113-122, doi: 10.21324/dacd.408379 su stresi, su kıtlığı

Click here to load reader

Post on 01-Nov-2021

1 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Aratrma Makalesi / Research Article, Do Afet Çev Derg, 2018; 4(2): 113-122, DOI: 10.21324/dacd.408379
* Sorumlu Yazar: Tel: +90 (242) 3106329 Faks: +90 (242) 3106306 Gönderim Tarihi / Received : 21/03/2018
E-posta: [email protected] (Gezer A), [email protected] (Erdem A) Kabul Tarihi / Accepted : 23/05/2018
Artvin Çoruh Üniversitesi
Doal Afetler ve Çevre Dergisi
Artvin Çoruh University
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas Asl Gezer1, Ayça Erdem2,* 1Korkuteli Belediyesi, Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüü, Korkuteli, Antalya. 2Akdeniz Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendislii Bölümü, 07058, Antalya.
Özet Dünyada nüfus hzla artarken, su kaynaklar hzla azalmaktadr. Günümüzde su stresi yaayan nüfusun gelecekte su ktln
yaayaca öngörülmektedir. Türkiye su azl olan ülkeler arasnda olup, su fakiri olma tehlikesi altndadr. Dünya genelinde artan
su ihtiyac nedeniyle yerel ölçekten balayarak çeitli önlemler alnmaktadr. Bu önlemlerin yansra yerel halkn çevresel konularla
ilgili farkndalk ve alg düzeyleri de deerlendirilmektedir. Yerelden ülke geneline kadar uygulanan anketler, su yönetimi ile ilgili
çalma ve politikalar üreten kurum, belediye ve bakanlklara veri salamakta ve yol göstermektedir. Bu çalmada, Akdeniz
Üniversitesi yerlekesi içinde görev yapan, örenim gören ve ikamet eden 300 kiinin “su ktl, su stresi ve su tasarrufu” ile ilgili
farkndalk düzeylerinin belirlenmesi amacyla uygulanan anket çalma sonuçlar verilmektedir. Ankete verilen cevaplar SPSS
Statistics Base V23 lisansl program ile analiz edilmitir. Elde edilen cevaplar, demografik bilgilere (ya, cinsiyet ve aylk gelir
durumu) göre ki-kare analizi uygulanarak deerlendirilmitir. Anket sonucuna göre, (i) cinsiyet ve yatan bamsz olarak
katlmclarn büyük çounluunun benzer su kullanm eilimine sahip olduu, (ii) su stresi, su ktl ve su tasarrufu açsndan
kadnlarn, erkeklere göre daha duyarl olduu, (iii) gelir seviyesi yükseldikçe, su kullanm konusundaki hassasiyetin de artt tespit
edilmitir.
Anket, Halkn Farkndal, Su Stresi, Su Ktl, Su Tasarrufu
Determination of Public Awareness on Water Stress, Water Scarcity and Water Saving: Akdeniz University Case Study Abstract As the population of the world increases, the water resources rapidly decrease. It is predicted that the population having water stress
today will have water shortage in the future. Turkey is among the countries having lack of water and is in danger of becoming a water
poor country. Due to the increasing water demand around the world, various measures are being taken starting from the local scale.
In addition to these measures, the levels of awareness and perception of public on environmental issues are evaluated. Surveys applied
from regional to national scale provide data and guidance to the institution, municipality and ministries that produce works and
policies related to water management. In this study, the survey results on the awareness of 300 participants, who work, study and
reside within Akdeniz University campus, on "water scarcity, water stress and water saving" are given. The responses to the survey
were analyzed with SPSS Statistics Base V23 licensed program. The responses were evaluated according to the demographic
information (age, gender and monthly income level) using chi-square analysis. According to the survey results; (i) regardless of gender
and age, the vast majority of participants have a similar tendency to use water, (ii) women are more susceptible to water stress, water
scarcity and water saving than men, and (iii) as the income level increases, the sensitivity of water use also increases.
Keywords
Survey, Public Awareness, Water Stress, Water Scarcity, Water Saving
1. Giri Son yüzylda dünya nüfusunun üç kat, su tüketiminin ise yedi kat artt rapor edilmitir (USAD 2010; ahin 2016).
Küresel nüfusun artmas, ekosistemler üzerinde önemli basklar yaratmaktadr (Rosegrant vd. 2003; Bates vd. 2008).
Bununla beraber su kaynaklarnn eit ve dengeli bir ekilde dalmamas nedeniyle dünya genelinde nüfusun %40'
(yaklak 80 ülke) arz ettii su talebine ulaamamaktadr (USAD 2007). Ülkemizde su sorunlarndan etkilenecek kii
saysnn 2020 ylnda yaklak 30 milyon olaca, 2050 ylnda ise bu saynn yaklak üç katna çkaca öngörülmektedir
(Atabay vd. 2014; ahin 2016). Bununla beraber 2025 ylnda Dünya genelinde 1,8 milyar insann daimi su ktl olan
bölgelerde yaayaca tahmin edilmektedir (ahin 2016). Nüfus artnn, su kaynaklar üzerine dorudan veya dolayl
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas
114
bir bask yarattn ve bu basknn önlenmesi mümkün olmayan bir problem olduunu göstermektedir (Bates vd. 2008;
ahin 2016).
