1 katern – de nederlandse economieeconog.nl/gemeenschappelijk/antwoorden vwo 1 de...

of 42 /42
Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden Index, economie voor de tweede fase © ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 1 1 Katern – De Nederlandse economie Antwoorden hoofdstuk 1 – Produceren en inkomen in Nederland Opdracht 1 a De eerste kolom geeft het totale nationale inkomen van een land weer en houdt dus geen rekening met het aantal inwoners in een land. Natuurlijk heeft de V.S. een hoger nationaal inkomen dan Nederland, er wonen ongeveer 16 × zoveel mensen. b In de tweede kolom staat het absolute gemiddelde inkomen per persoon. Dit bedrag zegt echter nog niets over de koopkracht; de hoeveelheid goederen en diensten die je voor dit inkomen kunt krijgen. Wanneer de prijzen in Nederland hoger zijn dan in de V.S., kun je met hetzelfde inkomen in Nederland minder kopen dan in de VS. c In zowel kolom twee als drie staan gemiddelde bedragen. Misschien zijn er wel heel veel arme inwoners en slechts een paar hele rijken, die het gemiddelde omhoog halen. d Er zijn blijkbaar landen die hoger staan maar in dit overzicht zijn weggelaten, omdat het niet zo interessant is om ze in deze vergelijking op te nemen. Kleine oliestaatjes hebben bijvoorbeeld een heel hoog inkomen per hoofd van de bevolking vanwege de enorme olie-inkomsten. e In de eerste kolom staat het totale nationale inkomen. Nederland is een relatief klein land met relatief weinig inwoners. Dan is het opmerkelijk dat ons land zo’n hoge positie heeft temidden van veel grotere landen. Australië, direct onder Nederland, heeft overigens wel een veel grotere oppervlakte maar amper meer inwoners dan ons land. f China en India zijn zeer grote landen met heel veel inwoners. Totaal gezien verdienen ze wel veel, maar per inwoner behoren ze tot de (zeer) arme landen. g De verschillen tussen de rijke en de arme landen zijn in de derde kolom kleiner dan in de tweede kolom, omdat het prijspeil in arme (ontwikkelings)landen doorgaands lager ligt dan in rijke landen. Dat betekent dat de verschillen in koopkracht kleiner zijn dan de verschillen tussen de absolute inkomens. Opdracht 2 a Lopende prijzen wil zeggen: geen rekening houdend met de prijsstijgingen. b De doorgetrokken houdt geen rekening met prijsstijgingen. Dat doet de onderbroken lijn wel. Blijkbaar zijn de prijzen dus gestegen. c De onderbroken lijn geeft de koopkracht van een bepaald totaal inkomen weer en geeft daarom een realistischer beeld dan de doorgetrokken lijn. Want een inkomensverhoging is minder waard als tegelijkertijd de prijzen stijgen. Opdracht 3 a Wanneer de belastingen stijgen wordt het aantrekkelijker om die te ontduiken door middel van zwart werk. Doordat het aantal uitkeringsgerechtigden stijgt, groeit het informele circuit eveneens. Ook al hebben die mensen een uitkering, ze doen natuurlijk iets met hun tijd (dat staat namelijk in de tekst voor de opgave). b 401 mld = 90%. 100% = 401 × 90 100 = 455,56 mld. c In 1997 groeit de productie (BBP) met 315 315 333 - × 100% = + 5,71%. Een zelfde soort berekening × - % 100 oud oud nieuw voor de jaren 1998, 1999 en 2000 laat zien, dat de productie en dus de economie in de tweede helft van de jaren 90 meer groeit dan 2% per jaar.d Er wordt voor totaal € 401 mld. Geproduceerd door 8.122.000 werkenden. Eén werknemer produceert gemiddeld dus 8.122.000 0.000,- 401.000.00 = € 49.372,-.

Author: lamkien

Post on 26-Feb-2019

213 views

Category:

Documents


0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 1

1 Katern De Nederlandse economie Antwoorden hoofdstuk 1 Produceren en inkomen in Nederland Opdracht 1 a De eerste kolom geeft het totale nationale inkomen van een land weer en houdt dus geen rekening

met het aantal inwoners in een land. Natuurlijk heeft de V.S. een hoger nationaal inkomen dan Nederland, er wonen ongeveer 16 zoveel mensen.

b In de tweede kolom staat het absolute gemiddelde inkomen per persoon. Dit bedrag zegt echter nog niets over de koopkracht; de hoeveelheid goederen en diensten die je voor dit inkomen kunt krijgen. Wanneer de prijzen in Nederland hoger zijn dan in de V.S., kun je met hetzelfde inkomen in Nederland minder kopen dan in de VS.

c In zowel kolom twee als drie staan gemiddelde bedragen. Misschien zijn er wel heel veel arme inwoners en slechts een paar hele rijken, die het gemiddelde omhoog halen.

d Er zijn blijkbaar landen die hoger staan maar in dit overzicht zijn weggelaten, omdat het niet zo interessant is om ze in deze vergelijking op te nemen. Kleine oliestaatjes hebben bijvoorbeeld een heel hoog inkomen per hoofd van de bevolking vanwege de enorme olie-inkomsten.

e In de eerste kolom staat het totale nationale inkomen. Nederland is een relatief klein land met relatief weinig inwoners. Dan is het opmerkelijk dat ons land zon hoge positie heeft temidden van veel grotere landen. Australi, direct onder Nederland, heeft overigens wel een veel grotere oppervlakte maar amper meer inwoners dan ons land.

f China en India zijn zeer grote landen met heel veel inwoners. Totaal gezien verdienen ze wel veel, maar per inwoner behoren ze tot de (zeer) arme landen.

g De verschillen tussen de rijke en de arme landen zijn in de derde kolom kleiner dan in de tweede kolom, omdat het prijspeil in arme (ontwikkelings)landen doorgaands lager ligt dan in rijke landen. Dat betekent dat de verschillen in koopkracht kleiner zijn dan de verschillen tussen de absolute inkomens.

Opdracht 2 a Lopende prijzen wil zeggen: geen rekening houdend met de prijsstijgingen. b De doorgetrokken houdt geen rekening met prijsstijgingen. Dat doet de onderbroken lijn wel.

Blijkbaar zijn de prijzen dus gestegen. c De onderbroken lijn geeft de koopkracht van een bepaald totaal inkomen weer en geeft daarom

een realistischer beeld dan de doorgetrokken lijn. Want een inkomensverhoging is minder waard als tegelijkertijd de prijzen stijgen.

Opdracht 3 a Wanneer de belastingen stijgen wordt het aantrekkelijker om die te ontduiken door middel van

zwart werk. Doordat het aantal uitkeringsgerechtigden stijgt, groeit het informele circuit eveneens. Ook al hebben die mensen een uitkering, ze doen natuurlijk iets met hun tijd (dat staat namelijk in de tekst voor de opgave).

b 401 mld = 90%. 100% = 401 90

100= 455,56 mld.

c In 1997 groeit de productie (BBP) met 315

315333 100% = + 5,71%. Een zelfde soort berekening

%100oud

oud nieuwvoor de jaren 1998, 1999 en 2000 laat zien, dat de productie en dus de

economie in de tweede helft van de jaren 90 meer groeit dan 2% per jaar. d Er wordt voor totaal 401 mld. Geproduceerd door 8.122.000 werkenden. En werknemer

produceert gemiddeld dus 8.122.000

0.000,-401.000.00 = 49.372,-.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 2

e Dezelfde soort berekening als bij d (inclusief afronding) geeft de volgende resultaten:

1996 1997 1998 1999 2000 arbeidsproductiviteit 43.103,- 44.141,- 45.719,- 47.031,- 49.372,-

f Er komen meer en betere machines, personeel is beter geschoold en de arbeid is beter verdeeld. g Het gemiddelde inkomen per burger ligt om twee redenen lager dan de gemiddelde

arbeidsproductiviteit: 1. Een belangrijk deel van de omzet die een werknemer gemiddeld opbrengt, is niet voor

hem/haarzelf, maar gaat naar het bedrijf. Dat dient er overigens van alles van te betalen, varirend van machines en grondstoffen tot belasting, zodat er uiteindelijk vaak maar een paar procenten winst over wordt gehaald.

2. De gemiddelde arbeidsproductiviteit is per werknemer uitgerekend. Bij het gemiddeld inkomen per burger worden ook de mensen zonder inkomen (kinderen, partners zonder betaald werk) meegerekend en die halen het gemiddelde fors omlaag.

Opdracht 4 a Tegenover het ter beschikking stellen van de vier productiefactoren arbeid, kapitaal, natuur en

ondernemersschap staan respectievelijk de vier soorten inkomens loon, rente, huur (pacht) en winst.

b Kapitaalgoederen zijn goederen die geproduceerd zijn en gebruikt worden om andere goederen of diensten te produceren. Er gaat geld, ofwel kapitaal inzitten. Als het goed is leveren ze ook geld kapitaal op.

c De verhouding tussen de hoeveelheid kapitaalgoederen en de hoeveelheid arbeid in het bedrijf verandert dan in het voordeel van de kapitaalgoederen. Let op: dit zegt niets over het absolute aantal werknemers of kapitaalgoederen in het bedrijf.

Opdracht 5 Erratum: in het tweede hokje staat vervoer 4 euro, dit moet zijn 14 euro. a/b Vraag b:

Waardetoevoeging Vraag a:

Verkoopwaarde katoen 10 euro 10 vervoer 4 euro 14 fabriek 10 euro 24 vervoer 5 euro 29 atelier 21 euro 50 vervoer 7 euro 57 winkel 13 euro 70 c De productie is hetzelfde als de waardetoevoeging; dus b en c zijn hetzelfde. d De productie van de winkelier is de toegevoegde waarde van de winkelier en bedraagt 70,- 57,- = 13,-. e Hij heeft niet alles zelf geproduceerd. Een groot deel hebben andere bedrijven voor hem in de

bedrijfskolom gedaan. De winkelier koopt de blouse in voor 57,- en verkoopt haar voor 70,-. Het verschil is de waarde die hij toevoegt.

f De optelsom van alle toegevoegde waarden bedraagt 10 + 4 + 10 + 5 + 21 + 7 + 13 = 70,-.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 3

g Wanneer je geen rekening houdt met de inkoopwaarden en alle verkoopwaarden simpelweg optelt, dan ga je bedragen dubbel tellen.

