e arsimit profesional dhe ekspertë të tjerë të njohur në këtë fushë të specializuar, hartuan programin mësimor drejtuan rezultatet e mësimdhënies së integruar që përcaktonin qartësisht njohuritë specialiste, aftësitë e rëndësishme, qëndrimet, (kompetencat në punë) që kërkohen nga tregu i punës dhe institucionet e arsimit të lartë.

    Pas përfundimit, nxënësit e suksesshëm mund t’i vazhdojnë studimet dhe zhvillimin e tyre profesional përmes bursave brenda kompanive pjesëmarrëse.

    Falë suksesit të programit të prodhimit të mobiljeve, shkolla tani planifikon të zhvillojë një lloj të ngjashëm skeme për punëdhënësit në sektorin e metalurgjisë dhe inxhinierisë mekanike.

  • 27

    ZHVILLIMI I NJË ANGAZHIMI PUNA NË NIVEL STRATEGJIK

    Tashmë kemi parë se praktikat e punës, metodat e prodhimit, etj. po lëvizin me një hap të shpejtë. Ndikimi i kësaj është se programi mësimor profesional dhe shkollat profesionale të ngarkuara me këtë mësimdhënie duhet të jenë gjithashtu në gjendje të ndryshojnë për të plotësuar kërkesat e punëdhënësve për të rinjtë që i bashkohen forcës punonjëse. Kjo paraqet sfidën që kanë planifikuesit dhe zhvilluesit e programit mësimor në mënyrën se si mund të përditësohet programi mësimor dhe të qëndrojnë në një hap me kërkesat e ambientit të punës.

    Në këto raste, një rol të rëndësishëm luajnë strategjitë e angazhimit të punëdhënësve. Pranohet se mësuesit e arsimit profesional që punojnë në nivel lokal nuk mund të kenë nevojë të angazhohen me punëdhënësit lokalë për të ndihmuar në hartimin e një programi të ri mësimor në nivel kombëtar, por është e dobishme që të theksohen metodat që mund të përdoren sepse punëdhënësit me të cilët ata bashkëpunojnë mund të mendojnë që të kenë një rol aktiv në influencimin e programit të ri mësimor dhe kualifikimet që zhvillohen.

    PLANIFIKIMI I PROGRAMIT MËSIMOR – PUNA NË NJË NIVEL STRATEGJIKNë çdo vend, për planifikimin dhe hartimin e programit mësimor që përdoret do të jenë përgjegjës një grup individësh. Kjo mund të jetë një organizatë e centralizuar, ndoshta pjesë e një ministrie apo organi tjetër shtetëror me përgjegjësinë për të menaxhuar programin mësimor profesional. Për individët dhe organizatat e përfshira në këto aktivitete, një nga pikat kyçe që duhen marrë në konsideratë është se cilët punëdhënës do të përfshihen, si do të angazhohen ata dhe si mund të ruhet përkushtimi i tyre për projektet e zhvillimit.

    Si rezultat i ndryshimit të pasqyrës industriale, agjencitë ekonomike dhe të zhvillimit të aftësive, shkollat dhe mësuesit duhet të jenë në gjendje të gjejnë se cilat nevoja aktuale dhe të ardhshme për aftësi do të ekzistojnë në të ardhmen e afërt. Duke përcaktuar këtë njohuri, mund të zhvillohen programe trajnimi dhe kualifikime të cilat e përgatisin vërtet një individ për forcën punonjëse. Ç’është më e rëndësishme, kjo siguron që individët të jenë efikasë në ambientin e punës, ku ndikimi kryesor është se biznesi apo organizata performon në një standard më të lartë.

  • 28

    Shembulli 4:

    Barnet and Southgate College, Londra Veriore, Angli

    Barnet and Southgate College vepron si një shkollë lokale profesionale, që mbështet një gamë të gjerë lëndësh profesionale dhe sektorësh të industrisë nëpër Londrën Veriore. Një program bazë është puna e kolegjit për t’u ofruar trajnime të rinjve të moshave 16–18 vjeç, të cilët janë në kërkim të një mësimi të strukturuar brenda një mjedisi të punës.

    Një punëdhënës lokal, Nationwide Computer Services, kishte punuar më parë me kolegjin për të ofruar praktika të përvojës së punës në një numër rastesh. Menaxheri lokal kishte dëshirë në veçanti që të eksploronte modelin e trajnimit, me kërkesat e shtuara të vlerësimit bazuar në punë, që do të sillnin përfitime si për biznesin e tij, ashtu dhe për personin në trajnim.

