11. sinif bİyolojİø r · 2020. 6. 26. · sİnİr sİstemİ 3 endokrİn sİstem 17 duyu...

of 31/31

Post on 24-Jul-2021

3 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Bask
Ayrnt Basmevi • Tel: 0.312 394 55 90 - 91 Matbaa Sertifika No: 13987
Öneri ve düünceler için
Yayn ve Datm
MU BA Yaynclk Ltd. ti. Ostim (OSB) Mahallesi 1203. Cadde No: 38/1/2 Yenimahalle - ANKARA
Tel: 0.312 504 64 41 • Faks: 0.312 232 26 69 www.mubayayinlari.com
ISBN: 978-605-7509-04-8 T.C. Kültür ve Turizm Bakanl’nn bandrolü ile satlmaktadr.
Okuyucularmzn bandrolü olmayan kitaplar hakknda yaynevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yaynlar satn almamasn rica ederiz.
Bu kitabn basm, yayn ve sat haklar MU BA YAYINCILIK LTD. T.’ne aittir. Hangi amaçla olursa olsun, yaynlarn tamamnn veya bir bölümünün, irketin yazl izni olmadan kopya
edilmesi, fotoraflarnn çekilmesi, herhangi bir yolla çoaltlmas yasaktr. MU BA bir Murat Yaynlar Ltd. ti. markasdr.
ÖRNEKTR
SUNU Sevgili Örenciler,
Murat Yaynlar’nn yllara dayanan tecrübesinin ve vizyonunun bir sonucu olarak yayn çalmalarn sürdüren MUBA, ortaokul, lise ve üniversiteye ha- zrlk yardmc kaynaklarn örencileriyle buluturmann kvancn duymak- tadr.
Alannda uzman yayn kadromuz tarafndan hazrlanan kitaplarmzda, uy- gulamada olan snav dahil test teknikleri dikkate alnarak kapsaml bir çal- ma yürütülmü, siz deerli örencilerimizin hazrlk sürecindeki yükünü hafif- letmeyi amaçlayan bir yol izlenmitir.
MEB’in güncel eitim program ve kazanmlarn gözeterek oluturduumuz bu yaynmzda klasik çoktan seçmeli, örnek çözümlü, ksa cevapl sorular ve et- kinlikler, amaca uygun ksa notlar, snav odakl özet bilgiler ve dorudan snav hedefleyen mantk ve muhakeme sorular aklda kalc bir yöntemle verilmitir.
Gireceiniz tüm snavlarda baarlar diler, yaamnzda salk ve mutluluklar temenni ederiz.
MU BA YAYINLARIÖRNEKTR
POPÜLASYON VE KOMÜNTE EKOLOJS
ÖRNEKTR
3
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• nsan beyin kabuunda, – yaklak 86 milyar nöron – 100 trilyonun üzerinde de si-
naps balants vardr.
• Ortalama 70 kg arlnda- ki bir insanda beyin arl yaklak 1, 4 kilogramdr.
• nsan beyninde, – 160 gram ya – 110 gram protein – 15 gram karbonhidrat – 10 gram mineral ve tuz – 1 litre su bulunur.
• Beyin kabuunda bulunan nöronlarn 20-50 kat kadar destek hücresi (GLA) bulu- nur.
• Nöronlar arasndaki balant çevresel koullara göre dei- ebilmektedir.
– Etkileim, iletiim, tecrübe balant saysn artrrken tersi durumda balant say- s hzla azalmaktadr.
• Duyu nöronlar; Reseptör'den " Merkezi Si-
nir Sistemine Motor nöronlar; Merkezi Sinir Sistemi'nden"
tepki organna uyart tar.
SNR SSTEM – I
ekil incelendiinde harflendirilen yaplar- la ilgili olarak,
I. a, reseptör ya da dier sinir hücrelerinden gelen uyartnn alnmasndan sorumludur.
II. b, uyartnn deerlendirilip, düzenlenme- sinden sorumlu hücre gövdesi yapsdr.
III. c, uyartnn dier sinir hücrelerine aktarl- masndan sorumlu olan yapdr.
IV. d, baz sinir hücrelerinde uyart iletiminin hzlanmasndan sorumlu olan yapdr.
V. e, elektrokimyasal uyartnn atlamal ola- rak dier sinir hücresine geçmesini sala- yan yapdr.
verilenlerden hangisi yanltr?
A) I B) II C) III D) IV E) V
2. Aada yaplarna göre sinir hücrelerinin çe- itleri verilmitir.
Buna göre, verilen ekillerden yola çkla- rak,
I. K'da çok sayda sinir hücresiyle balant yapabilme gözlenir.
II. L'de hücre gövdesinden iki uzant oluumu gözlenmitir.
III. M'de uyart tanm aksondan dentrite doru olmutur.
yorumlarndan hangilerine ulalr?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II D) I ve III E) II ve III
3. Üç farkl sinir hücresinin mikroskop görünümü aada verildii gibidir.
Buna göre, numaralarla belirtilen hücre- lerin impuls tama hzlar karlatrld- nda seçeneklerden hangisi doru olur?
A) I < II < III B) I < III < II C) II < I < III D) II < III < I E) III < I < II
4.
ekilde gösterilen inenin parmak ucuna batmasndan parman geri çekilmesine kadar olan süreçte görevli I, II ve III nolu si- nir hücreleri seçeneklerin hangisinde do- ru srasyla verilmitir?
A) Duyu siniri - Ara sinir - Motor sinir B) Duyu siniri - Motor sinir - Ara sinir C) Ara sinir - Duyu siniri - Motor sinir D) Motor sinir - Ara sinir - Duyu siniri E) Motor siniri - Duyu siniri - Ara siniri
5. Motor sinirleri tahrip edilmi bir insan için,
I. d ortamdan gelen uyarlar alglayamaz. II. deerlendirme merkezinde uyarlara kar
cevap olumaz. III. uyarlara kar tepki verilmez.
ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve III E) II ve III
c
e
d
b
a
• Bir nöronda uyart iletim h- znn artmasna neden olan faktörler;
a) akson etrafnda miyelin kl- fn bulunmas
b) akson çapnn geni olmas c) ranvier boum saysnn az
olmas
• Miyelin klf; baz nöronlar- da schwan hücreleri tara- fndan oluturulan fosfor ve steroid bakmndan zengin yapdr.
Mileyin klf yaltm olutur- duu için uyart iletimi dier nöronlara göre 10 kat daha hzldr.
• Ranvier boum; Schwan hücrelerinin aralarnda ka- lan boluklardr.
Bu bölümde miyelin klf (schwan hücreleri) yaltm oluturmadndan uyart atlamal olarak ilerler.
Ne kadar çok atlama gerçek- leirse uyart iletimi o kadar yavalar.
• Akson çap; elektrik iletimin- de kullanlan bakr bir tel ne kadar kaln olursa, tele uygu- lanan direnç o kadar azalr.
Ayn durum aksonlar için de geçerlidir.
6. Uyart iletimi srasnda bir nörona ait akson- daki elektrokimyasal deiim aada verildi- i gibidir.
Verilenler incelendiinde,
II. b annda sinir hücresi uyarlmak istenirse impuls oluumu görülmez.
III. c'de polarize durum yaanmaktadr. ifadelerinden hangileri doru olur?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
7. Bir sinir hücresinin uyarlabilmesi için ge- rekli olan en düük uyar deeri için,
I. sinir hücresinde impuls oluumuna neden olur.
II. nöronda kutuplamann bozulmasn sa- lar.
III. uyarandan elde edilen enerji ile gerçekle- ir.
ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
8. Aada verilenlerden hangisi birim za- mandaki impuls iletim hzn etkilemez?
A) Nöronun miyelin klf tamas B) Nöron çapnn geni olmas C) Ranvier boum saysnn az olmas D) Uyar frekansnn yüksek olmas E) Nöronlar arasndaki sinapslarn çok ol-
mas
A) Hazr ATP miktar
Bir nörona uygulanan uyarnn, – süresi – iddeti – frekans (tekrarlanma skl) ne kadar artarsa; a) impuls iletim hz deimez. b) birim zamanda oluan im-
puls says artar.