Opdracht 6 a Nico produceert een dienst. Hij vervoert kleding van a naar b. b De totale winst = de totale opbrengsten (omzet) de totale kosten. Dus 400.000,- 30.000,-

50.000,- 20.000,- 120.000,- 80.000,- = 100.000,- (TW = 400.000,- 300.000,- = 100.000,-).

c Totale winst = 100.000,- 2 300.000,- = 500.000,-. Hij maakt dus verlies. d De vrachtwagens gaan langer mee. Er kan de volgende perioden ook nog mee geproduceerd

worden, terwijl er dan geen kosten voor staan. Die worden nu in n jaar in n keer opgevoerd.

e De vrachtwagens kosten per jaar 10

600.000,- = 60.000,-. Je betaalt dus n keer 600.000,-

maar op de winst- en verliesrekening (resultatenrekening) boek je geen 600.000,- kosten, maar elk jaar 60.000,- en dat tien jaar lang. Dus winst wordt dan dus

400.000,- 300.000,- 60.000,- = 40.000,-. f Waarschijnlijk zal een prijsverhoging leiden tot veel minder vraag naar zijn diensten, waardoor de

opbrengsten (omzet) en dus de winst (want de kosten blijven gelijk) wel eens af kan nemen. Opdracht 7 a De sectoren transport en handel/horeca (energie) behoren tot de tertiaire sector, ofwel de

commercile dienstverlening. b De primaire en secundaire sectoren groeien in de tabel fors (landbouw & industrie en

bouwnijverheid). Dit zouden de sectoren zijn waarvan veel productie naar het buitenland gaat, waar de (loon)kosten lager zijn (zie pagina 9).

c Netto toegevoegde waarde industrie wordt 90,3 1,03 = 93,009 mld. Netto toegevoegde waarde transport wordt 38,3 1,05 = 40,215 mld. Samen dus 93,009 + 40,215 = 133,224 mld. in jaar 2. In jaar 1 was de gezamenlijke netto toegevoegde waarde 90,3 + 38,3 = 128,6 mld. De procentuele

groei is dus6,128

6,128224,133 100 = 3,6%.

d enheid werkgelegrindexcijfe

productie rIndexcijfe 100 = indexcijfer arbeidsproductiviteit. Dus

99105 100 = 106,1. De

arbeidsproductiviteit is met 6,1% gestegen in de landbouw. e Kapitaalintensiever wil zeggen dat er relatief meer kapitaalgoederen bij de productie worden

gebruikt. De verhouding tussen arbeid en kapitaal verandert dus in het voordeel van kapitaal. f De arbeidsproductiviteit kan ook stijgen door arbeidsverdeling, specialisatie, betere scholing en/of

prestatiebeloning, waardoor mensen efficinter en/of harder gaan werken. g Loon en productie (netto toegevoegde waarde, zie bron) stijgen iedere met 5%, daardoor blijft de

arbeidsinkomensquote gelijk. De huur en rente blijven hetzelfde bedrag, maar de productie stijgt, dat betekent dat huur en rente als percentage van de productie dalen. Conclusie: de arbeidsinkomensquote blijft gelijk, huur en rentequote dalen en dus stijgt de winstquote.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 4

Opdracht 8 Erratum: In de eerste druk, de eerste oplage van dit katern moet in bron 16 in de derde kolom bij 1996 een streepje i.p.v. een stippellijntje staan. a/b Jaar BBP Index 1996 = 100 Procentueel verschil

t.o.v. voorgaande jaar Index 1999 = 100

1996 315 100 84,5 1997 333 105,7 + 5,7% 89,3 1998 354 112,4 + 6,3% 94,9 1999 373 118,4 + 5,3% 100 2000 401 127,3 + 7,5% 107,5 2001 133,67 + 5% 122,9 Opdracht 9

a BBP = nationaal inkomen. In het basisjaar is het inkomen per hoofd dusmln 8

euro mld 200= 25.000,-.

In jaar 5 is het totale inkomen dus 200 1,50 = 300 mld. en de bevolking 8 1,25 = 10 mln. Het

inkomen per hoofd van de bevolking is in jaar 5 dan mln 10

euro mld 300= 30.000,-.

b

25.000,

25.000, 30.000, 100 = 20%.

c Bij welvaart in enge zin kijk je alleen naar het rele inkomen per hoofd van de bevolking. Het nominale inkomen per hoofd van de bevolking is met 20% gestegen. De prijzen zijn echter relatief meer gestegen, namelijk met 25%. Het rele inkomen per hoofd is dus gedaald en daarmee ook de welvaart in enge zin.

d 130143 100 = 110. Het nominale inkomen per hoofd is dus in jaar 4 met 10% gestegen ten opzichte

van basisjaar. Dus 25.000 1,1 = 27.500,-.

e Manier 1: 130143 100 = 110.

125110 100 = 88. Het rele inkomen per hoofd van de bevolking is met

12% gedaald in jaar 4.

Manier 2: 125

27.500 100 = 22.000 (inkomen per persoon gecorrigeerd voor de prijsstijging(, de

procentuele verandering is dan25.000

25.000 22.000 100 =12%.

f Het rele inkomen per hoofd in jaar 5 ten opzichte van basisjaar:

125150 100 = 120 en vervolgens

125120 100 = 96.

Het rele inkomen per hoofd in jaar 4 ten opzichte van het basisjaar = 88 (zie e)

De rele verandering van het inkomen van jaar 4 naar 5 is dan: 88

88 96 100 = 9,1%.

Opdracht 10 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat een fout bij opdracht 10. Er wordt twee keer naar bron 21 verwezen; de tweede keer moet dit echter bron 22 zijn. a In beide landen steeg het nominaal inkomen. In de grafiek staan procentuele veranderingen ten

opzichte van het vorige jaar. b In de VS stijgen de nominale lonen in elk jaar meer dan de prijzen. In Nederland stijgen de prijzen

elk jaar meer dan de nominale lonen. De koopkracht van het inkomen is dus in de VS toegenomen en in Nederland afgenomen.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 5

c De nominale inkomensstijging is 2% en de prijsstijging 2,5%. Maak er indexcijfers van:

102,5102 100 = 99,51. Het rele inkomen is dus in 1996 ten opzichte van 1995 met 0,49% gedaald.

d Verleg het basisjaar naar 1994.

1990 1994 1995 100 110

? = 110 100102

= 112,2

100 102 (zie tabel 21) e 1990 1994 1995 1996

100 110 112,2 ? = 112,2

100102,5

= 109,5

100 102,5 (zie bron 21) Opdracht 11 a Enquteren is duur en iedereen ondervragen vrijwel onmogelijk. Wanneer er een goede

representatieve steekproef wordt gemaakt, dan geven de uitkomsten ook een goed beeld. b Wanneer de wegingsfactoren elk jaar zouden worden aangepast, dan zijn de jaarlijkse cijfers niet

meer vergelijkbaar, want steeds op een andere manier berekend. Het CPI geeft dan k de veranderingen in het koopgedrag van mensen weer. Om een duidelijk beeld van alln de inflatie te krijgen, dient de prijsstijging van eenzelfde pakket goederen en diensten elk jaar op dezelfde wijze te worden berekend.

c (20 107,5) + (22 109,8) + (25 112,3) + (28 114,5) + (5 104,9) = 11.103,6.

100

11.103,6= 111,036. Het levensonderhoud van 65-plusser is met 11,04% duurder geworden.

d 65-plussers hebben een ander bestedingspatroon dan werknemers. Voor hen komt het cpi hoger uit (medicijnen en ontspanning zitten voor een hoger percentage in cpi). Ze willen dus op grond hiervan dat hun pensioenen meer stijgen dan de lonen voor werknemers.

e Het is een gewogen gemiddelde, dat niet voor iedereen even nadelig hoeft uit te pakken. Bovendien kan het gemiddelde bestedingsgedrag van mensen inmiddels veranderd zijn.

Opdracht12 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat bij punt b ten opzichte van jaar 4. Dit moet zijn: ten opzichte van jaar 3. a (0,30 110) + (0,25 110) + (0,10 105) + (0,10 120) + (0,25 96) = 107 cpi in jaar 3. b (0,3 110) + (0,25 108) + (0,10 106) + (0,10 125) + (0,25 98) = 108,5. De procentuele

verandering is dan: 108,5 107

107 108,5 100 = +1,4%.

c Het indexcijfer van het nominale inkomen bedraagt 106 (20.0001200 100 = + 6%). Het indexcijfer van

het rele inkomen bedraagt: 101,4106 100 = 104,5. Een stijging van 2,18%.

d Kleiner. De artikelgroep vakantie stijgt meer dan de artikelgroep diversen. Zijn persoonlijke inflatie is dus lager dan die voor een gemiddeld werknemersgezin.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 6

Opdracht 13 a Een land met een relatief laag BBP heeft meer (potentile) groeimogelijkheden dan een land dat al

een relatief hoog BBP heeft. Bovendien is een bepaalde absolute groei procentueel gezien groter, als de basis waarop de procentberekening plaats vindt relatief laag is.

Wanneer je al groot bent is het moeilijker om nog verder te groeien dan wanneer je nog klein bent. b Inkomenskloof begin 2000: 40.000,- 4.000,- = 36.000,-. Inkomenskloof eind 2000: ( 40.000,- 1.02) ( 4.000,- 1,08) = 40.800,- 4.320,- =

36.480,-.

c Inkomen ontwikkelingsland als percentage van ontwikkeld land begin 2000:40.0004.000 100 = 10%.

Inkomen ontwikkelingsland als percentage van ontwikkeld land eind 2000:40.8004.320 100 = 10,59%.

Opdracht 14 a Nominale cijfers. Nergens staan gegevens over prijzen. b Nivelleren betekent dat inkomens in verhouding dichter bij elkaar komen, denivelleren is het

tegenovergestelde. Een manier om daarachter te komen is het laagste inkomen in de kolom uit te

drukken als percentage van het hoogste inkomen. Achtereenvolgens wordt dat: 13.0008.000 100 en

63.00014.000 100. Hieruit blijkt duidelijk dat er sprake is van denivellering, in 2000 is het laagste

inkomen een beduidend lager percentage van het hoogste inkomen dan in 1980.

c Hetzelfde maar dan voor 1980 en 1990 dus 13.0008.000

en 22.00019.000

.

d Personen Inkomens

in 1980 % van totale inkomen

Inkomens in 1990

% van totale inkomen

A 10.000 25% 19.000 23,75% B 13.000 32,5% 22.000 27,5% C 9.000 22,5% 18.000 22,5% D 8.000 20% 21.000 26,25% Totale inkomen 40.000 100% 80.000 100% Opdracht 15 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat bij punt a t/m f een foute verwijzing: bron 30 moet bron 31 zijn. a t/m f Jaar: 1980

Personen % inkomen gecumuleerd D 20% 20% C 22,5% 42,5% A 25% 67,5% B 32,5% 100%

jaar: 1990

Personen % inkomen gecumuleerd A 22,5% 22,5% C 23,75% 46,25% D 26,25% 72,5% B 27,5% 100%

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 7

Jaar: 2000 Personen % inkomen gecumuleerd D 10% 10% A 15% 25% B 30% 55% C 45% 100%

g In 1990 zijn de inkomens het meest genivelleerd, omdat de Lorenzcurve daar het dichtst bij de

diagonaal ligt. Opdracht 16 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern ontbreekt de onderstaande grafiek.

0 1einkomens-

groep

2einkomens-

groep

3einkomens-

groep

4einkomens-

groep

5einkomens-

groep

10080604020

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

NederlandV.S.

% van het totaal aantal personen a Voor Nederland geldt dat de armste 20% van de bevolking 10% van het totale inkomen verdient

(zie curve). Dit is 10% van 400 mld.= 40 mld. Er zitten 20% van 16 mln. = 3,2 mln. mensen in

die groep. Hun gemiddelde inkomen bedraagt dus mln. 3,2mld. 40

= 12.500,-.

b De op n na rijkste 20% van de bevolking verdient 25% van het totale inkomen (55% 30%). 25% van 10.500 mld. = 2.625 mld. en 20% van 250 mln. = 50 mln. Hun gemiddelde inkomen

bedraagt dus mln. 50

mld. 2.625 = 52.500,-.

c De rijkste 20% van de bevolking verdient 45% van het totale inkomen. 45% van 10.500 mld. = 4.725 mld. en 20% van 250 mln. = 50 mln. Hun gemiddelde inkomen bedraagt dus

mln. 50mld. 4.725

= 94.500,-.