Birlemi Milletlerin hazrlad rapora göre günümüzde 1 milyar insan su stresi limit deerinin altnda yaamaktadr.
Ayrca Dünya nüfusunun %20’lik bir diliminin ise salkl içme ve kullanma suyuna eriimi bulunmamaktadr. 2025 yl
hedef seçilerek yaplan tahminlere göre; 3 milyardan fazla insann su stresine maruz kalaca ve yaklak 15 ülkenin su
stresinden su ktl durumuna geçecei öngörülmektedir (BM 2012). Türkiye’de kii ba yllk tatl suya eriim miktar
gelimi ülkelerin ve Dünya ortalamasnn altndadr. Genel kamuoyu algsnn tersine ülkemiz fiziksel su ktl snrnda
bir ülkedir. Yerel kaynaklarda Türkiye su zengini bir ülke olarak gösterilmekle birlikte aslnda kii bana düen 1543
m³/yl su miktar ile ayn zamanda su stresi yaayan ülkeler arasnda yer almaktadr (Muluk vd. 2013). Türkiye “su azl”
çeken bir ülke olup, gelecekte “su fakiri” olma tehlikesi altndadr (Aksay vd. 2005; Karada, 2008). Dolaysyla
ülkemizde su kaynaklarnn yönetiminde sürdürülebilir su politikalarnn gelitirilmesi için önemli admlar atlmas
gerekmektedir.
Kentin bölgesel ve/veya tamam için sürdürülebilir su yönetiminin verimli bir ekilde uygulanabilmesi için su
kullanclarnn tercihlerinin de göz önünde bulundurulmas gerekmektedir (Baron 1998; Bishop 1998). Uygulanan anket
çalmalar ile hem su ile ilgili çevresel problemlerin su kullancsnn gözünden deerlendirme imkan bulunabilmekte
hem de bir eitim arac olarak kullanlabilmektedir. Bilindii üzere çevresel konulara yönelik verilen eitimin temel
amaçlar arasnda halka su kullanm ve suyun mevcut ve gelecekteki durumu ile ilgili farkndal kazandrmak
gelmektedir (Ergin 2008). Middlestadt vd. (2001)’in yapt aratrmada örencilere verilen su eitiminin, örencilerin
su tasarrufu ile ilgili bilgilerini artrdn ve su tüketimi davranlarn olumlu yönde deitirdiklerini bildirilmitir.
Herhangi bir konu hakknda halkn algsnn belirlenmesinde Dowler vd. (2006) niteliksel ve niceliksel analiz, hedef grup
analizi, anket analizi, kitle iletiim içerik analizi ve davransal indikatör analiz gibi çeitli metodlar önermektedir. Bu
analizler arasnda anket çalmalar ilk sray alrken, genel olarak halkn algs rastgele seçilmi insan gruplarnn belirli
bir zaman aralnda, belirli bir konu veya olaylar hakkndaki görülerinin deerlendirilmesi olarak ifade edilmektedir
(Dowler vd. 2006; Sadaf 2011). Anket sonuçlarn deerlendirme aamasnda çeitli analiz yöntemleri kullanlmaktadr.
Bunlar (i) verilerin en az bir parametreye bal olma durumunda kullanlan yöntemler (Pearson Korelasyonu, Varyans
Analizi, T-Testi) ile (ii) verilerin parametreye bal olmamas durumunda kullanlan yöntemlerdir (Ki-Kare Testleri,
Spearman Korelasyonu) (Eymen 2007). Çalmalarda genellikle iki veya daha çok grup arasnda fark olup olmadn, iki
deiken arasnda ba olup olmadn ve/veya gruplar aras homojenlik olup olmadn tespit etmek amacyla Ki-Kare
testleri uygulanmaktadr (Güngör ve Bulut 2008).
Ulusal literatürümüzde halkn su stresi, su ktl, su tararrufu ve/veya su yönetimi ile ilgili görülerinin
deerlendirildii snrl sayda çalma bulunmaktadr. Bu çalmalardan Çabuk ve Karacaolu (2003), üniversite
örencilerinin çevre duyarllna ilikin görülerini belirlemek üzere 439 örenciye anket uygulamtr. Anket sonucuna
göre her zaman duyarl olan örenciler %53,8, asla tutumlu olmadn ifade eden örenciler ise %9,6 olarak
belirlenmitir. Çelik (2005) yüksek lisans tez çalmasnda Antalya’da yaayan vatandalarn içme suyu kalite problemleri
hakkndaki alglar aratrmtr. Anket 800 kiiye uygulanm ve sonuçlar katlmclarn cinsiyet, ya, eitim seviyesi ve
gelir düzeyi üzerinden deerlendirilmitir. Katlmclarn %50’sinin çeme suyunu içme suyu olarak kullandn ve
eitim seviyesi, gelir düzeyi ve ya arttkça bu orann dütüünü belirlemilerdir. Ankete katlarnlarn %60’ çeme
suyunu kaliteli bulmadn belirtirken cinsiyet (özellikle kadn), ya (>60), eitim seviyesi (en az üniversite mezunu) ve
gelir düzeyine (>1 Milyar eski-TL) bal olarak bu orann arttn bildirmilerdir. Hablemitolu ve Özmete (2010)
çalmalarnda 170 kadn katlmcnn ev içi su tasarrufu davranlarn incelemilerdir. “Bulak makinesini tam dolu
