perubahan politik-peter triantafillou
Post on 07-Jun-2015
923 Views
Preview:
TRANSCRIPT
1.0 PENGENALAN
Dalam menyoroti perubahan yang wujud dalam sistem politik di Malaysia sehingga ke
tahap kemantapan sebuah negara bangsa, penelitian perlu dimulakan dengan melihat
peringkat awal perkembangan sistem politik di Malaysia. Berdasarkan kepada artikel
Peter Triantafillou, ‘From Blood to Public Office: Constituting Bureaucratic Rulers in
Colonial Malaya’, sistem politik orang Melayu yang utuh sebelum campur tangan
Inggeris adalah diketuai oleh Sultan. Sultan merupakan simbol kesatuan dalam kawasan
pemerintahannya dan mempunyai kuasa autoriti.
Secara kasarnya, sistem politik tradisional Melayu jelas kelihatan pada struktur
sosial masyarakat tradisional, iaitu pada satu pihak ada golongan pemerintah yang
berkuasa dan menikmati segala kemudahan dan di pihak lain pula terdapat golongan
rakyat yang diperintah. Jika ditinjau dari segi pengagihan sumber politik, kuasa tertumpu
pada golongan pemerintah saja dan dianggap sebagai hak penuh golongan itu. Semua
proses membuat keputusan yang penting dan lebih luas bidangnya dilakukan pada
peringkat tersebut. Dengan ketiadaan undang-undang bertulis mengenai kuasa
pemerintah, kuasa autoriti telah diwariskan mengikut keturunan dan terus menjadi
amalan dan berkembang yang mana membawa kepada wujudnya hubungan yang kukuh
dalam ketaatan antara pemerintah dengan golongan yang diperintah.
Menurut Triantafillou (2004), selepas kedatangan penjajah British berlaku
perubahan dalam kuasa pemerintahan tradisional kepada sistem pentadbiran penjajah
yang merupakan satu bentuk pemerintahan yang baru dan berbeza daripada budaya
masyarakat Melayu pada ketika itu. Masyarakat Melayu mengalami pertembungan
dengan suatu masyarakat dan kebudayaan yang baru, iaitu masyarakat Inggeris yang
mempunyai ciri-ciri ekonomi kapitalis, sistem politik-pentadbiran yang kukuh dan
pentadbiran pendidikan yang maju. Pentadbiran British ini cuba membentuk masyarakat
Melayu mengikut acuan mereka dengan memberi pendidikan berasaskan barat.
Berdasarkan kajian, kesan daripada latihan dan amalan yang dilakukan oleh
pemerintah British sebenarnya bukanlah untuk membuang sifat dalaman orang Melayu
tetapi adalah untuk menghasilkan tingkah laku yang mana bagi membolehkan orang
Melayu memerintah diri mereka sendiri mengikut norma dan tingkah laku yang
sewajarnya.
1
2.0 DEFINISI KONSEP
Umumnya konsep yang dikemukakan oleh Peter Triantafillou iaitu ‘From Blood to
Public Office: Constituting Bureaucratic Rulers in Colonial Malaya’ membawa
pengertian, iaitu perubahan corak politik Melayu daripada mereka yang berdarah
keturunan Melayu kebanyakan (golongan hamba) kepada perjawatan pegawai tinggi iaitu
dengan wujudnya perkembangan pemerintahan birokratik dalam sistem penjajahan
Malaya. Konsep ini menerangkan bahawa pada abad ke-19 telah berlaku perubahan pada
masyarakat Melayu yang mana menjadi garis pemisah antara masyarakat Melayu tradisi
dengan masyarakat Melayu yang telah mula berubah ke arah pemodenan sesuai dengan
suasana dunia ketika itu. Kemunculan masyarakat Melayu baru ini mempunyai kaitan
yang sangat rapat dengan sistem birokrasi yang diperkenalkan oleh British. Ramai sarjana
menghubungkaitkan antara kewujudan Perkhidmatan Awam Malaya (Malayan Civil
Service) dengan kemunculan masyarakat Melayu baru ini.
Pada peringkat awal pelaksanaan sistem birokrasi dalam pentadbiran, jawatan-
jawatan yang diwujudkan disandang oleh Pegawai Inggeris sendiri dengan alasan bahawa
mereka memang layak kerana telah biasa dengan sistem itu sedangkan bagi masyarakat
Melayu, sistem itu adalah satu sistem yang baru dan berbeza daripada sistem pentadbiran
tradisi yang diamalkan sebelum ini. Oleh itu, mereka tidak berkebolehan dan perlu
menjalani latihan terlebih dahulu untuk membolehkan orang Melayu menjawat jawatan-
jawatan tersebut. Hal ini telah menyebabkan pihak British menubuhkan sebuah institusi
pendidikan untuk melatih golongan ini. Pada awal abad ke-20 barulah terdapat
segolongan generasi muda daripada kelas aristokrat1 Melayu yang benar-benar terdidik
dengan pendidikan barat dan terlatih untuk dilantik menjadi pegawai-pegawai birokrat2 di
pelbagai jabatan.