Dit is 52.500,-

52.500,- 94.500,- 100 = 80% meer dan het gemiddelde inkomen van mensen uit de

op n na rijkste groep in de VS.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 8

Herhaling en verdieping Samenvattingsopdracht 17 Woordweb Opdracht 18 De juiste begrippen: waarde toevoegen bedrijven en overheid welvarend productiefactoren huur categoriale inkomensverdeling rele waarde.

kapitaal

loon interest pacht

primair arbeid natuur onderne-merschap

BRUTO NATIONAAL INKOMEN

CPI Budgetonderzoek + prijspeiling

toegevoegde waarde bedrijven=

omzet- grond- en hulpstoffentoegevoegde waarde overheid

=som van alle ambtenarensalarissen

rekening houdend met verdeling = personele inkomensverdeling

rekening houdend met bevolkingsomvang = per hoofd van de bevolkingrekening houdend met prijsinflatie = stijging van het gemiddelde prijspijl

=

NETTO NATIONAAL INKOMENNETTO NATIONAAL PRODUCT

productie in vier sectoren

bedrijfstakken

productiefactoren

beloningen

winst

min de afschrijvingen

Lorenzcurve

nivellering denivellering

BRUTO NATIONAAL PRODUCT

secundair tertiar quartair

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 9

Opdracht 19 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern moet achter punt f worden toegevoegd: in de primaire sector. a Quartaire sector = niet-commercile dienstverlening. Bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen,

ambtenarendiensten etc. Tertiaire sector = commercile dienstverlening. Bijvoorbeeld kapper, taxichauffeur, bankwezen,

winkels etc. b De overheid ontslaat ambtenaren, hierdoor daalt de toegevoegde waarde van de overheid. Burgers

merken dat door teruglopen van de kwaliteit van dienstverlening. c In onder andere opdracht 7 is al eerder het verband tussen productie, arbeidsproductiviteit en

werkgelegenheid naar voren gekomen. We zien dat de productie in de secundaire sector in beide jaren harder stijgt dan de arbeidsproductiviteit, waardoor de werkgelegenheid toeneemt.

d Wanneer de arbeidsproductiviteit harder stijgt dan de productie, kan de productie toenemen, terwijl de werkgelegenheid daalt (zie opdracht 7). Een verklaring hiervoor is automatisering.

e De productie in de sector landbouw in jaar 1 is harder gedaald dan de arbeidsproductiviteit. De werkgelegenheid is dus gedaald.

f tductiviteiarbeidspro rindexcijfe

productie rIndexcijfe 100 = indexcijfer werkgelegenheid.

103,75103 100 = 99,28 de

werkgelegenheid is met 0,72% gedaald in de sector landbouw. g In jaar nul is de productie 100%, in jaar 1 komt daar 1,25%, daardoor wordt de productie 101,25%

ten opzichte van jaar nul, in jaar 2 stijgt de productie 2% ten opzichte van jaar 1, die 101,25 stijgt dus met 2% en 101,25 1,02 = 103,28.

Opdracht 20 a Bron 36 laat zien, dat de omzet in de sector vervoer, opslag en communicatie ongeveer 58.000

mln. euro bedraagt en de omzet in de financile dienstverlening ongeveer 153.000 mln. bedraagt.

Dus de omzet in de financile dienstverlening is 58.000

58.000 153.000 100 = 164% hoger (afgerond).

b Toegevoegde waarde ligt in financile dienstverlening 29.000

29.000 99.000 100 = 241% hoger dan in

sector vervoer. c Het verschil tussen de toegevoegde waarden van de twee sectoren is groter dan het verschil

tussen de omzetten. Blijkbaar wordt er in de sector financile dienstverlening relatief meer waarde toegevoegd dan in de sector vervoer, opslag en communicatie.

Opdracht 21 a Vrijwilligerswerk, vriendendiensten, huishoudelijk werk b Toegevoegde waarde van de overheid kan in principe niet goed gemeten worden, omdat er geen

directe prijs wordt gerekend. Er is dus afgesproken dat de optelsom van alle ambtenarensalarissen gelijk is aan de toegevoegde waarde van de overheidsproductie.

c Het begrip informele economie of het officieuze circuit komt op pagina 11 ter sprake. Arbeid is in Nederland relatief duur en dus is het aantrekkelijk om dit zwart te doen.

d Wanneer transacties via de bank lopen, kunnen ze worden geregistreerd. De belastingdienst kan er dan achter komen dat er werk is verricht zonder dat er belasting over is betaald.

e De overheid vindt deze goederen schadelijk voor het milieu of de volksgezondheid. Door het heffen van accijnzen worden deze goederen duurder, waarmee de overheid hoopt dat het gebruik ervan afneemt.

f 90% van alle productie wordt geregistreerd. Van deze 90% bedragen de accijnsopbrengsten bedragen 45 mld euro. Dus als 90% gelijk is aan 45 mld. euro, dan is 100% gelijk aan 50 mld. De overheid loopt dus 5 mld. euro mis.

g Bruto toegevoegde waarde = totale omzet inkoopkosten en diensten derden (zie pagina 12 en 13). Dit wordt dus: 500.000,- 100.000,- 80.000,- 60.000,- = 260.000,-.

h Netto toegevoegde waarde = bruto toegevoegde waarde afschrijvingen. Dit wordt dus: 260.000,- 100.000,- = 160.000,-.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 10

i Leerlingen moeten eerst het loon uitrekenen, dan de toename van het loon en de omzet en dan de nieuwe winst.

Het loon is 500.000 (100.000 + 80.000 + 60.000 + 100.000 + 60.000 + 50.000) = 50.000 Loon stijgt 5% dus 1,05 x 50.000 = 52.500 Omzet stijg 2% dus 1,02 x 500.000 = 510.000 Nieuwe winst = 510.000 (100.000 + 80.000 + 60.000 + 100.000 + 60.000 + 52.500) = 57.500. De oude winst was 50.000, de nieuwe is 57.500, dus zijn winst neemt toe met 15% Opdracht 22 a In het wiskundeblok rele rekenen staat nog eens uitgelegd dat je de verandering van het

nominaal inkomen moet delen door de verandering in het prijsniveau door middel van indexcijfers.

BBP is gelijk aan het totale nominale inkomen en dit groeit met 4%

100500

500 520. De prijzen

zijn met 3% gestegen dus het indexcijfer van de verandering van het rele inkomen

wordt 102104 100 = 101,96. Het rele inkomen is met 1,96% gestegen in jaar 2 ten opzichte van

jaar 1. b Het indexcijfer van het nominale inkomen gedeeld door het indexcijfer van de bevolking geeft het

indexcijfer van het inkomen (BBP) per hoofd van de bevolking; de verandering van het gemiddelde

inkomen per persoon. Dit wordt dus: 100,5104 100 = 103,48; een stijging van 3,48%.

c Andere vormen van productie in het informele of officieuze circuit zijn vrijwilligerswerk, huishoudelijk werk, vriendendiensten, doe-het-zelf werk, enzovoorts.

d De welvaart in enge zin betekent een toename van het rele inkomen per hoofd van de bevolking (zie pagina 15). Wanneer de dijken verbeterd worden, betekent dit dat er door de overheid meer geld in de economie gepompt wordt. Er wordt dan meer geproduceerd en dus verdiend. Dit geld wordt verdiend door werknemers en werkgevers; zij krijgen meer geld en dus stijgt de welvaart in enge zin (inflatie en bevolkingsgroei constant verondersteld).

e Bij welvaart in ruime zin hoort ook welvaart die niet direct in geld is uit te drukken. In dit geval kun je denken aan een toename van gevoel van veiligheid voor de bewoners in buurt van rivieren.

Opdracht 23 Zie het wiskundeblok indexcijfers en procentuele verschillen bij moeilijkheden (pagina 16). a 1998 is basisjaar. In het basisjaar is het indexcijfer altijd 100. b Het nominale loon is in 2001 ten opzichte van 1998 het basisjaar met 12,2% gestegen (112,2 100). c Let op: een indexcijfer geeft alleen een verandering ten opzichte van een basisjaar weer. In dit

geval mag je dus niet zeggen: 112,2 104,4 = 7,8%. Je zult het basisjaar moeten verplaatsen naar 1999. Je stelt dan 104,4 gelijk aan 100 en in een kruistabel vind je dan dat 112,2 gelijk wordt aan

107,5 100 104,4

112,2

Een index van 107,5 betekent een toename van 7,5%.

Je kunt overigens ook door nieuw-oud/oud 100%, (dus 4,104

4,1042,112 100%) uitrekenen dat het

met 7,5% toeneemt. d In de tweede kolom staan procentuele verschillen in het betreffende jaar. Zie ook opdracht 19 g.

Het prijsniveau stijgt tussen 2001 en 1999 met 5,9%.

1999 2000 2001 100 103,2

? = 100

102,6 103,2 = 105,9

100 102,6

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 1 De Nederlandse economie Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 11

105,9107,5 100 = 101,5. Het rele inkomen is dus met 1,5% gestegen in 2001 ten opzichte van 1999

(zie de antwoorden van c en d). Opdracht 24 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat in bron 41 niet goed vermeld welk jaar het betreft. Moet natuurlijk 1996 zijn. a Zie opdracht 11. 65-plussers hebben een ander bestedingspatroon en dus een ander inflatiecijfer

(cpi). Dit cijfer is belangrijk bij het vaststellen van verhogingen van uitkeringen om de inflatie te compenseren.

b (20 107,5) + (22 109,8) + (25 112,3) + (28 114,5) + (5 104,9) = 11.103,6. 100

11.103,6 =

111,036. Het levensonderhoud van 65-plusser is met 11,04% duurder geworden.

c 100

104,9) (19 105) (20 112,3) (15 109,8) (22 107,5) (24 ++++= 107,7. Het kan ook sneller: de

bijdrage van ontspanning aan het cpi was 0,20 114,5 = 22,9 en wordt 0,20 105 = 21 een verschil van 1,9%-punt lager (dan 109,6; zie pagina 21).

d Minder. Ontspanning telt voor 65-plussers meer mee in het cpi. Juist deze categorie bestedingen stijgt minder in prijs dan voorheen in de tabel dus het cpi stijgt voor hen minder dan dat het voor werknemers stijgt.

Opdracht 25 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat in vermeld OPDRACHT 25 vwo 1996 II dit moet zijn vwo 1986 II. Zie opdracht 14 en 15. a Nivellerend wil zeggen dat de relatieve verschillen tussen arm en rijk kleiner worden. In bron 42

staan gegevens over de verdeling van het gemiddelde bruto en netto inkomen. Het verschil in verdeling komt dus door de belasting- en premieheffingen.

Wanneer we naar het gemiddelde bruto inkomen kijken dan zien we dat de rijkste groep 6,56 keer

zoveel verdient als de armste groep 11,575,4

. Na belasting- en premieheffingen is dit verschil kleiner

geworden 9,344,0

= 4,73). Dit is nivellerend.

b De armste 49% van de totale bevolking verdient samen 40% van het totale netto inkomen. Let op: het gaat om cumulatieven.

c De armste 49% van de totale bevolking wordt gevormd door de eerste twee groepen (minder dan 20 en 20-40; 1,4% + 47,6%; zie eerste twee kolommen).

Deze twee groepen moeten dus samen 40% van het totale netto inkomen verdienen. De groep minder dan 20.000 verdient totaal 9.300 9.300,- = 86.490.000,-. De groep 20.000-40.000 verdient totaal 314.500 24.000,- = 7.548.000.000,-. Totaal eerste twee groepen 7.634.490.000,-. Het totale netto inkomen van de hele bevolking bedraagt 660.300 28.827,64 =

19.935.000.000,- (zie gegevens onder bron 42).

De armste twee groepen verdienen dus netto .00019.935.0000007.634.490. 100 = 40% van het totale netto

inkomen. d De verdeling van de bruto inkomens in ongelijkmatiger. De belasting- en premieheffing werkt

immers nivellerend. De Lorenzcurve zal dus verder dan de diagonaal komen te ligger (buikiger, schever); dus onder de 40%.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 12

Antwoorden hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Opdracht 1 a Uit dienstverlening: de detailhandel stelt een assortiment samen, transporteert en loopt risico,

namelijk het risico dat een deel van het assortiment niet wordt verkocht. b Nee, de toegevoegde waarde is niet te berekenen omdat het bedrag aan inkoop onbekend is. c Omzet bedraagt 2 miljard euro en de winst 64 miljoen euro. d Eigen mening. Een jaarverslag (of jaarrekening) geeft informatie over de financile resultaten van

een bedrijf en een overzicht van bezittingen en schulden. e De presentatie van de jaarcijfers van grote bedrijven krijgt vaak nogal wat publieke aandacht. Jaap

Blokker ziet zo misschien een mogelijkheid om het politieke beleid te benvloeden. f In mei 2002 werd de politicus Pim Fortuyn vermoord, oprichter van de LPF. En van zijn centrale

politieke themas was de criminaliteit in samenhang met de minderhedenproblematiek. Net als Pim Fortuyn had Jaap Blokker daarover een uitgesproken mening, die hij getuige dit jaarverslag niet onder stoelen en banken stak. Zowel Blokker als Fortuyn deden ferme uitspraken over minderheden, die niet door iedereen als politiek correct werden beschouwd.