    Menaxheri flet me entuziazëm për personin në trajnim dhe është i kënaqur me kontributin që ka dhënë ai: “Ai bëri përshtypje pozitive. Ne morëm një të ri të shkëlqyer dhe të fokusuar të interesuar rreth fushës së subjektit i cili fitoi një shumëllojshmëri aftësish”. Në fakt, personi në trajnim bëri aq shumë përparime brenda një kohe të shkurtër saqë u rekomandua menjëherë për një stazh pune të shkallës më të lartë.

    Përveç përvojës prej 161 orësh pune që i ofroi personit në trajnim si “Teknik i ri”, kolegji e ndihmoi atë gjithashtu që të arrinte një sërë kualifikimesh duke përfshirë një kualifikim të shkurtër që njihte progresin e nxënësve në zhvillimin e konkurrencës në tregun e punës dhe të aftësive për zhvillim personal, dhe një tjetër që reflektonte progresin në punën me teknologjinë e informacionit.

    Për menaxherin, procesi i emërimit ishte pa asnjë problem. “Kur zgjedh dikë që do të hyjë në mjedisin tënd të punës, është e rëndësishme që të merrni sa më shumë informata rreth atij personi që të jetë e mundur. Barnet and Southgate College i monitoroi dhe vlerësoi nga afër kandidatët e mundshëm për rolin. M’u dhanë udhëzime dhe mbështetje e mirë, mundësi për të intervistuar kandidatin si dhe për të marrë informata të dobishme rreth kualifikimeve të tij”.

  • 29

    KONSULTIMI/METODAT E ANGAZHIMIT TË PUNËDHËNËSVEPër t’u angazhuar me punëdhënësit, hartuesit e programit mësimor apo ata që janë përgjegjës për planifikimin e programeve mësimore mund të zgjedhin të përdorin një varg metodash të ndryshme angazhimi dhe konsultimi. Ata mund të zgjedhin të përdorin metoda individuale, megjithëse më efikas mund të jetë një kombinim metodash.

    Grupet e punësGrupet e punës së punëdhënësve janë një mekanizëm për grumbullimin e informatave në lidhje me aftësitë, në mënyrë efikase. Mbledhja e një grupi punëdhënësish rreth një tryeze për të diskutuar çështje të aftësive specifike mund të krijojë një sasi të madhe informacioni që mund ta përdorni për të influencuar zhvillimin e kualifikimeve apo programeve mësimore. Punëdhënësit që marrin pjesë mund të jenë nga një industri specifike nëse diskutohen çështje aftësish që lidhen me sektorin ose nga një gamë sektorësh nëse është brengosëse ndonjë temë ndërsektoriale, pra që lidhet me aftësitë menaxhuese të eprorëve ose njohuri rreth financave.

    Në disa vende të Ballkanit Perëndimor këto grupe pune mund të organizohen në mënyrë të centralizuar në formën e “Këshilleve Sektorial të Aftësive” ose “Komitetet e sektorëve”.

    Grupet e punës (p.sh. “Këshillët Sektorial të Aftësive”) mund të formohen në bazë rajonale ose kombëtare, por në këto raste, duhet marrë në konsideratë distancat dhe koha e udhëtimit.

    Anëtarësia e grupeve të punës duhet të përbëhet nga punëdhënës të ndryshëm brenda një sektori të caktuar të industrisë. Kjo përfshin përfaqësimin nga bizneset mikro deri te ato më të mëdha. Bizneset mikro dhe ato të vogla janë ato që mund të kenë sfidat më të mëdha në pjesëmarrjen në një grup pune për shkak të presioneve kohore dhe mungesës së mbulimit. Prandaj, çdo punë konsultimi duhet të përfshijë edhe metoda që u mundësojnë bizneseve mikro dhe të vogla të angazhohen plotësisht. Kjo mund të bëhet përmes pyetësorëve në internet, intervistave me telefon, etj.

    Kritike për suksesin e konsultimeve bazuar në grupet e punës është që anëtarët që marrin pjesë të arrijnë ta përfaqësojnë vërtet organizatën e tyre dhe të kuptojnë çështjen që po diskutohet.

    Natyrisht se mund të jetë e vështirë që punëdhënës individë të inkurajohen që të përkushtohen dhe të marrin pjesë në grupet e punës. Prandaj, për t’u dhënë atyre konfidencën se koha e shpenzuar prej tyre nuk do të jetë e kotë dhe se grupi i punës do të jetë i dobishëm për biznesin e tyre, është

  • 30

    e rëndësishme që t’u jepet një informacion i saktë në lidhje me atë që duan të arrijnë. Kjo mund të jetë në formën e një dokumenti informues ose axhende. Punëdhënësit mund të inkurajohen gjithashtu që të marrin pjesë nëse shohin përfitimet në krijimin e lidhjeve nëpër sektorë, duke pasur mundësinë që të takojnë kolegë nga biznese të tjera që bëjnë punë të ngjashme si ata dhe që përballen me të njëjtat sfida.