1 Aristokrat kaum bangsawan2 Birokrat pegawai yang bertindak secara birokrasi
2
3.0 PERUBAHAN POLITIK DI MALAYA
Perubahan corak pemerintahan di Negeri-negeri Melayu daripada sistem kerajaan kepada
sistem pentadbiran birokrasi Inggeris merupakan suatu anjakan yang besar dalam sistem
politik Melayu. Berdasarkan kepada artikel Triantafillou (2004), perubahan ini boleh
dikupas berdasarkan tiga perbezaan yang ketara antara kedua-dua sistem pemerintahan
ini, iaitu menerusi pengamalan kuasa, pelantikan jawatan dan corak pemerintahan yang
diamalkan.
Pengamalan kuasa oleh kerajaan Melayu pada ketika itu adalah berdasarkan
pemerintahan berbentuk autoritarian, yang mana Sultan sebagai ketua kerajaan
mempunyai kuasa mutlak ke atas subjek (rakyat) yang diperintahnya termasuklah
menentukan hidup mati seseorang individu yang di bawah kekuasaannya. Pengamalan
kuasa dalam sistem pemerintahan Melayu ini turut mempunyai persamaan dengan sistem
pemerintahan empayar yang mana boleh dilihat berdasarkan sistem kerahan yang menjadi
amalan dan juga berdasarkan dominasi etnik, iaitu Melayu dalam pemerintahan kerajaan.
Oleh itu, boleh dikatakan sistem pemerintahan Melayu adalah mengamalkan konsep
empayar de facto3 kerana ketiadaan undang-undang bertulis yang mengenai had kuasa
pemerintah. Walaupun British juga mengamalkan konsep empayar, pemerintahannya
adalah berbeza dengan amalan kuasa pemerintahan Melayu kerana amalan kuasa
pemerintah empayar British adalah berdasarkan konsep de jure4 iaitu kuasa pemerintahan
tertakluk kepada undang-undang bertulis yang telah dikuatkuasakan.
Berdasarkan skop pelantikan jawatan pula, jawatan Sultan adalah diwarisi
berdasarkan darah keturunan dan kekananannya dalam kerabat diraja. Begitu juga bagi
jawatan-jawatan lain dalam kerajaan, namun pelantikannya turut dipengaruhi oleh
persetujuan Sultan. Berbeza dengan kaedah ini, pelantikan pegawai pentadbir British
adalah berdasarkan merit akademik dan kemahiran mentadbir yang dimiliki oleh
seseorang individu itu. Oleh yang demikian, kebanyakan pengawai dalam pentadbiran
British adalah terdiri daripada pegawai Eropah pada awal pemerintahannya di Malaya
kerana golongan ini dilihat mempunyai lebih kemahiran berbanding kaum Melayu pada
ketika itu.
3 De facto digunakan apabila tidak terdapat undang-undang atau piawaian yang berkenaan, namun terdapat amalan umum yang telah diterima, walaupun bukan sejagat.4 De jure bermaksud disisi undang-undang; merujuk kepada hal ehwal undang-undang atau pentadbiran.
3
Bagi perbezaan yang ketiga pula, corak pemerintahan negeri-negeri Melayu pada
ketika itu adalah secara terpisah, yang mana setiap negeri mempunyai Sultan sebagai
pemerintah negeri. Ini bermakna, kekuasaan dan tanggungjawab Sultan terhadap subjek
yang diperintahnya hanya tertakluk dalam wilayah yang diperintahnya sahaja. Namun,
keadaan ini telah berubah dengan kedatangan British sebagai penjajah. Setiap negeri telah
dipaksa untuk menerima Residen Inggeris dan ini telah menyebabkan kuasa Sultan telah
dihadkan kepada hal ehwal agama Islam dan adat-adat Melayu. Bagi melancarkan tugas-
tugas pentadbiran, British telah mengamalkan pemerintahan birokrasi berpusat pada
sekitar tahun 1890 an dan ini merupakan titik tolak kepada perubahan sistem pentadbiran
Melayu yang pada awalnya secara terpisah kepada bentuk pentadbiran yang lebih teratur
dan sistematik.
4.0 TEORI DAN IDEOLOGI PEMERINTAHAN BRITISH DI MALAYA
Berdasarkan amalan pemerintahan penjajah British di Malaya, tidak keterlaluan jika
dikatakan secara teoritikalnya pentadbiran birokratik British mempunyai ciri amalan
konsep bonapartism5 semasa era penjajahannya di Malaya. Dalam sistem penjajahan
moden (neo-colonialism), konsep bonapartism dirujuk sebagai golongan berhaluan kanan
yang berpegang kuat kepada idea pembentukan pemusatan kuasa dan penyatuan negeri-
negeri di bawah suatu sistem pentadbiran (Wikipedia.com). Walaupun pemerintahan
British mempunyai ciri-ciri amalan konsep bonapartism, namun ianya tidak bererti
British mengamalkan sistem diktator kerana amalan konsep ini dalam sistem birokrasi
British adalah bersifat weak-bonapartism, iaitu amalan kuasa yang berbentuk semi-
autoritarian (Goh, 2006).