olmadan çaltrmama, yemek piirirken buharlama nedeniyle su kaybna engel olmak için tencereyi kapakla kapatmak,
eller ykanrken veya diler frçalanrken, hane halkn musluu açk brakmamak konusunda uyarmak, kullanlm sular
temizlikte ya da çiçek sulamakta kullanmak” gibi hususlara kadnlarn çok önem verdikleri ortaya çkmtr. Çiner
(2017)’in çalmasnda Nide kenti ölçeinde halkn kaynaklardaki azalmaya kar duyarll, su temini, su kalitesi ve
su kirlilii konularndaki farkndal, su kullanm alkanlklar, su tasarrufuna yönelik uygulamalar, çözüm önerileri,
bilinç ve bilgi düzeylerini deerlendirmek üzere 404 kiiye anket çalmas uygulanmtr. Katlmclarn büyük
çounluu (%71,3) çeme suyu kalitesinden memnun olmadn belirtmi, ancak yine katlmclarn çou (yaklak %30)
içme suyu olarak çeme suyunu tercih ettiini bildirilmitir. Nide halknn yaklak %40’ su tüketimi konusunda bilinçli
olduunu ifade ederken su tasarrufu amacyla suyun belirli günlerde akmasn kabul etmemitir. Halkn %73,1’i su
kaynaklarnn yeterli olduunu ve su kullanm alkanlklarnda herhangi bir deiiklik yapmaya gerek olmadn
(%31,2) ifade etmitir. Yall Klç (2017) çalmasnda tüketici açsndan Bursa’da su kullanmn deerlendirmek
amacyla 600 kiiye anket uygulam ve mevcut durum analizinin tespiti, doru su kullanm konusunda farkndalk
oluturulmas, halkn duyarllk ve bilgi seviyesinin arttrlmas irdelenmitir. Bursa genelinde çeme suyunun “orta
kalite”de olduunu düünen katlmclar içme suyu olarak damacana suyu (Nilüfer: %40, Yldrm: %20) ve çeme suyunu
(Osmangazi: %35) tercih ettiini bildirmitir.
Bu çalmada Akdeniz Üniversitesi yerlekesi içinde görev yapan akademik ve idari personel ile yerlekede ikamet
eden ve örenimleri süren lisans ve lisansüstü örencilerin “su ktl, su stresi ve su tasarrufu” ile ilgili farkndalk
düzeylerinin belirlenmesi amacyla uygulanan anket çalma sonuçlar verilmektedir. Literatürdeki çalmalar, ya ve
eitim seviyesine bal olarak elde edilen sonuçlarn deitiini ve özellikle eitim seviyesinin arttkça çevresel
duyarlln arttn göstermitir (Çelik 2005; Clark ve Finley 2007; Garcia-Cuerva vd. 2016). Bunun yannda eitim
Asl Gezer, Ayça Erdem / Cilt:4 Say:2 2018
115
seviyesi yüksek olan kiilerin çevresel konularla ilgili bilgiye ulama, bilgiyi yorumlama ve farkndalk durumlarnn
eitim seviyesi düük kiilere göre daha fazla olabilecei kanaatiyle çalma kapsamnda katlmclarn en az lise ve üzeri
diploma derecesine sahip olmalarna dikkat edilmitir. Ankete verilen cevaplar SPSS Statistics Base v.23 lisansl program
ile analiz edilmitir. Elde edilen cevaplar, demografik bilgilere (ya, cinsiyet, aylk gelir, yaanlan hane tipi, hanede
yaayan kii says veya eitim durumu) göre ki-kare analizi uygulanarak deerlendirilmitir.
2. Materyal ve Yöntem Ekim 2016 – Mart 2017 tarihleri arasnda, Akdeniz Üniversitesi yerlekesinde, e-posta yoluyla ve bireysel uygulama
metodu ile rastgele seçilen katlmclara anket uygulanmtr. statistik kurallara uygun olarak örneklem uzay rastgele
seçilmi olup, katlmclarn 18 ve üzeri ya grubu ve en az lise mezunu olmalar tercih edilmitir. Anket çalmas, üç
bölüm ve toplam 15 sorudan olumaktadr. Birinci bölümde demografik bilgiler alnm, ikinci bölümde halkn su ktl
ve su stresi, üçüncü bölümde ise su tasarrufu hakkndaki düüncelerini belirlemeye yönelik sorular sorulmutur. Anket
sorular açk uçlu veya kapal uçlu olarak hazrlanm ve cevaplamak için katlmclara süre kstlamas yaplmamtr.
Ankete verilen cevaplar, Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Aratrma ve Uygulama Merkezi tarafndan akademik
çalma için temin edilmi SPSS Statistics Base V23 lisansl program ile analiz edilmitir. Elde edilen cevaplar,
demografik bilgilere (ya, cinsiyet, aylk gelir, yaanlan hane tipi, hanede yaayan kii says veya eitim durumu) göre
ki-kare analizi uygulanarak deerlendirilmitir. Ki-kare analizi ile demografik bilgiler arasndan seçilen bir veya daha
fazla deiken ile ankette yöneltilen soruya verilen cevaplar arasnda anlaml bir iliki olup olmad incelenmitir.