• Parmamza kalemin ucuyla dokunulsa da, ine batrlsa da uyartnn beyin kabuuna tanma hz deimez.
Ancak ine batrldnda daha çok impuls oluur. Do- laysyla beyine daha çok im- puls gönderilir.
• Uyar (Uyaran); sinir hücre- lerinde elektrokimyasal de- iime neden olan her türlü iç ve d etmendir.
– nsan kula 20-20.000 Hz arasndaki sesleri duyar.
Bu araln altndaki (infra- sonik) ve üstündeki (ultra- sonik) sesler insan için uyar niteliinde deildir.
• Uyart (mpuls); sinir hücre- lerinde eik deer ve üzerin- deki uyarlarda gerçekleen elektro-kimyasal deiimdir. (Aksiyon potansiyeli olarak da tanmlanr.)
SNR SSTEM – II
TEST 2
1. Ayn uyarnn iki farkl iddette uygulanmas sonucu aada verilen impuls gradientleri olumutur.
Buna göre, iki farkl iddete ait uygulama sonuçlarna baklarak aadakilerden hangisi doru olur?
A) K'da sinir yolunda üç nöronun görev ald söylenir.
B) L'de farkl tipte tepki organlarnn uyarld gözlenir.
C) L'deki impuls iletim eklinin K'dan farkl ol- duu söylenir.
D) L'deki impuls iletim hznn K'dan fazla ol- duu gözlenir.
E) L'deki impuls saysnn K'dan fazla olduu söylenir.
2. I. Konuma ve yazma II. Görme ve hayal etme III. Saysal yetenek IV. Sanat yetenei
Verilen olaylar denetleyen beyin yarm kü- releri için aadaki snflandrmalardan hangisi dorudur?
Sol yarm küre
Sa yarm küre
A) I ve II III ve IV B) I ve III II ve IV C) II ve III I ve IV D) II ve IV I ve III E) III ve IV I ve II
3. Sinaptik yumrularda impuls iletimine yönelik aadaki ekil verilmitir.
Verilen yap incelendiinde,
I. sinir hücrelerinin birbirine temas etmedii II. nöronlar arasnda uyart iletiminin kimya-
sal olduu III. dentritlerin dier nöronlardan gelen uyar-
ty alacak ekilde özelletii IV. bir nörondan dierine uyart iletiminin
enerji gerektirdii sonuçlarndan hangilerine ulalabilir?
A) Yalnz II B) Yalnz III C) I ve IV D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV
4. Baz ilkel hayvanlarda sinaps boluu olma- dndan bütün nöronlar birbiriyle temas ha- lindedir. Buna göre, verilen durumun ayns insan- larda da gözlenseydi aadaki sonuçlar- dan hangisinin olumas beklenirdi?
A) Uyarlara normal durumdan daha ksa sü- rede tepki verilirdi.
B) Uyarlarn deerlendirme merkezine iletimi normal duruma göre daha çabuk olurdu.
C) Birim zamanda impuls iletimi için gerekli olan enerji daha az miktarda kullanlrd.
D) Alnan bir uyar gereksiz yere tüm vücuda datlp, tüm vücudun tepki vermeye ça- lmas beklenirdi.
E) Uyar niteliinin belirlenmesinin zorluuna bal olarak verilecek tepkinin tipi de belir- lenemezdi.
K; uyarnn 1. iddette uygulanmas
L; uyarnn 2. iddette uygulanmas
Mitokondri
DentritReseptör
Sinaptik
kese
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• ki nöron birbirine temas et- mez. Aralarnda sinaps ad verlien boluklar bulunur.
• Eer nöronlar birbirine te- mas etmi olsayd d çevre- den alnan herhangi bir uyar (ine batmas gibi) tüm vü- cuda yaylr ve tüm vücut ayn uyaryla uyarlarak ge- reksiz yere tepki oluumu mekanizmas devreye girer- di.
• Sinapslarda bir nörondan dierine uyart iletimi akson uçlarndan salglanan nö- rotransmitter (nörohümor) maddeler ile olur.
• nsan vücudundaki önemli nörotransmitter maddeler; – asetilkolin – dopamin – seratonin – histamin – noradrenalin
dir.
• Akson ucuna gelen tüm im- pulslar seçici direnç ad ve- rilen bir etkiyle karlaarak, gereksiz yere uyartnn ilgisi olmad alanlara yaylmas engellenir.
• Uyart iletimi; – nöronda; dentritten aksona, – sinapsta; aksondan dentrite
dorudur.
5. Nöron üzerinde bulunan sodyum (Na+) ka- plarnn açlmasyla belirecek durum için,
I. Na+'larn hzla akson içerisine geçii ger- çekleir.
II. nöron uyar almaya hazr hale gelir. III. akson d yüzeyi negatif elektrik yüklü hale
geçer. verilenlerden hangileri yanltr?
A) Yalnz II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
6. Bir sinir yolunda impuls iletim hznn zamanla deiimi aadaki grafikte verildii gibi göz- lenmitir.
Grafik incelendiinde,
II. nörotransmitter maddeler impulsun dier nöronda da ayn hzda tanmasna neden olur.
III. t1 ve t3'teki nöronlar miyelinli iken t5'teki nöron için yorum yaplamaz.
ifadelerinden hangilerine ulalabilir?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
7. nsan beyninde beyin yarm kürelerini eni- ne bölen yap aadakilerden hangisi ile tanmlanr?
A) Beyin üçgeni B) Nasrl cisim C) Beyin sap D) Rolando yar E) Temporal lop
8. K: Akson ucuna gelen tüm impulslarn uya- ryla ilikili olmayan dier sinir hücrelerine geçmemesine neden olan etkidir.
L: mpulsun komu hücrelerin dentritine ulatrlp iletimin devam ettirilmesi duru- mudur.
M: mpulsun komu hücrelerin dentritine ba- lanmasnn engellenmesi durumudur.
Harflendirilerek verilen olaylar için aa- daki eletirmelerden hangisi doru olur?
Durdurucu sinaps
Kolaylatrc sinaps
Seçici direnç
A) K L M B) K M L C) L K M D) M K L E) M L K
9. Aada verilenlerden hangisi beynin pari- etal lobu tarafndan denetlenmez?
A) Dokunma B) Basnc alglama C) stemli hareketleri kontrol etme D) Scakl hissetme E) Acnn alglanmas
Zaman
ÖRNEKTR
7
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
nsan beyninin sa ve sol yarm kürelerinde farkl olaylarn dene- timi gerçekleir.
• Beynin sa yarm küresin- de,
a) hayal gücü b) boyutlandrma c) ritim d) bütünlük e) sanat-müzik f) sezgi g) renk
• Beynin sol yarm küresinde, a) mantk b) matematik-bilim-hesaplama c) konuma d) okuma-yazma-ark sözleri e) analiz-listeleme f) dorusallk g) sralama
• Beyinde dört önemli lop bu- lunur;
a) Frontal lob; yazma-konu- ma, istemli hareketler, zeka
b) Parietal lob; dokunma-ac- basnç, konuulann anlal- mas
c) Oksipital lob; görme d) Temporal lob; duyma-kokla-
ma, hafza
1. Aada verilenlerden hangisi ön beyine ait yaplardan biri deildir?
A) Talamus B) Hipotalamus C) Uç beyin D) Beyincik E) Ara beyin
2. Beyin-omurilik svs (BOS) ile ilgili,
I. sert zar ile ince zar arasnda yer alr. II. kan ile sinir hücreleri arasnda besin ve
oksijen deiimini salar. III. beyin ve omurilikte iyon deriiminin belirli
bir deerde tutulmasn salar. verilenlerden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III
3.
ekilde verilen beyin enine kesiti incelen- diinde harflendirilen bölümler için,
I. K, koku duyusu hariç dier duyularn güç- lendirilerek beyin kabuuna iletilmesinden sorumludur.
II. L, vücut iç dengesinin düzenlenmesi ile açlk, susuzluk gibi hislerin olumasndan sorumludur.
III. M, göz bebei ve kulak reflekslerinin kont- rolü ile vücudun dik duruunu denetler.
ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
4. nsanda beyin sap olarak ifade edilen ya- py oluturan beyin bölümlerinin tamam aadakilerden hangisinde birlikte veril- mitir?