Berdasarkan penelitian, ciri-ciri amalan konsep ini dapat dilihat dalam
pentadbiran British di Malaya menerusi tiga aspek, iaitu yang pertama adalah
berdasarkan peringkat-peringkat penyatuan negeri-negeri dan pemusatan kuasa oleh
British yang mana bermula daripada penubuhan Negeri-negeri Selat pada tahun 1826
sehinggalah kepada pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu pada tahun 1896.
5 Goh, D. P., "Class Struggle, Ethnographic Ideology and Bonapartist State Formation in Colonial Malaya and Philippines", Kertas Kerja American Sociological Association, Ogos 2006, <http://www.allacademic. com/meta/p104287_index.html> (2008-09-05)
4
Pemusatan kuasa ini telah membolehkan British mendominasi sistem pentadbiran dan
menyebabkan kuasa Raja-raja Melayu semakin berkurangan.
Aspek yang kedua pula merujuk kepada dasar pecah dan perintah yang diamalkan
British yang mana telah membahagikan sistem ekonomi, pendidikan dan pola
kependudukan mengikut etnik. Polisi laissez-faire6 yang diamalkan oleh British juga
telah mendorong kaum Cina dan India memperoleh tempat sebagai golongan pertengahan
yang mengamalkan pekerjaan seperti peniaga, pelombong dan pemiutang. Bagi golongan
Melayu elit pula, mereka telah diberi peluang bagi menjawat jawatan dalam pekhidmatan
awam, manakala bagi golongan Melayu kebanyakan, mereka terpaksa menyara diri
dengan bekerja sebagai petani-petani kecil di kawasan luar bandar.
Aspek yang ketiga pula boleh dilihat menerusi pengkelasan kaum bumiputera
oleh British berdasarkan ideologi ethnographic7. Menerusi ideologi ini, kaum bumiputera
telah dirujuk sebagai Melayu yang memiliki kedudukan sebagai sebuah kaum yang
mempunyai ciri-ciri di antara golongan primitif dan kaum bertamadun yang mempunyai
organisasi dan mengamalkan ciri-ciri sistem feudal. British juga berpendapat bahawa
masyarakat Melayu sebagai sebuah kaum bawahan yang jauh berbeza daripada mereka
daripada sudut ketamadunan dan pengetahuan. Oleh itu, British beranggapan bahawa
menjadi “tanggungjawab” mereka untuk membawa perubahan kepada bangsa Melayu,
iaitu dengan mendidik dan mengubah gaya pemerintahan Melayu kepada bentuk
pentadbiran yang lebih baik berdasarkan undang-undang dan birokrasi selaras dengan
gaya ketamadunan barat.
Bagi mengubah cara pentadbiran pemerintah Melayu ini, British melihat hanya
pendidikan mampu menjadi pemangkin kepada perubahan ini. Namun ironinya, pada
masa yang sama pendidikan juga telah dijadikan medium politik oleh British bagi
mengukuhkan lagi kedudukan dan pengaruhnya dalam kalangan golongan Melayu elit di
Malaya pada masa itu. Oleh yang demikian, dengan dasar pendidikan dan peranan yang
dimainkan oleh British, ianya bukan sahaja telah merubah corak pemerintahan dan
pendidikan di Malaya, malah telah membuka dimensi baru dalam membentuk pemikiran
dan kesedaran orang Melayu dalam perjalanan menuju kepada kemantapan sebuah negara
bangsa.
6 Laissez-faire pasaran bebas7 Ideologi ethnographic membezakan sesuatu populasi berdasarkan bangsa yang mempunyai perbezaan yang jauh daripada segi kebudayaan dan taraf.
5
5.0 SISTEM PENDIDIKAN ZAMAN BRITISH
Hakikatnya, sebelum kedatangan kuasa-kuasa asing di Tanah Melayu, orang Melayu
sudah mempunyai sistem pendidikannya sendiri. Sistem pendidikan yang wujud pada
ketika itu bersifat tidak formal, dipercayai berkembang bersama-sama dengan penyebaran
agama Islam di Tanah Melayu. Pendidikan agama Islam terus berkembang apabila
terdapat beberapa orang ulama dari Timur Tengah berhijrah ke negeri-negeri Melayu
pada abad ke-18. Golongan ulama ini mempelopori satu sistem pendidikan agama yang
lebih teratur dan dikenali sebagai sekolah pondok. Pengajian agama Islam sangat
ditekankan dalam sistem pendidikan sebelum kedatangan British, kerana masyarakat
Melayu pada masa itu menyanjung tinggi nilai-nilai agama.
Jika diteliti, bilangan-bilangan sekolah pondok bertambah dengan pesat seiring
dengan bertambah sekolah-sekolah sekular yang diperkenalkan oleh pentadbiran British
di Tanah Melayu. Sistem pendidikan di bawah pentadbiran British di Tanah Melayu lebih
mencerminkan unsur-unsur perkauman kecuali setelah sistem persekolahan Inggeris yang
lebih bersifat terbuka muncul di bandar-bandar.