3. Bulgular 3.1. Katlmclarn Demografik Bilgilerinin Deerlendirilmesi Anket çalmasnn birinci bölümünde, ankete katlan kiilerin cinsiyet, ya, eitim durumu, i / çalma durumu, aylk
gelir, hanede yaayan kii says ve hane tipi gibi demografik bilgileri yer almtr. Anket çalmasna toplam 300 kii
katlm ve katlmclarn %52’si erkek, %48’i kadn olmak üzere yaklak eit bir dalm elde edilmitir. Katlmclarn
eitim seviyeleri dikkate alnarak görüülmü olup, katlmclarn %69’u lisans, %20’si yükseklisans ve %11’i doktora
ve üzeri eitim seviyesine sahip olduu görülmütür.
Demografik veriler kapsamnda katlmclarn aylk gelirleri, yaadklar hane tipi ve hanede yaayan kii saylar
sorulmu ve verilen cevaplar ekil 1-3’te sunulmutur. Katlmclarn aylk gelir düzeyleri karlatrldnda 188 kiinin
(%62,67) aylk gelirinin 3000 TL’nin altnda olduu, 87 kiinin (%29) ise asgari ücret ve altnda gelire sahip olduu
görülmektedir (ekil 1). Katlmclarn gelir aralklar, Türkiye’deki standart maalar dikkate alnarak belirlenmitir. Gelir
düzeylerindeki farkllklara ramen katlmclarn % 71’i (213 kii) apartman dairesinde ikamet ederken, müstakil evde
oturan katlmclarn oran % 23 (69 kii), yurtta yaayan katlmclarn oran ise % 6 (18 kii)’dr (ekil 2). Katlmclarn
çounluu (%57) 3-4 kiinin ikamet ettii konut veya yurtlarda yaarken, yaklak %28’i yalnz veya 2 kiilik konut veya
yurtlarda ikamet etmektedir (ekil 3).
ekil 1: Katlmclarn aylk gelir aralklar
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas
116
ekil 2: Katlmclarn yaadklar hane tipi ekil 3: Hanede yaayan kii says
3.2. Su Stresi ve Su Ktl ile lgili Deerlendirme Anket çalmasnn ikinci bölümünde, ankete katlan kiilere öncelikle su stresinin ihtiyaçtan daha fazla su tüketilmesi,
suya eriimin azalmas ve/veya su kalitesinin deimesi sonucunda ortaya çkan bir durum olduu bilgisi verilmi ve
ülkemizdeki mevcut ve gelecekte yaanabilecek su stresinin var olup olmad hakknda görüleri sorulmutur. Tablo
1’de katlmclarn cevaplar sunulmu olup, 195 katlmc (%65) mevcut su stresinin varln kabul ederken, 240
katlmc (%80) gelecekte su stresinin yaanacan öngörmektedir. Konu ile ilgili herhangi bir fikri olmayan katlmc
says yaklak olarak benzer seviyede kalrken, mevcut su stresinin olduunu kabul etmeyen 63 kii, gelecekte su stresi
yaanabileceini kabul etmeyen 12 kiidir. Mevcut durumdaki ve gelecekte yaanabilecek su stresi ile ilgili fikri
olmadn bildiren kii oran srasyla %14 ve %16’dr.
Tablo 1: Su stresi ile ilgili soruya katlmclarn verdii cevaplar
Anket Sorusu Katlmclarn Cevaplar (kii)
Evet Hayr Fikrim Yok
Sizce gelecekte ülkemizde su stresi yaanr m? 240 12 48
Ankete katlan kiilere su ktlnn (azl) miktar (hacimsel) olarak suyun azalmas veya tüketilmesi sonucunda
ortaya çkan bir durum olduu bilgisi verilmi ve ülkemizdeki mevcut durumda ve gelecekte yaanabilecek su ktlnn
var olup olmad hakknda görüleri sorulmutur. Tablo 2’de katlmclarn cevaplar sunulmu olup, 165 katlmc (%55)
mevcut su stresinin var olduuna ilikin olumlu cevap vermitir. Mevcut durumda su ktlnn olmadn düünen 105
kiinin büyük çounluu daha sonra fikrini deitirerek gelecekte su ktl yaanabilecei yönünde fikrini bildirmitir.
Katlmclarn %83’ü (249 kii) ülkemizde gelecekte su ktl yaanabileceini düünmektedir. Gelecekte su stresi
yaanacan düünen kitlenin (249 kii), mevcut durumda su ktl yaadn düünen kitleden (165 kii) daha fazla
olduu tespit edilmitir. Bunun yannda mevcut durumda ve gelecekte yaanabilecek su ktl ile ilgili soruya “Fikrim
Yok” cevab veren kitlenin orannda önemli bir deiiklik olmad görülmütür.
Tablo 2: Su ktl ile ilgili soruya katlmclarn verdii cevaplar
Anket Sorusu Katlmclarn Cevaplar (kii)
Evet Hayr Fikrim Yok
Sizce gelecekte ülkemizde su ktl yaanr m? 249 18 33
Su ktl ile ilgili katlmc görülerinin katlmclarn ya ve eitim durumu düzey deikenlerine göre yaplan ki-
kare analizi uygulanmtr. Bu analiz kapsamnda su ktl ile ilgili düüncelerin demografik deikenlere baml olduu
(p<0,05) veya bamsz olduu (p>0,05) kabul edilerek sonuçlar deerlendirilmitir. Elde edilen sonuçlar Tablo 3 ve 4’te
gösterilmektedir.