Opdracht 2 Argumenten zijn in de discussie van belang. Aangezien internationale ontwikkelingen alleen nog in de basisvorming aan de orde zijn geweest, zal vooral de eerste stelling moeilijk zijn. Mogelijke argumenten bij deze eerste stelling: Grote landen in problemen kunnen bijvoorbeeld zulke begrotingstekorten veroorzaken dat

daardoor de rente stijgt. De koers van de euro kan daardoor stijgen met als gevolg dat de export naar niet-eurolanden kan dalen.

Als meerdere lidstaten tekorten hebben, kan dat via renteverhogingen tot kosteninflatie leiden, of, als de belastingen worden verhoogd, via hogere loonkosten tot kosteninflatie.

Grotere landen hebben meer invloed op het rentebeleid dan kleinere landen. De andere twee stellingen spreken voor zich. Opdracht 3 a Tertiaire sector, want hij levert commercile dienstverlening. b Het leveren van diensten, namelijk dien dienst van bijles geven. c Zijn verdiensten kunnen te laag zijn of de belastingdienst weet niet van zijn verdiensten af. d De Kamer van Koophandel biedt onder meer ondersteuning aan startende ondernemers.

Bovendien ben je dan te controleren door anderen en dus geloofwaardiger. e Ja, de term eenmanszaak wil alleen zeggen dat er maar n eigenaar is. Die eigenaar kan wel

meer personeelsleden in dienst hebben. f Vermogen is de totale waarde van het eigendom. Priv-vermogen is het persoonlijk eigendom van

iemand (huis, auto, inboedel, spaargeld) en het bedrijfsvermogen is het bezit van het bedrijf (bedrijfspand, bestelauto, voorraden, saldo bankrekeningen op naam van het bedrijf).

Opdracht 4 a Het moeten meerdere personen zijn. Er is geen maximum aantal. In de praktijk gaat het vaak om

twee of drie personen. b Alles. Elke vennoot is aansprakelijk voor de hele schuld. c Uit financile overwegingen (belegging/investering) of om familieleden of vrienden te helpen een

zaak te starten. d Ja, hij of zij brengt ook kapitaal in en loopt daarmee risico. e Nee, hij of zij loopt geen risico, maar is werknemer in dienst van de eigenaars.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 13

Opdracht 5 a Hij levert arbeid voor het loon en kapitaal voor de winst. b Niet elke aandeelhouder hoeft te werken in het bedrijf waarvan hij aandelen heeft. c Voor het bedrag van hun aandeel. Hun priv-vermogen hoort niet tot het vermogen van de BV en

hoeft dus niet gebruikt te worden om eventuele schuldeisers te betalen. d De bepaling is vooral bedoeld om misbruik van de wet te voorkomen. Zo wordt het moeilijker om

een BV op te richten met jezelf als enige werknemer met als enig doel het profiteren van een lager belastingtarief (de vennootschapsbelasting in plaats van de hogere schijven van de inkomstenbelasting). Bovendien is er dan een bepaald garantievermogen dat kan dienen om in geval van problemen de schuldeisers te betalen.

e Zo is de gang van zaken te controleren door aandeelhouders en andere belanghebbenden (zoals schuldeisers).

Opdracht 6 a BVs zijn vaak familiebedrijven. De aandeelhouders van een BV kennen elkaar en het bedrijf vaak

goed, hun aandelen staan op naam en zijn niet via de beurs verhandelbaar. Een aandeelhouder van een NV is vaak een kleine, naamloze belegger te midden van duizenden andere kleine beleggers.

b Beiden. c Als belegger heb je recht op een deel van de uitgekeerde winst, dit heet dividend. Bovendien kan

een aandeel door koersstijging meer waard worden op de beurs. d Aandelen kunnen minder waard worden en als een NV geen winst maakt, is er ook geen sprake

van dividend. Bij sparen loop je die risicos niet. Daartegenover staat, dat je op de korte termijn ook (veel) koerswinst kan maken en dat beleggen in aandelen op lange termijn (vele jaren) meer blijkt op te leveren dan sparen.

Opdracht 7 a Beleggers zijn aanbieders (van geld) op de vermogensmarkt. Het gaat beleggers erom dividend,

koerswinst, rente- of huurinkomsten te verkrijgen met hun vermogen. De term investeren heeft meerdere betekenissen. Het kan gaan om het aanschaffen van kapitaalgoederen door bedrijven (met geleend geld). Dan is er sprake van vragers op de vermogensmarkt. Het kan in dit verband het investeren in aandelen ook gaan om een bepaald soort beleggers, namelijk beleggers die niet alleen in de opbrengst van hun belegging zijn genteresseerd, maar ook in het reilen en zeilen van het bedrijf.

b Het vermogen en de aansprakelijkheid voor schulden van het bedrijf en van de eigenaren priv is bij een eenmanszaak en bij een firma niet gescheiden. De BV en de NV zijn rechtspersonen: eigenaren zijn niet met hun priv-vermogen aansprakelijk voor schulden van het bedrijf.

c Nee, het gaat puur om de rechtsvorm, niet om het aantal personeelsleden. d Nee. NVs zijn aan de beurs genoteerd. Blokker is een BV. De aandelen daarvan zijn niet op de

beurs verkrijgbaar. e Eenmanszaak: eigenaar, eigenaar, eigenaar, eigenaar met hele vermogen.

Firma: eigenaren, eigenaren, eigenaren, eigenaren met hele vermogen. BV: relatief weinig aandeelhouders, directie, relatief weinig aandeelhouders, aandeelhouders met ingebracht vermogen. NV: relatief veel aandeelhouders, directie, relatief veel aandeelhouders, aandeelhouders met ingebracht vermogen.

Opdracht 8 a Vendex-KBB en de KLM zijn NVs; Tol & zonen is een firma. b De ANWB heeft ook een Stichting voor het administratiekantoor en een BV voor commercile

activiteiten als de auto op afroep. Natuurmonumenten kent ook een BV als houdstermaatschappij voor haar commercile activiteiten.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 14

Opdracht 9 a Potentile beleggers, concurrenten, bedrijven die op zoek zijn naar andere bedrijven om over te

nemen en de overheid. b Een accountant controleert het jaarverslag. Dan hebben belanghebbenden een grotere zekerheid

dat de jaarrekening betrouwbaar is. c De winsten werden te hoog voorgesteld. Na het bekend worden van de waarheid daalden de

aandelenkoersen. Veel beleggers waren huiverig geworden. Voor ondernemers werd het zo moeilijker om nieuw kapitaal aan te trekken. Beleggers kregen met een daling van de waarde van hun vermogen te maken.

Opdracht 10 a BVs, NVs en coperaties. b Een kleine onderneming hoeft alleen maar een beperkte balans en een toelichting te deponeren.

Een middelgrote onderneming moet een balans, een winst- en verliesrekening, een eenvoudig jaarverslag en een eenvoudige accountantsverklaring deponeren. Een grote onderneming moet dat alles in uitgebreide versie ter inzage leggen.

c Deze jaarrekeningen zijn wel in te zien, maar elke keer als je het handelsregister raadpleegt moet je betalen. Je moet dan ook eerst een codenummer aanvragen. Pas daarna is het mogelijk het handelsregister zelf te raadplegen.

Opdracht 11 a Grondstoffen worden in het algemeen binnen niet al te lange tijd tot product verwerkt. Het

aanhouden van voorraden kost immers geld. b Geld uit aandelen is ingebracht in de onderneming door de eigenaars (aandeelhouders). Het geld

van een bank is geleend. c Als een groothandel goederen levert aan een winkel, zal tot het tijdstip van betalen de groothandel

op de balans van de winkel crediteur zijn en de winkel op de balans van de groothandel debiteur (schuldenaar).

d Als je rood staat, ben je debiteur. Bij je saldo staat dan de term debet afgedrukt. e Dat hoeft niet. Het vreemd vermogen kan ook toegenomen zijn. f Nee, niet altijd. Dat kan het geval zijn als de gemaakte winst wordt gereserveerd en wordt

toegevoegd aan het eigen vermogen. Het eigen vermogen kan ook stijgen, omdat er bijvoorbeeld meer aandelen worden uitgegeven.

Opdracht 12 a Bij de vaste activa. b Vlottende activa. c Debiteuren. d Vaste activa. Dat geldt voor spaartegoeden op naam van een bedrijf bij een bank. Op de balans

van de bank ligt het natuurlijk anders. e De omzet hoort niet op de balans (maar op de resultatenrekening). Het is geen momentopname

van een bezit of een schuld. Opdracht 13 a Een verlies staat rechts. Er wordt niet met negatieve getallen gewerkt op een verlies- en

winstrekening. b Nee, veel bedrijven houden wel rekening met de waardevermindering van hun kapitaalgoederen,

maar leggen daar niet werkelijk geld voor opzij. Het is soms moeilijk te overzien of, wanneer en voor welk bedrag nieuwe kapitaalgoederen zullen worden gekocht.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 15

c Een resultatenrekening geeft kosten en opbrengsten per jaar weer. Het rentebedrag geeft de jaarlijkse kosten van het lenen van geld weer. Het bedrag van de lening zelf kun je niet als resultaat van de onderneming zien. Daarom staat dat niet vermeld aan de opbrengstenkant. De aflossing wordt ook niet tot de kosten gerekend en is daarom ook niet opgenomen.

Het bedrag van de lening staat wel op de balans, bij de passiva aan de rechterkant onder vreemd vermogen.

Opdracht 14 a Omzet + inkoop diensten van derden = bruto toegevoegde waarde. Dat is hier 90.000 + 300

1.000 5.000 = 84.300. b De netto toegevoegde waarde is gelijk aan de bruto toegevoegde waarde minus de afschrijvingen.

Dat is hier 84.300 1.000 = 83.300. Opdracht 15 a De totale waarde van de activa het vreemde vermogen = 27.800 23.800 = 4.000. Dat bedrag is

het eigen vermogen. b De Rabobank heeft hen een lening van 25.000,- verstrekt (zie pagina 36). Nu is de langlopende

schuld nog 23.000,- De aflossing is dus 2.000,-. c Computers zijn al vrij snel minder waard. In het algemeen worden ze in drie jaar afgeschreven. Een

bedrag van 4.000,- zou zelfs nog reler zijn. Opdracht 16 a Natuur en ondernemerschap. Ondernemerschap betreft het lopen van risico. De beloning is winst.