A) Orta beyin, omurilik soan, pons B) Orta beyin, omurilik soan C) Orta beyin, pons D) Omurilik soan, pons E) Orta beyin, beyincik
5.
Verilen beyin enine kesitinde K olarak gös- terilen yap aadakilerden hangisi ile ad- landrlr?
A) Beyincik B) Nasrl cisim C) Beyin üçgeni D) Omurilik soan E) Hipotalamus
6. Aada verilenlerden hangisi omurilik so- annn denetledii olaylar içerisinde de- erlendirilmez?
A) Karacierde kan ekerinin düzenlenmesi B) Duyu ve davranlarn ayarlanmas C) Öksürme, hapurma gibi iç reflekslerin
kontrolü D) Dolam ve boaltm sistemlerinin çal-
masnn düzenlenmesi E) Soluk al-verii olaynn düzenlenmesi
K
L
M
K
ÖRNEKTR
8
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• Beyin bölümleri; A. Ön Beyin a) Beyin kabuu (korteks) b) Ara beyin 1. Epitalamus 2. Talamus 3. Hipotalamus
B. Orta Beyin
C. Arka Beyin a) Beyincik b) Pons c) Omurilik soan
• Beyin Kabuu: – Hafza, – Duyularn deelendiril-
mesi, – stemli davranlar
bolizmas – Uyku düzeni
• Orta Beyin: – Kas tonusu – Vücudun dik duruu – Göz bebei refleksleri
• Beyincik: Kas dengesi
7. Bir insanda heyecanlanma ve sonrasnda gerçekleen sakinleme süreçlerindeki baz olaylar aadaki tabloda verilmitir.
Yap Heyecanlanma Sakinlik Durumu
kesesi Daralr Geniler
Buna göre, numaral özelliklerinden han- gileri yanl verilmitir?
A) I ve II B) II ve IV C) I, II ve V D) I, III ve V E) II, IV ve V
8.
Verilen omurilik enine kesiti incelendiin- de sa ayana çivi batan bir kiide çiviyi hissedip ayan çekmesine kadar geçen süreç için harflendirilen yaplar hangi s- raya göre görev alr?
A) K - M - R B) K - M - P C) L - N - P D) P - M - N - R E) K - M - N - L
9. Beyin tarafndan denetlenen baz davran- lar örenilip, alkanlk haline geldikten sonra omuriliin denetimine geçer. Buna göre verilen duruma aadakiler- den hangisi örnek gösterilmez?
A) Bisiklet kullanma B) Örgü örme C) Kitap okuma D) Dans etme E) Yüzme
10. Aada verilenlerden hangisi merkezi si- nir sistemi hastalklar içerisinde deer- lendirilmez?
A) Alzheimer B) Parkinson C) Epilepsi D) Siyatik E) Menenjit
11. Nöronda elektrokimyasal deiime neden olan bir uyarnn,
I. iddeti II. skl III. süresi
niceliklerinden hangilerinin fazla olmas impuls iletim hznn artmasna neden ol- maz?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
12. Bir nöronda impuls iletimi srasndaki elektrik- sel yük deiimi mili volt (mV) cinsinden aa- da verildii gibidir.
Grafik incelendiinde K, L ve M için aa- dakilerden hangisi doru olur?
K L M
–70mV
+40mV
K
L
MÖRNEKTR
9
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• Bir nöronda impuls olua- bilmesi için gerekli olan mi- nimum uyar iddetine eik iddet denir.
– Nöron eik deerin altnda- ki uyarlara hiç tepki vermez. Eik deer ya da üstündeki uyarlara ise bütünüyle ayn tepkiyi verir.
Bu durum ya hep - ya hiç ya- sas olarak tanmlanr.
• Polarizasyon; uyarlmam nöronda akson d yüzeyinin pozitif, iç yüzeyinin negatif elektrik yüklü olmas duru- mudur.
• Depolarizasyon; eik deer ya da üzerindeki uyarlma- larda kutuplamann tersine dönmesi durumudur.
• Repolarizasyon; uyart ileti- minden sonra kutuplama- nn yeniden ilk halini almas durumudur.
• nsan sinir sistemindeki glia hücrelerinden;
a) Mikroglia = Savunmadan,
c) Ependim = BOS oluumu ile boluklarn doldurulmasn- dan
d) Schwan = Çevresel sinir sis- teminde miyelin klf oluu- mundan
e) Oligodentrasit = Merkezi si- nir sisteminde miyelin klf oluumundan
sorumludur.
I. sayca nöronlardan daha azdr. II. nöronlarn beslenmesi ve desteklenme-
sinde görev alr. III. hücreler aras sv ortamnda iyon kon-
santrasyonunun belirli bir deerde sabit kalmasn salar.
IV. sinirsel faaliyete bal olarak saylar artar ya da azalr.
ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz II B) I ve II C) II ve IV D) III ve IV E) II, III ve IV
2. Bir insann beynine ald darbe sonrasnda, • istemli kas hareketlerinde düzensizlik • yaz yazmada anormallik • konumada güçlük
belirtileri gözlenmitir. Buna göre, ilgili insanda beynin aada- ki bölümlerinden hangisinde hasar oldu- u söylenir?
A) Beyin kabuu B) Beyincik C) Omurilik soan D) Orta Beyin E) Ara beyin
3. Otonom sinir sistemiyle ilgili olarak,
I. Beyin ve omurilie uyart tayan nöronlar- dan olumutur.
II. Sistemin nöronlar miyelinsiz olduundan impuls iletimi yavatr.
III. ç organlarda oluan uyart ile bu organla- rn çalmas sistem sayesinde denetlen- mi olunur.
ifadelerinden hangileri yanltr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
4. Bir sinir hücresinde “ya hep ya hiç prensibi” için aadaki ekil verilmitir.
Eik deerde
I. nöron her iddetteki uyarya ayn tepkiyi vermez.
II. uyar iddetinin artmas impuls iletim hz- nn da artmasna neden olmutur.
III. eik deerdeki bir uyar nöronda aksiyon potansiyeli oluumuna neden olmutur.
ifadelerinden hangilerinin yanl olduu gözlenir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve II E) II ve III
5. Bir nöronda akson üzerinde bulunan iyon pompalar, nöron daha uyarlmam iken,
• sodyumu aktif olarak hücreden uzaklatr- mak
• potasyumu aktif olarak hücreye almak için ATP enerjisi kullanlr.
Verilen durumdan yola çklarak,
I. nöron uyar alabilir durumda kalmak için ATP enerjisi harcamak zorundadr.
II. polarize haldeki bir nöronda pozitif yüklü iyonlarn hücreden dar doru tek yönlü hareketi gerçekleir.
III. nöroplazma içeriinde pozitif yüklü iyon- larn olabilmesi için nöronun uyarlmas gerekir.
yorumlarndan hangilerine ulalr?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
ÖRNEKTR
10
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• Beyine duyu nöronlar ile ge- len sinirler, omurilikte, be- yinden çkan motor nöronlar ise omurilik soannda çap- raz yapar.
Dolaysyla beynin sa ya- rm küresi vücudun sol tara- fn, beynin sol yarm küresi vücudun sa tarafn kontrol eder.
• Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten oluur.
• Çevresel sinir sistemi, beyin ve omurilikten çkan sinirler- den oluur.
• Beyin ve omurilik dtan içe doru, – sert – örümceksi – ince
zarlardan oluur. – Örümceksi ve ince zar ara-
snda beyin-omurilik svs (BOS) bulunur.
– Bu sv, a) beyni korur b) beyinde iyon dengesini korur c) beynin beslenmesinde görev
alr.
