5. sınıf vücudumuzun bilmecesini Çözelim

of 49/49
VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM 5.SINIF 1. ÜNİTE

Post on 18-Aug-2015

171 views

Category:

Science

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  1. 1. VCUDUMUZUN BLMECESN ZELM 5.SINIF 1. NTE
  2. 2. 1.BLM: BESNLER VE ZELLKLER
  3. 3. I. CANLILAR NEDEN BESLENR? Canllarn ortak zelliklerinden biri de beslenmeleridir. Her canl hayatta kalabilmek iin beslenmek zorundadr. Canllar besinlerinin bir ksm byme ve gelimede kullanlr. Yediimiz besinler vcudumuzun yapsna katlarak organlarmzn gelimesine yani bymemizi salar. nsanlarda byme belli bir yaa kadar devam eder, daha sonra yavalar ve durur. Ancak buna ramen beslenmeye devam ederiz. nk gnlk hayatmz yaarken enerjiye ihtiya duyarz. Yrrken, koarken hatta uyurken bile enerji harcarz.
  4. 4. Btn canllar yaamsal faaliyetleri iin gerekli olan enerji ihtiyalarn karlamak, byyp gelimek, yaralarnn iyilemesi ve salkl yaamak iin beslenmek zorundadr.
  5. 5. II.BESN ERKLER VE GREVLER Canllarn beslenmesini, yaamsal etkinliklerini srdrmesini salayan, yiyecek ve ieceklere besin denir.
  6. 6. KAYNAKLARINA GRE BESNLER
  7. 7. ERKLERNE GRE BESNLER
  8. 8. LEVLERNE GRE BESNLER
  9. 9. A.KARBONHDRATLAR Canllar; yrmek, komak vb. yaamsal faaliyetler iin gereken enerjiyi ncelikle karbonhidratlardan salar. Buday, patates, pirin, mercimek, yulaf karbonhidrat ynnden zengin besin maddeleridir.
  10. 10. Bitkisel besinlerde en bilinen karbonhidrat eitleri; Niasta ve Sellozdur. Hayvansal besinlerde ise glikojendir. rnein; Patates zerine bir damla iyot zeltisi (lgol) damlatlrsa patates zeltisi mavi-mor renk alr. Bu renk deiimi patateste karbonhidrat bulunduunu gsterir. Fazla miktarda alnan karbonhidratl besinler yaa dnr. Bu da imanla yol aar.
  11. 11. B.PROTENLER Proteinler vcudumuzda yapc - onarc grevini stlenen besinler proteinlerdir. Proteinlerin Grevleri: Yaralarn iyilemesi, Kaslarn gelimesi, Canllarn bymesi ve gelimesi, Trnak ve salarn uzamas, Zeka geliimi ve Vcudun mikroplara kar dayankl olmas iin proteinler gereklidir.
  12. 12. Hayvansal besinlerin protein deeri, bitkisel besinlerinkinden daha fazladr. Karbonhidratlar da zaman zaman yapc-onarc grev yapsa da en nemli yapc onarc besin proteinlerdir.
  13. 13. Yalar ve proteinler kolay paralanamaz. Bu yzden ncelikle karbonhidratlar enerji verici olarak yaklr. Bir besin maddesine bir ka damla nitrik asit damlatlr. Besin maddesi zerinde sar bir renk oluursa protein ierdii anlalr. rnein; yumurtann ak zerine 1 damla nitrik asit damlatlrsa sar renk alr. Bu, yumurtann beyaznda protein olduunu gsterir.
  14. 14. C.YALAR Vcudumuz iin gerekli olan enerji ncelikle karbonhidratlardan, sonra yalardan salanr. Yalar; karbonhidrat ve proteinlerin iki kat enerji salar. Yalarn yaklmas iin karbonhidratlarn azalm olmas gerekir.
  15. 15. Bir besin maddesinde ya olduunu anlamak iin; besin maddesi bir kada srlr. Katta parlak bir leke oluursa ya ieriyor demektir. rnein; ceviz, fstk veya fndk ezilerek beyaz kat zerine konulursa katta parlak leke oluur. Yalar iki eittir. Hayvansal besinlerdeki yalara doymu ya denir. Kat haldedir. rnek: Tereya. Bitkisel besinlerdeki yalara doymam ya denir. Sv haldedir. rnek Ayiek ya.
  16. 16. D. VTAMNLER Dzenleyici olarak grev yapan vitaminler byme, gelime ve hastalklara kar vcudun direncinin artmasn salar. Yediimiz her trl besinin ierisinde vitamin vardr. zellikle meyve ve sebzeler vitamin depolardr.