Bedrijven in de quartaire sector zijn niet gericht op het maken van winst. Bovendien zijn het dienstverlenende bedrijven die eigenlijk geen ruwe grondstoffen (productiefactor natuur) gebruiken.

b Diensten zoals medische behandelingen of een aantal behandelde patinten. c In geld. Een blindedarmoperatie levert dan bijvoorbeeld minder op dan een levertransplantatie of in

aantal verleende diensten, aantal patinten, enzovoort). d Arbeidsintensief. Hoogwaardige dienstverlening, die niet of nauwelijks door machines kan worden

overgenomen. Opdracht 17 a 15 uur 7 dagen 40 weken 2 computers = 8.400 uur per jaar. b Het aantal uren was 8 6 40 2 = 3.840 uur. De bezettingsgraad is dus gelijk aan

8.4003.840 100% = 45,71%

c Nieuwe situatie: 15 7 2 = 210 uur per week. Oude situatie: 8 6 2 = 96 uur per week. Dus 210 96 = 114 uur per week extra. d De computers zijn dan alleen s nachts nog onbezet. Overdag is er voor extra werknemers geen

werkplek. e Arbeid is de variabele productiefactor en kapitaal de vaste productiefactor. Opdracht 18 a TO = 30.q (q = aantal uren) b 3.500 30,- = 105.000,- c Nee, de TO is gelijk aan de omzet. De kosten moeten hier nog vanaf. d Bij nul uur bijles is de TO gelijk aan nul. Als DavSan op volle toeren draait, kan er maximaal 8.400

uur per jaar bijles gegeven worden.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 16

e De GO is gelijk aan de q

TO. De GO wordt weergegeven door de tangens van de hoek die de TO-

lijn met de horizontale as maakt. De tangens van een hoek is gelijk aan de tegenoverliggende

rechthoekszijde gedeeld door de aanliggende rechthoekszijde. Dat is hier gelijk aan q

TO (of

simpelweg bij een bepaalde productieomvang de TO aflezen en delen door de bijbehorende q). f Omdat de prijs per lesuur niet verandert. Opdracht 19 a TCK = 10.000 b TVK = 28.q c TK = 28.q + 10.000. Invullen van q = 0, q = 5.000 en q = 7.000 levert achtereenvolgens voor de TK

op: 10.000, 150.000 en 206.000. d Q GCK GVK GTK 0 5.000 2 28 30 7.000 1,43 28 29,43 e De GCK vormen ook een onderdeel van de GTK. En omdat de TCK steeds over meer uren worden

uitgesmeerd, worden de GCK steeds lager. Dat heeft ook invloed op de GTK. De GVK zijn de kosten per uur (bijvoorbeeld personeel en energie). Die blijven voortdurend 28,-.

f GTK = q

TK. De GTK worden weergegeven door de tangens van de hoek die de TK-lijn met de

horizontale as maakt. De tangens is gelijk aan de hoogte van de TK gedeeld door de omvang van q (of bij een bepaalde productieomvang de TK aflezen en delen door de bijbehorende q).

Opdracht 20 Erratum: In de eerste oplage van de eerste druk staat bij vraag b abusievelijk 3.500 uur per week. Dit moet per jaar zijn. a De TCK moeten ook worden terugverdiend. Dat lukt niet bij een lage productieomvang. b TW = TO TK. De TO = 3.500 30,- = 105.000,- De TK = 3.500 28,- + 10.000,- =

108.000,-. Er wordt dus een verlies gemaakt van 3.000,-. De winst moet overigens uitgerekend worden bij 3.500 uur bijles per jaar.

c Voor een BEP geldt TO = TK dus hier 30.q = 28.q + 10.000. Dat levert q = 5000 op. d De maximale productiecapaciteit is 8.400 uur per jaar. De TO is dan 30 8.400 = 252.000. De TK

zijn dan 28 8.400 + 10.000 = 245.200. De winst bedraagt dan 6.800,-.

e De gemiddelde winst is gelijk aan 8.4006.800

= 0,81 per uur.

Opdracht 21 a Anders wordt de verkoopprijs hoger dan die van de concurrenten. b Waarschijnlijk zullen ze dan klanten kwijt raken aan concurrenten. c Mogelijkheden om de winstmarge te vergroten: 1 het verkleinen van de loonquote, 2 het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Het deel van de opbrengst dat opgaat aan loon,

mr prestatie per betaald loon, 3 arbeidsbesparende investeringen, waardoor de arbeidsproductiviteit omhoog kan, bijvoorbeeld

door een deel van (veel voorkomende) vragen automatisch te laten beantwoorden (FAQs in computertaal).

4 besparingen: andere kostenposten verminderen; bijvoorbeeld goedkopere internetprovider, of iets dergelijks.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 17

d Een verlaging van de loonquote betekent het uitbetalen van lagere lonen. DavSan kan dan minder goede medewerkers aantrekken.

Opdracht 22 Het mag toch als algemene bekend worden beschouwd dat verreweg de meeste bedrijven in de

eerste plaats hun eigen belang en niet het algemeen belang nastreven. Daar komen ze ook eerlijk voor uit. Het is daarom eigenaardig dat de meeste Nederlanders om die reden de (doelstellingen van) bedrijven niet vertrouwen.

Kennelijk koesteren Nederlanders nogal wat wantrouwen ten aanzien van het bedrijfsleven. Anderzijds merk je daar in de praktijk weinig van. Er zijn bijvoorbeeld geen politieke partijen die alle grote bedrijven willen laten overnemen door de staat.

Opdracht 23 a Hoofddoelstelling: maximale totale winst. Afgeleide doelstellingen: kostendekking, maximaal

marktaandeel en continuteit. b Een niet-commercieel bedrijf kan bijvoorbeeld streven naar dekking van de kosten. Niet

commercile bedrijven zoals ziekenhuizen, waterleidingbedrijven of het stadsvervoer hebben meestal geen last van concurrentie en eventuele tekorten of noodzakelijke investeringen worden betaald uit de belasting- of premie-inkomsten. Uit de publieke middelen dus.

c Het maakt dat bedrijven voortdurend op zoek zijn naar producten/diensten waar (veel) behoefte aan is vergroot het aanbod.

d Consumenten moeten soms relatief hoge prijzen betalen, zeker als de concurrentie beperkt is. Opdracht 24

a

omzet totale debedrijf het van omzet de

100% of producten verkochte aantal totaal het

bedrijf dit door producten verkochte aantal het 100%

b De concurrenten kunnen reageren en ook de prijzen verlagen. Het is nog maar de vraag wie er dan aan het langste eind trekt.

c Dat is (nog) niet gelukt. Anno 2003 zijn de aanbieders er nog steeds allemaal. De mobieltjes zijn tot het jaar 2002 tegen zeer lage prijzen verkocht en soms zelfs weggegeven. Dat had als doel zoveel mogelijk mensen tot mobiel bellen te bewegen. Dat werd echter gecompenseerd door de winsten die de aanbieders maakten op de gesprekken. In het algemeen zijn echter de gesprekstarieven voor de consumenten wel lager geworden.

Opdracht 25 a Het bedrijf verdient de variabele kosten terug plus een gedeelte van de constante kosten. Als het

bedrijf niets produceert, moeten nog wel de gehele constante kosten betaald worden. b Het verlies van het bedrijf is gelijk aan de TCK als het niet produceert. Als het bedrijf wel

produceert, is het verlies nog groter. Het verlies is dan gelijk aan de TCK + een verlies per product dat ontstaat omdat de variabele kosten per product al hoger zijn dan de opbrengst per product.

c In beide gevallen wordt verlies geleden. Opdracht 26 a Shell wil graag het hele productieproces in handen hebben. b Differentiatie. Het eindproduct wordt nu door andere bedrijven verkocht. c Integratie, Shell neemt schakel in kolom over. d Parallellisatie of branchevervaging, Shell betrekt activiteiten uit andere bedrijfskolommen bij haar

activiteiten. e Specialisatie, binnen een schakel komt er een apart bedrijf bij, dat zich richt op een specifiek

onderdeel.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 18

Opdracht 27 a Specialisatie. Avebe richt zich niet meer op zetmeelproducten voor de farmaceutische industrie. b Integratie. Het produceren van grondstoffen voor farmaceutische producten komt nu in handen van

Campina, dat deze grondstoffen ook al levert aan de farmaceutische industrie. Opdracht 28 a Bij een fusie gaat het om een samenvoeging van gelijkwaardige bedrijven. Bij een overname is dat

uiteraard niet het geval. b Bij een overname wordt het overgenomen bedrijf meestal een werkmaatschappij van het

overnemende bedrijf. Bij een deelname gaat het meestal alleen om financile inbreng door een ander bedrijf.

c Bedrijven met een kleine productie moeten hun TCK verdelen over relatief weinig producten. Dat kan de eindproducten relatief duur maken.

d Grensoverschrijdende fusies en overnames (bij banken en verzekeringsmaatschappijen bijvoorbeeld) worden daardoor makkelijker.

Opdracht 29 a Een samenleving die, na een periode van industrialisatie, nu vooral diensten produceert (en relatief

weinig industrieproducten). b Een multinational is in principe een bedrijf met vestigingen in meer landen. In het spraakgebruik

gaat het meestal om grote bedrijven met vestigingen in veel landen. c Ahold, detailhandel, tertiaire sector Abn-Amro, financile diensten, tertiaire sector Philips, consumentenelektronica, secundaire sector Akzo-Nobel, verf, medicijnen, secundaire sector Unilever, voedingsmiddelen, secundaire sector Shell, energie, secundaire sector Corus, staal, secundaire sector Opdracht 30 a Machtige bedrijven kunnen ook misbruik maken van hun machtspositie en het gebrek aan

concurrentie door het rekenen van hoge prijzen. b Veel grote bedrijven die in Nederland actief zijn, zien de Europese markt als n geheel en worden

beconcurreerd door andere multinationals op Europees niveau. Daarom is het k noodzakelijke dat de controle op Europees niveau plaats heeft.

Opdracht 31

a ING-groep NV

ING Bank NV ING Verzekeringen NV

bankactiviteiten verzekeringsmaatschappijen zoals Nationale Nederlanden

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 19

De website geeft aan (in 2003) dat de ING-groep NV alle aandelen houdt in ING Bank NV en ING Verzekeringen NV. Deze opzet vloeit voort uit het feit dat bank- en verzekeringsactiviteiten in Nederland wettelijk niet in n rechtspersoon mogen worden gecombineerd.

b In alle werelddelen. c Volgens de website in 23 Europese landen. Landen die ontbreken zijn Zweden, Finland, de

Baltische staten, Wit-Rusland, Oekrane, Moldavi en een aantal ex-Joegoslavische republieken. d Ongeveer 35 werkmaatschappijen. De belangrijkste zijn ING Bank, Nationale Nederlanden en de

Postbank. Herhaling en verdieping Opdracht 32

jaarrekening

stand gegevens balans

stroom gegevensresultaten-rekening

inkomsten

kosten

passiva

activa

langlopendeschulden

kortlopendeschulden

vlottend

vast

eigenvermogen

vreemdvermogen

winst of verliesproductie

functie

kostenfunctie

opbrengsten-functie

arbeid input

kapitaal

ondernemerschap

natuur

output

BEP

wek rechtspersoon

B.V.

N.V.

directie stille vennoot ingebracht vermogen

directie aandeelhouders op naam

ingebracht vermogen

verhandelbaar op de beurs

gn rechtspersoon

eenmanszaak

firma

eigenaar eigenaar gehele vermogen (ook priv)

eigenaars eigenaars (vennoten)

gehele vermogen (ook priv)

eigenaars (vennoten)

gehele vermogen (ook priv)

rechts- vormen

bedrijven

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 20

Opdracht 33 Er gaat 40% van 14,- = 5,60 van af. Een los kaartje kost dan nog maar 8,40. Bij elk kaartje

verdient hij 5,60 terug. Na 5,6045

= 8,04 kaartjes heeft hij de kosten van de voordeelkaart eruit.

Opdracht 34 a TO = 6.q en TK = 4.q + 80.000 Daaruit volgt 6.q = 4.q + 80.000 Dat levert q = 40.000 op. Bij de

gegeven capaciteit is er dus geen BEP. b Bij 35.000 stuks is de TO = 210.000 en de TK bedraagt 220.000. Dat levert verlies op. c Die wijzigt. Door kapitaalintensiever te werken, gaat de input van kapitaal relatief belangrijker

worden. d TO = 6.q en TK = 3.q + 120.000. Bij de maximale capaciteit van 50.000 is de TO = 300.000 en de

TK = 270.000. Een winst van 30.000,- is nu haalbaar, dus de ondernemer volgt het advies waarschijnlijk wel op!