Berdasarkan sistem pendidikan ini, ia dilihat lebih bersifat dualistic8 kerana
mengkhususkan pendidikan Inggeris yang dianggap sebagai sebuah sistem pendidikan
yang terbaik kepada golongan bangsawan dan pembesar, manakala rakyat biasa pula
dianggap lebih sesuai dengan pendidikan vernakular9. Keadaan ini didorong oleh
keinginan British untuk menjadikan sistem pendidikan Inggeris sebagai saluran melatih
anak-anak golongan bangsawan dan pembesar menceburkan diri dalam perkhidmatan
awam di Tanah Melayu selepas menamatkan pengajian masing-masing.
8 Dualistic merupakan teori yang berasaskan dua dasar yang berlainan.9 Vernakular sekolah vernakular masing-masing mempunyai orientasi tersendiri serta jauh daripada keseragaman. Ini adalah selaras dengan dasar pecah dan perintah yang diamalkan oleh pihak Inggeris.
6
5.1 PENDIDIKAN MELAYU
Pada peringkat awal, kerajaan British tidak berhasrat untuk memajukan bidang
pendidikan di Tanah Melayu. Ini kerana mereka berpendapat bahawa bidang pendidikan
terhadap orang Melayu adalah tidak mendatangkan faedah kepada orang Melayu itu
sendiri. Malah, penyediaan kemudahan pendidikan boleh melahirkan ‘satu kelas
terpelajar yang tidak berpuas hati dan kemudiannya akan bangkit menentang Empayar
British’ (Malik Munip, 1980:105).
Walau bagaimanapun, atas desakan raja-raja dan pembesar Melayu, akhirnya
pemerintah British bersetuju untuk memberi pendidikan setakat sekolah rendah kepada
orang Melayu. Setelah British berbuat begitu, sambutan ibu bapa terhadap usaha pihak
British pula tidak mendapat sambutan yang menggalakkan kerana kurangnya kesedaran
masyarakat Melayu tentang kepentingan pendidikan, selain tiadanya sistem
pengangkutan yang baik serta berfikiran sempit. Mereka menganggap sekolah-sekolah itu
menyebarkan ideologi sekular yang bertentangan dengan agama Islam. Oleh sebab tidak
mendapat sambutan yang menggalakkan, para pembesar Melayu telah berunding dengan
kerajaan British untuk mengatasi masalah tersebut. Apabila pihak kerajaan bersetuju
membenarkan pengajian al-Quran diajar, barulah ibu bapa membenarkan anak-anak
mereka belajar di sekolah-sekolah yang disediakan oleh pihak Inggeris.
Berdasarkan penelitian, bidang pendidikan pada zaman pemerintah British telah
membahagikan sistem pendidikan orang Melayu kepada dua jenis, iaitu sistem sekolah
rendah vernakular Melayu bagi kawasan luar bandar dan Kolej Melayu bagi golongan
elit.
5.2 PERKEMBANGAN SEKOLAH VERNAKULAR MELAYU
Richard O. Winstedt membuat perubahan kepada kurikulum di sekolah-sekolah
vernakular Melayu supaya bersesuaian dengan kehidupan orang Melayu. Penyusunan
kurikulum di sekolah-sekolah vernakular Melayu memang dihadkan sesuai dengan cita-
cita British memberi pendidikan sekadar untuk mengelakkan orang Melayu daripada buta
huruf kerana kerajaan British berpendapat kelayakan begini dianggap memadai kepada
7
kanak-kanak Melayu yang akan menjadi pemandu kereta lembu, penanam padi, nelayan
dan lain-lain (Ibrahim Saad, 1981:13).
Dari segi matlamat, kerajaan British tidak melihat kepentingan sekolah vernakular
Melayu sebagai alat pembangunan mental orang Melayu. Kerajaan British tdak berhasrat
untuk menjadikan sekolah ini sebagai ejen untuk memajukan intelektual atau
meningkatkan kehidupan sosial orang Melayu. British menganggap pelajaran vernakular
Melayu untuk membantu masyarakat Melayu di luar bandar mendapat pekerjaan yang
rendah. Oleh itu, ternyata matlamat utama pendidikan yang diberi kepada masyarakat
Melayu adalah untuk menyemai benih ”jiwa hamba” di hati anak-anak Melayu dan
melahirkan tenaga buruh kasar (Abd Rahman Ismail, 2005:304). Tenaga seperti ini
sangat penting untuk menjalankan dan melicinkan urusan pentadbiran mereka. Langkah
ini dengan sendirinya meletakkan kebanyakan orang Melayu pada tahap yang paling
rendah dalam perkhidmatan awam British di Tanah Melayu.