6.
nsan beyninin enine kesiti ile ilgili verilen ekildeki K yaps için,
I. Hayat aac olarak da tanmlanr. II. ç reflekslerin düzenlenmesinden sorum-
ludur. III. Oluturduu impulslar ile soluk almay de-
netleyen kaslar uyarr. ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) II ve III E) I, II ve III
7. Serebral korteks (beyin kabuu)’in yaps için aadakilerden hangisi yanl bir ta- nmlamadr?
A) Nasrl cisim ve beyin üçgeni ad verilen nöron köprüleri ile birbirine balanm iki yarm küreden oluur.
B) Rolando yar ad verilen derin bir yarkla enine bölünmütür.
C) ç taraf sinir hücrelerinin miyelinli aksonla- rndan olumu beyaz (ak) madde ile çev- rilidir.
D) D taraf yüzey alannn artrlmas için çok sayda kvrmdan olumutur.
E) ç ve d taraf arasndaki balantnn ku- rulmas için çok sayda miyelinsiz motor nöron içerir.
8. Geçirdii bir kaza sonucu sa kolundaki duyu sinirleri tahrip olmu bir insan için,
I. sa koluna scak bir cisimle temas edildi- inde uyar ilk etapta alglanr ve beyine gönderilir.
II. Sa koluna basnç uygulandnda beyin kabuunda impuls oluumu gözlenir ama bu impuls motorik nörona aktarlmaz.
III. Uyku halindeyken sol koluna ine batrld- nda omurilik refleksine bal olarak sa kolunu hareket ettirir.
verilenlerden hangileri doru olur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve III E) II ve III
9.
I. K, beyni vurma ve çarpmalara kar ko- rumada
II. L, sert ve ince zar birbirine balamada III. M, içerdii klcaldamarlar sayesinde be-
yin hücrelerinin beslenmesinde görev alr. ifadelerinden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
K
• Bir nöronda impuls iletimi olurken,
a) Glikoz miktar azalr. b) Oksijen miktar azalr. c) ATP miktar azalr. d) Is miktar artar. e) ADP miktar artar.
• Nöronda impuls iletimi için gerekli enerji uyarandan de- il, nöronun kendisinden karlanr.
• Omurilik vücudun refleks merkezidir.
– Beyindekinin tersi olarak dnda sinir hücrelerinin aksonlarndan oluan ak madde, içinde sinir hücrele- rinin gövdelerinden oluan boz madde bulunur.
• Otonom sinir sistemi beyin ve omurilikten çkan miye- linsiz motor nöronlardan oluur.
• Her iç organa biri sempatik dieri parasempatik olan iki sinir baldr.
• Sempatik sinirler, – ç organlarn çalmasn hz-
landrr. – Sindirimi yavalatr.
valatr. – Sindirimi hzlandrr.
SNR SSTEM - V
Buna göre, bu insanda, ayn zaman dilimi içerisindeki nörolojik faaliyetler için,
I. sempatik sinirlerin iç organlara gönderdii impuls says artmaktadr.
II. hipotalamus faaliyeti omurilik soan faali- yetlerinden baskn hale geçmitir.
III. omurilik ve beyin arasndaki nöronlarda öl- çülen impuls iletim hz artmtr.
verilenlerden hangileri doru olur?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
2.
Bir nöronda t1-t3 aralnda ölçülen s de- iiminin yukarda verilen grafikteki gibi olduu gözlenmi ise,
I. t1 süresince ATP tüketimi olmamtr. II. t2 aralnda glikoz ve oksijen miktar azal-
mtr. III. t3 aralnda nöron yaps bozulmutur. yorumlarndan hangilerine ulalamaz?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II D) I ve III E) II ve III
3. Omurilik için,
III. Uyartlarn deerlendirilmesinden ak mad- de yaps sorumludur.
IV. Canl vücudundaki tüm refleks olaylarnn denetiminden sorumludur.
verilenlerden hangileri yanltr?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV
4. • Vücudun dik duruunun kontrol edilmesini salayan merkezleri bulundurur.
• Koku duyusu hariç dier duyularn toplan- d ve datld merkezdir.
• Beyincik yarm küreleri arasnda impuls ta- nmasn salar.
• Beyinden çkp vücuda dalan motor si- nirlerin çapraz yapt bölümdür.
Verilenler aadaki beyin yaplar ile e- letirildiinde hangisi açkta kalr?
A) Orta beyin B) Omurilik soan C) Beyin kabuu D) Talamus E) Pons
5. Aadakilerden hangisi nörohümor mad- delere örnek olarak gösterilmez?
A) Dopamin B) Somatotropin C) Nöradrenalin D) Seratonin E) Asetil kolin
Zaman
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• Akson zarnn üzerinde yap- nn negatif elektrik yüklü ol- masna neden olan,
– CI–(klor) – PO4
- (fosfat) – negatif yüklü aminoasitler – negatif yüklü proteinler bulunur.
• Aksonun d tarafnda sod- yum konsantrasyonunun fazla olmas bu bölümün po- zitif elektrik yüklü olmasna neden olur.
• Aksonun iç tarafnda potas- yum konsantrasyonu az ol- duundan bu bölüm negatif elektrik yüklü olur.
– Epilepsi'de elektriksel yük boalmas
– Felç'te motorik nöronla- rn tahribi
– Parkinsonda beyinde do- pamin yetersizlii
– Alzheimerde beyin hüc- relerinde protein birikimi
gözlenir.
• Uyartlar istenilen hz ve zamanda efektör organlara ulamaz.
• Konuma, görme, yürüme faaliyetlerinde yavalama ya da kaybolma gözlenir.
• Belirtileri sürekli olabildii gibi dönemsel olarak da kendini gösterebilir.
Baz özellikleri verildii gibi olan sinir sis- temi hastal aadakilerden hangisi ile tanmlanr?
A) Parkinson B) Epilepsi C) Alzheimer D) Felç E) Multiple skleroz (MS)
7. • Beyin anevrizmalar (atardamarn çepe- rinde oluan ur biçimindeki ilik)üzerin- de yapt çalmalarla ses getirmitir.
• Nöroirurji (beyin, omurilik ve sinir hücre- lerinin ameliyatla tedavi edilmesi) alannda uzmanlamtr.
• Beyin ameliyatlar srasnda kullanlan ekipmanlarn üretilmesinde öncülük et- mitir.
Çalmalarndan bir bölümünün verildii dünyaca ünlü Türk bilim insan aadaki- lerden hangisidir?
A) bn-i Heysem B) Mahmut Gazi Yaargil C) bn-i Sina D) Aziz Sancar E) Mehmet Öz
8. Baz nöronlarda oluan impulslarn özel- liinin ayn olmasna ramen bazlarnn ses, bazlarnn görüntü olarak alglanma- snda,
I. impulsun iletilme biçiminin farkl olmas II. beyindeki ilgili merkezlerin büyüklüklerinin
birbirinden farkl olmas III. deerlendirme yapan beyin bölümlerinin
birbirinden farkl olmas verilenlerden hangileri etkili olmutur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve III E) II ve III
9. Bir nöronda akson yüzeyinin negatif göz- lenmesinde aadakilerden hangisinin fazla olmasnn önemi yoktur?
A) Klor B) Fosfat C) Protein D) Potasyum E) Aminoasit
10. Sinir sisteminde,
M. Çevresel deiimlere kar tepkinin olu- masndan sorumlu olan yap
verilenler aadakilerden hangisinde doru olarak eletirilmitir?
Reseptör mpuls Efektör A) K L M B) K M L C) M K L D) L K M E) L M K
ÖRNEKTR
13
ETKNLK
1. nsan vücudunda canl geliiminin denetlenmesi ve dü- zenlenmesinde sinir sistemi tek bana görev yapar.
D Y
D Y
.............................................................................................
3. Sinir sisteminde elektrokimyasal deiime neden olan her türlü iç ve d etmene uyart (impuls) denir.
D Y
.............................................................................................