Opdracht 35 a Werkmaatschappijen zijn onder meer: HEMA, V&D, Bijenkorf Praxis, Formido, America Today, Claudia Strter, Hnkemller, M&S mode, Prnatal, Scapino Dixons, Kijkshop, Hans Anders, Het Huis, Siebel, Schaap & Citroen, Lucardi b Vendex KBB NV is een houdstermaatschappij, waaronder de diverse werkmaatschappijen hangen

(zoals bij Blokker, zie pagina 49). c Deelnames in Vendopolis BV (verzekeringen) en VisionClinics Alant Medical BV

(laserbehandelingen) d De cijfers wisselen uiteraard per jaar. In 2002 was de netto omzet 4.958 miljoen euro; de netto

winst 13 miljoen euro, de waarde van de vaste activa 1.208 miljoen euro en het bedrag aan afschrijvingen 140 miljoen euro.

doelstellingenbedrijven

hoofddoelstelling:

winst marktaandeel

continuteit

kostendekking

afgeleide doelstellingen

horizontaal

horizontaal

horizontaal

horizontaal

horizontaal

horizontaal

bewegingen

van: grondstof

tot: eindproduct

Bedrijfskolom:

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 21

Opdracht 36 a De productie is gelijk aan de toegevoegde waarde. Die bedraagt 300.000,- 70.000,- 50.000,- = 180.000,-. De winst = 180.000,- 60.000,- 10.000,- 5.000,- = 105.000,-. b Balans per 1 januari 2002 Loods 100.000,-

Kraan 150.000,- Trilmachine 15.000,- Instrumenten 5.000,- Voorraad 50.000,- Banksaldo 10.000,- Totaal 330.000,-

Eigen vermogen 180.000,- Langlopende lening 100.000,- Schuld groothandel 50.000,- Totaal 330.000,-

c Balans per 1 februari 2001 Loods 100.000,-

Kraan 150.000,- Trilmachine 15.000,- Instrumenten 5.000,- Voorraad ?,- Banktegoed 8.000,- Totaal 435.000,-

Eigen vermogen 315.000,- Langlopende lening 100.000,- Schuld groothandel 20.000,- Totaal 435.000,-

d Resultatenrekening 1 januari tot 1 februari Inkoop grondstoffen 50.000,-

Ingekochte diensten 70.000,- Pacht 10.000,- Rentekosten 5.000,- Loonkosten 60.000,- Winst 105.000,- Totaal 300.000,-

Omzet 300.000,- Totaal 300.000,-

e De waarde van de voorraad stenen is met 107.000,- toegenomen. Dat is als volgt te berekenen:

435.000,- 278.000,- = 157.000,- = de waarde van de voorraad. De voorraad was 50.000,- waard en is dus 107.000,- waard geworden.

Opdracht 37 Erratum: bij vraag h dient in plaats van monopolie te staan: nauwelijks sprake van concurrentie a Boskalis en Ballast Ham Dredging. Ze lopen risico met hun hele vermogen. Het gaat om een firma. b Het eindproduct is meestal een snelweg of een spoorlijn; nee dus. c winning op zee transport, verwerking door de afnemer d Integratie, bij elkaar nemen van achtereenvolgende schakels.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 2 Bedrijven in Nederland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 22

e Vof. Zeezand is eigendom van Boskalis en Ballast Ham Dredging. De transportfirma Mijnster is een dochterbedrijf van Ballast Ham Dredging. Ballast Ham Dredging zelf is een dochterbedrijf van Ballast Nedam.

Balast

Nedam

Boskalis Ballast Ham Dredging

transportfirma

Mijnster

VOF Zeezand

f De verschillende bedrijven schrijven op een bepaald werk in. Ze geven aan voor welk bedrag zij

het project willen uitvoeren. Diegene met het laagste bedrag krijgt de order. g Onderlinge afspraken leiden tot een hogere prijs voor de opdrachtgever, in dit geval de overheid. h Zie erratum. Er zijn wel meerdere bedrijven op de markt, maar die hebben maar een klein

marktaandeel. Het grootste deel van de markt is in handen van enkele grote bedrijven. i De Nma controleert of er sprake is van vrije concurrentie en of bedrijven hun machtspositie niet

misbruiken. De Nma heeft bevestigd dat de zandwinners de schijn tegen hebben. j Zand is noodzakelijk voor de bouw van allerlei grote projecten. Als de zandleveranciers niet willen

leveren of alleen leveren tegen hoge prijzen, zijn er voor de andere bouwers weinig uitwijkmogelijkheden. Zand importeren uit het buitenland is vanwege de hoge transportkosten veel te duur.

k Bouwbedrijven die betrokken zijn bij de winning van grondstoffen gebruiken hun positie om deelname aan een combinatie af te dwingen.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 23

Antwoorden hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Opdracht 1 a De overheid krijgt minder geld binnen wanneer het economisch minder gaat dan verwacht. Er

wordt minder geproduceerd, er werken minder mensen, bedrijven maken minder winst en er wordt minder gekocht, waardoor de belastinginkomsten dalen (of minder snel stijgen).

b Er staat in de tekst dat er over lastenverlichting (lagere belastingen) nog niets is besloten. In de laatste regel staat verder dat de uitgaven met 2 tot 3 miljard stijgen.

In de tekst staat dat er fors bezuinigd gaat worden op ambtenaren. Dit kan twee dingen betekenen: de overheid ontslaat ambtenaren en/of de lonen aan omlaag.

c Gasboringen kunnen gunstig zijn, omdat het tot meer productie en dus meer inkomen kan leiden. De welvaart in enge zin kan dus stijgen.

d Gasboringen kunnen ongunstig zijn, omdat natuurgebied verloren kan gaan. De welvaart in ruime zin kan dus dalen, wanneer mensen behoefte hebben aan dat natuurgebied.

e Wanneer Schiphol geprivatiseerd wordt kan het wellicht harder groeien, waardoor er meer geproduceerd en verdient kan worden. Een particulier bedrijf zal harder zijn best doen te groeien om meer winst te maken. Bovendien zijn er Europese regels die stellen dat een overheidsbedrijf geen fusies of overnames mag verrichten.

f Groei van Schiphol kan ook tot meer overlast leiden en slecht voor het milieu zijn. De welvaart in ruime zin kan hierdoor worden aangetast. Wat heb je aan een hoog inkomen als je niet kunt slapen van de overvliegende vliegtuigen?

Opdracht 2 Goederen die door bedrijven worden geleverd

Goederen die de overheid levert, maar ook door commercile bedrijven geleverd kunnen worden

Goederen die alleen door de overheid geleverd kunnen worden

Bioscoop School Politietoezicht Nike sportschoenen Sociale uitkeringen Defensie Brommerverzekering Leidingwater Rechtspraak Brommer Gemeentelijk zwembad Dijkbescherming Tolwegen Ziekenhuishulp Paspoort Rijkswegen Opdracht 3 a De sectoren onderwijs en gezondheidszorg leveren beide diensten die nauw verbonden zijn met

grondrechten als gezondheid en leren. De overheid garandeert de toegankelijkheid voor alle inkomensgroepen door de verantwoordelijkheid voor de productie op zich te nemen.

b Privatiseren. c De overheid had inkomsten uit de winst van KPN. Door (een deel van) deze aandelen te verkopen

vloeit ook de winst (voor dat deel) naar de nieuwe (particuliere) eigenaren van die bedrijven. d 20% (van 70 naar 50) van de aandelen staat gelijk aan 92 miljoen aandelen. 30% van de aandelen

staat dus gelijk aan 30 2092

= 138 miljoen aandelen. De prijs van die aandelen lag in 1995 14%

(indexcijfer 114) hoger dan in 1994. De opbrengsten van de verkoop bedroegen in 1994 dus 138 miljoen aandelen 50,- =

6.900.000.000,-.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 24

Opdracht 4 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat een fout bij opdracht 4 punt b bron 7 moet bron 6 zijn. a Een stijging van de rele productie betekent dat er meer goederen en diensten geproduceerd gaan

worden. Hier is meer energie voor nodig en dat leidt tot meer verbranding van fossiele brandstoffen en dus CO2 uitstoot.

b De heffing zal niet tot een forse daling in het energieverbruik leiden, omdat het totale bedrag wat aan energie wordt besteed stijgt.

c Wanneer alleen Nederlandse bedrijven zon heffing krijgen, wordt de productie hier duurder in vergelijking met het buitenland. De internationale concurrentiepositie wordt dan aangetast.

d Het gemiddelde verbruik per gezin is 2000 m3. Over de eerste 800 m3 betalen ze 0,60 per m3. De

laatste 1200 m3 kost 0,65 per m3. 2.000

0,65) 1.200 0,60 (800 += 0,63. De gemiddelde prijs bedraagt

dus 0,63 per m3. Opdracht 5 Karel: Met gratis openbaar vervoer kunnen mensen makkelijker een baan accepteren die wat verder

van de woonplaats ligt. De inkomensafhankelijke heffing houdt in dat rijke relatief meer meebetalen aan het

openbaarvervoer, waardoor het verschil tussen armen rijk kleiner wordt. Het kan nadelig zijn voor de huidige vaste klanten. Nu wordt het waarschijnlijk drukker. Aan de

andere kant wordt het wel weer gratis. Loes: De werkgelegenheid in de autobranche zal waarschijnlijk afnemen. De inkomensafhankelijke heffing houdt in dat rijke relatief meer meebetalen aan het

openbaarvervoer, waardoor het verschil tussen armen rijk kleiner wordt. Dit kan slecht zijn, omdat de lonen dan moeten stijgen om dit te compenseren, waardoor de loonkosten stijgen.

Het kan nadelig zijn voor de huidige vaste klanten. Nu wordt het waarschijnlijk drukker. Aan de andere kant wordt het wel weer gratis.

Opdracht 6 a De omzetbelasting (BTW). b Onderwijs, cultuur en wetenschappen. c BTW, accijnzen, invoerrechten. d Dit zijn gemeentelijke belastingen, die niet door de rijksoverheid in Den Haag worden opgelegd en

dus per gemeente kunnen verschillen. e De totale verwachte inkomsten van de overheid bedragen over 2002: 129,3 mld. en de totale

verwachte uitgaven 132,8 mld. Er is dus een verwacht tekort van 3,5 mld. Dit is 8,132

5,3 100 =

2,64% van de totale verwachte uitgaven. f De betalingen aan rente over de overheidsschuld zijn 12,6 mld. Dit is 5,5% van de totale

staatsschuld. De totale staatsschuld bedraagt dus 12,6 5,5

100= 229 mld.

Opdracht 7

a )6,158,2(

8,2+

100 = 15,2%. Overheidsbestedingen zijn overheidsinvesteringen +

overheidsconsumptie. b Nederland is een doorvoerland, dankzij deze investering verbetert de verbinding met het

achterland, daar heeft de Nederlandse economie decennia lang plezier van.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 25

c Indien het met belastinggeld betaald zou worden, moeten f de belastingen omhoog f moet er op andere zaken bezuinigd worden (of de staatsschuld loopt verder op). Het gaat hier om een (overheids)investering die pas op termijn iets oplevert (als het goed is), dus is een lening op zijn plaats.

d Wanneer we het welvaartsbegrip ruim opvatten (welvaart in ruime zin) dan kan de ondergrondse variant beter voor het milieu zijn en kan de geluidsoverlast worden beperkt. Zaken die belangrijk kunnen zijn voor de welvaart van mensen.