Berdasarkan penelitian kenyataan di atas, ia adalah bertentangan dengan pendapat
Triantafillou yang mengatakan bahawa orang Melayu merupakan bangsa yang pemalas
dan mempunyai tahap intelektual yang rendah. Walaupun pendapat beliau turut disokong
oleh beberapa penulis tentang masyarakat Melayu seperti Wheeler (1928), Raffles (1935)
dan Cortesao (1944) yang menyatakan orang Melayu kurang berorientasi pencapaian,
malas dan tidak suka bekerja keras (Wan Rafaei, 1983:124), namun Za’ba menyangkal
pendapat tersebut dengan pendiriannya bahawa masyarakat Melayu mempunyai hemah,
sanggup berusaha dan tidak malas, tetapi dengan kurangnya pengetahuan terhadap ilmu
baru, masyarakat Melayu menjadi mundur (Adnan Nawang, 1998:93). Selain itu,
kelemahan daripada aspek penyediaan kemudahan pendidikan dan juga kurikulum yang
tidak memfokuskan kepada peningkatan intelektual pelajar Melayu mengakibatkan
pelajar-pelajar sekolah vernakular Melayu terus tercicir dalam pelajaran. Jika dikaji
dengan teliti, tidak keterlaluan jika dikatakan sebenarnya dasar pihak British itu sendiri
yang meletakkan orang Melayu tidak berkembang kerana mereka berpendapat sekiranya
orang Melayu diberi pendidikan yang tinggi akan membangkitkan kesedaran dan mereka
bangkit menentang penjajahan British. Oleh sebab itulah kerajaan British hanya
membataskan pendidikan vernakular Melayu setakat sekolah rendah sahaja.
8
5.3 PENDIDIKAN INGGERIS UNTUK ORANG MELAYU
Pada awalnya, kerajaan British memang tidak membenarkan pendidikan Inggeris dibuka
kepada orang Melayu, tetapi akibat berkembangnya ekonomi di Tanah Melayu, semakin
ramai tenaga pekerja diperlukan untuk mengisi pelbagai jawatan di peringkat pertengahan
dalam perkhidmatan awam serta ditambah pula dengan kesedaran pihak British tentang
perbelanjaan yang semakin meningkat kerana mengambil bilangan pegawai Inggeris
yang tidak seimbang ramainya (Triantafillou, 2004). Oleh itu, kerajaan British membuka
pendidikan Inggeris kepada orang Melayu tetapi peluang ini dikhaskan kepada anak
golongan bangsawan sahaja. Ini adalah untuk mendamaikan kaum bangsawan sambil
hanya campur tangan yang minimum terhadap orang-orang Melayu kebanyakan.
Pada bulan Januari 1905, Kolej Melayu Kuala Kangsar (MCKK) telah dibuka.
Walaupun pada asalnya kolej ini adalah untuk melatih anak-anak Melayu dari keturunan
bangsawan, namun terdapat juga anak-anak Melayu kebanyakan diterima belajar di sini.
Biasanya mereka datang daripada keluarga yang rapat dengan kaum bangsawan (Andaya
dan Andaya, 1983:265). Maktab ini adalah sekolah berasrama penuh khas bagi mendidik
anak-anak bangsawan Melayu agar menguasai bahasa Inggeris serta tatasusila Barat agar
boleh diserapkan ke dalam pentadbiran British di Tanah Melayu pada masa depan.
Selain MCKK, peluang anak-anak Melayu untuk menerima pendidikan Inggeris
sangat sedikit dan terbatas terutamanya bagi anak-anak Melayu yang tinggal di kawasan
luar bandar. Walaupun terdapat usaha yang dilakukan oleh orang Melayu luar bandar
untuk memohon pembukaan sekolah Inggeris di kawasan mereka seperti di Lenggong
dan Krian, Perak pada tahun 1913, namun, permintaan ini telah ditolak oleh British
kerana polisi pendidikan British terhadap orang Melayu adalah bertujuan untuk menyekat
orang Melayu daripada menerima pendidikan Inggeris (Loh, 1975: 81). Namun pada
tahun 1930, barulah anak-anak Melayu kebanyakan mendapat lebih banyak peluang
apabila kerajaan British memperkenalkan Special Malay Class dalam sistem pendidikan
Inggeris.
Umumnya, walaupun sekolah Inggeris terbuka kepada semua kaum dan
peringkat, tetapi sebahagian besar muridnya datang dari golongan atasan dan bilangan
pelajar Melayu sangat terbatas. Terdapat sekatan yang menghalang kemasukan orang
Melayu ke sekolah-sekolah Inggeris seperti perlu menjalani Special Malay Class terlebih
9
dahulu, tetapi jika tiada sekatan sekalipun, bilangan murid Melayu yang akan belajar di
sekolah itu tetap kecil. Ini kerana sekolah-sekolah Inggeris terletak di pusat bandar dan
bayaran yuran yang dikenakan agak tinggi. Selain itu, orang Melayu yang tinggal di luar
bandar sukar untuk memasuki sekolah ini kerana masalah pengangkutan dan kewangan.
Masalah ini yang menyebabkan orang Melayu masih kurang mendapat pendidikan.
5.4 PENUBUHAN MAKTAB PERGURUAN
Bertambahnya bilangan sekolah hari demi hari menyedarkan kerajaan tentang
kepentingan dan keperluan mendesak ke atas guru-guru yang baik untuk ditempatkan di
sekolah-sekolah. Oleh itu, pada tahun 1922, sebuah maktab yang dinamakan Sultan Idris
Training College (SITC) telah didirikan di Tanjong Malim, Perak. SITC merupakan satu-
satunya institusi yang menggunakan bahasa Melayu di peringkat tinggi pada ketika itu.