4. Sinir hücreleri insan vücudundaki en özellemi hücreler olup bölünme ve yenilenme yetenekleri dier vücut hüc- relerine göre azdr.
D Y
5. Sinir hücrelerinin etrafn sararak onlara destek salayan, ayn zamanda hücrenin metabolik faaliyetleri için gerekli olan besin ve oksijenin ulamnda görev alan hücrelere nörogliya ad verilir.
D Y
6. Tüm sinir hücrelerinde aksonun etraf schwan hücrele- rince çevrilidir.
D Y
.............................................................................................
7. Bacaktan beyine uyart tanmasndan sorumlu olan ana duyu nöronu tahrip edilmi bir insann ayana ine bat- rdnda ac hissi olumaz ama beyinden gelen komutla ayan hareket ettirebilir.
D Y
8. Bir sinir hücresine uygulanan uyartnn, • süresi • iddeti • frekans (tekrarlanma skl) gibi etmenlerin artrlmas, ilgili nöronda birim zamanda daha fazla impuls oluumuna neden olur.
D Y
.............................................................................................
9. Uyarlmam hâldeki bir nöronda aksonun d yüzeyi K+ iyon konsantrasyonunun fazla olmasna bal olarak po- zitif elektrik yüklüdür.
D Y
10. Sinapslarda reseptörlere balanan nörotransmitter mad- deler hürce zarndaki iyon kanallarn uyararak bu kanalla- rn açlmasna, böylece uyarlan nöronun depolarize hâle geçmesine neden olur.
D Y
.............................................................................................
A. Aada belirtilen ifadeler; DORU ise D YANLI ise Y eklinde iaretleyiniz ve yanl ise boluklara neden yanl olduunu belirtiniz.
Endokrin sistem ile birlikte düzenleme yaplr.
ÖRNEKTR
14
ETKNLK
11. Beyin ve omurilik gibi yaplarn korunmasnda görev alan beyin-omurilik svs (BOS) sert zar ile ince zar arasn doldurur.
D Y
.............................................................................................
12. Beynin sa yarm küresinde, • Konuma ve yazma • Bilimsel yetenek • Düünme ve mantk görevlerini kontrol eden merkezler bulunur.
D Y
.............................................................................................
13. Ses ve koku duyularnn alglanmasndan sorumlu olan beyin bölgesi, akak kemiinin altnda bulunan frontal loptur.
D Y
sinde görev alan beyin bölümü hipotalamustur.
D Y
15. Geçirdii kaza sonrasnda beyincii tahrip olmu bir in- san,
• ayakta hareket etmeden durabilir. • itildiinde refleks sistemi etkisiyle yürüyebilir. • el-ayak koordinasyonunu salayabilir.
D Y
.............................................................................................
16. Tam dinlenme hâlinde bile kaslarn hafif kasl halde kal- masn salayan beyin bölümü orta beyindir.
D Y
17. Duyu organlarndan ve çevreden gelen uyarlar omurilikte çapraz yaptktan sonra beyine iletilir.
D Y
.............................................................................................
18. Somatik sinir sistemi merkezî sinir sisteminden çkan, mi- yelinli motor nöronlardan olumutur.
D Y
D Y
20. Çoklu sinir sistemi yetmezlii hastal olan MS (Multipl skleroz) hastalnda nöronlarn etrafn saran miyelin k- lf hasar görmütür.
D Y
2. Merkezî sinir sisteminden ald uyarty tepki organna (..............................) götüren nöronlara .............................. nöron ad verilir.
3. Sinir hücresinde impuls oluumuna neden olan en küçük uyar iddetine .................... ....................... denir.
4. Bir nöronun uyarlabilmesi için, aksonun, • d tarafnn .................... • iç tarafnn ....................
elektrik yüklü olmas gerekir.
5. Bir nöronda uyart iletiminin dier nöronlara göre hzl ol- masnn nedenleri, a) Akson çapnn ........................ olmas b) Akson etrafnda yaltm oluturan ........................ ol- mas c) Ranvier boum saysnn ........................ olmas 'dr.
6. Bir impuls komu hücrenin dendritine ulatrlp iletim de- vam ettirilirse ........................ sinaps, iletilmeyip engelle- nirse ........................ sinaps oluur.
7. Bir refleks yaynda, srasyla;
a) .................... nöronu
b) .................... nöron
c) .................... nöron
yaplar görev alr.
8. Önce 30°C scakla sahip bir cisme dokunan insann hemen ardndan 100°C'lik baka bir cisme dokunmas .................... saysnn artmasna neden olur.
9. Bir nöronda, uyarlmaya bal olarak, polarizasyon duru- mundan depolarizasyon durumuna geçite yaanan zar potansiyeli fark ................................. olarak adlandrlr.
10. Sinir hücresinde uyart iletilirken,
a) Oksijen miktar ......................
b) Besin miktar ......................
c) ADP miktar ......................
d) Is miktar ......................
B. Aada verilen ifadelerde bo braklan yerleri uygun kavram ve kelimelerle doldurunuz.
dentritten akson'a
ÖRNEKTR
16
ETKNLK
11. Beyin ve omuriliin etrafn saran, dtan içe doru, s- rasyla;
a. .........................
b. .........................
c. .........................
12. Beyin sap,
13. Duyularn santral merkezi olarak görev yapan, uyku-uya- nklk durumlarn düzenleyen beyin bölüm, ....................... beyine ait ............................... yapsdr.
14. Beyin yapsnda bulunan,
eklinde sralanr.
olarak adlandrlr.
16. Duyu nöronlar omurilie ............ (.........) kökten giri ya- parken, motor nöronlar omurilikten ............ (..........) kök ya- psndan çk yapar.
17. Omurilikten çkan sinirlerin en önemlisi bacaklara uyart tayan ................................ dir.
18. Beynin çalmas için gerekli olan elektriin ar ve kont- rolsüz yaylm sonrasnda ksa süreli beyin fonksiyo- nu bozukluuna yol açan sinir sistemi hastal .............. (........) olarak tanmlanr.
19. Sempatik sinir etkisiyle,
a. bronlar ........................ b. idrar kesesi ........................ c. tükürük salgs ........................ d. kalp atm hz ........................
20. Beyin yarm kürelerini enine bölen yapya ......................... ad verilir.
ÖRNEKTR
17
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
Ara beyine ait hipotalamus ksa bir sapla hipofiz bezine baldr.
Hipofiz bezi üç loptan olu- ur.
a) Ön lop hormonlar; Hipofiz bezi tarafndan üreti-
lir. Alt önemli hormonu vardr; 1. FSH (FUH): Folikül uyarc
hormon 2. TSH (TUH): Tiroit uyarc
hormon 3. ACTH: Adrenokortikotropik
hormon 6. LTH: Lüteotropik hormon
(prolaktin)
b) Ara lop hormonlar; hipofiz bezi tarafndan üretilir. Tek hormonu vardr. Baz du- rumlarda ön lop içerisinde deerlendirilir.
MSH: Melanosit stimülan hormon (intermedin)
c) Arka lop hormonlar; hipo- talamus tarafnda üretilip, hipofiz bezi ile kana salgs yaplr.
ki önemli hormonu vardr. - ADH (Antidiüretik hormon
= Vazopressin) - Oksitosin
I. peptitlemeyle oluup, protein yapldr. II. bir endokrin bez tarafndan üretilir. III. hücre zarndaki reseptörlere balanacak
ekilde özellemitir. IV. kan yoluyla ilgili hedef organa tanr.
verilenlerden hangileri dorudur? (nörohümor maddeler düünülmeyecek)
A) Yalnz II B) Yalnz IV C) I ve III D) II ve IV E) I, III ve IV
2. Hipofiz bezi hormonlarndan bazlar vücutta- ki dier endokrin bezler tarafndan salglanan hormonlarn bir ksm ile feed-back (geri bildi- rim = geri besleme) esasna dayal etki gös- terebilmektedir. Buna göre, feed-back etkiye,
verilenlerden hangileri örnek gösterilebi- lir?
A) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV
3. nsanda daha belirgin ekilde dii birey- lerde etki gösteren ve hipotalamus ta- rafndan üretilip hipofiz bezince kana salglanan hormonlar aadakilerin han- gisinde birlikte verilmitir?
A) Progesteron - Östrojen B) Progesteron - Prolaktin C) Prolaktin - Oksitosin D) Oksitosin - Östrojen E) Östrojen - Prolaktin
4. K: Vücuda yeterli oranda iyot alnmamas ya da vücuttaki iyotun farkl kimyasal madde- lerce tutulmas sonucu oluur.
L: Çocukluk döneminde tiroit bezinin az ça- lmas sonucu tiroksinin yeterli miktarda üretilememesiyle ortaya çkar.
M: Paratiroit bezin az çalmas sonucu çizgi- li kaslarda arl kramplar eklinde beliren hastalktr.
Endokrin sistemin düzgün çalamama- sna bal olarak ortaya çkan K, L ve M hastalklaryla ilgili aadakilerden han- gisi dorudur?
K L M A) Tetani Kretenizm Guatr B) Kretenizm Tetani Guatr C) Kretenizm Guatr Tetani D) Guatr Kretenizm Tetani E) Guatr Tetani Kretenizm
5. I. Kan younluunun artmas II. Hipotalamusun hipofiz bezini salg yapma-
s için uyarmas III. Kandaki vazopressin miktarnn artmas IV. Böbreklerden birim zamanda emilen su
miktarnn artmas Susuzluk durumunda yaanan numaral olaylar gerçekleme önceliine göre sra- lanrsa seçeneklerden hangisi doru olur?
A) I - II - III - IV B) I - II - IV - III C) I - III - II - IV D) II - I - IV - III E) II - III - I - IV
HipoI.
II.
III.
IV.
Yumurtalk
FSH
Östrojen
– Çocukluk döneminde az sal- glanrsa "kretenizm"
– Yetikin dönemde az salgla- nrsa "miksodema"
– Salgsnda iyot yetersizliine bal anormallik olursa; "ba- sit guatr"
– Çok fazla salglanrsa, • iç guatr • zehirli guatr • graves sendromu • ekzoftalmik guatr
hastalklar gözlenir.
• Pankreastan salglanan, insülin hormonu; artan kan ekeri deerini normal dü- zeye düürür.
Glukagon hormonu; azalan kan ekeri deerini normal düzeye çkarr.
6. I. Adrenalin - Nöradrenalin II. Östrojen - Progesteron III. nsülin - Glukagon IV. Kalsitonin - Parathormon
Verilen hormon çiftlerinden hangileri in- san vücudunda antagonist etki gösteren hormonlara örnektir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV
7. Bir hormonun baz özellikleri aada verildi- i gibidir;
• Uzun süreli açlklarda vücuttaki protein ve ya depolarnn parçalanarak glikoza dö- nümesini salar.
• Kandaki eker orannn artmasna neden olur.
• laç eklinde fazla miktarda alnmas ba- klk sisteminin basklanmasna neden olur.
Buna göre, özellikleri verilen glukokortiko- id hormonu aadakilerden hangisidir?
A) Aldosteron B) Androjen C) Kortizol D) Epinefrin E) Norepinefrin
8. Salkl bir insanda kandaki glikoz miktaryla ilgili grafik u ekildedir;
Grafik incelendiinde aadaki ifadeler- den hangisi doru olur?
A) t1 zaman aralnda kandaki glukagon miktar artmtr.
B) t2 aralnda birey açlk yaamaktadr. C) t3 aralnda kandaki insülin miktar en
yüksek seviyededir. D) t4 zaman aralnda pankreatik a hücrele-
rinden kana hormon salnm olur. E) t4 aralnda kan basnc hormon etkisine
bal azalmtr.
9. Graves hastalnda tiroit bezinin anormal ça- lmasna bal olarak birim zamanda kana verilen tiroksin hormonu miktar artar. Buna göre, ilgili hastala yakalanm bir birey için aadaki grafiklerden hangisi çizilemez?
A)
B)
C)
D)
• nsanda; – mide – pankreas – eeysel bezler
hem kan içerisine hormon salg- s hem de vücut boluuna ek- zokrin salg yapar.
Bu bezler karma (holokrin) bez- ler olarak tanmlanr.
• Antagonist = birbirine zt et- kili olan anlamn tar.
• Parathormon ve kalsitonin hormonu kandaki kalsiyum düzeyi üzerine antagonist etki gösterir.
– Kalsitonin, kandan, kemie – Parathormon, kemikten kana
kalsiyum geçiini düzenler.
• Adrenalin metabolizmay hz- landran hormon grubu içeri- sindedir.
– Adrenalin etkisiyle; – Kalp at hzlanr. – Kan basnc artar. – Kas gücü artar. – Kas ve beyine giden kan
miktar artar. – Deriye giden damarlar
büzülür, deri solar.
Ör; – Holoenzim – Holokrin bez
TEST 7
1. nsan vücudunda bulunan baz organlar üret- tikleri salglar ya dorudan kan içerisine ya da bir kanal yardmyla vücut içi boluklara ya da vücut dna gönderir. Bu tür organlar karma (holokrin) bez olarak adlandrlr. Buna göre, aada verilenlerden hangisi holokrin bezlere örnek gösterilir?
A) Hipofiz B) Tiroit C) Timüs D) Pankreas E) Böbrek üstü bezi
2. Kandaki kalsiyum seviyesinin düzenlenmesi aada verildii gibi gerçeklemektedir.
X hormonu
Tiroit bezi
atm artar.
atm artar.
ekil incelendiinde,
I. kemikteki kalsiyum miktarnn azalmas ti- roit bezini uyarc etki gösterir.
II. X hormonu parathormon, Y hormonu ise kalsitonin olarak adlandrlr.
III. Y hormonunun fazla salglanmas böbrek- lerde ta oluumuna neden olur.
ifadelerinden hangileri yanl olur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve III E) II ve III
3. Hipofiz bezinin arka lobuyla ilgili,
I. oksitosin üretimi yaplr. II. beyinin uzantsdr. III. vazopressinin kan içerisine salnm yap-
lr. verilenlerden hangileri yanltr?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
4. Aadakilerden hangisi adrenalin hor- monunun artmas sonucu vücutta gözle- necek deiimlerden biri deildir?
A) Göz bebekleri büyür. B) Beyine giden kan miktar artar. C) Kas gücü artar. D) Kan basnc yükselir. E) Barsaktaki peristaltik hareket hzlanr.
5. I. Akromegali II. ç (zehirli) guatr III. Addison (Tunç) IV. ekersiz diyabet
Verilen hastalklardan hangisi, etken hor- monun bireyin yetikinlik döneminde fazla salglanmas sonucu ortaya çkar?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV
6. Aadaki hormonlardan hangisi ayn za- manda sinir hücreleri tarafndan da üre- tilir?
A) Somatotropin B) Glukagon C) Nöradrenalin D) Testosteron E) Parathormon
ÖRNEKTR
20
– Hipofizden salglanan; FSH LH LTH Oksitosin
– Eeysel bezlerden salgla- nan;
androjen hormonlardr.
– Na+ ve CI– 'nin emilimini – K+'un atmn gerçekleir.
• Dolaysyla aldosteron kan- daki
7. Göze giren n retina üzerine düme- sinin kontrolü, mevsimsel geçilerde bi- yoritimin düzenlenmesi gibi ilevleri olan epifiz bezi hormonu aadakilerden han- gisi ile adlandrlr?
A) Timik hormon B) Melatonin C) Seratonin D) Dopamin E) Glutamin
8. Kandaki insülin hormonu miktarnn artt- bir insanda,
verilen grafiklerdeki deiimlerden hangi- leri gözlenir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
9. Bir insanda aldosteron yetersizliine ba- l olarak,
I. böbreklerden birim zamanda emilen Na+ ve su emilimi artar.
II. deride K+ birikimine bal bronzlama gö- rülür.
III. kan hacminin azalmasna bal olarak kan basnc düer.
verilenlerden hangileri gerçekleir?