Opdracht 8 a Mensen en bedrijven werken aan die Betuwelijn, verdienen daar geld en geven dat weer uit. b Op lange termijn wordt de structuur van de Nederlandse economie verbeterd. Er komt een spoorlijn

bij en er kan meer geproduceerd worden (de productiecapaciteit stijgt). c Conjuncturele is altijd korte termijn en structureel lange termijn. Opdracht 9 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat helaas een fout bij opdracht 9 punt f 0,66 moet 66,- zijn, bij punt g en i moet 0,58 worden vervangen door 58,-. a Quasi-collectief goed. De dienst van het ophalen van vuilnis is splitsbaar. Je kunt individuen ervoor

laten betalen. Het wordt door de overheid geleverd dus quasi-collectief. b 10 wagens en 40 personen (10 4). Er moet 50.000 ton opgehaald worden. Dit betekent 10

vuilniswagens met ieder vier personen (arbeidsjaren). c Bij gemeente A. Er zijn 4 personen per wagen nodig. Er zijn 10 wagens, dus 40 personen nodig om

50.000 ton vuilnis op te halen. Er werken 45 personen dus extra personeel leidt niet tot meer productie.

d Arbeidsproductiviteit gemeente A: 45000.50

= 1.111 ton per werknemer.

Arbeidsproductiviteit gemeente B: 20000.25

= 1.250 ton per werknemer.

In gemeente A wordt arbeid dus het minst efficint ingezet. e Er hoeft geen winst gemaakt te worden en het eventuele verlies wordt door de overheid

gecompenseerd. Het bedrijf kan niet failliet gaan en hierdoor gaan mensen vaak minder efficint te werk. Een overheidsbedrijf kan vaak ook moeilijker mensen ontslaan.

f Gemeente A: 50.000 ton vuil, minimaal 10 wagens en 40 arbeidsjaren nodig, kosten per ton:

50.000)70.000, 40 50.000, (10 +

= 66,-.

Gemeente B: 25.000 ton vuil, minimaal 5 wagens en 20 arbeidsjaren nodig, kosten per ton:

25.000

)70.000, 20 50.000, (5 += 66,-.

g In gemeente A zullen er 5 arbeidsjaren verdwijnen (45 40) en in gemeente B zal de werkgelegenheid hetzelfde blijven (20 arbeidsjaren).

h Het particuliere bedrijf is groter en kan dus wellicht schaalvoordelen behalen, door de vuilniswagens efficinter in te zetten. Het kan ook zo zijn dat de werknemers langer en of harder werken.

i TW = TO TK. TO = 75.000 58,- = 4.350.000,- TK = 12,5 50.000,- + 50 70.000,- = 4.175.000,- TW = = 225.000,-

Opmerking: er zijn 000.6000.75

= 12,5 wagens nodig en 12,5 4 = 50 arbeidsjaren.

Het voordeel voor gemeente A bedraagt: ( 66,- 58,-) 50.000 ton = 400.000,-.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 26

Opdracht 10 a Het gedeelte C E. b Ja. De totale belastingopbrengsten zijn bijvoorbeeld in de punten B en D even groot. c Nul. Het belastingtarief is daar 0%. Dus hoeveel personen je ook belast, de totale inkomsten blijven

nul. d Het belastingtarief in punt E is zo hoog dat iedereen het ontduikt of ontwijkt, zodat er ook helemaal

niets binnen komt. Bovendien zorgen hoge belastingen ervoor dat ondernemers formeel niet zullen produceren als ze alles wat ze verdienen naar de belasting brengen.

e Bovendien zorgen lage tarieven ervoor dat ondernemers merken dat productie geld oplevert en zij zullen dus meer initiatief tonen.

f Lagere economische groei betekent dat er minder mensen werken en dat er dus minder geproduceerd (bij gelijkblijvende arbeidsproductiviteit) en verdiend wordt. Bedrijven maken minder winst. De loonbelasting, vennootschapsbelasting en BTW zullen dus dalen (zie ook pagina 68).

Opdracht 11 a Belastingopbrengst overheid in jaar 1: 8.000.000 7,50 = 60.000.000,-. b Belastingopbrengst overheid in jaar 2: 7.680.000 8,10 = 62.208.000,-. In jaar 2 worden er 0,96 8.000.000 =7.680.000 kratten verkocht, waarbij de belasting per krat

7,50 + 0,60 = 8,10 bedraagt. c Opbrengst = belasting per krat hoeveelheid. De belasting per krat bier stijgt procentueel meer

(+8%) dan dat de vraag naar bier daalt (-4%). d Het kan zo zijn dat de vraag naar kwaliteitsbier sterker is gedaald, doordat de consument overstapt

op andere soorten bier (geen kwaliteitsbier) welke goedkoper zijn. Opdracht 12 a Belasting op productie en invoer verhoogt de kostprijs van producten. b De winst van vennootschappen (BV of NV) wordt belast volgens de vennootschapsbelasting. Wat

dan overblijf aan winst wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders in de vorm van dividend en die betalen daar dus weer dividendbelasting over.

c Directe belastingen in procenten van de totale belastingen:267.91717.45 100 = 50,09%.

Indirecte belastingen in procenten van de totale belastingen: 267.91550.45 100 = 49,91%.

d Procentuele toename directe belastingen tussen 2000 en 1996: 552.38

552.38717.45 100 = 18,58%.

Procentuele toename indirecte belastingen tussen 2000 en 1996: 505.32

505.32550.45 100 =

40,13%. Opvallend is dat de indirecte belastingen veel sterken zijn toegenomen dan de directe. e Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern ontbreekt een jaartal in deze opdracht.

Maak hiervan: Bereken de belasting op huur en rente in 2000

In 2000 bedroeg de belasting 717.45347.24 100 = 53,26%

Opdracht 13 Eigen argumenten.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 27

Opdracht 14 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat bij opdracht 14 punt a 853,- die moet worden vervangen door 800,-. Bij de bedragen moet de prijs per liter worden aangegeven. a Per liter benzine wordt 0,84 0,64 = 0,20 bespaard. In vier jaar wordt er gemiddeld 4.000

liter verbruikt, wat dus een besparing van 0,20 4.000 = 800,- oplevert. Dit is dus het punt waarop de consument gaat overwegen loodvrij te gaan rijden.

b De verkoopprijs per liter bedraagt 0,64 en dit is 119%. De prijs exclusief BTW bedraagt

0,64 119100

= 0,54. Er wordt dus 0,54 0,41 = 0,13 aan accijns geheven per liter.

c De accijnsinkomsten dalen per liter met 0,33 0,13 = 0,20. Er wordt in totaal 1.000 5 miljoen liter verkocht. Er wordt dus 0,20 1.000 5.000.000 = 1.000.000.000 misgelopen.

d Accijnzen zijn gedaald dus de gebruiken betaalt minder en dus moet de belastingbetaler ook een deel opbrengen om de schade veroorzaakt door benzineverbruik te dekken.

e Grotendeels de gebruiker door zelf die 800,- te betalen voor aanpassing van de auto. Maar ook de belastingbetaler krijgt een deeltje van de rekening, want de zogenaamde schone benzine heeft een hogere kostprijs en een gelijke eindprijs, daardoor dalen de inkomsten aan indirect belastingen en dat zal elders gecompenseerd moet worden.

Opdracht 15 a Bij kolom C is sprake van een progressief tarief. Het percentage te betalen belasting van het

inkomen neemt daar toe naarmate het inkomen stijgt. b Bij kolom A is sprake van een proportioneel tarief. Het percentage belasting van het inkomen blijft

daar gelijk(namelijk 10%), wat het inkomen ook is. c Kolom B heeft tot 100.000,- een proportioneel tarief, bij een hoger inkomen wordt het tarief

degressief omdat het inkomen stijgt en het te betalen bedrag aan belasting gelijk blijft. d Kolom A, het proportionele tarief komt overeen met de belasting op sparen en beleggen. Kolom B,

het degressieve tarief komt overeen met de sociale premies en kolom C, het progressieve tarief komt overeen met de loonbelasting.

Opdracht 16 Erratum: tabel in boek klopt niet. In de tweede kolom moet 41133 vervangen worden door: 24492 + 18641 = 45133. a Het bedrag dat in de laatste schijf komt bedraagt 100.000 41.133 = 58.867. Hierover moet 52%

belasting betaald worden, dus 58.868 0,52 = 30.610 (afgerond in het voordeel van de belastingbetaler). Over de eerste drie schijven moet 16.972 betaald worden. In totaal moet er dus 30.610 + 16.972 = 47.582 betaald worden.

b Het gemiddelde belastingpercentage = 000.100582.47 100 = 47,58%.

c Het marginale tarief bedraagt 52%. Wanneer er 1,- extra verdiend zou worden, moet daarover 52% betaald worden.

Opdracht 17 a Zonder hypotheekrenteaftrek betaalt Pietersen gemiddeld 40,5 % belasting over zijn bruto-inkomen

van 100.000 (zie pagina 73). Door de aftrekpost van 20.000 wordt het bedrag in de 4e schijf met 20.000 verlaagd tot 30.000. Hierover moet 50% betaald worden, dus 15.000,-. In totaal betaalt hij 3.000 + 4.500 + 8.000 + 15.000 = 30.500,- belasting. Dit is 30,5% van zijn inkomen. Zijn gemiddeld tarief is dus met 10 procentpunten gedaald.

b Pietersen profiteert het meest van de aftrekpost van 20.000, omdat bij hem hiervan 50% wordt verrekend, terwijl Jansen slecht 40% van 20.000 voordeel heeft van dezelfde aftrekpost. Dit komt omdat Janssen een lager marginaal tarief heeft (40%) dan Pietersen (50%) .

c Aftrekposten zijn gunstiger voor hoge inkomens, omdat die een hoger marginaal tarief kennen.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 28

d Veel mensen hebben een huis gekocht en het belastingvoordeel meegerekend. Wanneer dit afgeschaft zou worden, kunnen veel mensen (stemmers) wellicht in financile problemen raken en hun hypotheek niet meer betalen.

e Je gaat nu dus over een groter bedrag minder belasting betalen. De belastinggrondslag wordt verbreed, maar het percentage verlaagd. Aftrekposten gelden niet voor iedereen en bovendien hebben rijkere inwoners er meer voordeel van dan minder rijke inwoners.

Opdracht 18 a BTW, accijnzen, invoerrechten, ecotax. b Indirecte belastingen zijn dus belangrijker geworden. Hierbij betaal je pas belasting als je iets koopt

of verbruikt. Door bepaalde milieubelastende producten (of energie) duurder te maken door de verhoging van accijnzen of ecotax, kan het gebruik ervan afnemen.

c Wanneer arbeid in relatie tot kapitaal duurder is zal op termijn arbeid vervangen worden door kapitaal. Machines doen dan het werk en plaats van mensen met werkloosheid tot gevolg.

d Netto-inkomen mijnheer Knol: Belastbaar inkomen 60.000,- Belasting vrije som 4.000,- 56.000,- 1e schijf 23.000,- 0,36 23.000,- = 8.280,- 33.000,- 2e schijf 27.000,- 0,50 27.000,- = 13.500,- 3e schijf 6.000,- 0,60 6.000,- = 3.600,- + te betalen belasting 25.380,- netto-inkomen van mijnheer Knol is dan: 60.000,- 25.380,- = 34.620,-. Netto-inkomen mevrouw Knol: Belastbaar inkomen 10.000,- Belasting vrije som 4.000,- 1e schijf 6.000,- 0,36 6.000,- = 2.160,- netto-inkomen van mevrouw Knol is dan: 10.000,- 2.160,- = 7.840,-. Het totale netto-inkomen van de familie Knol is dan: 34.620 + 7.840 = 42.460,-. e Netto-inkomen mijnheer Knol: Belastbaar inkomen 60.000,- 1e schijf 23.000,- 0,36 23.000,- = 8.280,- 37.000,- 2e schijf 27.000,- 0,50 27.000,- = 13.500,- 3e schijf 10.000,- 0,60 10.000,- = 6.000,- + totale belasting 27.780,- heffingskorting 2.400,- te betalen belasting 25.380,- netto-inkomen van mijnheer Knol is dan: 60.000,- 25.380,- = 34.620,-. Netto-inkomen mevrouw Knol: Belastbaar inkomen 10.000,- 0,36 10.000,- = 3.600,- Heffingskorting 2.400,- 1.200,- netto-inkomen van mevrouw Knol is dan: 10.000,- 1.200,- = 8.800,-. Het totale netto-inkomen van de familie Knol is dan: 34.620,- + 8.800,- = 43.420,-. Herhaling en verdieping Opdracht 19 Zoek zelf op.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 29

Opdracht 20

collectieve sector

sociale fondsen overheid

Rijksoverheid lagere overheden

waterschappen provincies gemeenten

overheids-uitgaven

inkomens-overdrachten

overheids-bestedingen

overheids-consumptie

overheids-investeringen

overheids-inkomsten

belastingen

niet-belasting-inkomsten

retributies

overige niet-belastingen

indirecte belastingen

directe belastingen

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 30

Opdracht 21 Erratum: In de eerste druk, eerste oplage van dit katern staat een fout in bron 28. In de kruiswoordpuzzel staat bij vraag 17 een vakje te weinig afgedrukt.