    Në fushën e hotelerisë dhe turizmit, shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor kanë zhvilluar një shumëllojshmëri metodash bashkëpunimi mes shkollave profesionale, stafit pedagogjik për këtë fushë ekonomike dhe sektorit të biznesit dhe punëdhënësve individë. Një shembull janë shkollat profesionale nga Niksic dhe nga Tirana me aktivitete specifike të punëdhënësve në të cilat marrin pjesë nxënësit.

    Shembulli 5:

    Shkolla e Mesme e Ekonomisë dhe Hotelerisë, Niksic

    Shkolla e Mesme e Ekonomisë dhe Hotelerisë në Niksic ka themeluar një organizatë të quajtur “Shoqata e Partneritetit Social”. Ky është një komitet i ngritur nga shkolla për të krijuar marrëdhënie më të ngushta pune me punëdhënësit dhe organizatat e tjera të komunitetit duke përfshirë qeverinë lokale, entet ekonomike brenda qytetit, Organizatën Turistike të Tivarit, Qendrën Rajonale të Shërbimit të Punësimit, Këshillin e Prindërve dhe institucione të tjera të interesuara me orientim profesional.

    Misioni kryesor i shoqatës është të inkurajojë zhvillimin e një arsimi të orientuar nga tregu. Shkolla pret nga organizata partnere gatishmërinë për të artikuluar qartë nevojat e tyre dhe, përkatësisht, të angazhohen në krijimin e një politike regjistrimi dhe të ndryshimeve në pjesë të hapura të programit mësimor. Shoqata do të veprojë gjithashtu si një forum për të ndihmuar me promovimin e mundësive të karrierës për nxënësit.

  • 31

    Shembulli 6:

    Shkolla e Hotelerisë dhe Turizmit, Tiranë

    Shkolla e Hotelerisë dhe Turizmit në Tiranë aktualisht ka marrëdhënie me hotele dhe restorante kur bëhet fjalë për pajisjen me personel dhe për trajnime. Aktualisht ata trajnojnë stafin e sportelit, barit dhe restorantit të një hoteli dhe të një zinxhiri restorantesh. Nxënësit kanë implementuar dhe fituar njohuri gjatë kursit dhe kjo është raportuar nga punëdhënësi që e zgjeron trajnimin për aftësi dhe njohuri më të thella.

    Grupe të përkohshme apo të përhershme?Nëse zhvillohet një program mësimor apo një kualifikim profesional i ri, ky mund të jetë një aktivitet projekti afatshkurtër me afat të caktuar. Në këtë situatë, grupit të punës mund t’i duhet të takohet vetëm periodikisht gjatë kohëzgjatjes së projektit. Megjithatë, mund të konsideroni përfitimet e krijimit të një grupi pune që mblidhet në mënyrë të përhershme, ndoshta që takohet çdo katër apo gjashtë muaj, një grup i përhershëm.

    Grupet e përhershme mund të jenë të dobishme duke mbështetur zhvillimin e programit të ri mësimor/kualifikimeve ose duke vepruar si këshille konsultative për shkollat lokale. Në këto raste, grupet e përhershme mund të përdoren për të parë këndvështrimet punëdhënësve në një gamë të gjerë çështjesh. Kështu ndodh tashmë aty ku është prezantuar struktura e “Këshillëve të sektorit”.

  • 32

    Për hartimin e programit mësimor/kualifikimeve, grupet e përhershme mund të përdoren për të parë përshtatshmërinë e vazhdueshme të përmbajtjes së programit të ri mësimor, duke përdorur përfaqësuesit e punëdhënësve për të theksuar vendet se ku ndryshimet në industri kërkojnë që të bëhen ndryshime. Normalisht, roli i organizatave të llojit të “Këshillëve të Sektorëve” është:

    të rishikojë listën e profesioneve që lidhen me sektorin e tyre

    të rishikojë përshkrimet e punës për profesionet që janë ende të përshtatshme dhe për profesionet e reja

    të identifikojë njohuritë dhe aftësitë e kërkuara për të kryer punën e theksuar brenda profileve profesionale

    të zhvillojë profilet e kualifikimit dhe të zbulojë nëse ka programe përkatëse profesionale që i mbështesin ato.