117
Deiken Evet Hayr Fikrim Yok Toplam Ki-kare C
in si
y et
χ2=2,886
sd=2
p=0,236
% 50,3 39,4 10,3 100
χ2=17,489
sd=8
p=0,250
% 56,6 39,8 3,6 100
% 52,3 45,5 2,3 100
% 52,1 35,4 12,5 100
% 53,3 24,4 22,2 100
karlatrlmas
C in
si y
χ2=11,807
sd=2
p=0,03
% 75,5 8,4 16,1 100,0
χ2=12,913
sd=8
p=0,115
% 86,7 9,6 3,6 100,0
% 81,8 6,8 11,4 100,0
% 75,0 10,4 14,6 100,0
% 80,0 4,4 15,6 100,0
Tablo 3’te, genel olarak ülkemizdeki su ktl görüü için bamsz deikenlere göre anlaml farkllk olmad
saptanmtr. Cinsiyet (p= 0,236) ve ya (p= 0,25) deikenlerine göre yaplan karlatrmalar incelendiinde bu
deikenlerle görü arasnda anlaml bir iliki olmad, bamszln mevcut olduu belirlenmitir (p>0.05). Hem kadn
(131 kii), hem de erkek katlmclar (117 kii) tarafndan gelecekte su ktl yaanabileceine yönelik görü
bildirilmitir. Tablo 4 incelendiinde, gelecekte su ktl yaanma düüncesinin katlmclarn cinsiyeti ile baml (p=
0,03, p<0.05), yalar ile bamsz (p= 0,115, p>0.05) bir ilikide olduu görülmütür. Genç katlmclarn (<30 ya) 30
ya üstü katlmclara kyasla hali hazrda ülkemizde su ktl yaandna ve gelecekte de su ktlnn yaanacana dair
daha hassas olduklar ortaya çkmtr.
3.3. Su Tasarrufu ile lgili Deerlendirme
Anketin üçüncü bölümünde, ankete katlan bireylere su tasarrufunun önemi ve konu ile ilgili duyarllk durumlar
belirlenmeye çallmtr. ekil 4’te katlmclara su tasarrufu yapmann önemli olup olmad sorusu yöneltilmitir.
Katlmclarn %79’u (237 kii) su tasarrufu yapmann çok önemli olduunu bildirmitir. ekil 5’te katlmclara su
tasarrufuna dikkat edip etmedikleri sorusuna verdikleri cevaplar sunulmaktadr. Katlmclarn % 43’ü her zaman, % 27’si
bazen ve % 22’si çounlukla su tasarrufuna dikkat ettiini bildirmitir (ekil 5). Su tasarrufu konusunda fazla hassasiyet
göstermeyen katlmclarn orannn % 5’in altnda kald görülmütür.
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas
118
ekil 4: Katlmclar “su tasarrufu yapmak sizce ne kadar önemli?” sorusuna verdii cevaplar
ekil 5: Katlmclarn “su tasarrufu yapmaya dikkat eder misiniz?” sorusuna verdii cevaplar
Tablo 5’te su tasarrufu ile aylk kazanç deikeni karlatrlmtr. Yaplan ki-kare analizi sonucunda aylk kazanc
düük olan katlmclarn (<3000 TL arasnda) su tasarrufuna daha çok dikkat ettikleri saptanm, sonuçlar, ‘bazen,
çounlukla ve herzaman’ eklinde ortaya çkmtr. Yine aylk kazanc 3001-5000 TL arasnda olan katlmclarn da
büyük bir ksm ‘çounlukla ve her zaman’ seçeneklerini tercih etmilerdir. Aylk gelir ile su tasarrufu yapma arasnda
anlaml iliki olduu ortaya çkmtr (p= 0,001, p<0.05).
Tablo 5: Su tasarrufu ile ilgili soruya verilen cevaplarn aylk gelir seviyesi deikeniyle karlatrlmas
Deiken Hiçbir
χ2=9,28
1501-3000 TL f 3 0 24 28 47 102
% 2,9 0 23,5 27,5 46,1 100
3001-5000 TL f 1 1 11 16 26 55
% 1,8 1,8 20,0 29,1 47,3 100
5001-7000 TL f 0 0 16 2 17 35
% 0 0 45,7 5,7 48,6 100
>7001 TL f 3 1 9 0 9 22
% 13,6 4,5 40,9 0 40,9 100
ekil 6’da katlmclara su tasarrufu yapmaya ne kadar çaba harcadklar sorulmaktadr. Katlmclarn büyük
çounluunun su tasarrufuna ara sra dikkat ettii (114 kii) ve çok çaba harcad (102 kii) tespit edilmitir.