A) Yalnz II B) Yalnz III C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
10. Aada verilen hormonlardan hangisi eeysel yönelimin gerçeklemesi ve cin- siyet özelliklerinin ortaya çkmas üzerinde etki göstermez?
A) Prolaktin B) Vazopressin C) Östrojen D) Progesteron E) Testosteron
11. • T lenfositlerinin gelimesinde ve korunma- snda etkili olan hormonu üretir.
• Yeni doan bebeklerde büyükken, ya iler- ledikçe küçülür.
• Çocukluk döneminde maksimum aktivite ile çalr.
Baz özellikleri verildii gibi olan endokrin bez aadakilerden hangisidir?
A) Epifiz B) Timüs C) Hipofiz D) Tiroit E) Paratiroit
12. Aada verilen hormon çiftlerinden han- gisinin hedef organ tüm vücuttur?
A) Vazopressin - Oksitosin B) Prolaktin - Kalsitonin C) Tiroksin - Somatotropin D) Parathormon - nsülin E) Östrojen - Glukagon
Zaman
• Hormonlarn üretildikleri vücut bölümleri ile etkili ol- duklar vücut bölümleri ge- nellikle birbirinden farkldr.
Ama, – midenin çalmasn düzenle-
ren eey hormonlar üretildikleri vücut bölümle-
rinde etki göstermektedir.
rc yönde etki gösterir.
• –Stimülan hormon = uyarc hormon
–Tropin (tropik) hormon hedef bezi hormon üretimi için uyaran hormon
• Somatotropin hormon; – Çocukluk döneminde az sal-
glanrsa; cücelik – Çocukluk döneminde fazla
salglanrsa; devlik – Yetikinlik dönemde fazla
salglanrsa; akromegali hastalklar oluur.
TEST • 8
1. Aada verilen hormonlardan hangisinin hem üretildii organ hem de hedef orga- n ayndr?
A) FSH B) Prolaktin C) LH D) Gastrin E) Tiroksin
2. Aada verilen hormonlardan biri kan- daki glikoz seviyesi üzerine dierlerinden farkl yönde etki gösterdiine göre bu hor- mon hangisi olabilir?
A) Adrenalin B) Kortizol C) Tiroksin D) Glukagon E) nsülin
3. Aadakilerden hangisi hipofiz bezi tara- fndan üretilen ve yine ayn yap tarafndan salgs yaplan hormonlara örnek gösteril- mez?
A) Folikül uyarc hormon B) Lüteinletirici hormon C) Lüteotropik hormon D) Antidiüretik hormon E) Adrenokortikotropik hormon
4. Bir insanda vücut scaklnn dümesi du- rumunda,
I. tiroksin II. adrenalin III. vazopressin hormonlarndan hangilerinin kandaki mik- tar yükseltilerek vücut scaklnn yeni- den normal seviyeye getirilmesi salanr?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
5. Hipofiz bezinden üreme sisteminin kontrol edilmesine yönelik salglanan hormonlar aa- daki emada harflerle ifade edilmitir.
Hipofiz
• N hormonu• K hormonu • L hormonu • M hormonu
ema incelendiinde seçeneklerde veri- len açklamalardan hangisinin yanl oldu- u kesindir?
A) K, dii ve erkek bireyler tarafndan üretilir. B) L, erkeklerde ikincil eeysel özelliklerin or-
taya çkmasna katk salar. C) M, diilerdeki menstrüal döngü srasnda
ovulasyonu gerçekletirir. D) N, diilerde üretilip doum sancsnn olu-
masna neden olur. E) X yapsndan diilerde 5, Y yapsndan er-
keklerde 2 çeit hormon salglanr.
6. Growth hormon (GH); • hücrelerde protein sentezinin hzlanmasn-
dan, • hücrelerde, enerji ihtiyacnn karbonhidrat-
lar yerine yalardan karlanmasndan sorumlu olan ve tüm vücut hücrelerine etki edebilen bir hormondur. Buna göre, kandaki GH miktarnn uzunca süre yüksek olduu bir çocuk için,
I. hücre bölünme hz yatalarna oranla fazladr.
II. görünümü akranlarna oranla zayf ve uzun boyludur.
III. zeka geliimi dier çocuklara oranla zayf olup, ciddi alglama güçlükleri yaar.
yorumlarndan hangileri yaplabilir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve II E) I, II ve III
ÖRNEKTR
22
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
• Tip I diyabet; baklk sis- temi elemanlarnn pankrea- sn insülin üreten hücrelerini (β) yok etmesi sonucu olu- ur.
• Tip II diyabet; düzensiz bes- lenme ile kanda sürekli yük- sek olan glikoz, hücrelerin insülin hormonuna duyar- szlamasna neden olur.
• Tip I diyabette; insülin üreti- mi yok,
Tip II diyabette; insülin üreti- mi var ama hücreler insüline duyarszdr.
• Kalsitonin, kemikte kalsiyum birikmesine,
Parathormon, kanda kalsi- yum birikmesine neden olur.
• Parathormon, – böbrekten – barsaktan – kemikten – kalsiyum emilimini artrr.
7. I. Miksodema II. Ekzoftalmik guatr III. Kemik erimesi IV. Ar kemik sertlemesi (cam kemik has-
tal) Verilen hastalklardan hangilerinin oluu- munda tirokalsitonin hormonunun etkisi yoktur?
A) I ve II B) III ve IV C) I, II ve III D) I, III ve IV E) II, III ve IV
8. eker hastalna yakalanm bir bireyin id- rar ve kan analiz sonuçlar salkl bir insan ile karlatrldnda aadaki tablo olutu- rulmutur.
eker hastas
Salkl
drar Kan drar Kan pH 7,0 7,4 Glikoz + 250 gram/mm3 – 95 gram/mm3
Na %5 %1 Kan Hücresi
– –
Verilen tablo incelendiinde,
I. eker hastalarnda kan pH deerinin dü- ük olmasnda yalarn hücresel solunu- mu etkili olmutur.
II. salkl insanlarda kan glikoz deeri nor- mal aralklarda olduundan böbreklerden glikozun geri emilimi tam olur.
III. eker hastalarnda vücudun tuz kayb, normal bireylere göre fazladr.
IV. eker hastalarnda kandaki çözünmü madde orannn yüksek olmas, tansiyo- nun yüksek olmasna neden olur.
yorumlarndan hangileri yaplabilir?
A) I ve II B) III ve IV C) I, II ve III D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV
9. Kandaki epinefrin miktarnn fazla olmas durumunda,
I. yüzeysel organlara giden kan miktar aza- lr, ten rengi sararr.
II. tükürük salgs azalr, az kurur. III. iskelet sistemine giden kan miktar artar,
kas gücü artar. verilenlerden hangileri gerçekleir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
10. Genellikle genç yalarda ortaya çkan bu has- talkta immün sistemin baz elemanlar pank- reasn langerhans adacklarn etkileyerek β hücrelerini tahrip eder. Bunun sonucunda kanda fazla miktarda bulunan glikoz, ilgili re- septörlerin hormon yetersizliine bal uyar- lamamasndan dolay hücrelere geçemez ve hücre - doku - organ yaplarnda eker yeter- sizliine bal anormallikler görülür. Verilen hastalk ve etkileri incelendiinde,
I. eker yetersizlii yaayan hücrelerin enerji verici olarak ya türevlerini kullanmas ve bunun sonucunda bireyin kilo kayb yaa- mas beklenir.
II. homeostazinin korunmasna yönelik böb- rek nefronlarndan glikoz emilimi azalr ve idrar bileeninde glikoza rastlanr.
III. glikoz yetersizliine bal hücrelerdeki oksijenli solunumun azalmas ve bununla birlikte yeterli enerji üretemeyen hücrele- rin ölümü gerçekleir.
ifadelerinden hangileri doru olur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve II E) I, II ve IIIÖRNEKTR
23
ÖRENYORUZ-UYGULUYORUZ
Endokrin sistemde mesaj ile- timi sadece kimyasal yollarla olur.