  17. 17. A VTAMN: Yumurta, st, karacier, balk, buday, baklagiller, fstk ve cevizde bulunur. Bymede etkilidir. B VTAMN: Krmz et ve st rnlerinde bulunur. Sinir ve kaslarn geliiminde etkilidir. C VTAMN: Turungiller, kivi, ilek, maydanoz gibi yeil sebze ve meyvelerde bulunur. Vcudun hastalklara direncini artrr.
  18. 18. D VTAMN: St, yumurta, balk, peynir ve ou sebzede bulunur. Di ve kemik geliiminde etkilidir. E VTAMN: Tahl, st, krmz et, sebze ve yumurtada bulunur. K VTAMN: Krmz et, ilek, domates, karacier, muz ve yeil sebzelerde bulunur. Kann phtlamasnda etkilidir.
  19. 19. E. SU Vcudumuzda yaklak % 70 orannda, en ok bulunan madde sudur. Su vcudumuzda dzenleme grevi yapar. Vcut scaklnn sabit kalmasn ve eitli maddelerin vcut ierisinde tanmasn salar. nsanlarn su ihtiyacn, meyve, sebze yiyerek, deiik ieceklerden ve dorudan su ierek karlar.
  20. 20. F. MNERALLER Vcudumuzda dzenleyici olarak grev yapan mineraller tm yiyecek ve ieceklerde bulunurlar. Mineral ihtiyacmz toprakta yetien sebze ve meyveler ile hayvansal besinlerden karlarz. Mineraller toprak, kaya, deniz rnleri ve okyanuslarda doal olarak bulunur.
  21. 21. III. DENGEL VE SALIKLI BESLENME Vcudumuzun ihtiyac olan deiik besin gruplarnn dzenli olarak ve yeterli miktarda yenilmesine dengeli beslenme ya da diyet denir. Aadaki besin piramidi dengeli ve salkl beslenmek iin bir kiinin gnlk olarak hangi besinleri hangi oranda tketmesi gerektiini gstermektedir.
  22. 22. IV. BESN VE TEKNOLOJ Besinlerin uzun sre saklanmasn deiik yntemler kullanlr. Eskiden besinler kurutularak saklanrd. Gnmzde buz dolab, derin dondurucu, konserve yapma, koruyucu katk maddeleri kullanma gibi teknolojik uygulamalarla da besinler belli bir sre besin deerini kaybetmeden saklanabilmektedir.
  23. 23. V. SGARA VE ALKOLN ZARARLARI Sigaradan en fazla bata akcier olmak zere solunum organlarmz zarar grr. Sigara iinde bulundurduu nikotin ad verilen bir maddeden dolay bamllk yapar. Sigarann nikotin gibi drt bin kadar zararl madde ierdii bilinmektedir. Bunlardan bazlar amonyak, siyanr, katran, karbonmonoksit, naftalindir. Sigara ien kiilerde az kokusu, sindirim rahatszlklar ve uyku bozukluu grlr. Sigara dudak, grtlak ve akcier kanser riskini artrr ve damar tkanklarna yol aar.
  24. 24. Alkol ncelikle karaciere zara verir, karacier kanseri ve siroz hastalklarna, sindirim sisteminde, mide ve barsaklarda kanamalara yol aabilir. Kana geen alkol beyne ve sinir sistemine, kalbe zarar verir. Alkol, kullananlarda bamllk yapan ve tedavi edilmesi gereken bir hastalktr. Alkol bamll olan kiilere alkolik denir.
  25. 25. 2.BLM: BESNLERN SNDRM I. BESNLERN TAINMASI Vcudumuz ihtiyac olan enerjiyi besinlerle karlar. Besinler; Az yolu ile alnr. Tm vcuda kan yolu ile tanrlar. Besinlerin kana karabilecek kadar kk paralara ayrlmasna sindirim denir.
  26. 26. Sindirimi dorudan gerekletiren organlar sindirim kanal ad altnda incelenir. Dierleri ise sindirime yardmc organlar olarak adlandrlr.
  27. 27. II. BESNLERN SNDRLMESNDE GREVL YAPI VE ORGANLAR Sindirim kanal srasyla; Az Yutak Yemek Borusu Mide nce Barsak Kaln Barsaktan oluur.
  28. 28. 1. AIZ Azda diler, dil ve tkrk bezleri bulunur. Besinler diler yardm ile paralanr ve tkrk salgsyla slatlrlar. Kayganlaan besin dil ile yutaa doru itilir. Ayrca tkrk bezi besinlerin sindirimini inerken balatr. 2.YUTAK Azdan sonra gelen boluktur. Grevi; azdan gelen besinleri yemek borusuna iletir. Yutak ayn zamanda soluduumuz havay soluk borusuna iletir. Yutak hava ve besin trafiini kontrol eder.