Para pelajarnya berasal dari seluruh Tanah Melayu. Memandangkan mereka datang dari
latar belakang yang sama (keluarga petani, nelayan, penghulu, guru agama, kakitangan
rendah dalam pentadbiran penjajah) maka hubungan sesama mereka agak rapat kerana
masing-masing mempunyai persamaan.
Berdasarkan latar belakang sedemikian, mereka telah dididik dengan mata
pelajaran seperti pertanian asas dan pertukangan tangan peringkat rendah, supaya mereka
kelak dapat memperkenalkan kaedah-kaedah yang saintifik di kampung-kampung yang
terpencil di pedalaman. Langkah ini dibuat selaras dengan dasar pendidikan British yang
bertujuan untuk membataskan kemajuan ekonomi orang Melayu, iaitu dengan
mengekalkan kehidupan tradisi mereka di kampung dan menjauhkan mereka daripada
cabaran kegiatan ekonom moden. Matlamat dasar pendidikan British adalah untuk
memupuk ‘satu golongan petani dan nelayan yang berkebolehan sebagai tulang belakang
bangsa’ (Khoo dan Lo, 1978:200). Langkah ini jelas memperlihatkan matlamat pihak
penjajah untuk membataskan perkembangan pelajaran Melayu sehingga di peringkat
sekolah rendah sahaja.
Penubuhan SITC tidak bertujuan untuk memberi pendidikan di peringkat
menengah kepada orang Melayu kerana maktab ini bukan sebuah sekolah menengah.
SITC hanya sebuah maktab latihan perguruan yang melatih bakal-bakal guru untuk
ditempatkan di sekolah-sekolah Melayu luar bandar.
10
Umumnya, tujuan pendidikan yang dilaksanakan oleh pihak British kepada orang
Melayu menurut Peter Triantafillou, adalah untuk mendidik minda dan diri orang
Melayu, mendidik disiplin golongan elit Melayu, meningkatkan merit10 akademik,
membentuk semula masyarakat Melayu, memupuk peraturan tingkah laku, memupuk
semangat berpasukan, memupuk kesedaran terhadap peraturan dan perundangan serta
membentuk kerjaya dan tingkah laku pentadbir Melayu. Aspek-aspek ini adalah untuk
membentuk pengurusan kendiri dan tingkah laku dalam kalangan orang Melayu yang
ingin mendapatkan jawatan dalam pemerintahan birokrasi penjajah.
Berdasarkan penelitian, tujuan yang lebih penting pihak British menggalakkan
sistem pendidikan ini adalah untuk mengekalkan struktur sosial orang Melayu dan
serentak dengan itu memodenkan golongan Raja-raja Melayu supaya dapat menghadapi
cabaran semasa. Matlamat ini lebih sesuai dicapai dengan pendidikan di Kolej Melayu
Kuala Kangsar kerana kebangsawanannya berbanding dengan SITC yang berbahasa
pengantar Melayu yang hanya untuk orang-orang kebanyakan. Hakikatnya, sistem
pendidikan Melayu pada zaman Kolonial amat rendah dan mundur sekali. Menurut
Za’ba, ini dilihatnya dari dua sudut. Pertama, dari segi pemahaman atau iktikad agama
orang Melayu itu sendiri. Kedua, dari segi pentadbiran dan kurikulumnya (Za’ba,
1998;100).
6.0 PERUBAHAN YANG WUJUD DALAM SISTEM POLITIK SEHINGGA
KE TAHAP KEMANTAPAN SEBUAH NEGARA BANGSA
Satu daripada unsur penting dalam kebangkitan semangat kebangsaan dan pemantapan
negara bangsa ialah keinginan untuk mendapatkan hak politik dan membebaskan tanah
air daripada belenggu penjajahan. Mereka inginkan perubahan yang cepat dan menuntut
supaya lebih banyak hak diberi kepada orang Melayu. Golongan yang mahukan
perubahan seperti ini muncul pada tahun 1920 an dan mereka bukan terdiri daripada
golongan berpendidikan agama tetapi golongan ini merupakan pemimpin daripada aliran
pendidikan Melayu dan Inggeris. Sebuah institusi yang memainkan peranan penting
menyemai semangat kebangsaan dalam kalangan pelajar Melayu adalah SITC.
10 Merit sifat, kualiti, perbuatan, dsb yang patut layak mendapat kepujian atau penghargaan.
11
Umumnya, kehidupan orang Melayu berada pada tahap yang amat buruk sekali
dan terus mundur serta ketinggalan dalam pelbagai bidang. Para pemimpin sedar akan
perkara ini dan telah mendesak kerajaan British untuk melakukan sesuatu bagi
mengatasinya. Namun, usaha yang dilakukan oleh pihak British ini dilihat amat
mengecewakan kerana tidak banyak yang dilakukan untuk mengubah nasib orang
Melayu. Lama-kelamaan semakin ramai orang Melayu telah tampil ke hadapan untuk
menuntut perubahan. Mereka ini bergerak melalui bebagai-bagai saluran dan organisasi
yang ditubuhkan untuk membangkitkan kesedaran kebangsaan dalam kalangan orang
Melayu.