• Endokrin sistemin vücuttaki etkisi uzun süreli,
Sinir sisteminin vücuttaki et- kisi ksa sürelidir.
• Endokrin sistemde mesaj ile- timi yava,
Sinir sisteminde mesaj ileti- mi hzldr.
SNR - ENDOKRN ETKLEM
1. Endokrin ve sinir sistemlerinin düzenleyici et- kilerine yönelik aadaki tablo verilmitir.
Endokrin sistem
Sinir sistemi
I. Etki hz Yava Hzl II. Etki süresi Uzun Ksa III. Etki ekli Kimyasal Elektro kimyasal IV. Etkiledii
hücre tipi Tüm vücut hücreleri
Kas ve salg bezi hücreleri
Tablo incelendiinde numaral özellikler- den hangilerinin doru olduu gözlenir?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I, III ve IV D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV
2. nsanda üç farkl düzenleme mekanizmas aada verildii gibidir.
K
L
M
Buna göre, K, L, M yollarnn, hedef hüc- releri etkileme süreleri karlatrldnda aadakilerden hangisi doru olur?
A) tK < tL < tM B) tK < tM < tL C) tL < tK < tM D) tM < tK < tL E) tM < tL < tK
3. Böbrek üstü bezinin öz bölgesi sinir hücrele- rinden olumu bir yumak görüntüsünde olup bu yap endokrin sistemden çok sinir sistemi- nin bir parças gibidir. Bu durum;
I. tehlike annda daha hzl tepki verilmesine II. kan basncnn birden yükselmesine bal
doku hücrelerine daha ksa sürede besin ve oksijenin ulamasnda
III. istenilen tepkinin oldukça uzun süreli ol- masna
verilenlerden hangilerine neden olur?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) I ve II D) I ve III E) II ve III
4. I. Alzheimer II. Epilepsi III. Akromegali IV. Tip II Diyabet V. Guatr
Verilen hastalklar,
a) Sinir sistemine bal b) Endokrin sisteme bal c) Sinir ve endokrin sisteme bal eklinde gruplandrlrsa aadakilerden hangisi doru olur?
a b c A) I ve II III ve IV V B) I ve III II ve IV V C) II ve V I ve III IV D) I, II ve III IV V E) II, IV ve V I III
ÖRNEKTR
24
– mideden salglanan; gastrin – incebarsaktan salglanan; enterogastrin sekretin kolesistokinin'dir.
• Kann ozmotik basnc artt- nda,
– Hipotalamus hipofizi uyarr. – ADH (vazopressin) salgs
artar. – Böbreklerden emilen su mik-
tar artar.
5. nsanda vücut scaklnn düzenlenmesi sra- sndaki baz olaylar u ekildedir:
I. Tehlikeli bir köpek türünün havlayarak üze- rinize doru kotuunu görürsünüz.
II. Fazla miktarda s üretimine bal vücut s- cakl artar.
III. Deri üzerinden ter boaltmyla vücut s- cakl normale döner.
IV. Adrenalin salgsyla kan basnc ve kas gücü artar.
V. Sinir sistemi etkisiyle ter bezleri aktifleir. Buna göre, numaral olaylarn gerçekle- me sras aadakilerden hangisinde ve- rildii gibidir?
A) I - II - IV - V - III B) I - III - V - II - IV C) I - IV - II - V - III D) II - I - IV - III - V E) III - II - V - I - IV
6. Bir insanda homeostazik denge için,
I. vücut svlarnn su ve elektrolit dengesini korumaya yöneliktir.
II. kan plazmasndaki organik madde mik- tarnn deimez aralklarda tutulmasna yöneliktir.
III. vücut ssnn çevresel etmenlere bal ol- madan sabit bir deerde tutulmasna yö- neliktir.
verilenlerden hangileri dorudur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) Yalnz III D) I ve II E) I, II ve III
7. Bir insanda sinir ve endokrin sistemi olu- turan hücreler incelendiinde,
I. farkllama oranlar II. yenilenebilme kapasiteleri III. çekirdek DNA’larndaki gen çeitleri IV. organel miktar ve çeitleri verilenlerden hangilerinin farkllk göster- mesi beklenmez?
A) Yalnz I B) Yalnz III C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV
8. Bir insanda denetleyici-düzenleyici sis- temlerin salkl çalmasnda,
I. dolam II. solunum III. sindirim sistemlerinde hangilerinin etkisi söz ko- nusudur?
A) Yalnz I B) Yalnz II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
9. Aadakilerden hangisi sindirim sistemi- nin çalmasn düzenleyen hormonlardan biri deildir?
A) Gastrin B) Enterogastrin C) Sekretin D) Prolaktin E) Kolesistokinin
10. Böbreklerden birim zamanda emilen su miktarnn ayarlanmasnda,
I. ön beyine ait ara beyin yaps II. beyin tarafndan üretilen hormon III. hipofiz bezi tarafndan salglanan hormon verilenlerden hangileri etkili olmutur?
A) Yalnz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
ÖRNEKTR
25
1. Hormonlar düzenleyici etkilerini yava ve uzun süreli gös- terir.
D Y
2. Hormon üreten bezlere endokrin bezler denilip, salglarn hedef organlara kan yoluyla iletirler.
D Y
– üretildikleri organ ile hedef organlar birbirinden fark- ldr.
D Y
............................................................................................
4. Hipofiz bezi hipotalamusun altnda bulunup ksa bir sapla bu yapya balanmtr.
D Y
.............................................................................................
5. Hipofizin ön lobundan salglanan FSH ve LH, hem erkek hem de diilerde üreme organlarnn çalmasn düzen- leyen hormon grubundan olup gonadotropin olarak de- erlendirilirler.
D Y
.............................................................................................
6. nsan vucudunda su dengesinin düzenlemesinden so- rumlu olan vazopressin hormonu hipofizin arka lobun- dan üretilerek yine ayn bölümden kan dolamna katlr.
D Y
7. Tiroksin hormonunun yetikin dönemde az salglanma- s zihinsel faaliyette gerileme eklinde beliren kretenizm hastalna neden olur.
D Y
.............................................................................................
8. Basit (d) guatr hastal iyot yetersizliine bal, tirok- sin hormonunun yetersiz olmas durumunda ortaya çkar.
D Y
gibi yaplardan Ca2+ mineralinin kana geçiinden sorumludur.
D Y
.............................................................................................
10. nsan vucudundaki tüm hormonlar bir iç salg bezi tara- fndan üretilir.
D Y
.............................................................................................
A. Aada belirtilen ifadeler; DORU ise D YANLI ise Y eklinde iaretleyiniz ve yanl ise boluklara neden yanl olduunu belirtiniz.
ETKNLK
ÖRNEKTR
26
ETKNLK
11. Bir insann baklk sistemi tarafndan pankreasn beta hücrelerinin düman olarak alglanmasna bal insülin yetersizlii Tip II diyabet olarak adlandrlr.
D Y
.............................................................................................
12. ACTH böbrek üstü bezinin kabuk ksmn uyararak bu bö- lümden kortizol hormonunun salglanmasna neden olur.
D Y
D Y
.............................................................................................
14. Hipofizin arka lobundan kana salglanan tüm hormonlar kadn ve erkeklerde ortaktr.
D Y
15. Kandaki tiroksin miktarnn fazla olmas durumunda hipo- fiz bezinden salglanan TSH miktarnn azalmas negatif geri bildirime örnektir.
D Y
16. Baz hormonlar inorganik yapda olup üretimleri dorudan çevresel koullara baldr.
D Y
17. Protein yapda olan hormonlarn reseptörleri hücre zar üzerinde bulunurken, steroit yapdaki hormon reseptörle- ri sitoplazmada yer alr.
D Y
18. Aldosteron yetersizliinde kandaki tuz miktarnn artma- sna bal kan basncnn yükselmesi gözlenir.
D Y
D Y
20. Hamileliin ilk aylarnda kandaki progesteron miktar dü- ük olursa düükler meydana gelir.
D Y