Asl Gezer, Ayça Erdem / Cilt:4 Say:2 2018
119
ekil 6: Katlmclarn “su tasarrufu yapmak için ne kadar çaba harcyorsunuz?” sorusuna verdii cevaplar
Katlmclarn verdii cevaplarn cinsiyetleriyle anlaml bir balants olmas durumunu göz önünde bulundurarak ki-kare
analizi uygulanm ve katlmclarn cevaplar ekil 7 ve Tablo 6’da sunulmutur. ekil 7’ye göre kadn katlmclarn
erkek katlmclara göre su tasarrufu konusunda daha duyarl olduu görülmekle birlikte, cinsiyet ile su tasarrufuna verilen
önem arasnda anlaml bir iliki olmad ortaya çkmtr (p= 0,123, p>0,05).
ekil 7: Cinsiyet deikeninin su tasarrufu yapma üzerine etkisinin deerlendirilmesi
Tablo 6: Hanede yaayan kii says ve aylk gelir deikenlerinin su tasarrufu yapma üzerine etkisinindeerlendirilmesi
Deiken Çok çaba
χ2=14,28a
sd=4
p=0,17
3-4 f 23 31 4 3 12
% 31,5 42,5 5,5 4,1 16,4
5-8 f 21 23 2 3 17
% 31,8 34,8 3,0 4,5 25,8
>8 f 29 29 3 1 14
% 38,2 38,2 3,9 1,3 18,4
A y
l k
G el
ir in
χ2=18,12a
sd=6
p=0,009
1501-3000 f 26 32 2 3 8
% 36,6 45,1 2,8 4,2 11,3
3001-5000 f 18 19 2 2 15
% 32,1 33,9 3,6 3,6 26,8
5001-7000 f 15 22 3 1 14
% 27,3 40,0 5,5 1,8 25,5
>7001 f 14 11 3 1 10
% 35,9 28,2 7,7 2,6 25,6
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas
120
Tablo 6’da hanede yaayan kii saysnn su tasarrufu yapma üzerine anlaml bir etkisinin olmad görülmütür (p= 0,17,
p>0,05). Hanede yaayan saynn az ya da çok olmas katlmclarn su tasarrufu yapma alkanlklarn deitirmedii
düünülmektedir. Sonuçlar genel olarak ele alndnda katlmclarn su tasarrufu konusunda çaba harcadklar tespit
edilmitir. Kiinin aylk gelirinin su tasarrufu yapma davrann etkileyip etkilemediine bakldnda anlaml bir iliki
olduu görülmütür (p= 0,009, p<0,05). Katlmclarn aylk gelir düzeyi dütükçe su tasarrufu yapma yönündeki
çabalarnn artt tespit edilmitir.
4. Tartma ve Sonuç
Su kaynaklarnn korunmasnda en önemli rol su salayc kamu ve özel kurululara dümekle birlikte, eitimin de önemli
bir rolü bulunmaktadr. Özellikle küçük yata verilen çevre duyarll eitimleri çocuklarla beraber ebeveynlerinin de
itirakiyle daha büyük kitlelere ulaabilmektedir. Örnein eitim ve farkndalk kampanyalar ile Melbourne,
Avustralya’da su tüketiminin %57 orannda azaltld (Bryx ve Bromberg 2009), California, A.B.D.’de ise su
tüketiminde %20’ye yakn bir azalma olduu (Zuchowicki ve Kuczynski 2008) raporlanmtr. Anket çalmamz
srasnda yaplan bireysel görümelerde, katlmclar (i) özellikle su salayclar tarafndan eitim ve tantm
faaliyetlerinin verilmesi, (ii) yerleke içerisindeki binalarda konunun hassasiyetine yönelik uyar ve bilgilendirme
afilerinin konulmasnn gerektii yönünde görü bildirmitir.
Teknolojik gelimeler, ekonomik büyüme ve refah düzeyi, demografik deiiklikler, beslenmedeki farkllklar ile
sosyal ve kültürel deerler gibi faktörlerin su kullanm alkanlklarn etkiledii düünülmektedir. Dolnicar vd (2012)
özellikle çevre dostu davranlar ile bilgiye kolay eriimin su tasarrufu ve/veya kullanm davranlarn deitirdiini
bildirmitir. Çevresel davranlar (Corral-Verdugo vd 2002, Corral-Verdugo ve Frias-Armenta 2006) ile demografik
deikenlerden cinsiyet ve ya (Clark ve Finley 2007, Matos vd 2014), eitim (Clark ve Finley 2007; Garcia-Cuerva vd
2016) ve etnik köken (Garcia-Cuerva vd 2016) gibi faktörlerin su tasarrufu ve/veya kullanm davranlarn etkiledii
gösterilmitir. Plavsic (2013) uygulad anket çalmas ile “Kadnlarn çevre duyarllklar erkeklere göre daha pozitiftir”
hipotezini dorulamtr. Konu ile ilgili sorulara kadn katlmclar erkek katlmclara göre %60’tan fazla olumlu yant
vermitir. Begley (2013) A.B.D.’de telefon görümesi yoluyla uygulad anket çalmas sonucunda su tasarrufu ve
çevresel farkndalk konusunda kadn katlmclarn (%66) erkeklere (%34) kyasla daha hassas olduunu tespit etmitir.
Bizim çalmamzda da benzer ekilde su stresi, su ktl ve su tasarrufu açsndan kadnlarn, erkeklere göre daha duyarl
olduu görülmütür. Ancak katlmclarn büyük çounluunun lisans ve üzeri eitim seviyesinde olmasna ramen genel
olarak benzer su kullanm eilimine sahip olduu da tespit edilmitir.
Su tasarrufu ile ilgili literatürde farkl ehir, bölge ve ülkelerde uygulanm anket çalmalar bulunmaktadr. Gilg ve
Barr (2006) ile Willis vd. (2011) su tasarrufu tutum ve davranlarnn birbirleriyle balantl olduunu göstermitir.