Pada mulanya, perjuangan dalam membangkitkan kesedaran diterajui oleh
golongan intelektual Melayu berpendidikan Inggeris dan Melayu. Walau bagaimanapun,
golongan intelektual berpendidikan Inggeris ini dilihat mengambil sikap yang sederhana
dan sanggup bekerjasama dengan pihak British demi kepentingan sendiri. Perjuangan
mereka lebih menjurus kepada masalah-masalah sosioekonomi yang dihadapi oleh orang
Melayu seperti berkaitan dengan bidang pendidikan dan peluang untuk menyertai
perkhidmatan awam.
Oleh sebab itu, telah timbul golongan yang dikenali sebagai golongan haluan kiri
dan bersifat radikal. Golongan ini merupakan golongan intelektual yang mendapat
pendidikan Melayu. Mereka ini menyalahkan dan merasakan bahawa pembesar Melayu
termasuk Raja, tidak mengambil tindakan yang sewajarnya untuk menentang kuasa
penjajah dan memulihkan kembali kuasa ekonomi orang Melayu. Oleh sebab sebahagian
besar pelajar SITC berasal dari keluarga miskin, mereka lebih memahami pelbagai
masalah yang dihadapi oleh orang Melayu di luar bandar. Kesedaran yang lahir dalam
kalangan pelajar SITC telah mendorong mereka untuk menyuarakan perasaan tidak puas
hati terhadap pentadbiran British di Tanah Melayu, terutamanya tentang kedudukan
orang Melayu yang masih mundur. Pada masa yang sama, mereka berusaha untuk
membangkitkan kesedaran orang Melayu umumnya.
Pada peringkat awal, mereka tidak menyuarakan penentangan terhadap British
secara terang-terangan, tetapi menggunakan cara yang lebih lembut seperti mengadakan
perbincangan dan perbahasan sesama sendiri. Ini kemudiannya disusuli dengan penulisan
dalam majalah-majalah dan buku-buku yang berkisar tentang masalah-masalah
kelemahan dan kemunduran orang Melayu. Selain rencana-rencana yang bertujuan untuk
12
memupuk kesedaran dalam kalangan orang Melayu, terdapat juga tulisan-tulisan yang
cuba menyedarkan orang Melayu bahawa kemunduran mereka juga sebenarnya berpunca
daripada kelemahan diri mereka sendiri.
Penglibatan para pelajar dan guru-guru SITC merupakan suatu sumbangan
penting dalam gerakan awal kesedaran kebangsaan yang semakin rancak pada akhir
tahun 1920 an dan seterusnya dalam kenyataan hidup orang Melayu. Setelah menyedari
beberapa masalah yang dihadapi orang Melayu, guru-guru lepasan SITC kemudiannya
kembali mengajar di kampung masing-masing dengan membawa bukan sahaja keazaman
untuk membangunkan anak bangsanya, tetapi juga pandangan-pandangan baru berkaitan
dengan kehidupan sosial dan perkembangan politik di tanah air. Walaupun usaha-usaha
mereka seringkali dihalang oleh pengaruh para pemimpin tradisi yang berkuasa dalam
masyarakat desa, tetapi mereka turut memberi sumbangan dalam melahirkan satu
generasi baru orang Melayu.
7.0 PERBINCANGAN
Artikel Peter Triantafillou, telah membincangkan bahawa kewujudan pentadbiran
penjajah British di Tanah Melayu pada tahun 1870 an adalah secara beransur-ansur.
Namun perubahan yang radikal dalam norma amalan tingkah laku kendiri Melayu pada
ketika itu membenarkan kedudukan autoriti politik kerajaan British. Dalam
ketidaktentuan pemerintahan, ketidakmatangan serta kelayakan yang rendah dalam
kalangan pemerintah di Malaya, pihak British secara beransur-ansur menyediakan ruang
kepada orang Melayu untuk menjawat jawatan dalam pemerintahan pentadbiran baru.
Pentadbiran ini bukan lagi berbentuk pewarisan berdasarkan keturunan atau ritual
ketaatan seperti mana di bawah pemerintahan tradisional tetapi berdasarkan merit
akademik, semangat berpasukan serta kapasiti untuk menguruskan diri yang mana telah
memisahkan antara tugas rasmi dengan kepentingan peribadi.
Menurut Peter Triantafillou, bahawa pendidikan di Kolej Melayu bukanlah untuk
menginggeriskan orang Melayu tetapi untuk membuatkan mereka menghormati serta
menghargai bahasa Melayu, adatnya dan ajaran Islam. Berdasarkan kajian terhadap
pemerintahan kerajaan British, kewujudan sistem birokrasi sebagai menekan dan
membuang nilai keaslian Melayu kerana ia merupakan sesuatu yang baru bagi orang
13
Melayu. Kesan daripada latihan dan amalan yang dilakukan bukanlah untuk membuang
sifat dalaman orang Melayu tetapi adalah untuk menghasilkan tingkah laku yang mana
bagi membolehkan orang Melayu untuk memerintah diri mereka sendiri mengikut norma
tingkah laku dan birokrasi. Namun demikian, kemasukan orang Melayu ke Kolej Melayu
merupakan satu tindakan atas inisiatif mereka sendiri untuk mendapatkan tempat dalam
pentadbiran.