2 3 10 N D D 1 I N D I V I D U E L E R 13 V R 11 M A R G I N A A L P E E A 12 R L 4 C O L L E C T I E V E G B O L T 6 8 K E F E D Q R L IJ 5 P R I V A T I S E R E N U 18 A A T E N A 9 O C S B N I S I V H T E 7 O V E R H E I D S I N V E S T E R I N G E D R B N I L I D E G N L R R G S 15 E 16 E A I E P R R C C N L

14 O V E R H E I D S B E S T E D I N G T H S O N T E T E G R E L R I N E B S U S T I 17 O V E R H E I D S C O N S U M P T I E E E F S

Opdracht 22 a Private, particuliere bedrijven hebben een grotere prikkel om efficinter en goedkoper te

produceren. De verkoop kan geld opleveren. Het kost nu teveel geld. b De gevangenisbedrijven zouden rechters onder druk kunnen zetten om zwaarder te straffen.

Verder kan het leiden tot eenvormigheid in de begeleiding van gevangenen. Minder eenvormigheid kost namelijk geld.

c Dit geldt voor quasi-collectieve goederen. Voorbeelden daarvan zijn scholen, ziekenhuizen, de sociale zekerheid, energievoorziening, drinkwatervoorziening, enzovoorts.

d Het gaat hier om collectieve goederen. Deze zijn niet splitsbaar in individueel verhandelbare eenheden; er valt geen prijs voor te bereken voor individuele consumenten en dus regelt de overheid ze. Voorbeelden zijn dijken, straatverlichting, het leger, de rechtspraak.

Opdracht 23 a Het gaat hier om een indirecte belasting. Op pagina 68 staat dat het bij retributies gaat over

overheidsproducten die je koopt. Je krijgt directe iets terug van de overheid. Het krat bier wordt niet geleverd door de overheid maar door een particulier bedrijf.

b Bij retributies betalen individuen voor overheidsproducten. Deze producten zijn splitsbaar en dus gaat het om quasi-collectieve goederen.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 31

Opdracht 24 Het heffen van belasting op een indirecte manier, zoals bijvoorbeeld met de BTW, werkt

denivellerend. Dus komt de Lorenzcurve verder van de diagonaal te liggen, die wordt boller. Zowel rijke als arme mensen betalen immers hetzelfde percentage BTW (19%). Voor een rijk persoon drukt 19% niet zo zwaar op het inkomen dan voor een armer iemand. Met andere woorden: beiden gaan erop achteruit, maar de armere persoon relatief meer dan de rijke.

Opdracht 25 a tarief inkomstenbelasting daalt loonkosten werkgever daalt internationale concurrentiepositie

stijgt productie stijgt. b tarief inkomstenbelasting daalt (netto)loon werknemers stijgt bestedingen stijgen productie

stijgt. c Een groot deel van de onze productie gaat via export naar het buitenland. De redenering in 25a

(bron 30) zal dus waarschijnlijk het meeste effect hebben op de productie. Opdracht 26

a 1,55 mld is gelijk aan 160%. 100% = 1,55 160100

= 0,96875 mld. Het bedrag aan schade bedraagt

dus 1,55 0,96875 = 0,58125 mld.

b 15 cent is de stijging inclusief BTW van 19%. 15 = 119% en 100% = 15 119100

= 12,6 cent

(kruistabel). 100% is de stijging exclusief BTW en bedraagt dus afgerond 13 cent. c Als je 820 liter benzine koopt ben je 0,15 820 = 123,- aan accijns kwijt. Dit betekent dat je

gemiddeld 820 12 = 9.840 kilometer kunt afleggen om 123,- aan accijnzen te uit te sparen. d Meer asfalt zal waarschijnlijk ook meer autoverkeer uitlokken en weer tot files leiden. Naast meer

asfalt moeten dus ook de accijnzen (profijtbeginsel) omhoog, zodat het gebruik wordt afgeremd. Opdracht 27 a Deze commercile bemiddelingsbureaus doen wellicht beter hun best om de werklozen weer aan

het werk te krijgen, omdat ze daar geld mee kunnen verdienen. b Wanneer er meer werklozen (sneller) aan werk geholpen worden, is de overheid minder geld kwijt. c Bedrijven kunnen nu eerder hun vacatures ingevuld zien of ze hebben meer keuze tijdens

sollicitaties. d Bij deze vorm van privatisering lopen bepaalde groepen werklozen risico niet geholpen te worden,

omdat ze niet interessant zouden zijn voor die bureaus. Wanneer de bureaus alleen bemiddelen bij de werklozen die sowieso kansrijk zijn voor een baan en de echte probleemgevallen links laten liggen, schiet de overheid er nog niets mee op.

e De arbeidsbureaus. Opdracht 28 a De econoom zal waarschijnlijk geld willen investeren in het spoor- en wegennet. Op die manier zal

economische groei in de toekomst beter mogelijk worden. b De politicus wil herkozen worden en zal dus waarschijnlijk geld besteden aan bijstandsuitkeringen

of aan de verbetering van de veiligheid. c Uitbreiding van de politie is een overheidsconsumptie. De overheid betaalt en krijgt daar direct,

eenmalig iets voor terug. Op het moment dat er niet meer betaald wordt stopt de dienstverlening door de politie. Bij overheidsinvesteringen ligt dat anders. Wanneer de infrastructuur verbetert, kan dit tot blijvende hogere productie leiden.

d Bij een verhoging van de uitkeringen stijgt de koopkracht van een groep mensen. De bestedingen en de productie kunnen dus op korte termijn stijgen.

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 32

Opdracht 29 a Wanneer de 2 miljard wordt gebruikt om de staatsschuld te verlagen, hoeft over 2 miljard geen 6%

rente meer te worden betaald. Dit is dus 2 0,06 = 0,12 miljard. b Goed onderwijs levert goed opgeleide werknemers en dat is goed voor de economische groei.

Nederland als kennisland heeft goed onderwijs nodig. De betaalde rente gaat naar mensen die staatsobligaties hebben gekocht (die het geld aan de

overheid hebben geleend). Dit zijn meestal rijkere mensen, terwijl iedereen belasting betaalt. Er vloeit dus geld van de belasting betaler, naar rijke mensen die staatsobligaties bezitten.

Opdracht 30 a Zie het wiskundeblok op pagina 70/71. Voor verlaging geldt: 13,- = 117%. Na verlaging kost een

knipbeurt dus 106 11713

= 11,78.

b Door de verlaging van de belasting, kan de kapper goedkoper worden en beter concurreren met de zwarte kappers. Meer mensen zullen dan naar de kapper gaan en belasting betalen in plaats van belasting ontduiken bij de zwarte kapper.

Opdracht 31 a Het netto-inkomen in jaar 1 bedraagt 30.000,- 7.800,- = 22.200,-. 22.000,- 30% = 6.600,- 8.000,- 40% = 3.200,- + 9.800,- heffingskorting 2.000,- te betalen 7.800,- Het netto-inkomen in jaar 1 bedraagt 30.750,- 8.100,- = 22.650,-. Het belastbaar inkomen stijgt met 2,5%. Dit is 0,025 30.000,- = 750,-. Hierover moet 40%

betasting betaald worden. Dit is 300,-. In totaal wordt er in jaar 2 dus 7.800,- + 300,- = 8.100,- belasting betaald.

Het netto-inkomen is dus gestegen met

22.200,

22.200, 22.650,- 100 = 2,03% gestegen, terwijl

de prijzen met 2,5% zijn gestegen. De koopkracht is dus gedaald. b De werknemer krijgt een hoger loon, het geld dat hij meer verdient valt in zijn hoogste marginaal

tarief, hierdoor stijgt zijn gemiddeld tarief. c Verbreding van de schijven met 2,5%. Een verhoging van de heffingskorting kan ervoor zorgen dat

het netto-inkomen meer stijgt dan de inflatie. Opdracht 32 a Belastbaar inkomen = 27.300,- 3.750,- = 23.550,-. 6.800,- 35,75% = 2.431,- 14.999,- 37,05% = 5.557,- 1.750,- 50% = 875,- + 8.863,- heffingskorting 2.500,- te betalen 6.363,-

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 3 De Nederlandse overheid Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 33

b Na de verandering. Belastbaar inkomen = 27.300,- 3.750,- = 23.550,-. 6.800,- 30% = 2.040,- 14.999,- 40% = 6.000,- 1.750,- 50% = 875,- + 8.915,- heffingskorting 2.500,- te betalen 6.415,- Het is dus niet gunstig voor Ruud. c De gemiddelde belastingdruk (te betalen belasting / inkomen) van Ruud stijgt, omdat de belasting

die hij over zijn inkomen moet betalen stijgt. d De marginale belastingdruk van Ruud blijft gelijk; zijn hoogste tarief blijft de 50%. e Dit heeft een denivellerend effect, omdat hele rijke mensen nu slechts 52% in plaats van 60%

betalen over een groot deel van hun inkomen. Voor iemand met een inkomen van 2 miljoen zit een relatief groot deel in de hoogste schijf. Rijken gaan dus minder betalen en voor armen blijft alles gelijk. Het verschil tussen arm en rijk wordt groter.

Opdracht 33 a Loonbelasting wordt 100.000 30% = 30.000,-. Vennootschapsbelasting wordt 200.000 42% = 84.000,-. b Wanneer zijn eigen loon wordt verlaagd, daalt het bedrag waarover loonbelasting betaald moet

worden. Hiervoor geldt een marginaal tarief van 61%. De winst stijgt dan en dat wordt slechts tegen 42% belast. De ondernemer gaat er dan dus op vooruit.

c Te betalen vennootschapsbelasting in Nederland = 100.000 42% = 42.000,-. Te betalen vennootschapsbelasting op de Antillen = 90.000 3% = 2.700,-. Het voordeel bedraagt dus 84.000 44.700 = 39.300,-. d Een deel van de productie vindt plaats op de Antillen ( 100.000,- 10.000,-).

Vwo-katern 1 De Nederlandse economie hoofdstuk 4 Nederland en het buitenland Antwoorden

Index, economie voor de tweede fase ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen 2004 34

Antwoorden hoofdstuk 4 Nederland en het buitenland Opdracht 1 a 10,44 6,85 = 3,55. Dat levert een bedrag van 3.550,- op.

b 33,956,1 100% = 16,72%

c De stijging van de prijsindex van belastingen en overheidsdiensten is groter dan de stijging van de (gemiddelde) consumentenprijsindex.

d De werkloosheid daalt in een periode van sterke economische groei (rond 1990) en stijgt in een periode van zwakke economische groei (rond 1993-1994).

e De productie is in de periode 1990 1995 gestegen met 23555 100% = 23,40% Het aantal

ingeschakelde werkneme