  29. 29. 3.YEMEK BORUSU Yutakla mide arasnda 20 - 25 cm uzunlukta bir borudur. Besinlerin mideye iletilmesinde grevlidir. Sindirime yardmc salgs yoktur. 4.MDE Karn boluunun st ksmnda aydanlk biiminde bir organmzdr. Kaslp geveme hareketleri ile besinleri alkalar, yourur ve bulama haline getirir. Salglad mide z suyu da besinlerin ezilip bulama haline gelmesini ve besinlerle birlikte gelen mikroplarn ldrlmesine yardmc olur. orba halindeki bu karm mide, ince barsaa gnderir.
  30. 30. 5.NCE BAIRSAK Karn boluunda yer alr. 6 - 7 metre uzunluunda kvrml bir kanala benzer. Besinlerin en kk birimlerine kadar ayrlp kana gemesini salar. Besin emilimi burada gerekleir. Besinlerin sindirilmeyen ksmlar posa olarak kaln barsaa gnderilir. nce barsan mideden sonra gelen ilk blmne onikiparmak barsa denir. 6.KALIN BAIRSAK 1,5 metre uzunluunda ksa ve kaln bir yaps vardr. Kaln barsakta sindirim olmaz. Gelen posann iinde kalan vitamin, su ve mineraller emilerek kana karr. Geriye kalan sindirim artklar ansten dar atlr.
  31. 31. Kaln barsan ince barsakla birletii yerde apandis ad verilen bir uzant vardr. Apandisin mikroplarn etkisiyle hastalanmasna apandisit denir. Sindirime yardmc olan organlar Tkrk Bezleri Karacier ve Pankreastr. Bu organlar salgladklar salglar ile besinlerin sindirilmesinde yardmc olurlar.
  32. 32. III. DLERMZ VE GREVLER
  33. 33. Diler sindirimin ilk aamas olan besinlerin paralanmasna, koparlmasna ve ezilmesine yardm eder. Azmzda farkl ekil ve bykle sahip eit di bulunur. Bunlar; Kesici diler Kpek dileri ve Az dileridir. Dilerimizin farkl ekil ve bykle sahip olmasnn nedeni deiik grevleri yerine getirmeleridir. Kesici diler : nce ve keskindir. Bu nedenle srmak ve koparmak iin kullanlr. Alt ve st enenin ortasnda bulunur. 4 tane alt enede, 4 tane st enede olmak zere 8 tanedir. Kpek dileri : Ular sivri olup besinleri koparmaya yarar. Kesici dilerin sanda ve solunda bulunur. Alt ve st enede sal sollu toplam 4 tanedir.
  34. 34. Az dileri : Besinlerin ezilerek tlmesini salar. Yzeyleri geni ve girintili kntldr. 8 tane alt enede, 8 tane st enede olmak zere toplam 16 tanedir. Genelde 18-22 yalar arasnda 2 tane alt enede, 2 tane st enede olmak zere 4 tane daha az dii kar. Bunlara yirmi ya dileri veya akl dileri de denir. D SALII VE BAKIMI Az, sindirim kanalnn giriidir. Dilerimiz salam olmazsa aldmz besinleri yeterince inemeyiz ve sindirim sistemimiz olumsuz etkilenir. Dilerin, besinlerin paralanmas ve tlmesi grevlerinin yannda konuma ve grnmmzde de nemli etkisi vardr. Dileri eksilmi insanlarn baz sesleri karabilmeleri zorlar. Bu yzden dilerimizin salkl ve tam olmasna dikkat etmeliyiz.
  35. 35. 3. BLM: VCUDUMUZDA BOALTIM
  36. 36. Vcudumuzda oluan ie yaramayan zararl atk maddelerin vcuttan atlmasna boaltm denir. Bunlardan karbondioksit ve su buharn akcierler yoluyla soluk vererek dar atarz. Sindirim sonucu oluan kat atklar ise barsaklar yoluyla ansten dar atlr. Boaltm iin zellemi organ ve yaplar; Bbrekler, reter (drar Borusu), drar Kesesi ve retradr. imdi bu yap ve organlar yakndan tanyalm.
  37. 37. BBREKLER: Omurgann sol ve sa yannda, bel hizasnda bulunan faslye eklinde bir ift organdr. Bbrekler vcudumuzdaki tm kan szer ve zararl maddelerden arndrr. Bbrekler bu zellii ile bir filtreye benzerler. Bbrein kandan szd maddeye idrar denir.
  38. 38. RETER: drar bbrekten idrar kesesine tayan borudur.
  39. 39. DRAR KESES:
  40. 40. RETRA:
  41. 41. 1. AKCER 2. DER 3. SNDRM KANALI BOALTIMA YARDIMCI ORGANLAR
  42. 42. MARMARA NVERSTES 2015 MERVE AYDAR