    Një shembull i mirë i punës së bashku me shkollat profesionale dhe punëdhënësit është shkolla e profesionale e dizajnit të tekstileve dhe lëkurës në Novi Pazar që tregon se ky bashkëpunim ka kapërcyer kornizat e realizimit të punës normale praktike dhe mund të sjellë përfitime reciproke.

    Shembulli 7:

    Shkolla e dizajnit të tekstileve dhe lëkurës, Novi Pazar

    Për të arritur partneritet më të mirë me punëdhënësit, nxënësit nga Shkolla e dizajnit të tekstileve dhe lëkurës në Novi Pazar zhvillojnë trajnim praktik në kompanitë që kanë nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi me Shkollën. Këto kompani ofrojnë ndihmë këshilluese për nxënësit (mësues-këshillues dhe punëdhënës-këshillues). Shkolla ka bërë ndryshime të caktuara në modelin e bashkëpunimit që ka me punëdhënësit, dhe e ka quajtur atë "Këshillimi në realizimin e trajnimit praktik". Qëllimi i këtij modeli është të zhvillojë kapacitetet dhe aftësitë profesionale të nxënësve që janë pjesë e profileve të tyre arsimore, si edhe t'i përgatisë ata për zhvillimin e tyre të ardhshëm profesional. Pas një periudhe dyvjeçare implementimi të këtij modeli, mund të arrihet në përfundimin se realizimi i trajnimit praktik është më se efikas. Esenca e këtij modeli është procesi në të cilin si mësuesi nga shkolla ashtu edhe punëdhënësi nga kompania monitorojnë zhvillimin e secilit nxënës, dhe përcaktojnë sipas kësaj fluksin e punës së nxënësit. Ky është një model i integruar që kombinon modelin tradicional "ballë për ballë" (individual) me "grupin".

    "Rruga drejt një partneriteti të suksesshëm ishte shumë e vështirë në fillim, punëdhënësit na kritikonin për nivelin minimal të njohurive dhe aftësive që kishin nxënësit tanë krahasuar me nevojat e punëdhënësve. Nxënësit

  • 33

    dhe gjithashtu mësuesit, nuk i ishin përshtatur procesit të prodhimit të kompanive, prandaj gjatë trajnimit të tyre praktik pranë kompanive, nxënësit bënin vetëm punë vartëse dhe të pamjaftueshme. Me kalimin e kohës, ndërsa modernizoheshim si shkollë duke sjellë pajisje të reja dhe përmes trajnimit të ndryshëm profesional që merrnin mësuesit tanë (IT, këshillim, përdorim i makinerive moderne, etj.), qëndrimi i punëdhënësve ndryshoi, ngadalë por në mënyrë të qëndrueshme. Ata panë se ishim të interesuar që t'i bënim nxënësit tanë punëtorë të mirë dhe të zellshëm dhe pjesëtarë të dobishëm të komunitetit tonë".

    Për të mbështetur dhënien e programit mësimor/kualifikimeve në shkollat profesionale, grupet e përhershme të përbëra nga punëdhënës që përfaqësojnë industrinë lokale mund të veprojnë si një urë e dobishme dhe pikë hyrjeje për të ndihmuar me organizimin e aktiviteteve të tjera të angazhimit të punëdhënësve.

    Shembulli 8:

    Në Angli, shumë shkolla të mesme kërkojnë përfaqësues të punëdhënësve që të marrin pjesë në bordin e tyre drejtues. Ky rol është pa pagesë dhe inkurajohet në mënyrë që shkollat të kenë një lidhje të vazhdueshme me industrinë lokale. Kjo lidhje ndihmon që shkolla të informohet rreth çështjeve dhe mundësive lokale dhe/ose kombëtare në të cilat mund të dëshirojë të angazhohet.

    Rolet e drejtuesit/drejtorit joekzekutiv organizohen normalisht në periudha tri ose katërvjeçare ku përfaqësuesit të industrisë i kërkohet të marrë pjesë deri në katër mbledhje në shkollë gjatë vitit.

  • 34

    Metodat e konsultimit me punëdhënësin online/me letërSiç është përshkruar më lart, ndonjëherë të mbledhësh rreth një tryeze një grup përfaqësuesish nga industria që janë të zënë me punë mund të jetë sfiduese për shkak të angazhimeve që duhet të bëjnë për udhëtimin dhe kohën e shpenzuar. Në këto raste, duhet të konsiderohen metoda të tjera komunikimi nëse dëshironi të merrni kontributin e tyre në punën tuaj. Ndër këto, ajo që është me kosto më efikase është përdorimi i konsultimit me email, ku individëve që mund t'ju japin një pikëpamje të informuar mund t'u jepet një pyetësor i thjeshtë. Sigurisht suksesi i kësaj metode për angazhimin e punëdhënësve varet nëse keni një seri kontaktesh emaili të përditësuara dhe të besueshme. Në këto raste, sugjerohet që puna me rrjetin e drejtpërdrejtë të kontakteve mund të sjellë rezultate pozitive.