Berdasarkan penelitian, orang Melayu berusaha sendiri untuk mendapatkan
peluang pendidikan kerana dasar kerajaan British yang tidak mengambil berat mengenai
pendidikan orang Melayu. Sehubungan dengan itu juga masyarakat Melayu tidak
menerima khidmat sokongan untuk membantu mereka mengubah corak hidup mereka.
Ini dapat dilihat, walaupun mereka diberi peluang dalam pendidikan melalui sekolah-
sekolah Melayu yang didirikan tetapi mata pelajaran yang diajar hanyalah bertujuan
mengisi keperluan biasa murid-murid Melayu yang akan menjadi lebih baik prestasi
daripada ibu bapa mereka.
Dari segi sejarahnya, hakikat bahawa pendidikan Melayu diabaikan sehingga awal
1940 an adalah suatu kenyataan. Permintaan orang Melayu supaya memperbanyak
pelajar Melayu memasuki sekolah Inggeris juga tidak dilayani. Dari segi perkembangan
fizikalnya, hakikat bahawa kerajaan kolonial telah membangun dan memajukan
pendidikan di Tanah Melayu memang tidak dapat dinafikan. Namun begitu, mereka tidak
pernah mempunyai dasar untuk memajukan pendidikan Melayu. Malah raja-raja dan
pembesar Melayu sendiri, selaku kolaborator pihak kolonial sentiasa taat dan setia kepada
peranan tersebut (Adnan Hj Nawang, 1998:104).
Dalam keadaan seperti ini, terdapat persoalan walaupun kerajaan British memberi
pendidikan kepada masyarakat Melayu tetapi tiada perubahan dalam orang Melayu itu
sendiri. Untuk memasuki sekolah-sekolah Inggeris, orang Melayu kebanyakan tidak
mampu selain daripada kedudukannya yang jauh daripada tempat kediaman. Maka tidak
hairanlah jika orang Melayu terus tinggal ke belakang dan tidak mampu bersaing dengan
masyarakat pendatang yang lebih berpeluang kerana disediakan dengan pelbagai
kemudahan hidup.
14
8.0 KESIMPULAN
Tidak dapat disangkal bahawa dasar-dasar dan tindakan pemerintahan British di Malaya
pada akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20 merupakan babak penting dalam mencorak
dan membentuk sistem politik Malaysia pada hari ini. Berdasarkan penelitian terhadap
artikel Peter Triantafillou ini, isu yang diketengahkan oleh beliau adalah lebih menjurus
kepada peranan pendidikan yang dipraktikkan oleh British di Malaya dalam merubah
corak pemerintahan Melayu kepada sistem yang lebih bersistematik berdasarkan
perundangan dan kod etika yang perlu dipatuhi.
Namun, perbincangan dan hujah-hujah beliau lebih membahaskan kepada fungsi
British dalam membawa perubahan tersebut tanpa melihat “permainan” politik British
dalam melaksanakan peranannya dan kesan daripada tindakan tersebut terhadap orang
Melayu. Berdasarkan dapatan kajian daripada pembacaan, selain untuk mendapatkan
sokongan yang berterusan daripada orang Melayu terutamanya daripada kalangan
bangsawan, pengenalan sistem pendidikan British yang bersifat bias tersebut juga adalah
bertujuan untuk menghalang mobiliti sosial masyarakat Melayu. Pelantikan pelajar-
pelajar lepasan kolej Melayu ke jawatan dalam sistem birokratik dilihat sebagai usaha
British untuk memastikan raison d’etre11 masyarakat Melayu dalam mengejar mobiliti
sosial menerusi bidang lain dapat disekat dan tidak berkembang. Hal ini kerana British
bimbang jika masyarakat Melayu mengecapi kemajuan terutamanya daripada segi
pendidikan dan ekonomi, mereka ini akan bangun menentang penguasaan penjajahan
British di Malaya. Walau bagaimanapun, sekitar awal abad ke-20 telah menyaksikan
kebangkitan semangat nasionalisme Melayu di atas kesedaran akan hakikat taraf hidup
orang Melayu yang masih ketinggalan.
Berdasarkan perbincangan di atas, dapat dirumuskan bahawa perubahan politik
yang berlaku di Malaya adalah berdasarkan kepada implikasi dasar penjajahan British
dan juga kesedaran orang Melayu itu sendiri terhadap kepentingan mobiliti sosial dalam
merubah diri ke arah pembentukan kemantapan sebuah negara bangsa di bawah acuan
pentadbiran mereka sendiri.
11 raison d’etre pemikiran rasional atau mempersoalkan kejadian sesuatu peristiwa.
15
top related