Ancak Jorgensen vd. (2009) ise su tasarrufu konusunda pozitif tutuma sahip katlmclarn her zaman pozitif davran
sergilemediklerini bildirmitir. Örnein Çin’in Shannxi Ova’snda bulunan yerleim bölgesinde uygulanan anketin
sonuçlar ile su tasarrufuna her zaman dikkat ettiini ifade eden katlmclarn su tasarrufunu çounlukla yalnz kendi
evlerinde yaptklar, dar çktklarnda ise ayn hassasiyeti göstermedikleri tespit edilmitir (Fan vd. 2014). Bu durum
halkn genel su tüketim algsnn ne kadar önemli olduunu göstermektedir. Su tüketimi ile ilgili halkn yanl bir algs
olumusa, su tasarrufuna yönelik verilen eitimin faydal olamayaca yönünde görü bildirilmitir (Corral-Verdugo vd.
2002; Randolph ve Troy 2008). Çalma sonuçlarmzla benzer ekilde literatürdeki baz çalmalarda kiilerin gelir
düzeyinin arttkça su tasarrufu davrannn azaldn gösterilmitir (Arbues ve Villanua 2006; Russell ve Fielding 2010;
Willis vd. 2013).
ile ilgili bilgi düzeylerini ve su kullanm konusundaki farkndalklarn deerlendirmek amacyla uygulanan anket
çalmasnn sonuçlar irdelenmitir. Buna göre sonuçlar genel olarak deerlendirildiinde:
i. Benzer çalmalarn ülke genelinde de uygulanmas gerektii,
ii. Ya, eitim seviyesi, aylk gelir düzeyinden bamsz olarak kadnlarn, erkeklere kyasla su stresi, su ktl ve su
tasarrufu konularnda daha duyarl olduklar,
iii. Genç katlmclarn genel olarak ülkemizde hâlihazrda su stresi ve su ktl yaand ve gelecektede de yaanaca
yönünde kanaate sahip olduu,
iv. Hane halk saysnn düük olduu ailelerde kiilerin su tasarrufuna daha çok önem verdii,
v. Gelir düzeyi ile su tasarrufu davran arasnda ters bir bant olduu,
vi. Katlmclarn çevresel konularda eitici ve tantc faaliyetleri talep ettikleri ortaya çkmtr.
Ulusal ve uluslararas kurum ve kurulularn yaynlad su raporlar göz önünde bulundurulduunda ülkemiz hzla “su
fakiri” olma yolunda ilerlemektedir. Bu nedenle su yönetimi konusunda mevcut politikalar ve idari hususlar gözden
geçirilmeli ve yeni politikalar gelitirilmelidir. Suyun kullanm ile ilgili yalnz il veya bölge baznda deil ülke genelinde
eitim faaliyetleri uygulanmaldr. Söz konusu eitim faaliyetleri kapsamnda kamu ve özel kurulular ile sivil toplum
örgütleri ve üniversiteler beraber hareket etmelidir.
Asl Gezer, Ayça Erdem / Cilt:4 Say:2 2018
121
Kaynaklar Aksay C.S., Ketenolu O., Kurt, L., (2005), Küresel Isnma ve klim Deiiklii, S. Ü. Fen Fakültesi Dergisi, 25, 29-41.
Arbues F., Villanua I., (2006), Potential for pricing policies in water resource management: Estimation of urban residential water
demand in Zaragoza, Spain, Urban Studies, 43(13), 2421-2442.
Atabay S., Karasu M., Koca C., (2014), klim Deiiklii ve Geleceimiz, Yldz Teknik Üniversitesi, Mimarlk Fakültesi, Y.T.Ü.
Kütüphane ve Dokümantasyon Merkezi Say YTÜ.MF-BK-2014.0884, Yldz Teknik Üniversitesi Basm-Yayn Merkezi, stanbul,
148ss.
Baron J., (1998), Public Affair and the Consumer Landscape, Journal of American Water Works Association, 90(1), 44-48.
Bates B., Kundzewicz Z.W., Wu S., Palutikof J., (2008), Climate Change and Water: IPCC Technical Report VI, IPCC Secretariat,
Geneva.
Begley A.L., (2013), The Effect of Gender on Residential Water Usage Behaviors in the United States, Graduate School of Arts and
Sciences, Georgetown University, Yüksek Lisans Tezi, 65ss.
Bishop B., (1998), Bubbling to the Surface:Public Water Supply Issues, Journal of American Water Works Association, 90(1), 49-54.
B.M., (2012), WWAP-World Water Assessment Programme. Managing Water under Uncertainty and Risk, The United Nations World
Water, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, 75352 Paris 07 SP, France.
Bryx D., Bromberg G., (2009), Best Practices in Domestic Water Demand Management, http://ecopeaceme.org/uploads/
publications_publ106_1.pdf, [Eriim 04 Nisan 2018].
Clark W., Finley J., (2007), Determinants of water conservation intention in Blagoevgrad, Bulgaria, Society and Natural Resources,
20, 613-627
Corral-Verdugo V., Frias-Armenta M., Perez-Urias F., Orduna-Cabrera V., Espinoza-Gallego N., (2002), Residential water
consumption, motivation for conserving water and the continuing tragedy of the commons, Environ. Manag., 30, 527–535.
Corral-Verdugo V., Frías-Armenta M., (2006), Personal normative beliefs, antisocial behavior, and residential water conservation,
Environ. Behav., 406–421.