    Kjo mund të përfshijë kërkimin e kontakteve përmes kolegëve, shqyrtimin e artikujve në revista të biznesit ose, në rastin e shkollave individuale që duan të konsultohen në këtë mënyrë, duke u shkruar prindërve të lidhur me shkollën.

    Forma të tjera të mjeteveIndividët që dëshirojnë të kontaktojnë me punëdhënësit, qoftë për aktivitete konsultimi apo për mbështetje me forma më direkte të angazhimit të punëdhënësve, duhet të marrin në konsideratë edhe përdorimin e formave dixhitale të mjeteve. Mjetet e lidhjeve online që janë me përdorim falas, u japin mundësinë individëve të krijojnë një profil që përshkruan se kush janë, rolin dhe interesat e tyre profesionale. Këto mjete po bëhen gjithnjë e më popullore, duke u dhënë mundësinë individëve të krijojnë me shpejtësi dhe lehtësi rrjete të bazuara në punë.

    Mund të jenë gjithashtu të dobishme edhe forumet e diskutimeve online. Mësuesit mund të bashkohen në forume diskutimi online që lidhen me fushën e tyre profesionale. Kjo mund t'i ndihmojë të krijojnë lidhje me industrinë dhe gjithashtu të identifikojnë se cilat janë aktualisht problemet e aftësive të cilat ndikojnë në sektorin e industrisë.

    Për të krijuar një dialog të drejtpërdrejtë, mund të përdoren edhe mjetet falas të komunikimit/videokonferencave në internet. Këto janë veçanërisht të dobishme nëse ju nevojitet të diskutoni ide dhe këndvështrime me individë apo grupe që mund të mos jenë në gjendje të udhëtojnë për këtë deri te një vend i caktuar. Kjo jo vetëm që kursen kohën për punëdhënësit, por edhe për ju vet.

    Puna me punëdhënësin/organet përfaqësuese të industrisëDeri tani kemi eksploruar se si mund të krijohen lidhje të reja me punëdhënësit dhe metodat që mund të përdoren për ti angazhuar me punën e shkollave individuale ose si pjesë e projekteve të konsiderueshme

  • 35

    të konsultimit. Por, industria nuk funksionon e izoluar. Punëdhënësit dhe përfaqësuesit e industrisë takohen për një shumëllojshmëri arsyesh për të punuar në zhvillimin e zgjidhjeve për probleme të caktuara ose për të përfaqësuar një zë të industrisë para qeverisë ose agjencive të tjera.

    Kur planifikohen aktivitete të angazhimit të punëdhënësve, këto lloje rrjetesh mund të rezultojnë shumë të dobishme. Në këto raste, janë zhvilluar rrjete mes punëdhënësve dhe infrastruktura është e gatshme gjë që mund të përdoret më pas për të krijuar kontakt dhe për t'u angazhuar me një numër individësh.

    Në disa raste, mund të jenë rrjetet ekzistuese të biznesit që tashmë kanë një interes direkt te çështjet e zhvillimit të njerëzve. Kjo mund të përfshijë rrjetet e burimeve njerëzore dhe menaxherë të trajnimeve, organizata sindikaliste ose ato të lidhura me promovimin e karrierës në industrinë e tyre. Rrjete të tjera mund të jenë specifike për industrinë, duke vepruar si shoqata tregtare që kërkojnë të promovojnë industrinë e tyre brenda dhe jashtë vendit. Përfundimisht, disa rrjete mund të bazohen në nivel rajonal. Kjo mund të përfshijë Odën Ekonomike të vendit, ose një grup tjetër që përfaqëson punëdhënësit brenda një qyteti apo rajoni të caktuar.

    Për shkak të historisë politike dhe ekonomike të vendeve të Ballkanit Perëndimor, është e kuptueshme se disa prej këtyre rrjeteve ekzistuese apo potenciale mund të jenë në fazat e tyre të hershme. Prandaj, ekziston mundësia që mësuesit e arsimit profesional, shkollat profesionale dhe agjencitë e tjera të arsimit profesional të marrin pjesë në formimin dhe krijimin e axhendës së këtyre organeve/rrjeteve në fazën e hershme.

    Nëse dispononi një rrjet në nivelin lokal ose nacional të punëdhënësve, duhet të shqyrtoni mënyrën se si mund t'ju nd