Fakültesi Dergisi, 36(1–2), 189–198.
Çelik E., (2005), Antalya Kentinin çme Suyu Kalite Sorunlarnn ve Olas Çözümlerinin Halkn Düüncesi Alnarak Aratrlmas,
Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
Çiner F., (2017), Su kullanmnda tüketici davranlar ve farkndalk - Nide örneinde bir alan aratrmas, PAJES, 23(9), 1019-
1026.
Dolnicar S., Hurlimann A., Grün B., (2012), Water conservation behavior in Australia, J. Environ. Manag., 105, 44–52.
Dowler E., Green J., Bauer M., Gasperoni G., (2006), Assessing public perceptions: issues and methods, D. Carlos, (ed.) Chapter 3.
Health, Hazard and Public Debate: Lessons for Risk Communication From the Bse/Cjd Saga. WHO, Geneva, ss40-60.
Ergin Ö., (2008), Su farkndal üzerine bir eitim projesi, TMMOB 2. Su Politikalar Kongresi Bildiriler Kitab, 2, 531-540.
Eymen E., (2007), SPSS Veri Analiz Yöntemleri, statistik Merkezi, Yayn No: 1, 1-167.
Fan L., Wang F., Liu G., Yang X., Qin W., (2014), Public Perception of Water Consumption and Its Effects on Water Conservation
Behavior, Water, 6, 1771-1784.
Garcia-Cuerva L., Berglund E.Z., Binder A.R., (2016), Public perceptions of water shortages, conservation behaviors, and support for
water reuse in the U.S., Resources, Conservation and Recycling, 113, 106-115.
Gilg A., Barr S., (2006), Behavioural attitudes towards water saving? Evidence from a study of environmental actions, Ecol. Econ.,
57, 400–414.
Güngör M., Bulut Y., (2008), Ki-Kare Testi Üzerine, Dou Anadolu Bölgesi Aratrmalar, 7(1), 84-89.
Hablemitolu S., Özmete E., (2010), Sustainable water management: a case study on saving behaviour of Turkish women for domestic
water usage, European Journal of Social Sciences, 12(3), 447–456.
Jorgensen B., Graymore M., O’Toole K., (2009), Household water use behavior: An integrated model. J. Environ. Manag., 91, 227–
236.
Karada A.A., (2008), Türkiye’deki su kaynaklar yönetimine ilikin sorunlar ve çözüm önerileri, TMMOB 2. Su Politikalar Kongresi
Bildiriler Kitab, 2, 389-400.
Matos C., Teixeira C.A., Bento R., Varajão J., Bentes I., (2014), An exploratory study on the influence of socio-demographic
characteristics on water end uses inside buildings, Sci. Total Environ., 466, 467–474.
Middlestadt S., Grieser M., Hernandez O., Tubaishat K., Sanchack J., Southwell D., Schwartz R., (2001), Turning minds on faucets
off: water conservation education in Jordanian schools, The Journal of Environmental Education, 32 (2), 37-45.
Muluk B., Kurt B., Turak A., Türker A., Çalkan M.A., Balkz Ö., Gümrükçü S., Sargül G., Zeydanl U., (2013), Türkiye’de suyun
durumu ve su yönetimine yeni yaklamlar: Çevresel perspektif, Golden Medya Matbaaclk ve Ticaret A.. Doa Koruma Merkezi,
112ss.
Plavsic S., (2013), An Investigation of Gender Differences in Pro-environmental Attitudes and Behaviors, University of Connecticut,
Onur Örencisi Lisans Tezi, 47ss.
Randolph B., Troy P., (2008), Attitudes to conservation and water consumption, Environmental Science & Policy, 11(5), 441-555.
Rosegrant M.W., Cai X., Cline S., (2003), Will the world run dry?, Environment, 45, 24–36
Russell S., Fielding K., (2010), Water demand management research: A psychological perspective, Water Resource Research, 46, 1-
12.
Sadaf A., (2011), Public perception of media role, International Journal of Humanities and Social Science, 1(5), 228-236.
ahin B., (2016), Küresel Bir Sorun, Su ktl ve Sanal Su Ticareti, Yüksek Lisans Tezi, Çorum Hitit Üniversitesi, Sosyal Bilimler
Enstitüsü, 128ss.
USAD, (2007), Su Raporu, Ulusal Su Politikas htiyacmz, Ulusal Sanayici ve adamlar Dernei (USAD), Ed. Dursun Yldz,
ADA Strateji, Ankara, 162ss.
Su Stresi, Su Ktl ve Su Tasarrufu Hakknda Halkn Farkndalnn Belirlenmesi: Akdeniz Üniversitesi Örnek Çalmas
122
USAD, (2010), Su Kaynaklar Bakanl Kurulu Kanunu Tasar Tasla Önerisi, Ulusal Sanayici ve adamlar Dernei (USAD),
Ada Strateji, Ankara, 124ss.
Willis R.M., Stewart R.A., Panuwatwanich K., Williams P.R., Hollingsworth A.L., (2011), Quantifying the influence of environmental
and water conservation attitudes on household end use water consumption, J. Environ. Manag., 92, 1996–2009.
Yall Klç M., (2017), Bursa’da Su Kullanmnn Tüketici Açsndan Deerlendirilmesi, AKÜ FEMÜBD, 17 (035401), 965-973.